ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
42
VICTORIA DAVRIDA ROMANCHILIK JANRNING AHAMIYATI
Turg'unova Muslima Nazirjon qizi
Ingliz tili va adabiyot fakulteti talabasi FarDU.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11124653
Izoh:
Maqolada qirolicha Viktoriya davrida roman qanday rivojlangani, uning dolzarb
mavzulari va o‘sha davr odamlarning hayotiga bo’lgan ta’siri haqida ma’lumot berilgan.
Kalit so'zlar:
"Qirolicha Victoria", "Realizm va romanchilik janri", "Tabiat va madaniyat".
Abstract.
The article provides information about how the novel developed in the era of
Queen Victoria, its current themes and its impact on the lives of people of that time.
Key words
: "Queen Victoria", "Romance and the novel genre", "Nature and culture".
Аннотация.
В статье представлены сведения о том, как развивался роман в эпоху
королевы Виктории, о его актуальных темах и его влияние на жизни людей того
времени.
Ключевые слова
: «Королева Виктория», «Романс и жанр романа», «Природа и
культура».
Qirolicha Victoria davri, 18-19 asrlar oʻrtalarida Britaniya imperiyasining rahbarlik qilgan
davr hisoblanadi. Bu davr, Victoria hukmdori boʻlib oʻtgan 1837 dan 1901 yillaridan, uning
vafot etishiga qadar davom etdi. Victoria davri, industrializatsiya, koloniyal mamlakatlarni
rivojlantirish va siyosiy islohotlar jarayonida birinchi oʻrni egalladi.
1
Bu davr, ekonomik va
ijtimoiy oʻzgarishlar bilan ajralib turadi, shuningdek, sanʼat, adabiyot va madaniy hayotda
ham koʻp oʻzgarishlar sodir boʻlgan davr hisoblanadi.
Qirolicha Victoria davri, Realizm va romanchilik janrlari uchun muhim bir rivojlanish davri
edi. Bu davrda, romanlar ommaviy bo'ldi va ularning ommaviy o'qitish sifatida
e'tiroflanganligi, janrlarining ko'p paydo bo'lishiga olib kelgan. Victoria davri, romanlar ustida
yozuvchilar, masalan, Charlotte Bronte, Jane Austen, Emily Bronte, Charles Dickens, va
William Makepeace Thackeray kabi, mashhur yozuvchilarning ishlari bilan belgilangan edi.
Romanlar, odamlarning hissiyotlari, sevgi, muhabbat, do'stlik, va muammosiz yulduzlar
orasidagi munosabatlarni o'ylash va bayon qilish bilan shug'ullandi. Bu esa oʻsha davrning
ijtimoiy va siyosiy ko'rib borilishlari bilan bog'liqlik ko'rsatadi.
2
Qirolicha Victoria davri romanlarida xilma xil mavzular mavjud edi. Ba'zi uchun, sevgi va
muhabbat eng muhim mavzular edi, shuningdek, odamlarning shaxsiy xayollariga va o'zining
jamoatida o'zining joyi va roli bilan bog'liqlik ham muhim edi. Boshqa asosiy mavzular
quyidagilardir:
1.
Jamoatning ta'siri va qonunchilik: Romantik romanlarda jamoatning farqli tabaqalari,
ijtimoiy norma va qonunchilikning qanday ta'siri borligi ko'rsatiladi. Masalan Charliz
Dickensning "Oliver Twist" romanini aytishimiz mumkin. Bu romanda jamoatning korrupsiya,
mustaqillik, va inson haqiqiyati bilan bog'liq muammolari darrov o'z ichiga olgan. Dickensning
qonunchilik va jamoatning ma'naviy qadr-qimmatini qanday qutqarish haqida so'zlashganligi,
19-asrda Angliyaning qonunlari va jamoatining aholisiga o'z tasiri bilan oqibat keltirish va
uning asosiy qismi bo'lgan bo'sh va faqatligi haqida yoritilganligi sababli, "Oliver Twist"
Victoria devri romanchilikning qonunchilik mavzusiga misol hisoblanadi.
1
Patrick Brantlinger (2008) ‘’A companion to the Victorian novel’’ (8-sahifa)
2
Margaret Oliphant (1892) ‘’The Victorian age of English literature’’ (537-sahifa)
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
43
2.
Xilma-xillik: Xilma-xillik va farqli tabaqalar orasidagi muhabbat, qattiq sho'ralar, yoki
o'zining oilasining istagan jonsiz muvaffaqiyatga erishishning to'g'ri yo'li mavzularidan biri
edi. Masalan "Jane Eyre" deb topiladi. Bu roman Charlotte Brontë tomonidan 1847 yilida chop
etilgan va uning protagonisti, o'zining erkaklikni izlashda, tinchlikni qidirayotgan, qarashli va
mustahkam qiz Jane Eyre, jamiyatning keng qirg'indorliklari va jinsiy ma'naviyatning
qiyinchiliklari orqali ko'plab mablag'lar ustida g'oyalar olib boradi. Roman o'zida erkak-
mualliflarning mazmunlari va odamlar orasidagi munosabatlarni tahlil etadi, shuningdek,
qadining o'zining o'zini topish, o'zining o'zini o'zi bilan bog'liqlik, odamning erkak va ayol
ro'lida qilish mumkin bo'lgan har qanday talablarga qarshi chiqishni muhokama qiladi.
3.
Mahbubiyat va ayriliq: Romanlarda mahbubiyat va ayriliqning xalqaro mavzulari ham
ommaviy bo'lgan edi. Bu, qirolicha romantizmi va dramatik qiyofalarini o'z ichiga olgan edi.
Misol uchun, Emily Brontëning "Wuthering Heights" asari mahbubiyatning kuchli
kuchlanishini va ayriliqning qayg'usiz o'tkazilmasini ko'rsatadi. Bu qissa o'zining vaqtining
odatiy qoidalari va qadriyatlari bilan qo'zg'atilgan, shuningdek, sevgi va jiddiy muammo-
halollikning o'zaro bog'liqligini ko'rsatadi.
4.
Tabiat va madaniyat: Victoria davri romanlarida tabiat va madaniyatning aks ettirilishi
ham muhim mavzular edi. Bu, qirolicha romantizmi va yer yuzidagi eng yorqin aksini topgan
edi. Masalan, Emily Brontëning "Villette" yoki Thomas Hardyning "Tess of the d'Urbervilles"
kabi asarlarida, tabiatning kuchlari va odamlar bilan uchrashuvlar o'rnatilgan. Bu asarlar
orqali, avtorlar o'zining davrining tabiiy muhitini, odamlarning unumdorliklarini, va ularning
o'zaro aloqalarini aks ettirishdi
Bu mavzularning har biri, romanlarda o'zining xususiy ko'rinishini topgan edi va o'zaro
bog'liqlikda joy oldi.
Qirolicha Victoria davri romantik romanlari, inson hayotidagi o'rni va uning muammolari
bilan shug'ullanishda katta ahamiyatga ega edi. Bu davrda yozilgan romantik romanlar,
odamlarning o'ziga xos yondashuvlarini, hissiyotlarini, va jamiyatdagi o'z joylarini va
muammolarni ko'rsatish orqali inson hayotining o'ziga xos tasvirlarini takrorlashadi.
Romantik romanlar, insonning ruhiy yo'lini, sevgi, do'stlik, hikmat va erkiga yondashadi.
Ularda odamlar o'zining hayotiy yo'li, manzillari, va qonunlari bilan muloqot qilishadi,
shuningdek, ularning hayotdagi o'ziga xos muammolari, xayollar va umidlariga oid mavzular
ham ommaviy bo'ldi.
3
Masalan "Ikki shaharlar qissasi" (A tale of Two Cities) Charlz
Dikkensning eng mashhur asarlaridan biri hisoblanadi. Roman 1859-yilda chop etilgan. Bu
roman Parij va London shaharlarining 18-19 asrlarda bo'lgan ziddiyati, qo'rqinchli atmosferi
va fransuz qonuniy isyonlari davrida o'tkazilgan harakatlarni tasvirlaydi. Asar insonning
xayotidagi adolatsizlik, sevgi va qasosni ko'rib chiqadi, shu bilan birga diktatorlik va
totalitarizmning zararlari ham ko'rsatiladi. Roman qahramonlari va qo'rqinchli qiyofalar asar
tashqi ko'rinishi bilan o'rtacha insonlik haqiqatini ifodalaydi. Romanda inson hayotidagi
ahamiyatni o'z ichiga olgan bir qancha muhim mavzular bor. Unda insonning tabiiy
xususiyatlari va jamiyatning ular ustida qilgan ta'siri, jinoyat va to'g'ri yo'l topishga bo'lgan
istaganligi, odamlarning do'stlari va o'qituvchilari orasidagi munosabatlari, va tabiiy qonuniy
hayotning shartlari kabi muhim mavzular ko'rsatilgan. Roman shu jihatdan inson hayotining
o'zini o'rganish va rivojlanishining ko'p tomonlama tasvirlarini taqdim etadi.
3
Louis James (2008) ‘’The Victorian novel’’ (196-sahifa)
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
44
Bundan tashqari, romanlar, jamiyatdagi farqli tabaqalar, ijtimoiy norma va qonunchilikning
o'zaro muloqotida bo'lgan tushunchalar bilan ham shug'ullanishadi. Bu qirolicha davrning
siyosiy va ijtimoiy o'zgarishlari bilan bog'liq qarorlar romantik romanlar ustida chuqur ta'sir
qildi.
Xulosa
Romanchilik davri yozuvchilikning keng qo'llanilgan janrlaridan biri bo'lgan. Victoria davri
romantizmi, shaxslar, jamiyat, jinoyat, erkinlik, qarama-qarshi, va mafkuraviy mavzular orqali
odamlarning psixologiyasini va jamiyatni tahlil etishga yordam beradi. Ushbu davrning
romanlari inson hayotining barcha sohalarini, uning hissiyotlarini va jamiyatdagi o'z joylarini
ko'rsatish orqali, odamlarning o'zining maqsadlarini, qiynoqlarini va umidlarning
muammolarini tahlil qilishda katta ahamiyatga ega bo'lgan edi. Thomas Hardyning romani
qahramobi Tessning qahramon bo'lishi va uning yuzsizliklariga doimiy hukm qilinishi, ko'p
kishilarning o'z o'ziga oid qiyofalariga va erkak-tikuvchilikka qarshi kurashishi menda katta
ta'surot qoldirdi va hayotda sabr qilish muhim ekanini uqtirdi.
References:
1.
Phillip Mallet Palgrave Macmillan (2015-yil 26-yanvar) "The Victorian novel and
Masculinity."(151-172-sahifalar)
2.
Margaret Oliphant (1892) "The Victorian age of English literature." (517-547-sahifalar)
3.
Patrick Brantlinger (2008) "A companion to the Victorian novel." (420-426-sahifalar)
4.
Lisa Radinsky (2013) "The Oxford Handbook of the Victorian novel."(33-41-sahifalar)
5.
Louis James (2008) "The Victorian novel." (189-197-sahifalar)
6.
Kristin Simon "The Diversity of Victorian novel." (7-10-sahifalar)
7.
Elaine Freedgood (2022) "The invention of Realism in the Victorian novel." (26-34-
sahifalar)
8.
https://sg.docworkspace.com/d/sIGfZ68zjAYbF064G
9.
https://www.easternct.edu/speichera/understanding-literary-history-all/the-victorian-
period.html#:~:text=Menu,Britain%20as%20well
10.
https://sg.docworkspace.com/d/sIGfZ68zjAYbF064G
