ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
23
O‘QUVCHILARNI IJTIMOIY HAYOTGA TAYYORLASH – DOLZARB
PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA
G’ofurova Kamolaxon
Farg‘ona davlat universiteti,
Pedagogika nazariyasi va tarixi yo‘nalishi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15447708
Annotatsiya:
O‘zbekiston ta’lim tizimida zamonaviy o‘quvchi shaxsini shakllantirish
jarayonida uni ijtimoiy hayotga tayyorlash muammosi dolzarb vazifaga aylangan. Ushbu
tezisda o‘quvchilarni ijtimoiylashtirishning nazariy asoslari, ijtimoiy hayotga tayyorlash
jarayonining bosqichlari, ta’lim va tarbiya integratsiyasi orqali shaxsiy kompetensiyalarni
rivojlantirish masalalari ilmiy asosda yoritilgan. Tezisda ijtimoiy faollikni shakllantirishga
qaratilgan pedagogik metodlar, shuningdek, xalqaro tajriba asosida tavsiyalar ham keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
ijtimoiylashuv, shaxsiy kompetensiya, ijtimoiy faollik, ta’lim-tarbiya
integratsiyasi, o‘quvchi shaxsi, fuqarolik ong, innovatsion metodika.
Kirish
Bugungi kunda globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida maktab o‘quvchisini
nafaqat bilimli, balki ijtimoiy jihatdan faolligi bilan ajralib turadigan, mustaqil qaror qabul qila
oladigan va jamiyatda munosib o‘rin egallaydigan yetuk shaxs sifatida tarbiyalash pedagogik
tizimning asosiy yo‘nalishiga aylanmoqda. Shuning uchun o‘quvchilarni ijtimoiy hayotga
tayyorlash dolzarb pedagogik muammo sifatida o‘rganilmoqda.
Asosiy qism
1. Ijtimoiy tayyorgarlikning nazariy asoslari
Ijtimoiy tayyorlik – bu o‘quvchilarning jamiyat talablariga mos, kommunikativ, madaniy
va axloqiy normalarni biladigan, ijtimoiy rollarni bajarishga tayyor bo‘lgan shaxs sifatida
shakllanishidir. Pedagogika fanida bu masala A.K. Markova, L.S. Vygotskiy, V.A. Slasteninlar
tomonidan chuqur o‘rganilgan.
2. Dolzarb pedagogik muammo sifatida tahlil
O‘zbekiston maktablarida o‘quvchilarning ko‘pchiligi nazariy bilimga ega bo‘lsa-da,
ijtimoiy hayotda ularni qo‘llay olishda, muomala madaniyati va jamoa bilan ishlashda
qiyinchilikka duch kelmoqda. Bu esa ta’limda ijtimoiy kompetensiyalarni rivojlantirish
bo‘yicha metodik yondashuvlarning zaifligini ko‘rsatadi.
3. Amaliy yechimlar va innovatsion yondashuvlar
- Servis-o‘rgatish modeli (service-learning): o‘quvchilarni ijtimoiy loyihalarda
qatnashishga jalb qilish orqali ularning real hayotdagi faoliyatga tayyorlanishi.
- Kases (case study) asosidagi darslar: hayotiy muammolarni tahlil qilish va echim
topish orqali tanqidiy fikrlash va ijtimoiy moslashuvni kuchaytiradi.
- Roliy o‘yinlar va debatlar orqali jamiyatdagi turli pozitsiyalarni tushunish va empatiya
hissini rivojlantirish.
- Oila-maktab-hamjamiyat uchligi orqali ijtimoiy tarbiyaning yaxlit tizimini yaratish.
4. Xalqaro tajriba
Finlyandiya, Janubiy Koreya va Singapurda ijtimoiy-emotsional ta’lim (SEL – Social
Emotional Learning) orqali maktablarda shaxsiy va ijtimoiy kompetensiyalar barqaror
rivojlantirilmoqda. Bu tajriba O‘zbekiston ta’lim tizimiga ham moslashtirilishi mumkin.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
24
Xulosa
Ijtimoiy tayyorgarlik – o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishi va jamiyatda muvaffaqiyatli
integratsiyasining asosi hisoblanadi. Zamonaviy pedagogik yondashuvlar orqali bu
yo‘nalishda barqaror natijalarga erishish mumkin. Bu borada davlat ta’lim siyosati,
o‘qituvchilarning metodik tayyorgarligi va oila bilan hamkorlik muhim rol o‘ynaydi. Ijtimoiy
faollik va fuqarolik ongini shakllantirish orqali biz ertangi kunning mas’uliyatli avlodini
tarbiyalaymiz.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Vygotskiy L.S. “Pedagogik psixologiya”. – Moskva: Pedagogika, 1991.
2.
Slastenin V.A. “Pedagogika: zamonaviy nazariya va amaliyot”. – Moskva: Akademiya,
2010.
3.
Абдуллаева, М. Х., Башарова, Г. Г., & Рахматова, О. К. (2019). Преимущества
индивидуального подхода в образовательном процессе. Проблемы современной науки
и образования, (12-1 (145)), 88-90.
4.
Abdukodirova M. “Ijtimoiy pedagogika asoslari”. – Toshkent: Fan, 2021.
5.
Abdumannovna, A. N. (2024). SOCIOLINGUISTIC PROFILE RESEARCH PAPER. CURRENT
RESEARCH JOURNAL OF PHILOLOGICAL SCIENCES, 5(10), 50-58.
6.
CASEL (Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning). “SEL Framework”,
2023.
