ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
77
СПОРТ АКРОБАТИКАСИДА ЖИСМОНИЙ ТАЙЁРГАРЛИКНИНГ
АҲАМИЯТИ
Рузиев Азимжон Эркинович
Низомий номидаги ТДПУ жисмоний тарбия ва спорт кафедраси доцент в.б
Юлдашова Ирода Усмонқул қизи
Низомий номидаги ТДПУ жисмоний маданият йуналиши 2 курс талабаси
https://doi.org/10.5281/zenodo.15471549
Аннотация:
Ушбу мақолада жисмоний тайёргарликнинг спорт акробатикасидаги
ўрни, унинг спортчи маҳоратини шакллантириш ва ривожлантиришдаги аҳамияти
таҳлил қилинади. Машқ жараёнларида куч, чидамлилик, гибкость, тезлик ва
мувофиқлаштириш қобилиятини ривожлантириш усуллари кўриб чиқилади.
Калит сўзлар: с
порт акробатикаси, жисмоний тайёргарлик, куч ва чидамлилик,
мувофиқлаштириш қобилияти, акробатик элементлар, машғулот жараёни
Аннотация:
В данной статье анализируется роль физической подготовки в
спортивной акробатике, ее значение в становлении и развитии мастерства спортсмена.
В тренировочных процессах рассматриваются методы развития силы, выносливости,
гибкости, скорости и координационных способностей.
Ключевые слова:
спортивная акробатика, физическая подготовка, сила и
выносливость,
координационные
способности,
акробатические
элементы,
тренировочный процесс
Abstract:
This article analyzes the role of physical training in sports acrobatics, its
importance in the formation and development of an athlete's skills. The training processes
consider methods for developing strength, endurance, flexibility, speed, and coordination
abilities.
Keywords:
sports acrobatics, physical fitness, strength and endurance, coordination
abilities, acrobatic elements, training process
Спорт
акробатикаси
-
жисмоний
ва
техник
қобилиятларни
мувозанатлаштиришни талаб қилувчи ката спорт турларидан биридир. Бу спортни
олиб боришда тананинг мустаҳкамлиги, мувозанат ва энергияни тўғри тақсимлаш
муҳим омиллардан ҳисобланади. Акробатика, яъни вазн, корпус ҳаракатлари ва
динамик кучларнинг чуқур мувозанатини талаб қилади, шундан келиб чиқиб,
жисмоний тайёргарликнинг аҳамияти биринчи ўринда туради.
Жисмоний тайёргарлик спорт акробатикасида фаолликнинг юқори даражасини
сақлаш, мувозанат, самарадорлик ва травмаларни олдини олишга ёрдам беради.
Акробатик техника ва креативлик билан бир қаторда, тананинг барқарорлиги,
ҳаракатларнинг аниқлиги ва тезлиги ҳам жуда муҳимдир. Жисмоний тайёргарлик
акробатларнинг муваффақиятида ўта муҳим рол ўйнайди ва уларни ҳар қандай физик
стрессга, оғирликка ва ҳар хил ҳолатларга мослаштиришга ёрдам беради.
Спорт акробатикасида жисмоний тайёргарликнинг аҳамияти ҳақидаги фикрлар
турли олимлар ва мутахассислар томонидан ўрганилган ва изланишлар асосида
тўпланган. Акробатика, анъанавий спортларга қараганда, муайян техникум, мувозанат
ва жисмоний кучни талаб этади, шунга кўра унинг аниқ жисмоний тайёргарликка
бўлган талаблари ҳам ёш спортчиларнинг эътиборини ўзига тортади.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
78
Ўзбекистонда спорт акробатикаси ва жисмоний тайёргарлик бўйича кўплаб
ишланмалар мавжуд. Олимлар акробатикадаги муваффақиятнинг асоси жисмоний
тайёргарликни ва унинг тўғри ташкил этилишини таъкидлайдилар.
Шавкатбек Раҳимов, Ўзбекистон спорт илмий тадқиқот марказининг академиги,
жисмоний тайёргарликнинг акробатик спортлардаги ўрни ва аҳамиятини тушунтириб,
спортчиларнинг мустаҳкам мувозанат ва тез ҳаракат қилиш қобилиятини ишлаб
чиқишда мураккаб машғулотлар муҳим эканлигини таъкидлаган. Унинг
таъкидлашича, акробатлар учун ҳар бир ҳаракатга яхши тайёргарлик, динамик куч ва
мувозанат керак бўлади. Ўзбекистон спорт акробатикаси федерациясининг тажрибали
мураббийларидан бири
Равшанбек Ҳамидов,, жисмоний тайёргарликни акробатик
техника билан боғлайди. Унинг фикрича, жисмоний тайёргарлик нафақат фаолият
самарадорлигини ошириш, балки акробатларнинг травмаларига қарши тура олиш
қобилиятини мустаҳкамлайди.
Дунёдаги
бошқа
олимлар
ҳам
жисмоний
тайёргарликнинг
спорт
акробатикасидаги аҳамиятига жуда катта аҳамият беришган.
Германия спорт илми ва физиологияси бўйича мутахассиси
Йоханес Шмидт,
акробатикадаги техник муваффақиятнинг асосини мустаҳкам жисмоний тайёргарлик
ва физик мувозанатдан олади. Унинг таъкидлашича, акробатикадаги ҳар бир
ҳаракатни муваффақиятли амалга ошириш учун юксак даражада мустаҳкам ва тезкор
жисмоний қобилиятлар талаб қилинади. Шу билан бирга, ҳаракатларнинг
динамиклигини сақлаш учун яхлит физиологик жараёнлар ва мувозанатларни
ривожлантириш керак.
Испаниядаги спорт ва фитнес кафедраси профессори
Маркос Родригес, спорт
акробатикасида жисмоний тайёргарликнинг аҳамиятини ёрқинроқ тушунтирган
олимлардан бири ҳисобланади. У акробатик спортлардаги муваффақият, фақат
техникани эгаллашга эмас, балки атлетлар учун мўлжалланган тренировка
тартибларини такомиллаштиришга ҳам боғлиқ эканлигини таъкидлайди. Унинг
фикрича, тренировка жараёнида ёритиладиган мувозанат, текшириш ва тактик
қобилиятларни ривожлантириш спортчининг умумий жисмоний ривожланишига
катта таъсир кўрсатади. АҚШдаги спорт психологияси мутахассиси
Джеймс Браун,
жисмоний тайёргарлик билан биргаликда психологиявий омилларни ҳам инобатга
олиш муҳим деб ҳисоблайди. Унинг фикрича, акробатик ҳаракатларда жисмоний
тайёргарлик билан бирга, спортчининг диққатини жалб қилиш, психологиявий
етуклик ва ишончнинг ҳам катта аҳамияти бор. Спортчи жисмоний куч ва
ҳаракатларни аниқ бошқариш билан бирга, ички қобилиятларни ҳам жоиза қилиши
керак.
Спорт акробатикасида жисмоний тайёргарликнинг аҳамиятига оид фикрлар
қуйидаги умумий хулосаларни ишлаб чиқишга имкон беради:
Жисмоний тайёргарлик спортчининг техник кўникмаларини самарали бажариши
ва турли хил позициялар ва ҳаракатларни мустақил бажариш қобилиятини
шакллантиради.
Акробатикада ҳар бир ҳаракатга ўтказиладиган нагрузка ва мураккаб позициялар
аниқ ва мувозанатли бўлиши керак, шунинг учун мустаҳкам ва тизимли жисмоний
тайёргарлик муҳим.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
79
Маъруза қилинган олимлар ва мутахассислар фикрича, жисмоний тайёргарлик
нафақат травмаларнинг олдини олишда, балки спортчининг умумий ёки индивидуал
ўсишини таъминлашда ҳам аҳамиятлидир.
Жисмоний тайёргарликнинг ўрни акробатика соҳасидаги самарадорлик ва
муваффақиятни белгилайди. Спорт акробатикасида жисмоний тайёргарликнинг
турларини хамда жисмоний тайёргарликнинг манфаатларини кўриб чиқамиз.
1. жисмоний тайёргарликнинг турлари
Куч ва мустаҳкамлик:
Акробатикада ҳар хил мураккаб позициялар,
секвенциялар ва аэробик жараёнлар талаб қилинади. Шунинг учун кўп қувватли ва
мустаҳкам бўлиш муҳимдир. Спортчиларнинг мустаҳкамлиги ҳар қандай фаолиятни
самарали амалга ошириш, орқа томон ва бўйинларидаги нагрузкани камайтиришга
ёрдам беради.
Мувозанат ва барқарорлик:
Акробатлар танани турли хил позицияларда бир
зўрлик билан бошқаришлари керак. Бу барқарорлик, мувозанат ва иккала томон билан
ҳаракатларни амалга ошириш қобилиятини ривожлантиради.
Эгилувчанлик ва аниқлик:
Жисмоний тайёргарликнинг яна бир асосий
йўналиши - сўзсиз зарур бўлган чинакам энергия ва мувозанатни ўзгартириш учун
зарур бўлган максимал йўналиш. Акробатлар учун бу ўта муҳим, чунки улар махсус
позаларни олиб боришга, жуда тез ҳаракат қилишга ва турли хил формаларга эга
бўлишга мўлжалланган.
2.Жисмоний тайёргарликнинг манфаатлари
Травмаларни олдини олиш:
Жисмоний тайёргарлик мустаҳкам, барқарор ва
мувозанатли танани ривожлантириш орқали акробатлар учун травмаларнинг олдини
олишда муҳим аҳамиятга эга. Акробатикада оҳиста-оҳиста вазн кўтариш ва турли хил
позалардан сиқилиш ишлатилса, бу жараёнда янги жисмонлар учун мўлжалланган
мувозанат жараёнлари ривожланади.
Техникани ривожлантириш:
Жисмоний тайёргарлик нафақат яхшиланган
мушаклар ва мувозанат билан боғлиқ, балки акробатик техникаларни яхшилаш учун
зарур бўлган энергия манбаи ҳамдир. Турли хил ҳарокатлар орасидаги аниқлик ва
тезлик ҳар доим ишончли бўлиши керак.
Юқори самарадорлик:
Жисмоний тайёргарлик спортчига узоқ муддатга
самарали ишлаш, энергияни тўғри тақсимлаш ва ўтган фаолиятнинг ишончли
натижаларини келтириб чиқаради.
Жисмоний тайёргарлик спорт акробатикасидаги муваффақият учун жуда
муҳимдир. У акробатларнинг техникасини мукаммаллаштириш, мувозанатни
таъминлаш ва травмаларнинг олдини олишда муҳим рол ўйнайди. Акробатлар
мукаммал
техника,
мустаҳкамлик
ва
барқарорликни
ўрганиш
орқали
фаолиятларининг ҳар қандай кутилмаган вазиятларига мослашишга муваффақ
бўладилар. Шу боисдан, жисмоний тайёргарликнинг аҳамияти ва унинг ишга солинган
муддати спорт акробатикасидаги умумий самарадорликка энг катта таъсир кўрсатади.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
80
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Рустамов, Л. Х. (2013). Источники и этапы развития теории и методики
физического воспитания. Педагогика и современность, (3), 69-76.
2.
Maxkamdjanov, K. M., Nurmatov, F. A., Inozemseva, L. A., & Rustamov, L. (2008). Sport
bayramlarini tashkil qilish va o ‘tkazish metodikasi. Darslik T.
3.
Рустамов, Л. Х. (2013). Физическая культура и ее влияние на организм человека. In
Актуальные вопросы современной науки (pp. 99-103).
4.
Рустамов, Л. Х., & Зайниддинов, Т. Б. (2013). Основные средства физической
культуры и классификация упражнений. Педагогика и современность, (5), 137-140.
5.
Рустамов, Л. Х. (2022). ОРГАНИЗАЦИЯ УРОКОВ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ В
МЛАДШИХ КЛАССАХ. POLISH SCIENCE JOURNAL, 191.
6.
6.Рустамов, Л. Х., & Набижанов, Ш. М. (2021). ФОРМИРОВАНИЕ ФИЗИЧЕСКОЙ
КУЛЬТУРЫ СТУДЕНТОВ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ ПРОЦЕССЕ. POLISH SCIENCE JOURNAL,
441.
7.
Рустамов, Л. Х., & Талабаев, У. Р. (2021). ТЕХНОЛОГИЯ ДИФФЕРЕНЦИРОВАННОГО
ФИЗКУЛЬТУРНОГО ОБРАЗОВАНИЯ. MODERN SCIENTIFIC CHALLENGES AND TRENDS, 245.
8.
Рустамов, Л., & Турсунов, Ш. (2024). ИСПOЛЬЗOВAНИЕ ИННOВAЦИOННЫХ
ПЕДAГOГИЧЕСКИХ ТЕХНOЛOГИЙ НA УРOКAХ ФИЗИЧЕСКOГO ВOСПИТAНИЯ.
Академические исследования в современной науке, 3(28), 35-41.
