ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
73
RUS TILIN OQITIWDA MULTIMEDIA TEXNOLOGIYASINIŃ ROLI
Saypova Nagima
I. Yusupov atındaǵı dóretiwshilik mektebi pedagog tárbiyashısı
https://doi.org/10.5281/zenodo.15515668
Annotaciya.
Bul maqalada rus tilin oqıtıw procesinde multimedia texnologiyalarınıń
tutqan ornı, olardıń bilim beriw nátiyjeliligine tásiri hám de oqıwshılardıń tilge bolģan
qızıǵıwshılıǵın arttırıwdaǵı áhmiyeti kórsetilgen. Multimedia qurallarınan paydalanıwdıń
abzallıqları menen birge, bar mashqalalar da kórip shıǵılǵan. Sonday-aq, mashqalalardı
saplastırıw boyınsha ámeliy usınıslar berilgen.
Tayanısh sózler:
Rus tili, multimedia texnologiyaları, interaktiv sabaq, málimleme-
kommunikaciya texnologiyaları, bilim beriw nátiyjeliligi, metodikalıq qatnas.
Kirisiw.
Házirgi kúnde dúnyada bilimlendiriw procesiniń túp-tiykarınan ózgerip
atırǵanlıǵın baqlawımız múmkin. Sanlı texnologiyalardıń rawajlanıwı, atap aytqanda,
multimedia texnologiyalarınıń keńnen engiziliwi bilimlendiriwdiń barlıq basqıshlarında
sezilerli jańalanıwlarǵa sebep bolmaqta. Shet tillerin, ásirese, rus tilin úyreniw procesinde bul
texnologiyalardıń ornı júdá áhmiyetli. Sebebi rus tili Ózbekstan bilimlendiriw sistemasında
áhmiyetli pánlerden biri bolıp, kópshilik oqıwshı hám studentler bul tildi ózlestiriw arqalı tek
ilimiy emes, al ámeliy jumıs sheńberin keńeytiw imkaniyatına iye boladı. Sonıń menen birge,
dástúriy sabaq metodikalarınıń ózi házirgi oqıwshılardıń talabın tolıq qanaatlandıra almaydı.
Endi oqıwshılardıń dúnyaqarası keńeygen, olar málimlemeni tez hám sapalı qabıl etiwdi
qáleydi. Bunıń ushın bolsa zamanagóy, interaktiv hám vizual túrdegi qurallar kerek boladı. Bul
jerde multimedia texnologiyaları áhmiyetli rol oynaydı. Bul maqalada rus tilin úyreniwde
multimedia qurallarınıń áhmiyeti, abzallıqları, olardıń ámeliy qollanılıwı hám bar mashqalalar
jáne olardı saplastırıw jolları keńnen sáwlelendiriledi.
Multimedia - bul bir waqıttıń ózinde hár túrli informaciya quralları: tekst, audio, video,
grafikalıq, animaciya, interaktivlik hám basqa elementlerdiń úylesimli túrde birlestirilgen túri.
Bul texnologiyalar zamanagóy bilimlendiriwde, ásirese, shet tillerin úyretiwde nátiyjelilikti
arttırıw quralı sıpatında tán alınadı [5, 35-37]. Multimedia texnologiyalarınıń rus tilin
úyreniwge unamlı tásiri bir neshe tiykarģı baǵdarlarda kózge taslanadı. Audio materiallar,
diktovkalar, rus tilindegi audiokitaplar, dawıslı sóylesiwler arqalı oqıwshı durıs sóylewdi
úyrenedi. Máselen, "BBC Russian" yamasa "RT" kanalınıń audio-podkastları arqalı oqıwshılar
tábiyǵıy rus tilin tıńlap, seslerdi parıqlawdı shınıǵadı. Interaktiv testler, oyınlar hám
tapsırmalar arqalı rus tilindegi jańa sózler hám grammatikalıq qaǵıydalar ańsat ózlestiriledi.
Máselen, "Quizlet," "Duolingo," "Memrise" sıyaqlı qosımshalar oqıwshınıń hár kúni shınıǵıwına
járdem beredi. Onlayn platformalarda hár qıylı dárejedegi tekstlerdi oqıw, olardı tallaw, sholıw
jazıw imkaniyatı bar. Bul arqalı tek ǵana oqıw tezligi artıp qoymastan, al jazıw kónlikpesi de
qáliplesedi. Virtual sóylesiwler, onlayn forumlar, videokonferenciyalar arqalı oqıwshılar
awızeki sóylewin bekkemleydi. Interaktiv tapsırmalar (máselen, "Roll Play" yamasa "Dialogue
simulation") arqalı olar real turmıstaģı sáwbetlerdi modellestiredi [2, 188-190].
Biraq, olardı engiziwde ayırım mashqalalar bar.Birinshiden, ayırım bilimlendiriw
mákemelerinde texnikalıq qurallardıń jetispewshiligi yamasa olardıń gónergenligi sabaq
procesin tolıq multimedia tiykarında alıp barıwǵa tosqınlıq etedi. Ekinshiden, kóplegen
muǵallimlerde málimleme texnologiyalarınan paydalanıw boyınsha jeterli kónlikpe joq.
Úshinshi mashqala bolsa - sabaqlar ushın jaratılǵan ayırım multimedia materiallarınıń
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
74
metodikalıq jaqtan tolıq tiykarlanbaǵanlıǵı bolıp, bul oqıwshılarda túsinbewshilik keltirip
shıǵaradı. Bul mashqalalardı saplastırıw ushın, bárinen burın, bilimlendiriw mákemelerin
zamanagóy texnikalıq qurallar menen tolıq támiyinlew zárúr. Sebebi sabaq procesinde
multimedia texnologiyalarınan nátiyjeli paydalanıw texnikalıq baza bar bolganda gana
imkaniyat jaratadı. Kompyuterler, interaktiv doskalar hám tez internet tarmaǵı - bulardıń
barlıǵı zamanagóy sabaqlardıń ajıralmas bólegine aylanıwı kerek. Bunnan tısqarı,
oqıtıwshılardıń málimleme-kommunikaciya texnologiyaları boyınsha mamanlıǵın arttırıw da
úlken áhmiyetke iye. Hár bir pedagog multimedia quralların erkin qollanıwı, oqıwshılarǵa say
hám zamanagóy bilimlendiriw ortalıǵın jaratıwı zárúr. Bul baǵdarda turaqlı
shólkemlestiriletuǵın qánigelik arttırıw kursları, seminar hám ámeliy sabaqlar áyne maqsetke
muwapıq bolıp esaplanadı. Sonıń menen birge, multimedia sabaqlıqların maman qánigeler,
yaǵnıy tiltanıwshılar, metodistler hám IT tarawındaǵı qánigelerdiń qatnasıwında islep shıǵıw
zárúr. Tek ilimiy-metodikalıq tiykarlangan hám didaktikalıq jaqtan duris dúzilgen elektron
materiallar ǵana oqıwshılar ushin paydalı boliwi mumkin. Aqırında, mámleket kóleminde
sapalı bilimlendiriw resursların jaratıw hám olardı barlıq bilimlendiriw mákemeleri ushın
ashıq túrde usınıw zárúr. Bul arqalı muǵallimler hám oqıwshılar multimedia
texnologiyalarınan keńnen paydalanıw imkaniyatına iye boladı. Nátiyjede, bilimlendiriwdiń
sapası artadı, sabaqlar mazmunlı hám nátiyjeli boladı.
Juwmaq.
Juwmaqlap aytqanda, multimedia texnologiyaları rus tilin úyretiw procesinde
jańa imkaniyatlar ashadı. Bul texnologiyalar tek ǵana oqıw procesin janlandırıp qoymastan, al
onı shaxsqa baǵdarlanǵan, interaktiv hám sapalı bilimlendiriwge aylandıradı. Rus tilin
multimedia tiykarında oqıtıw oqıwshınıń sóylew xızmetin rawajlandıradı, óz betinshe bilim
alıw imkaniyatın keńeytedi hám de tildi real kontekstte úyreniwge járdem beredi. Keleshekte
multimedia quralları bilimlendiriw sistemasında keńirek orın iyelewi ushın mámleket hám
jámiyet tárepinen qollap-quwatlaw, infrastrukturanı rawajlandırıw hám pedagog kadrlardı
zamanagóy bilimler menen támiyinlew ayrıqsha áhmiyetke iye.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Bazarbayevich, Ibragimov Farxod. "Rus tilini o’rgatishda zamonaviy metodlardan
foydalanish va ularning."
Pedagogik islohotlar va ularning yechimlari
12.01 (2025): 198-199.
2.
Baxtiyorovna, Isamova Gulnaza. "Rus tilini o’rgatishda zamonaviy metodlardan
foydalanish va ularning ta’siri."
Yangi O‘zbekiston, Yangi tadqiqotlar jurnali
1.2 (2024): 188-
190.
3.
Karamatovna, Musayeva Amina. "Zamonaviy o’qitish tizimida rus tilining talabalar
muloqati samaradorligiga ta'siri."
Recent scientific discoveries and methodological research
2.2
(2025): 65-72.
4.
Xalquziyeva, Mohira, and Adiba Karimova. "Mаmlakatimizda xorijiy tillarni o‘qitishda
zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish omillari."
Conference Proceedings:
Fostering Your Research Spirit
. 2024.
5.
Xayrutdinova Rushana."Rus tili o'qitishda o'yin metodikasi."
Universal xalqaro ilmiy
jurnal
1.7 (2024): 35-37.
