ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
70
ÁMIR TEMUR - ULLI SARKARDA HÁM MÁMLEKETLIK ǴAYRATKER
Jalalova Xalima
I. Yusupov atındaǵı dóretiwshilik mektebinde pedagog tárbiyashı
Nuratdinov Nizamatdin
I. Yusupov atındaǵı dóretiwshilik mektebi 7b-klass oqıwshısı
https://doi.org/10.5281/zenodo.15515643
Kirisiw.
Tariyx - bul xalıqtıń yadı, mádeniyatı hám milliy ózliginiń tiykarı bolıp xizmet
etedi. Hár bir oqıwshınıń sanasında tariyxıy sananı qáliplestiriw, onı óz xalqınıń ótmishine, ullı
ata-babalarına húrmet ruwxında tárbiyalawda mektep bilimlendiriwi áhmiyetli orın iyeleydi.
Ásirese, Ámir Temur sıyaqlı dúnya tariyxında tereń iz qaldırǵan shaxslardıń ómirin úyreniw,
oqıwshılarda watansúyiwshilik, maqtanısh, milliy maqtanısh sezimlerin kúsheytiwde sheksiz
tárbiyalıq áhmiyetke iye. Ámir Temur - ullı sárkarda, talantlı mámleketlik ǵayratker,
strategiyalı hám ádil húkimdar sıpatında tek ǵana óz dáwirinde emes, al búgingi kúnde de
tariyxıy shaxs sıpatında joqarı tán alınadı. Ol tiykar salǵan kúshli hám oraylasqan Temuriyler
mámleketi, onıń áskeriy atlanısları, mámleketlik basqarıw, ilim hám mádeniyatqa bergen
itibarı búgingi tariyxıy bilimler sistemasında ayrıqsha orın iyeleydi. Usı maqalada 7-klass tariyx
sabaģında "Ámir Temur - ullı sárkarda hám mámleketlik ǵayratker" temasın úyreniw boyınsha
ótkerilgen sabaq tájiriybesi analizlenedi. Onda sabaq procesi, metodikalıq qatnaslar,
oqıwshılardıń belsendiligi hám temanıń oqıwshılarda qanday tásir qaldırǵanı sáwlelendiriledi.
7-klass tariyx páninde "Ámir Temur - ullı sárkarda hám mámleketlik ǵayratker" temasın
ótiwde tiykarģı maqset - oqıwshılarģa Ámir Temurdıń tariyxıy shaxs sıpatındaǵı ornın ashıp
beriw, onıń áskeriy hám siyasiy iskerligi arqalı mámleketlik basqarıw, watanlaslar birligi hám
rawajlanıw haqqında tereń bilim beriwden ibarat edi. Sabaqtıń mazmunın oqıwshılarǵa
ápiwayı, biraq tásirsheń túrde jetkeriw ushın zamanagóy pedagogikalıq qatnaslar tiykarında
bir neshe basqıshlı metodlar qollanıldı.
Sabaqtıń basında oqıwshılarģa Amir Temurdıń tuwılıwı, tárbiyası, jaslıq jılları haqqında
qısqasha maģlıwmat berildi. Ol jaslıǵınan áskeriy shınıǵıwlarǵa, at shabısı hám jawıngerlik
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
71
ónerlerge qızıqqanı atap ótildi. Sonday-aq, onıń kúshli intellekti, strategiyalıq pikirlewi hám
basqarıw qábileti jaslıǵınan-aq kóringenligi oqıwshılar itibarına usınıldı. Bul basqıshta kartalar,
tariyxıy súwretler, jeke portretler tiykarında oqıwshılarda obrazlı túsinik payda etiwge itibar
qaratıldı. Kórgizbeli prezentaciyalar arqalı sabaqqa qızıǵıwshılıq arttı, oqıwshılar ózleriniń
sorawların jedellik penen berdi.
Keyingi basqıshta Ámir Temurdıń áskeriy atlanısları, sawash strategiyası hám jeńisleri
dodalandı. Ásirese, ol júrgizgen 27 úlken áskeriy júrisler, olardan tiykarģıları - Mawarawnnaxr,
Hindstan, Iran hám Túrkiyaģa etken júrisleri tolıq tallandı. Ol hár bir atlanıstı puqta
rejelestirgeni, áskeriy tártipti qatań saqlaǵanı, áskerlerdi strategiyalıq tárizde jaylastırǵanı
oqıwshılarǵa mısallar arqalı túsindirildi. Oqıwshılarǵa "Ámir Temur áskeriy júrislerinde
qanday jeńislerge erisken?," "Ol qanday sárkarda bolģan?" sıyaqlı sorawlar berilip, olardıń
erkin pikirlewi xoshametlendi.
Ámir Temur tek gana ullı sárkarda emes, al dana siyasatshı hám mámleketlik ģayratker
bolģan. Ol mámleket basqarıwında ádillikti ústin qádiriyat dep bilgen. "Temur tuzukleri" atlı
belgili shıǵarması arqalı mámleketti qalay basqarǵanı, tártip-intizam, salıq siyasatı, áskeriy
reformalar, sociallıq teńlik máselelerin qalay tártipke salǵanı úyrenildi. Sabaqta "Temur
túzikleri"nen alınģan hikmetli sózler tiykarında kishi talqılawlar shólkemlestirildi. Oqıwshılar
bul principlerdi zamanagóy turmıs penen salıstırıp, qızıqlı pikirler bildirdi.
Ámir Temur tek áskeriy hám siyasiy jaqtan emes, al mádeniyat, ilim hám arxitekturanı
rawajlandırıw boyınsha da úlken jumıslar islegen. Samarqandtı óz dáwiriniń eń gózzal hám ilim
oraylarınan birine aylandırǵan. Mırza Ulıǵbektiń jetilisiwi, belgili medrese hám meshitlerdiń
qurılısı, abadanlastırıw jumısları - bulardıń barlıǵı oqıwshılar ushın tariyxıy miyrastıń áhmiyeti
haqqında pikir júrgiziwge sebep boldı. Oqıwshılarǵa Registan maydanı, Bibixanım meshiti, Gúri
Ámir mavzoleyi haqqındaǵı fotosúwretler kórsetildi. Bul bolsa tariyxıy kórinislerdi kóz
aldımızda sáwlelendiriwge hám Ámir Temur shaxsın jáne de tereńirek túsiniwge járdem berdi
[3, 13-16].
Toparlarda islew hám interaktiv metodlar nátiyjesi.
Sabaqtıń áhmiyetli bólimi toparlarda islew arqalı alıp barıldı. Oqıwshılar 3 toparģa
bólinip, hárbiri belgili bagdarda tapsırma aldı:
1-topar: Áskeriy júrisler kartasın tayarladı;
2-topar: Mámleket basqarıwı hám Temur túzikleri haqqında prezentaciya tayarladı;
3-topar: Temuriyler dáwiriniń mádeniy jetiskenlikleri hám estelikleri haqqında slayd
kórinisinde maģlıwmat berdi.
Bul usıl arqalı oqıwshılar tek ǵana temanı ózlestirip qoymastan, al jámáátte islesiw,
prezentaciya islew, erkin pikirlew, izleniw sıyaqlı kónlikpelerdi de rawajlandırıwǵa eristi.
Sabaq juwmaǵında oqıwshılar menen ulıwmalastırıwshı sáwbet ótkerildi. Onda olar
sabaq dawamında alǵan bilimlerin qayta kózden ótkerdi, óz pikirlerin erkin bildirdi hám Ámir
Temur shaxsına bolǵan múnásibetlerin bildirdi. "Amir Temur qanday sárkarda edi?," "Ne ushın
ol tariyxta ullı mámleketlik ģayratker sıpatında tán alınģan?," "Onıń miyrası búgingi kúnde
qanday áhmiyetke iye?" sıyaqlı sorawlar arqalı sabaqtıń mazmunı bekkemlendi.Sonday-aq,
bahalaw kriteriyalarına bola hár bir oqıwshınıń qatnasıwı, topardaǵı belsendiligi,
tapsırmalardaǵı qatnasıwı itibarǵa alınıp, awızsha xoshametlendi. Ayırım toparlar óz shıǵıwları
ushın qosımsha ball aldı, bul bolsa olarda keyingi sabaqlarǵa bolǵan motivaciyanı kúsheytti.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
72
Oqıwshılar sabaqta belsendilik kórsetip qalmastan, al Ámir Temur haqqındaǵı bilimlerin
zamanagóy turmısqa baylanıstıra aldı. Máselen, ayırım oqıwshılar óz shıǵıp sóylewlerinde
Temurdıń ádillik principleri házirgi Ózbekstan Konstituciyası hám mámleketlik siyasatındaǵı
principler menen únlesligin kórsetip ótti.
Ulıwma alǵanda, bul sabaq arqalı tómendegi nátiyjelerge erisildi:
Oqıwshılar Ámir Temurdıń tariyxıy shaxs sıpatındaǵı ornı, sárkarda hám mámleketlik
iskerlik iskerligi haqqında puqta bilimge iye boldı;
Interaktiv metodlar járdeminde ģárezsiz pikirlew, informaciya izlew, toparda islew hám
prezentaciya etiw kónlikpeleri qáliplestirildi;
Tariyxıy shaxsqa bolǵan qızıǵıwshılıq, milliy maqtanısh hám tariyxıy sana rawajlandı;
Oqıwshılar arasında jámiyetlik jumısqa bolǵan umtılıw, watanǵa sadıqlıq hám millet
tariyxına húrmet sezimi kúsheydi. Bul sabaq tek bilim beriwge emes, al tárbiyalıq, ruwxıy hám
puqaralıq qádiriyatlardı sińdiriwge xizmet etti. Sonlıqtan, "Ámir Temur - ullı sárkarda hám
mámleketlik ǵayratker" temasın úyreniw tariyx páninde oqıwshılardıń ulıwma dúnya qarasın
keńeytiwde áhmiyetli basqıshlardan biri boldı.
Juwmaq.
Ámir Temur - jáhán tariyxında óziniń sárkardalıq talantı, dana siyasatı hám ádil
basqarıwı menen at qaldırǵan ullı shaxs bolıp esaplanadı. 7-klass tariyx sabaģında usı temanı
sáwlelendiriw arqalı oqıwshılarda tek tariyxıy bilimler qáliplespesten, al olar milliy maqtanısh,
watandı súyiwshilik hám óz tariyxına húrmet sezimin tereń seze basladı. Sabaq dawamında
interaktiv metodlardan paydalanǵan halda oqıwshılardıń erkin pikirlewi, izleniwge bolgan
qızıǵıwshılıǵı hám jámáátte islew kónlikpeleri birqansha rawajlandı. Sonday-aq, sabaqta
oqıwshılardıń belsendiligi, berilgen materialǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı hám tariyxıy shaxslardı
búgingi kún menen baylanıstıra alıw qábileti unamlı bahalandı. Bul bolsa tariyx pániniń ámeliy
hám tárbiyalıq imkaniyatlarınan jáne de nátiyjeli paydalanıw zárúrligin kórsetti. Sonlıqtan,
tariyx páninde Ámir Temur sıyaqlı shaxslardı úyreniwge ayrıqsha itibar qaratıw, olardıń ómiri
hám iskerligin tereń, mazmunlı hám interaktiv qatnaslar tiykarında úyreniw bilimlendiriwdiń
sapasın arttırıwǵa xızmet etedi. Bunday sabaqlar oqıwshılarda óz milliy qádiriyatlarına
sadıqlıqtı qáliplestiredi hám olardı jetik shaxs bolıp kamalǵa keliwlerine járdem beredi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
О'ljayeva SH. Amir Temur davlat boshqaruvi. Tashqi siyosat. DiplomatiY. – T.:
Akademnashr, 2017. – B. 133-134.
2.
Sodiqov H. Amir Temur saltanatida xavfsizlik xizmati. Toshkent, 2010.
3.
Алимова Р. Амир Темур ва маънавий қадриятлар. Амир Темур сабоқлари // халқаро
илмий конференция материаллари. – Тошкент. Шарқ, 1997. – Б. 13-16.
4.
Темур Тузуклари. – Т.: Ўзбекистон, 2018. – Б.137-138.
5.
Хидиров С.М. Амир Темур давлатининг ташкил топиши ва давлат тузуми. Юрид.
фан. номзоди... Дисс. –Т.: 2002. – Б. 56-66.
