ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
60
XORIJIY MAMLAKATLARDA ZAMONAVIY MIGRATSIYA SIYOSATI
PARDAYEV OLIM MAMAYUNUSOVICH
O‘zbekiston Respublikasi, Samarqand iqtisodiyot va servis instituti professori,
"Servis" fakulteti dekani
pardaev_olim@gmail.com
+998 97 918 00 20
MIRZAYEVA SHIRIN NODIROVNA
O‘zbekiston Respublikasi, Samarqand iqtisodiyot va servis instituti,
“Real iqtisodiyot” kafedrasi assistenti, mustaqil tadqiqotchi
ORCID raqami: https://orcid.org/0009-0005-0035-636X
+998905020271
MUSTAFAYEV IBROHIMBEK TO‘LQIN O‘G‘LI
O‘zbekiston, Samarqand iqtisodiyot va servis instituti,
“Servis” fakulteti talabasi
mustafoevibrohim033@gmail.com
+998 93 9983577
https://doi.org/10.5281/zenodo.15504278
Annotatsiya:
Maqolada xorijiy mamlakatlarda zamonaviy migratsiya siyosatining asosiy
yo‘nalishlari va uning iqtisodiy hamda ijtimoiy hayotga ta’siri tahlil qilinadi. Global migratsiya
oqimlarining ortib borayotgani sharoitida, har bir mamlakat o‘ziga xos yondashuvlarni
qo‘llamoqda. Maqolada AQSh, Germaniya, Kanada kabi rivojlangan davlatlarning migratsiya
siyosati, kadrlar tanlovi, ijtimoiy moslashuv, xavfsizlik va integratsiya masalalari ko‘rib
chiqiladi. Shuningdek, migratsiyaning ijobiy va salbiy jihatlari hamda zamonaviy tahdidlar
muhokama qilinadi. Maqola davlatlararo tajriba almashuvi va O‘zbekiston uchun foydali
bo‘lishi mumkin bo‘lgan takliflarni o‘z ichiga oladi.
Kalit so‘zlar:
migratsiya, siyosat, ishchi kuchi, xavfsizlik, ijtimoiy moslashuv,integratsiya,
xalqaro tajriba, qonunchilik, demografik muvozanat, kadrlar tanlovi.
Аннотация:
В статье рассматриваются современные направления миграционной
политики в зарубежных странах и ее влияние на экономику и общество. В условиях
роста глобальных миграционных потоков, каждая страна разрабатывает уникальные
подходы. Анализируются миграционная политика таких стран, как США, Германия,
Канада, вопросы отбора кадров, социальной адаптации, безопасности и интеграции.
Также обсуждаются положительные и отрицательные стороны миграции, современные
угрозы и международный опыт, полезный для Узбекистана.
Ключевые слова:
миграция, политика, рабочая сила, безопасность, социальная
адаптация, интеграция, международный опыт, законодательство, демографический
баланс, отбор кадров.
Abstract:
The article analyzes the modern migration policy of foreign countries and its
impact on economic and social life. With the increase of global migration flows, each country is
applying its own approach. The paper examines the migration policies of countries such as the
USA, Germany, and Canada, focusing on labor selection, social adaptation, security, and
integration. It also discusses both the positive and negative aspects of migration, as well as
potential threats and international experiences beneficial for Uzbekistan.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
61
Key words:
migration, policy, labor force, security, social adaptation, integration,
international experience, legislation, demographic balance, workforce selection.
Kirish
. Global miqyosda migratsiya jarayonlari tobora jadallashib bormoqda. Bugungi
kunda dunyo bo‘ylab millionlab odamlar turli sabablarga ko‘ra o‘z yashash joylarini tark etib,
boshqa mamlakatlarga ko‘chib o‘tmoqda. Bu jarayonning o‘sishiga iqtisodiy farqlar, siyosiy
beqarorlik, iqlim o‘zgarishlari va xavfsizlik muammolari kabi omillar katta ta’sir ko‘rsatmoqda.
Shuningdek, globalizatsiya va texnologik taraqqiyot migratsiyaning yangi shakllarini,
yo‘nalishlarini va tezligini keltirib chiqarmoqda.
Xorijiy mamlakatlar o‘z migratsiya siyosatlarini turli yo‘nalishlarda ishlab chiqishmoqda,
bu esa ular uchun nafaqat ishchi kuchini tartibga solish, balki milliy xavfsizlikni ta'minlash,
ijtimoiy integratsiyani kuchaytirish va demografik barqarorlikni saqlab qolish kabi keng
qamrovli maqsadlarni ham o‘z ichiga oladi. Zamonaviy migratsiya siyosati har bir mamlakatda
o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, unda ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy holatlar, shuningdek,
xalqaro hamkorlik, xavfsizlik, qonuniylik va integratsiya masalalari alohida ahamiyatga ega.
Xorijiy mamlakatlar, masalan, AQSh, Germaniya, Kanada kabi rivojlangan davlatlar, o‘z
migratsiya siyosatlarida iqtisodiy ehtiyojlarni hisobga olgan holda malakali ishchi kuchini jalb
qilishni maqsad qilgan. Ular, shuningdek, migratsiya oqimining ijtimoiy va madaniy jihatlarini
boshqarish uchun bir qancha dasturlarni amalga oshirmoqda. Germaniya va Skandinaviya
mamlakatlarida migrantlarning ijtimoiy moslashuvi va integratsiyasi uchun maxsus dasturlar,
masalan, til o‘rganish kurslari, integratsiya markazlari va ijtimoiy yordam tizimlari mavjud.
Bunday dasturlar, o‘z navbatida, yangi kelgan migrantlarning mamlakatga integratsiyalashish
jarayonini engillashtiradi va uzoq muddatda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlaydi.
Shu bilan birga, migratsiya siyosatining xavfsizlik va qonuniylik bilan bog‘liq jihatlari ham
muhim ahamiyatga ega. AQShda migratsiya siyosati xavfsizlik choralarini kuchaytirishga
qaratilgan, bu esa migrantlarning qonuniy asosda kirishini nazorat qilishni ta’minlaydi.
Yevropa Ittifoqi davlatlari esa, so‘nggi yillarda qochqinlar oqimi tufayli migratsiya siyosatini
qat’iylashtirgan va cheklovlar, kvotalar, chegara nazoratlari kabi yangi mexanizmlarni joriy
etgan.
Asosiy qism.
Zamonaviy migratsiya siyosatining asosiy jihatlari quyidagilardan iborat:
1. Kadrlar tanlovi va iqtisodiy ehtiyojlar: Kanada va Avstraliya kabi davlatlar ball tizimi
asosida malakali migrantlarni qabul qilishga ustuvorlik beradi. Bu tizim orqali iqtisodiyotda
talab yuqori bo‘lgan sohalarga malakali ishchi kuchi jalb etiladi.
2. Ijtimoiy moslashuv va integratsiya: Germaniya va Skandinaviya mamlakatlarida
migratsiya siyosatining asosiy qismi bu – migrantlarning til, madaniyat va mehnat bozoriga
moslashuvi bilan bog‘liq dasturlardir. Ular uchun maxsus integratsion kurslar, til o‘rganish
markazlari va ijtimoiy yordam tizimlari mavjud.
3. Xavfsizlik va qonuniylikni ta’minlash: AQSh migratsiya siyosatida xavfsizlik choralariga
katta e’tibor qaratiladi. Har bir migrant haqida batafsil ma’lumotlar yig‘ilib, ularning qonuniy
asosda kirib kelganligi qat’iy nazorat qilinadi.
1-jadval
Xorijiy mamlakatlarda zamonaviy migratsiya siyosati bo‘yicha
SWOT
tahlil
1
1
Muallif ishlanmasi
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
62
Kuchli tomonlar
Malakali ishchi kuchini jalb etish
Madaniy ziddiyatlarning yuzaga kelishi
Integratsiya dasturlarining mavjudligi
Yuqori ijtimoiy xarajatlar
Huquqiy mexanizmlarning takomilligi
Imkoniyatlar
Global tajribadan foydalanish
Siyosiy va ijtimoiy keskinliklar
Raqobatbardosh kadrlar bazasini
yaratish
Zaif tomonlar
Byurokratik to‘siqlar
Migratsiya bo‘yicha aniq strategiya
Qonunsiz migratsiya oqimlari
Tahdidlar
Terrorizm va xavfsizlik tahdidlari
Demografik muvozanatni saqlab qolish
Migrantlarga nisbatan salbiy kayfiyatlar
Evropa Ittifoqi davlatlari so‘nggi yillarda qochqinlar oqimi tufayli migratsiya siyosatini
qat’iylashtirdi. Kvotalar, chegara nazoratlari va muhojirlarni qayta taqsimlash mexanizmlari
joriy etilmoqda.
Ijobiy jihatlar: iqtisodiy o‘sishga hissa, ishchi kuchining yosharligi, ko‘p
madaniyatlilik.
Salbiy jihatlar: madaniy ziddiyatlar, ish o‘rinlari uchun raqobat, ijtimoiy yuklama.
Xorijiy mamlakatlarda zamonaviy migratsiya siyosati — bu dunyoning turli
mamlakatlarida migratsiya jarayonlarini boshqarish, tartibga solish va nazorat qilishga
qaratilgan siyosat va strategiyalarning jamlanmasidir. Zamonaviy migratsiya siyosati ko‘plab
omillarga, jumladan, iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy va madaniy jihatlarga asoslanadi. Bu siyosat
nafaqat mehnat migratsiyasini tartibga solishga, balki boshpana, qochoqlarni qabul qilish,
ijtimoiy integratsiya va huquqlarni himoya qilish masalalariga ham tegishli. Quyida zamonaviy
migratsiya siyosatining asosiy jihatlari, yondashuvlari va global tendensiyalarini yoritaman.
Bugungi kunda ko‘plab davlatlar mehnat migratsiyasini tartibga soluvchi siyosatlarni
ishlab chiqmoqda. Bu siyosatning asosiy maqsadi – davlat iqtisodiyotini qo‘llab-quvvatlash va
ishchi kuchi yetishmovchiligini bartaraf etishdir.
Ko‘pgina davlatlar migrantlarga ishlash uchun maxsus vizalar va ruxsatnomalar
berishadi. Misol uchun, Germaniya, Kanada, Avstraliya kabi mamlakatlar yuqori malakali
ishchilarni jalb qilishga qaratilgan maxsus vizalar tizimini yaratgan.
Ba’zi mamlakatlar, masalan, Qozog‘iston va Rossiya, ma'lum sohalar va kasblar bo‘yicha
migrantlarga kvotalar belgilaydi.
Migrantlarni nafaqat ish bilan ta'minlash, balki ularning jamiyatga integratsiyasini ham
qo‘llab-quvvatlashni nazarda tutadi. Misol uchun, Kanada va Shvetsiyada migratsiya siyosati,
yangi kelgan migrantlarni madaniy va ijtimoiy jihatdan moslashishga yordam beruvchi
dasturlarni o‘z ichiga oladi.
Ko‘plab davlatlar, xususan, Yevropa davlatlari, boshpana so‘rab kelgan shaxslarni qabul
qilishni tartibga solishadi. Bu siyosatning asosiy maqsadi – boshpana izlovchilarni himoya
qilish va xalqaro huquqlarga amal qilishdir.
Yevropa Ittifoqi (YI) va AQSh kabi davlatlar xalqaro boshpana shartnomalari, masalan,
BMTning qochoqlar haqidagi Konvensiyasi (1951) asosida boshpana so‘rab kelganlarni qabul
qilishadi. Boshpana jarayonining samarali va tezkor bo‘lishi uchun maxsus idoralar va qonunlar
yaratilgan.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
63
Kanadada qochoqlarni nafaqat qabul qilish, balki ularni ijtimoiy va iqtisodiy hayotga
integratsiyalash uchun maxsus dasturlar mavjud. Bu dasturlar til o‘rganish, ishga joylashish,
ta’lim olish va boshqa yordamlar ko‘rsatishni o‘z ichiga oladi.
Zamonaviy migratsiya siyosatida ta'lim sohasidagi migratsiya ham muhim o‘rin tutadi.
O‘qish maqsadida chet elga chiqish ko‘plab yoshlar uchun imkoniyat yaratadi.
AQSh, Avstraliya, Buyuk Britaniya kabi mamlakatlar yuqori sifatli ta'lim tizimlariga ega
bo‘lib, talabalarga o‘qish uchun maxsus vizalar taqdim etadi. Bu siyosat nafaqat ta'limni
rivojlantirish, balki iqtisodiy foyda olish, ya'ni migrant talabalardan to‘lov olishni maqsad
qiladi.
Ko‘pgina davlatlar, masalan, Kanada va Yangi Zelandiya, ta'limni tamomlagan talabalar
uchun ishlash vaqti berishadi, bu esa ularning mamlakatda qolishiga va iqtisodiy faoliyatga
qo‘shilishiga imkon yaratadi.
Migratsiya jarayonlarining muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun migrantlarning jamiyatga
integratsiya qilinishi juda muhimdir. Ba’zi mamlakatlar migrantlarni ijtimoiy jihatdan qo‘llab-
quvvatlashga katta e'tibor qaratadilar.
Shvetsiya, Niderlandiya va Norvegiya kabi mamlakatlar ijtimoiy yordam dasturlari va
madaniy integratsiya dasturlarini yaratishgan.
Migrantlarga yangi jamiyatga moslashish uchun til kurslari va madaniyatni o‘rgatish
dasturlari mavjud. Danimarka va Shvetsiya kabi davlatlar o‘z migrantlariga ijtimoiy
integratsiyani osonlashtirish uchun bunday kurslar va dasturlarni taqdim etadilar.
Zamonaviy migratsiya siyosatida davlatlar o‘rtasidagi hududiy hamkorlik, xususan,
migratsiya oqimlarini boshqarishda muhim o‘rin tutadi. Yevropa Ittifoqi (YI) o‘z hududida
migrantlarni boshqarish uchun yagona siyosat va qonunchilikni ishlab chiqmoqda.
YI davlatlari o‘rtasida erkin harakatlanish, boshpana berish va integratsiya siyosati bir-
biriga moslashtirilgan. YI migrantlar uchun umumiy boshpana tizimi, qochoqlarni qabul qilish
tartibini belgilaydi.
AQSh, Kanada va Meksika o‘rtasida migratsiya siyosatiga oid kelishuvlar mavjud. Bu
davlatlar o‘zaro migratsiya oqimlarini boshqarish uchun maxsus mexanizmlarni ishlab
chiqishgan.
Ko‘plab davlatlar siyosiy va iqtisodiy migrantlarni turlicha tartibga soladilar. Siyosiy
migrantlar, asosan, huquqbuzarlikdan, urushlardan yoki davlat tomonidan ta'qibdan
qochayotganlar, iqtisodiy migrantlar esa yuqori daromad va yaxshi sharoit izlab migratsiya
qilishadi.
Siyosiy migrantlar: Bunday migrantlar uchun boshpana berishning xalqaro me'yorlari va
qoidalari mavjud.
Iqtisodiy migrantlar: Iqtisodiy migratsiyani boshqarish ko‘proq mehnat vizalari, kvotalar
va ishchilarning huquqlarini himoya qilish orqali amalga oshiriladi.
Xulosa va takliflar.
Zamonaviy migratsiya siyosatida xavfsizlik, terrorizm va noqonuniy
migratsiya masalalari katta o‘rin tutadi. Ko‘plab mamlakatlar noqonuniy migratsiyani
kamaytirish uchun chegara xavfsizligini kuchaytirishga va immigratsiya jarayonlarini qat'iy
nazorat qilishga intiladi.
Zamonaviy migratsiya siyosati har bir mamlakatning o‘ziga xos ehtiyojlari, iqtisodiy va
ijtimoiy sharoitlariga qarab shakllanadi. Xorijiy mamlakatlar migratsiya jarayonlarini
boshqarishda ko‘plab strategiyalarni qo‘llab-quvvatlaydi, jumladan mehnat migratsiyasi,
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
64
boshpana siyosati, ta'lim va ijtimoiy integratsiya dasturlari. Global miqyosda bu siyosat,
shuningdek, xavfsizlik va migratsiya oqimlarini boshqarishga qaratilgan.
Xorijiy mamlakatlarning migratsiya siyosati shuni ko‘rsatadiki, bu jarayonni samarali
boshqarish uchun kompleks yondashuv zarur.
O‘zbekiston uchun quyidagi takliflar dolzarbdir:
Malakali migrantlarni jalb qilish uchun ochiq va aniq ball tizimi ishlab chiqish;
Chet ellik ishchi kuchining ijtimoiy moslashuv dasturlarini joriy etish;
Migratsiya siyosatini xavfsizlik va demografik muvozanat bilan uyg‘unlashtirish;
Xalqaro tajriba asosida qonunchilikni modernizatsiya qilish;
Migratsiya oqibatlarini tahlil qilib, salbiy ta’sirlarni oldini olish mexanizmlarini ishlab
chiqish.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Islomov A.X., “Ijtimoiy jarayonlar nazariyasi”, Toshkent, 2020.
2.
Karimov B.B., “O‘zbekiston va xalqaro mehnat migratsiyasi”, Samarqand, 2019.
3.
International Organization for Migration (IOM). World Migration Report, 2022.
4.
Castles, S., & Miller, M.J. “The Age of Migration”. New York, 2021.
5.
Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari –
6.
Мирзаева Ш. Н. и др. Локальные Международные Глобальные Рынки: Интеграция
И Развитие //International Conference on Adaptive Learning Technologies. – 2025. – Т. 16. –
С. 87-91.
7.
Мирзаева Ш. Н., Ворисов Ш. Д. ЦИФРОВИЗАЦИЯ ЭКОНОМИКИ: ВЫЗОВЫ И
ВОЗМОЖНОСТИ ДЛЯ МАЛОГО БИЗНЕСА //International Conference on Adaptive Learning
Technologies. – 2025. – Т. 16. – С. 40-43.
8.
Мирзаева Ш. Н., Назаров Н. Б. У. СБАЛАНСИРОВАННОЕ РАЗВИТИЕ СЕЛЬСКОГО
ХОЗЯЙСТВА, ИННОВАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ И ИХ ВЛИЯНИЕ НА ЭКОНОМИКУ
УЗБЕКИСТАНА //International Conference on Adaptive Learning Technologies. – 2025. – Т.
16. – С. 44-47.
9.
Мирзаева Ш. Н., Ашуров С. З. Анализ Инвестиционного Климата В Узбекистане,
Состояние И Перспективы //GlobalBiz Summit: Business and Economic Strategies for the
Future. – 2025. – Т. 1. – С. 72-75.
10.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., KHURSHEDOVICH A. A. TOURISM CLUSTERS IN
THE DIGITAL ECONOMY //International Conference on Adaptive Learning Technologies. –
2024. – Т. 5. – С. 133-141.
11.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., KUVONCH R. EXPANSION OF THE SERVICE
SECTOR IN THE CONTEXT OF INNOVATIVE CHANGES IN UZBEKISTAN //Gospodarka i
Innowacje. – 2024. – Т. 48. – С. 90-98.
12.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., ALIASKAR M. IMPORTANT ASPECTS OF THE
THEORY AND METHODOLOGY OF MEASURING SOCIAL CAPITAL //Miasto Przyszłości. – 2024.
– Т. 49. – С. 167-174.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
65
13.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., MUROD S. DIGITALIZATION OF SOCIAL
TECHNOLOGIES IN IMPROVING THE EFFICIENCY OF THE SERVICE SECTOR //Gospodarka i
Innowacje. – 2024. – Т. 48. – С. 80-89.
14.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., FIRUZA A. ECOTOURISM AS A TOOL FOR
SUSTAINABLE DEVELOPMENT AND POVERTY REDUCTION //International Conference on
Adaptive Learning Technologies. – 2024. – Т. 5. – С. 123-132.
15.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S. SUBHONZODA SH THE EXPERIENCE OF OTHER
COUNTRIES IN THE LEGAL REGULATION OF ECOTOURISM //BOSHQARUV VA ETIKA
QOIDALARI ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2024. – Т. 4. – №. 5. – С. 122-131.
