ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
133
CHET TILINI O‘QITISHDA MULTIMODAL YONDASHUVLAR ORQALI
LINGVISTIK KOMPETENSIYANI MUSTAHKAMLASHNING INNOVATSION
USULLARI
Makhbuba Toshpulatova Ikromovna
Farg‘ona davlat texnika universiteti katta o‘qituvchisi
Miraxmedov Murodjon Mirolimjon o‘g‘li
Farg‘ona davlat texnika universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15527665
Annotasiya:
Maqolada chet tilini o‘qitish jarayonida multimodal yondashuvlardan
foydalanish orqali lingvistik kompetensiyani — ya’ni grammatik, fonetik va leksik bilimlarni
birgalikda mustahkamlash masalalari tahlil qilinadi. Ushbu yondashuv asosida talabalarning
mustaqil va faol o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyasi, multimediaviy vositalarning o‘rni va
interaktiv muhitning ahamiyati ilmiy asosda ko‘rsatib beriladi.
Kalit so‘zlar:
lingvistik kompetensiya, multimodal yondashuv, grammatik bilimlar,
fonetika, innovatsion texnologiyalar, til o‘rgatish.
Kirish
Tilni o‘rganish bu faqat so‘zlarni yodlash emas, balki ularni to‘g‘ri talaffuz qilish,
grammatik tuzilmalarda qo‘llash va kontekstda ishlata olishdir. Bu jihatlar lingvistik
kompetensiyani tashkil etadi. An’anaviy ta’limda bu kompetensiyalar ko‘proq izolyatsiya
qilingan holda, alohida mashqlar orqali o‘rgatilgan. Biroq zamonaviy multimodal yondashuvda
ularning uyg‘un tarzda, tabiiy kontekstda shakllanishiga urg‘u beriladi. Bu yondashuv til
o‘rganishni yanada intuitiv, real va samarali qiladi.
Metodologiya
Tajriba O‘zbekiston davlat jahon tillari universitetida 60 nafar talaba ishtirokida
o‘tkazildi. Talabalar 2 ta guruhga ajratildi:
Nazorat guruhi: faqat darsliklar va grammatik mashqlar orqali ta’lim oldi;
Eksperimental guruh: multimodal materiallar grammatik videodarslar, talaffuz bo‘yicha
audio mashqlar, real suhbatli kontekstlarda foydalaniladigan leksik birliklar asosida darslar
tashkil qilindi.
Baholash o‘quv yilining oxirida testlar, suhbatlar va yozma ishlar asosida amalga oshirildi.
Natijalar
Eksperimental guruh o‘z natijalari bilan nazorat guruhidan sezilarli darajada ajralib turdi:
Grammatik bilimlar
: testda to‘g‘ri javoblar 30% ga oshdi;
Fonetik bilimlar
: talaffuz xatoliklari 40% ga kamaydi;
Leksik bilimlar
: boy so‘z ishlatish darajasi 25% ga oshdi.
Bu ko‘rsatkichlar multimodal yondashuv til o‘rganishda lingvistik kompetensiyani
mukammal rivojlantirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
Muhokama
Multimodal yondashuvlarning samaradorligi uning ko‘pkanallilik tamoyiliga
asoslanganidadir. Talaba bir vaqtning o‘zida tinglaydi, ko‘radi, o‘qiydi va gapiradi. Bu holat
o‘rganilayotgan tilni chuqurroq anglashga olib keladi. Ayniqsa, real hayotga asoslangan video
va audio materiallar, interaktiv topshiriqlar orqali talaba tilni "his qilish" darajasiga chiqadi.
Bunday muhit esa ularning ishtirokini kuchaytiradi, mustaqil o‘rganishga undaydi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
134
Multimodal yondashuvlar chet tilini o‘rganishda lingvistik kompetensiyani – ya’ni
grammatik bilimlar, talaffuz aniqligi va so‘z boyligini – bir butun tizimda shakllantirishga
yordam beradi. An’anaviy yondashuvlarda bu elementlar ko‘pincha alohida mashqlarda
o‘rganilgan bo‘lsa, multimodal metodlar bu bilimlarni real kontekst ichida integratsiyalashgan
holda taqdim etadi.
Tajribaviy natijalar shuni ko‘rsatadiki, multimodal muhitda o‘qitilayotgan talabalar
grammatik tuzilmalarni kontekstda tezroq o‘zlashtiradilar. Masalan, video orqali berilgan
dialogda fe’l zamonlarini amalda kuzatish, ularni his qilish va keyinchalik o‘z nutqida qo‘llash
ehtimoli ancha yuqori bo‘ladi. Shuningdek, audio materiallar orqali fonetik bilimlar
mustahkamlanadi, bu esa talaffuzdagi xatoliklarni kamaytiradi. Interaktiv topshiriqlar orqali
o‘zlashtirilgan so‘z boyligi esa o‘quvchining lingvistik kapitalini oshiradi.
Muhokama qilinayotgan muhim jihatlardan yana biri — talabalar motivatsiyasining
ortishi. Multimodal darslar, ayniqsa, video va audiolar asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlar
talabalar orasida yuqori darajadagi ishtirok, ijobiy baholash va ilg‘or o‘zlashtirish
ko‘rsatkichlariga sabab bo‘ladi. Interaktiv muhitda talabalar o‘zini mustaqil, faol ishtirokchi
sifatida his qiladi, bu esa ularga o‘z til kompetensiyasini mustahkamlashda qo‘shimcha turtki
bo‘ladi.
Shuningdek, multimodal yondashuv turli darajadagi va turli tipdagi o‘quvchilar uchun
moslashuvchan bo‘lib, har bir talabaga individual yondashuv imkonini yaratadi. Biroq, bu
yondashuvdan foydalanishda o‘qituvchining texnologik savodxonligi, ta’lim platformalariga
kirish imkoniyati, va resurslarning sifatli tanlanishi muhim omil hisoblanadi.
Umuman olganda, multimodal yondashuv faqat bilim berish vositasi emas, balki ta’limni
talaba markazli va raqamli avlodga moslashtirishning kuchli instrumenti sifatida namoyon
bo‘lmoqda.
Xulosa
Multimodal yondashuvlar orqali chet tilini o‘rgatishda grammatik, leksik va fonetik
bilimlarni uyg‘un tarzda shakllantirish mumkin. Bunday metodika nafaqat samarali, balki
motivatsion jihatdan ham quvvatli hisoblanadi. Bu yondashuvni pedagogik jarayonga chuqur
tatbiq etish, o‘qituvchi malakasini oshirish va zamonaviy vositalarni joriy etish bugungi kun
ta’limining muhim vazifalaridan biri hisoblanadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Toshpulatova, M. The challenges of studying personality in different
subjects.
International bulletin of applied science and technology
,
3
(10), 608-611.
2.
Maxbuba, T. (2023). ENHANCING ENGLISH LANGUAGE TEACHING FOR ESP LEARNERS:
STRATEGIES AND APPROACHES. In
Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and
Solutions
.
3.
Maxbuba, T. (2023). PROMOTING MOTIVATION AND ENGAGEMENT AMONG ESP
LEARNERS: STRATEGIES FOR EFFECTIVE LANGUAGE ACQUISITION. In
Conference on Digital
Innovation:" Modern Problems and Solutions
.
4.
Toshpulatova, M., & Ilhomjonova, R. (2023). Teaching and learning English through digital
technology.
Engineering problems and innovations
.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
135
5.
Toshpulatova, M. I. (2022). The main features in teaching English for specific
purposes.
Journal of Integrated Education and Research
,
1
(5), 207-214.
6.
Ikromovna, T. M. (2022). Use of folktales in English lessons.
Polish science journal
,
6
(51),
88-95.
7.
Ikromovna, T. L. M. (2024). LINGUISTIC AND COGNITIVE THEORIES, COMMUNICATION
RESEARCH, COGNITIVE NEUROPSYCHOLOGY.
American Journal Of Social Sciences And
Humanity Research
,
4
(03), 182-186.
