SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
42
Synapses:
Insights Across the Disciplines
IJODIY SOHALARDA KREATIVLIK VA TADBIRKORLIK
FAOLIYATI
Jumаnаzаrov Zohidjon Eldor o‘g‘li
O‘zbekiston dаvlаt sаn’аt vа mаdаniyаt instituti
Annotatsiya.
Biz eshitayotgan musiqa, ishxonada ochayotgan eshigimiz yoki
hozir o‘tirgan stulimiz – bularning barchasi kreativlik mahsulidir. Kreativlik bizning
kundalik hayotimizda muhim rol o‘ynaydi, chunki bugungi kunda tobora ko‘proq
odamlar o‘z tasavvuri va yangilik yaratish qobiliyatini rivojlantirishga intilmoqda.
Kreativlikni tarbiyalagan shaxs uni rivojlantirmagan kishiga nisbatan afzalliklarga ega
bo‘ladi. U murakkab muammoni noodatiy, ammo samarali usulda hal qilishi, ilgari
ko‘rilmagan yoki eshitilmagan narsani yaratishi yoki yangi va innovatsion mahsulot
loyihalashi mumkin – biroq kreativlik faqat san’atkorona yoki dunyoni o‘zgartiruvchi
kashfiyot degani emas. “Kreativ tadbirkorlik” atamasi ijodiy sohalardagi biznes
faoliyatni anglatadi va tadbirkorning yoki boshqa kishilarning iste’dodiga investitsiya
kiritishni bildiradi. Ushbu maqolaning maqsadi – kreativlik mohiyatiga umumiy nazar
tashlash, aslida kreativ bo‘lish nimani anglatishini aniqlashtirish va oddiy tadbirkor
bilan ijodiy sanoatdagi tadbirkor o‘rtasidagi farqlarni taqqoslashdan iborat.
Kalit so‘zlar:
kreativlik, tadbirkorlik, ijodiy sanoat, madaniy ishlab chiqarish,
tadbirkorlik imkoniyatlari, iqtisodiy omillar.
Bugungi kunda jamiyat tomonidan kreativlik inson egallashi mumkin bo‘lgan eng
yaxshi fazilatlardan biri sifatida e’tirof etilmoqda. O‘qituvchidan tortib talabagacha,
tadbirkordan sotuvchigacha – hamma kreativ bo‘lishni xohlaydi. Tadqiqotlarga ko‘ra,
bakalavriat bosqichidagi tadbirkorlik dasturlarining tahlillari shuni ko‘rsatadiki,
ularning 82 foizi o‘z o‘quv rejasiga kreativlik va innovatsiyaga qaratilgan kurslarni
kiritishni muhim deb hisoblaydi[6]. Dasturlar aksariyat hollarda talabaning o‘ziga
xosligi va yangilik yaratish qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, ularning 80
foizida kreativlik bo‘yicha alohida kurs yoki modul tarzida mashg‘ulotlar mavjud[6].
Kreativlik oddiylik bilan o‘ziga xoslik o‘rtasidagi farqni belgilaydi va zamonaviy
jamiyatda eng yuqori fazilat sifatida e’tirof etiladi.
Kreativlikni aniq ta’riflash juda murakkab, chunki ilgari bu atamaga turli olimlar
turlicha yondashgan. Shu sababli kreativlikka oid juda ko‘plab ta’riflar mavjud.
Tadqiqotchilarning umumiy fikriga ko‘ra, biror guruh uchun qadrli bo‘lgan yangi
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
43
Synapses:
Insights Across the Disciplines
mahsulot yoki g‘oya kreativ hisoblanadi. Boshqa olimlarning fikricha esa, bu
mahsulot butunlay yangi, ilgari ko‘rilmagan bo‘lishi, hattoki hayratlanarli darajada
noodatiy bo‘lishi kerak. Ba’zi zamonaviy yondashuvlarga ko‘ra esa, mahsulot hech kim
uchun foydali bo‘lmasa ham, u baribir kreativ bo‘lishi mumkin. Aniq ta’rif mavjud
bo‘lmasa-da, olimlar kreativlik uchun muhim jihatlar – o‘ziga xoslik, samaradorlik,
yangilik va qadriyat borasida yakdil fikrga ega.
Har kuni yangi imkoniyatlar paydo bo‘lishi bilan birga, globallashuv sababli
raqobat ham ortib bormoqda. Hozirgi iqtisodiy yo‘nalish ko‘proq bilimga emas, balki
kreativlikka asoslangan faoliyat tomon harakat qilmoqda – bular innovatsiyalar va
tadbirkorlikka aloqador. Kreativlik tadbirkorlarga yangi g‘oyalarni ilg‘ash, ularni tan
olish va ulardan foydalanib muvaffaqiyatli biznes yuritishda yordam beradi. Bir
tomondan, tadbirkor – bu o‘z biznesini boshlaydigan va foyda olish uchun tavakkal
qiladigan shaxsdir. Boshqa tomondan, kreativ tadbirkor – bu kreativ sanoatda o‘z biznes
modelini yaratadigan shaxs bo‘lib, bu yo‘nalish bugungi iqtisodiyotda eng tez
rivojlanayotgan sohalardan biridir. Bu sanoatlar san’at, arxitektura, ommaviy axborot
vositalari, kitob bozori, sahna san’ati, musiqa va kino sohalari, dasturiy ta’minot hamda
o‘yin industriyasini o‘z ichiga oladi. Adabiyotlarda kreativlikka oid aniq ta’rif mavjud
emas, chunki olimlar bu tushunchani turlicha talqin qiladilar. Uning subyektivligi – bu
tushunchaning har xil talqin qilinishiga sabab bo‘luvchi asosiy omillardan biridir va bu
to‘liq ravishda uni qanday kontekstda tahlil qilishga bog‘liq[1].
“Kreativlik” so‘zi ingliz tilidagi “create” fe’lidan kelib chiqqan va har qanday
kontekstda “yaratmoq”, “vujudga keltirmoq”, “hosil qilmoq”, “dizayn qilmoq” kabi
ma’nolarni anglatadi. Bu fe’l, moddiy yoki nomoddiy bo‘lishidan qat’i nazar, qandaydir
narsaning paydo bo‘lishini nazarda tutadi. Masalan, bir rasm chizilganida, rassom o‘sha
obrazni yaratadi; yoki jamiyatda qashshoqlik mavjud bo‘lsa, bu qashshoqlik
ocharchilikni – salbiy oqibatlarga olib keluvchi nomoddiy hodisani yaratadi. Yana bir
misol: qadoqlangan bo‘yoqlar paydo bo‘lganida, bu rassomlarga ko‘chada san’atini
namoyish etish imkonini berdi va shu bilan yangi san’at shaklini yuzaga keltirdi.
Shaxsiy xususiyatlar va tashqi muhit omillari kreativlikning rivojlanishiga xizmat qiladi.
Bu tushuncha so‘nggi yillarda ommalashib bordi va G‘arb lug‘atida “kreativlik
tadqiqotlari” sohasi bilan birga paydo bo‘ldi. 2000-yillargacha mashhurligi ortib bordi
va Yevropa Ittifoqi 2009-yilni “Kreativlik va innovatsiya yili” deb e’lon qildi[1].
Kreativlik nazariyasi paydo bo‘lgandan beri, uning bir nechta modellari ishlab
chiqilgan. Vaqt o‘tishi bilan, kreativlik bir necha bosqichlardan iborat jarayon sifatida
qaralgan; shuningdek, u konvergent va divergent tafakkur bilan bog‘langan. Yana bir
yondashuvda kreativlik lateral va vertikal fikrlash hamda “bisotsiativ” fikrlash bilan
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
44
Synapses:
Insights Across the Disciplines
bog‘liq[4]. Boshqa qarashlarga ko‘ra, kreativlik yangilik va foydalilik
tushunchalariga asoslanadi, yoki mavjud sohani o‘zgartirish qobiliyati sifatida qaraladi.
Hanson (2012) fikricha, kreativlik – bu “normal holatdan chetga chiqish”, ya’ni
boshqacha fikrlashdir. Garchi kreativlikka oid turli yondashuvlar mavjud bo‘lsa-da,
umumiy fikr shuki, u yangi va foydali mahsulot yoki g‘oya yaratishni anglatadi. 1926-
yilda Graham Wallas tomonidan ishlab chiqilgan bosqichli modelga ko‘ra, kreativ
jarayon quyidagi bosqichlardan iborat: tayyorgarlik, inkubatsiya (ichki mulohaza),
yoritilish (ilhom), va tasdiqlash. Tayyorlanish bosqichi – muammoni o‘rganish,
inkubatsiya – uni ong ostida “pishirib” chiqish, yoritilish bosqichi – yechimning
kutilmaganda paydo bo‘lishi, tasdiqlash esa – butun jarayonni tahlil qilish va
baholashdan iborat. Zamonaviy modellar bu jarayonga muammoni topish va natijani
yetkazish bosqichlarini ham qo‘shadi.
1960-yilda Donald Campbell tomonidan taklif etilgan “hayoliy variatsiya va
selektiv saqlanish” modeli bilimlarning paydo bo‘lishi va o‘sishini izohlovchi ilg‘or
ijodiy tafakkur nazariyasidir. Bu model “sinov va xato” usuliga asoslangan. “Hayoliy
variatsiya” – bu g‘oyalar tasodifiy va ong ostida vujudga kelishini bildiradi, kreativ esa
bu g‘oya oxirgi mahsulotga olib kelishiga amin emas. “Selektiv saqlanish” – barcha fikr
va g‘oyalar yakuniy mahsulotga kirmasligini bildiradi. Hayoliy variatsiya –
mahsulotning o‘ziga xosligini, selektiv saqlanish esa – uning foydaliligini ta’minlaydi.
Divergent tafakkur – kreativlikning muhim elementi bo‘lib, u bir muammodan
kelib chiqqan turli yechimlarni aniqlay olish qobiliyatini anglatadi. Divergent tafakkur
emotsional tomon bilan bog‘liq bo‘lsa, konvergent tafakkur aql-zakovat (mantiqiy)
tomonga bog‘liq. Konvergent tafakkur – bu oddiy savollarga to‘g‘ri va an’anaviy
javoblarni berish qobiliyatidir. Bu mantiqiy qoidalarga asoslanadi va muammoning eng
yaxshi echimini topishga yordam beradi. Divergent tafakkur ko‘plab yechimlarni
yaratadi, konvergent tafakkur esa ularning ichidan eng optimalini tanlaydi. Ikkalasi ham
ijodiy mahsulot yaratishda bir-birini to‘ldiradi.
Vertikal fikrlash mantiqqa, lateral fikrlash esa hissiyotga asoslanadi. Vertikal
fikrlash bir muammoda bir xil fikrlarni ishlatsa, lateral fikrlash muammodan butunlay
chetda yangi g‘oyalarni izlaydi.
Bisotsiativ fikrlash esa hazil, fan, muhandislik va san’at kabi turli sohalarga
bog‘liq. Bu turdagi tafakkur o‘zaro bog‘liq bo‘lmagan sohalarni yagona g‘oya orqali
birlashtirishdan iborat. Yangilik va foydalilik, o‘ziga xoslik va samaradorlik – bu
kreativlikning asosiy poydevorini tashkil etadi. Ammo bu tushunchalar izohlanishda
noaniqliklarga sabab bo‘ladi, chunki ikkalasi ham nisbiy. O‘ziga xoslik – subyektiv
bo‘lib, har bir inson ijodiy mahsulotga turlicha baho beradi; samaradorlik esa ma’lum
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
45
Synapses:
Insights Across the Disciplines
qiymat yoki mezonga bog‘liq. Kreativlikka yana bir yondashuv – bu mavjud
sohani o‘zgartirish qobiliyatidir. Har qanday harakat, g‘oya yoki mahsulot mavjud
sohani yangilab, unga yangilik olib kirsa va bu yangilik soha mutaxassislari tomonidan
qabul qilinsa, u holda bu ijodiy deb hisoblanadi.
Shunday qilib, kreativlik – bu yangilik va innovatsiyada namoyon bo‘ladi.
Kreativlik murakkab mexanizm bo‘lib, insoniyatning ajralmas qismidir. U turli
shakllarda namoyon bo‘ladi va shu sababli uni tushunish uchun turli turlarga bo‘lish
lozim. Psixologik nuqtai nazardan, ijodiy mahsulot uchta alohida axborotni qayta ishlash
rejimida yuzaga keladi: ongli (deliberate) rejim, o‘z-o‘zidan (spontaneous) rejim va
“oqim” (flow) holati[2].
Ongli rejimda ijodiy g‘oyalar ixtiyoriy ravishda, ong doirasida hosil bo‘ladi. Bu
turdagi ijod miya old lobida (prefrontal cortex) yuzaga keladi, bu yerda yuqori kognitiv
funksiyalar ijodiy topshiriqni bajaradi. Bu rejim aniq bilim talab qiladi va ko‘p hollarda
sinov va xatolar orqali takroriy urinishlar bilan tavsiflanadi.
Boshqa tomondan, o‘z-o‘zidan rejimda g‘oyalar ong tashqarisida, o‘z-o‘zidan
hosil bo‘ladi. Bu holatda ong ijodiy topshiriqdan chalg‘itilgan bo‘ladi, bu esa ong
ostining faoliyatiga imkon beradi. Ma’lumotlar aniqroq qayta ishlanmasa-da, bu butun
miya tarmog‘ida kengroq qamrov va boshqa tezlikda axborot uzatilishini ta’minlaydi.
Har bir kreativlik turi o‘z kontekstiga qarab qo‘llanilishi kerak, chunki har birining
afzalliklari va kamchiliklari bor. Ongli rejim analitik tadqiqotlar bilan bog‘liq bo‘lsa,
o‘z-o‘zidan rejim kutilmagan muammolarni hal qilish bilan bog‘liq.
“Flow” (oqim) holati esa ruhiy holat bo‘lib, unda jismoniy harakatlar bilan bog‘liq
holda g‘oyalar hosil qilinadi. Bu holat kuchli diqqat, to‘liq jalb etilish va zavq bilan
tavsiflanadi. Bu holatga kirgan inson o‘z faoliyatiga shu qadar berilib ketadiki, o‘zini
anglash hissi va vaqt idroki yo‘qoladi. Tadbirkorlik bu – biznesni rivojlantirish, tashkil
etish va boshqarish qobiliyati hamda istagi bo‘lib, bu jarayonda foyda olish uchun
xavflarni qabul qilishni ham o‘z ichiga oladi. Bu tushuncha ilk bor 1723-yilda irland-
frantsuz iqtisodchisi Richard Cantillon tomonidan, biror narsani sotib olib, noaniq
narxda qayta sotadigan shaxs sifatida ta’riflangan.
Tadbirkorlik imkoniyatlarni aniqlash va baholashdan kelib chiqadi. Tadbirkorlik
faoliyati – mahsulot yaratish, yangilik kiritish yoki unga qiymat qo‘shishdan iborat.
Tadbirkor faoliyati menejer faoliyatidan farq qiladi, chunki tadbirkor tashkilotni
imkoniyatni ko‘rib tashkil etadi. U tashkilot barqarorligini ta’minlashi kerak, menejer
esa uni rejalashtiradi, tashkil etadi va boshqaradi. Menejer tashabbuskorlik, bosim ostida
ishlash, kommunikatsiya, vaqtni boshqarish, moslashuvchanlik, mas’uliyat va texnik
bilimlarga ega bo‘lishi kerak. Ya’ni, menejer g‘oyani daromadli mahsulotga
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
46
Synapses:
Insights Across the Disciplines
aylantiruvchi shaxsdir. Biroq kreativ ham tadbirkor bo‘lishi, menejer ham
bo‘lishi mumkin.
Tadbirkorlar jamiyat va iqtisodiyotda muhim rol o‘ynaydi, chunki ularning
faoliyati iqtisodiy o‘sish va ish o‘rinlari yaratish bilan bog‘liq. Tadbirkorlik xulq-atvori
insonning faol shaxsiyati, shuningdek, ijtimoiy va iqtisodiy omillar bilan belgilanadi.
Yetakchilik, boshqaruv qobiliyati, jamoa tuzish, ko‘nikmalar – bularning barchasi
tadbirkor uchun zarur fazilatlardir. Tadbirkor – bu xavfga boradigan, yaratadigan va
innovatsiya kiritadigan shaxsdir. Tadbirkorlik salohiyatiga ega bo‘lgan inson, agar uni
qo‘llab-quvvatlaydigan muhit bo‘lmasa, o‘z salohiyatini to‘liq amalga oshirolmaydi.
Tadbirkorlikka iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik, demografik, madaniy va psixologik omillar
ta’sir qiladi. Mamlakatdagi tadbirkorlik va innovatsiya madaniyati, resurslarning
mavjudligi, biznes ochishdagi qonun va tartiblar, shuningdek, savdo muhiti ham
tadbirkorlik xulq-atvoriga ta’sir ko‘rsatadi. Turli xil bozorlar va kuchli xavfsizlik
tarmoqlari odamlarni xavfga borishga undaydi. Kreativ tadbirkorlik – bu san’at,
arxitektura, adabiyot, sahna san’ati, musiqa, kino, dasturiy ta’minot, o‘yinlar, shaharni
qayta tiklash, dizayn, fotografiya, sanoat innovatsiyasi, sun’iy intellekt, ommaviy
axborot vositalari (qog‘ozli, audio yoki video), moda va dizayn, an’anaviy
hunarmandchilik, yodgorliklar va madaniy turizm, reklama, bosma mahsulotlar va kitob
nashriyoti, veb-dizayn kabi ijodiy sohalarda amalga oshiriladigan tadbirkorlik
faoliyatidir. Bu faoliyat iste’dodga asoslanadi, u foyda keltirishi va ish o‘rinlari yaratishi
mumkin. Tadqiqotchilar ta’kidlaganidek:
1.
Kreativ tadbirkorlik intellektual mulk, iste’dod va shaxsiy kreativlikni
o‘rganish faoliyatidir;
2.
U intellektual mulkni iqtisodiyot bilan bog‘laydi, chunki tadbirkor o‘z
iste’dodidan foydalanadi;
3.
Sotiladigan mahsulotlar – katta qiymatga ega bo‘lgan g‘oyalardir;
4.
Bu ifoda qiymati ijtimoiy, estetik, ruhiy, tarixiy, ramziy va haqiqiylik kabi
qiymatlardan iborat bo‘lishi mumkin.
Madaniy tadbirkorlik atamasi ham mavjud, lekin ikkala tur ham estetik va ramziy
qiymatga ega bo‘lgan mahsulotlar va xizmatlarni yaratishga qaratilgan. Garchi bu
sanoatlar ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishda muhim ahamiyatga ega bo‘lib bormoqda,
ammo bu sohada tadbirkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish bo‘yicha tadqiqotlar hali
yetarli emas.
Kreativ sanoatning ish o‘rinlari yaratish, innovatsiya va ijtimoiy integratsiyaga
qo‘shayotgan hissasi aniq, chunki ular daromad keltiradi va iqtisodiy diversifikatsiyani
rag‘batlantiradi. Iqtisodiyotda ijodga yo‘nalish tendensiyasi mehnatning o‘zgarishi,
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
47
Synapses:
Insights Across the Disciplines
to‘liq ish kunli xodimlar sonining kamayishi, mehnat bozoridagi o‘zgarishlar,
sanoatning qayta tuzilishi va tadbirkorlik tashabbuslari bilan bog‘liq.
Kreativ tadbirkorlik – bu tadbirkorlik ko‘nikmalari bilan ijodiy ko‘nikmalarning
birlashuvi. Madaniy sanoatning muammolaridan biri shuki, bu sohada talab noaniq,
mahsulotlar cheksiz xilma-xil, va zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni aniqlash qiyin. Insonlar
ijod jarayoni va bu jarayonning iqtisodiy salohiyatini tijoratga aylantirish o‘rtasida
muvozanatni ta’minlashi lozim. Muvaffaqiyatli kreativ tadbirkor, har qanday boshqa
tadbirkor singari, xavf-xatarlarni qabul qilishga tayyor bo‘lishi, imkoniyatlardan
foydalanishi va daromad olish uchun innovatsiyalarni joriy etishi kerak. Har ikki turdagi
tadbirkorlar e’tirof, maqom, ma’lum turmush tarzi va moddiy ne’matlar izlaydi. Biroq
kreativ tadbirkor bilan oddiy tadbirkor o‘rtasidagi asosiy farq shundaki, birinchisi uchun
o‘zini ro‘yobga chiqarish va mustaqillik daromaddan ustundir. Ular san’atkorlar kabi
g‘oyalarga ma’lumotdan ko‘ra ko‘proq e’tibor qaratadi, biroq kreativ tadbirkorlar
san’atkorlardan farqli ravishda bu g‘oya va uslublarga qiymat qo‘shadi va ularni
madaniy jihatdan qimmatli mahsulot yoki xizmatlarga aylantiradi.
Bunday tadbirkorlarning asosiy maqsadi madaniyatni yoyish va targ‘ib qilishdan
iborat, biroq ular bu faoliyat orqali foyda olishni ham ko‘zda tutadi; buning uchun ular
tadbirkorlik tamoyillariga tayanib tashkil etish va boshqarish jarayonlarini amalga
oshiradi[5].
Kreativ tadbirkorlar quyidagilar sifatida ta’riflanadi: kreativ xizmat
ko‘rsatuvchilar, kreativ kontent ishlab chiqaruvchilar, kreativ tajriba taqdim etuvchilar
va asl kreativ mahsulot yaratuvchilar. Kreativ tadbirkor muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun,
shaxsiy omillar (masalan, ichki motivatsiya yoki qaror qabul qilish qobiliyati)dan
tashqari, quyidagi uchta kompetensiya toifasiga ega bo‘lishi lozim: ijtimoiy, madaniy va
biznes kompetensiyalari. Kreativ tadbirkor umumiy va madaniy bilimlarga, san’at
sohasida tajribaga, shuningdek marketing, savdo va menejment kabi biznes
ko‘nikmalariga ega bo‘lishi kerak. Ijtimoiy ko‘nikmalarga empatiya, jamoani
boshqarish va hamkorlar hamda xodimlar bilan aloqalarni qurish va saqlab qolishga
bo‘lgan istak kiradi. Umuman olganda, muvaffaqiyatli tadbirkorlar quyidagi umumiy
fazilatlarga ega bo‘ladi[7]:
•
Ular aqlli va o‘z sohasida innovatsiyalar kiritadi.
•
Ular rejalashtirish, tashkil qilish va qaror qabul qilishda yaxshi.
•
Ular xavflarni baholaydi va qabul qiladi, noaniqlik va tushunarsizlikka
bardoshlidir.
•
Ular moslashuvchan va o‘zgarishlarga tez moslasha oladi, lekin shu bilan
birga mehnatkashdir.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
48
Synapses:
Insights Across the Disciplines
•
Ular uzoq muddatli harakat va chidam bilan muvaffaqiyatga intiladi.
Yaxshi ijodiy tadbirkorlar quyidagi xususiyatlarga ega bo‘ladi:
•
Ular imkoniyatlarni ilg‘ab oladi.
•
Ular san’at mazmunida ham, moliyani boshqarish va muloqotni tashkil
etishda ham kreativlikka ega.
•
Ular uchun san’at birinchi o‘rinda turadi – bu ularning ishtiyoqi va
fidoyiligidir; iqtisod esa ikkinchi o‘rinda.
•
Ular san’atkorlarni hamkorlikka jalb qilish, san’atga qiziqish uyg‘otish,
odamlar topish va xayriya yoki fond yig‘ish orqali mablag‘ keltirishda ishontiruvchi
kuchga ega.
•
Ular ehtiyotkor, ammo jasoratli bo‘lib, harakatlarida umid va ishonch
namoyon etadi.
Ikkala ro‘yxatni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, umumiy tadbirkorlar va kreativ
tadbirkorlar o‘rtasida ko‘plab o‘xshashliklar bor, lekin asosiy farq shundaki – kreariv
tadbirkor daromaddan ko‘ra madaniy qiymat yaratishga ko‘proq urg‘u beradi. Har ikkala
turdagi tadbirkorlar o‘z ishida muvaffaqiyatga erishish uchun innovatsiyaga muhtoj
bo‘ladi, biznes yuritishda esa yaxshi rejalashtirish va tashkil etish muhim ahamiyat kasb
etadi. So‘nggi yillarda “kreativ” tushunchasini tobora ko‘proq eshityapmiz va bu
atamani chuqurroq tushunishga ehtiyoj ortib bormoqda. Kreativ sanoat bugungi
iqtisodiyotning eng tez rivojlanayotgan sohalaridan biri hisoblanadi va ko‘plab odamlar
bu yo‘nalishda biznes yuritishni boshlamoqda. Agar ular o‘zlarining san’atga bo‘lgan
ishtiyoqi va biznes yuritishning iqtisodiy tomonini muvozanatlashtira olsalar,
muvaffaqiyatga erishish ehtimoli yuqori bo‘ladi.
Kreativ sohada biznes yuritish ko‘plab jihatdan oddiy biznesga o‘xshasa-da, bu
o‘ziga xos soha bo‘lib, o‘ziga xos xususiyatlarga ega. San’at uchun bozor topish qiyin
bo‘lishi mumkin, chunki u subyektivlikka asoslangan. Ikkala tadbirkorlik turini tahlil
qilish shuni ko‘rsatdiki, biznesga yondashuvda farqlar bor: ijodiy tadbirkorlar ko‘proq
madaniy qiymat yaratishga intiladi, oddiy tadbirkorlar esa asosan foyda olishga
yo‘naltirilgan. Har ikkisi ham innovatsiyaga ochiq va xavf-xatarga tayyor, biroq
ularning yakuniy maqsadi butunlay farq qiladi.
Xulosa qilib aytganda, kelajak tadqiqotchilari uchun istiqbolli yo‘nalish – bu
kreativ sanoatlarda tadbirkorlikni rag‘batlantiradigan agent va tashabbuslarni aniqlash,
shuningdek, kreativlik uchun ko‘proq qulay bo‘lgan ichki motivatsiya omillarini
o‘rganishdir. Bu asosiy omillarni chuqur tushunish orqali bu sohada yangi ish o‘rinlari
va tashkilotlar vujudga kelishi mumkin, va ijodiy loyihani boshlash yoki mavjudini
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
49
Synapses:
Insights Across the Disciplines
davom ettirish istagidagi tadbirkorlar duch keladigan muammolarni aniqlashda
foydali bo‘ladi.
Adabiyotlar:
1.
Colin, T. (2017). Analyzing ambiguity in the standard definition of
creativity.
The Journal of the Philosophical-Interdisciplinary Vanguard
,
8
, 25-34.
doi:10.26913/80s02017.0111.0003
2.
Dietrich, A. (2019). Types of creativity.
Psychonomic Bulletin & Review
,
26
(1), 1-12. doi:10.3758/s13423-018-1517-7
3.
Hanson, D. (2012). Indústria creativas.
Sistemas & Gestão
,
7
, 222–238.
https://doi.org/10.7177/sg.2012.v7.n2.a7
4.
Moreira, A. R. A. (2015).
O papel da criatividade e do design thinking na
inovação
. Universidade do Porto.
5.
Oliva Abarca, J. E. (2018). The cultural entrepreneur: constitution,
organization and ways of operating.
International Journal of Entrepreneurial
Knowledge
,
6
(1), 5-15. doi:10.2478/ijek-2018-0001
6.
Schmidt, J. J., Soper, J. C., & Bernaciak, J. (2013). Creativity in the
entrepreneurship program: A survey of the directors of award winning programs.
Journal of Entrepreneurship Education
,
16
, 31-42.
7.
Vries, H. B., & Lubart, T. I. (2017). Scientific creativity: Divergent and
convergent thinking and the tmpact of culture.
The Journal of Creative Behavior
,
53
(2),
145-155. doi:10.1002/jocb.184
8.
Kalkanatov, Asilbek. "PROFESSIONAL QUALIFICATION OF THE
MANAGER IN THE CULTURAL FIELD."
JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM
AND SERVICE
2.9 (2023): 19-23.
9.
Kalkanatov, Asilbek. "THE IMPORTANCE OF MANAGING THE
PARTICIPATION
OF
CULTURAL
AND
ART
INSTITUTIONS
AND
ORGANIZATIONS IN CULTURAL ACTIVITIES."
Journal of Innovation, Creativity
and Art
2.9 (2023): 7-10.
10.
ЮЛДАШЕВА, Манзура, and Асылбек КОЛКАНАТОВ. "ПУТИ
ФОРМИРОВАНИЕ
ЭКОЛОГИЧЕСКОЙ
КУЛЬТУРЫ
МОЛОДЕЖИ
В
СОЦИОКУЛЬТУРНОЙ СРЕДЕ."
Journal of Culture and Art
1.1 (2023): 16-20.
11.
Yuldasheva, Manzura, and Asilbek Qolqanatov. "O ‘ZBEKISTONDA
MUZEY
MENEJMENTI
VA
UNI
TAKOMILLASHTIRISH
XUSUSIYATLARI."
Oriental Art and Culture
3.1 (2022): 254-260.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
50
Synapses:
Insights Across the Disciplines
12.
Kolkanatov,
Asilbek.
"IFTIKHORI
TIMSOLI
TUMOR
BRANCH."
JOURNAL OF HEALTHCARE AND LIFE-SCIENCE RESEARCH
2.11
(2023): 67-69.
13.
QOLQANATOV,
Asilbek.
"“О
‘ZBEKKONSERT”
DAVLAT
MUASSASASI
FAOLIYATI:
TADQIQOT
VA
TAHLIL."
TA’LIM
VA
INNOVATSION TADQIQOTLAR
12 (2023): 8-14.
14.
Nazarbai,
Kolkanatov
Asilbek.
"NEW
VOICE
IN
UZBEK
DIRECTION."
Journal of Innovation, Creativity and Art
2.12 (2023): 65-70.
15.
Alfiya,
Qolqanatova.
"Milliy
Musiqa
San’ati
Va
Yoshlar
Tarbiyasi."
Journal of Creativity in Art and Design
1.2 (2023): 16-20.
16.
Yuldasheva, M. B., and A. N. Qolqanatov. "KADRLAR POTENSIALI
IJTIMOIY-MADANIY
SOHADA
TASHKILOT
FAOLIYATI
SAMARADORLILIGINI
OSHIRISHSHNING
YETAKCHI
OMILI
SIFATIDA."
Inter education & global study
8 (2024): 58-68.
17.
Nazarbay o‘g‘li, Qolqanatov Asilbek. "OMMAVIY TOMOSHA
MUASSASALARI FAOLIYATI TAHLILI."
Academic Integrity and Lifelong
Learning (France)
2 (2023): 15-21.
18.
Nazarbay o‘g‘li, Qolqanatov Asilbek, and Jumаnаzаrov Zohidjon Eldor
o‘g‘li. "AUDIOVIZUAL INDUSTRIYA TÚSINDIRMESI."
Multidisciplinary Journal
of Science and Technology
5.5 (2025): 122-129.
