SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
286
Synapses:
Insights Across the Disciplines
HISSIY CHARCHASH SINDROMINING RIVOJLANISH OMILLARI
Shavkatova Shaxnoza Po‘lot qizi
Nizomiy nomidgi O‘zbekiston Milliy universiteti,
1-bosqich magistranti
E-mail:
shahnozashavkatova20@gmail.com
ORCID ID: 0009-0004-7172-7685
Annotatsiya:
Maqolada hissiy charchash sindromining rivojlanishiga sabab
bo‘luvchi omillar va ularning sabablari haqida ma’lumotlar keltirilgan. Buni
o‘rganishdan maqsad ushbu omillarni bartaraf etish va yangi yechimlarni talif qilish.
Kalit so‘zlar:
Burnout, perfektsionizm, sindrom, hissiy zo‘riqish, aqliy charchoq,
ichki resurs.
Kirish
Hissiy charchash sindromi (burnout) zamonaviy ish muhitida keng tarqalgan
psixologik muammolardan biridir. U asosan professional faoliyat bilan bog'liq hissiy,
jismoniy va aqliy charchoq holati sifatida namoyon bo'ladi. Ushbu sindromning
rivojlanishi turli omillarga bog'liq bo'lib, xodimning ish joyidagi sharoitlari, psixologik
qarshiliklari va shaxsiy hayoti bilan chambarchas bog'liq. Maqolada hissiy charchash
sindromining rivojlanishiga olib keluvchi asosiy omillar tahlil qilinadi.
Metodologiya
Ushbu maqolani tayyorlashda ilmiy maqolalar, WHO, APA va boshqa psixologik
assotsiatsiyalar tomonidan taqdim etilgan ilmiy manbalar asos qilib olindi. Asosiy e'tibor
hissiy charchashni o'rganish bo'yicha Maslach Burnout Inventory (MBI) metodikasiga
qaratildi. Shuningdek, 2020-2024 yillar oralig'idagi ilmiy maqolalar tahlil qilindi.
Natijalar
Hissiy charchash sindromining rivojlanish omillari
Tahlil natijalariga ko'ra, hissiy charchash sindromining rivojlanishiga quyidagi
omillar kuchli ta'sir ko'rsatadi:
1. Ishdagi haddan tashqari yuklama: Uzoq soatlab ishlash, ortiqcha majburiyatlar,
dam olish vaqtining yo'qligi.
2. Emotsional mehnat: Mijozlar, bemorlar, talabalar bilan hissiy jihatdan zo'riqish
holatlari.
3. Qisqa muddatli muvaffaqiyatga yo'naltirilgan madaniyat: Natijaga bo'lgan doimiy
bosim.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
287
Synapses:
Insights Across the Disciplines
4. Yetarli ijtimoiy qo'llab-quvvatlashning yo'qligi: Rahbar, jamoa yoki
oilaning yetarli e'tibor bermasligi.
5. Shaxsiy xususiyatlar: Perfektsionizm, o'ziga nisbatan talabchanlik, past o'zini
baholash.
Maslach va uning hamkorlari tomonidan o'tkazilgan tadqiqotlarga ko'ra, tibbiyot
xodimlari, o'qituvchilar va ijtimoiy soha vakillari eng ko'p hissiy charchashga
uchraydigan guruh hisoblanadi.
Hissiy charchash sindromi rivojlanishiga olib keluvchi omillar (foizlarda):
Omil Foiz (%)
Ishdagi yuklama 32%
Emotsional mehnat 25%
Natijaga bosim 18%
Ijtimoiy qo‘llov yetishmasligi 15%
Shaxsiy xususiyatlar 10%
Muhokama
Olingan natijalar shuni ko'rsatadiki, hissiy charchash nafaqat ish joyi muhitiga, balki
shaxsning ichki resurslariga ham bog'liqdir. Charchash sindromining oldini olish uchun
tizimli yondashuv zarur bo'lib, bunga ish yuki optimallashtirish, psixologik treninglar
va stressni boshqarish bo'yicha dasturlar kiritilishi lozim.
Tadqiqotlar ko'rsatadiki, psixologik qarshilikni (resilience) oshirish, ish va shaxsiy
hayot o'rtasidagi muvozanatni ta'minlash charchashni kamaytirishda muhim rol
o'ynaydi.
Xulosa
Hissiy charchash sindromi zamonaviy kasbiy muhitning eng dolzarb psixologik
muammolaridan biridir. Uning rivojlanishiga turli omillar ta'sir ko'rsatadi va ularning
oldini olish kompleks yondashuvni talab etadi. Tizimli monitoring, ish muhitini
yaxshilash va psixologik yordam ko'rsatish choralari sindromning oldini olishda
samarali hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Burnout: A multidimensional perspective. In
Professional burnout (pp. 1-16). Taylor & Francis.
2. World Health Organization (2019). Burn-out an "occupational phenomenon":
International Classification of Diseases. https://www.who.int
3. Schaufeli, W. B., & Enzmann, D. (1998). The burnout companion to study and
practice: A critical analysis. CRC press.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
288
Synapses:
Insights Across the Disciplines
4. Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The Job Demands-Resources
model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309-328.
5. Montgomery, A., Panagopoulou, E., Esmail, A., Richards, T., & Maslach, C.
(2019). Burnout in healthcare: the case for organisational change. BMJ, 366, l4774.
