SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
28
Synapses:
Insights Across the Disciplines
“DERMATIT: KLINIK KO‘RINISHLARI, ETIOLOGIYASI VA
DAVOLASH USULLARI”
Yozdi: Meliqulov Javlonbek Ulug’bek o’g’li
Alfraganus Universiteti Tibbiyot fakulteti talabasi
Ilmiy rahbar: Rixsiyeva Nazira Taxirovna
Alfraganus Universiteti Klinik fanlar kafedrasi dotsent
Annotatsiya:
Mazkur maqolada dermatit kasalligining etiologiyasi, patogenezi, klinik
ko‘rinishlari va davolash usullari ilmiy asosda bayon etilgan. Dermatologiyada keng
tarqalgan bu nospesifik yallig‘lanishli teri kasalligi tashxislash va davolash nuqtai
nazaridan har tomonlama ko‘rib chiqilgan. Allergik, kontakt, atopik va seboreyik
dermatit shakllari alohida o‘rganilib, zamonaviy davolash usullari, shu jumladan
kortikosteroidlar, antigistaminlar va fizioterapevtik yondashuvlar haqida ma’lumot
berilgan. Shuningdek, profilaktika choralariga ham alohida e’tibor qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
Dermatit, teri kasalliklari, atopik dermatit, kontakt dermatit, allergik
reaktsiya, yallig‘lanish, davolash, profilaktika.
Kirish:
Dermatit — bu terining yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, turli xil tashqi va ichki
omillar ta’sirida kelib chiqadi. Bu kasallik turli yoshdagi bemorlarda uchraydi va
surunkali yoki o‘tkir shaklda kechishi mumkin. Dermatologik amaliyotda keng
tarqalgan bu kasallik ko‘plab etiologik omillarga ega bo‘lib, organizmning immun va
allergik reaktsiyalariga bevosita bog‘liq.
Dermatitning tasnifi:
Dermatit bir nechta shakllarga bo‘linadi:
•
Kontakt dermatit
— tashqi omillar (kimyoviy moddalar, kosmetika, metall)
bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri teri kontaktda bo‘lganida yuzaga keladi.
•
Allergik dermatit
— organizm sezuvchanligining oshishi natijasida yuzaga
keladi, immun mexanizmlar asosida shakllanadi.
•
Atopik dermatit
— genetik moyillik asosida rivojlanadi va ko‘pincha bolalik
davrida boshlanadi.
•
Seboreyik dermatit
— yog‘ bezlari faoliyati buzilishi fonida kelib chiqadi,
ayniqsa yuz va bosh sohasida ko‘p kuzatiladi.
Etiologiyasi va patogenezi:
Dermatitning rivojlanishida quyidagi asosiy omillar
muhim rol o‘ynaydi:
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
29
Synapses:
Insights Across the Disciplines
•
Kimyoviy moddalar
: kir yuvish vositalari, bo‘yoqlar, kosmetik vositalar.
•
Fizik omillar
: sovuq, issiqlik, ultrabinafsha nurlar.
•
Allergenlar
: oziq-ovqat, chang, polen, dorilar.
•
Ichki omillar
: immun tizimining buzilishi, stress, gormonal o‘zgarishlar.
Patogenezda terining epitelial qatlamiga zarar yetishi, hujayra mediatorlarining
(histamin, sitokinlar) faollashuvi, shish, eritema va qichishish kabi belgilar bilan
kechuvchi yallig‘lanish reaksiyasi shakllanadi.
Klinik ko‘rinishlari:
Dermatit turiga qarab klinik simptomlar farqlanadi. Umumiy
belgilar quyidagilardan iborat:
•
Eritema (qizarish)
•
Shish
•
Vezikula (pufakchalar)
•
Eksudatsiya (namlanish)
•
Qichishish
•
Quruqlik va teri qavatlanishi
•
Atopik dermatit
bolalarda ko‘proq yuz, bo‘yin va tirsak sohalarida namoyon
bo‘ladi,
kontakt dermatit
esa kontakt bo‘lgan joylarda aniq chegaralangan
yallig‘lanish tarzida kuzatiladi.
Tashxislash usullari:
Dermatitni tashxislash quyidagi asosda amalga oshiriladi:
•
Klinik ko‘rik
•
Allergik testlar (patch-test)
•
Teri biopsiyasi (zarur hollarda)
•
Anamnez yig‘ish va xavf omillarini aniqlash
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
30
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Davolash usullari:
Davolashda kompleks yondashuv talab qilinadi:
•
Mahalliy vositalar
: kortikosteroid kremlar (betametazon, hidrokortizon),
antigistaminlar, antiseptiklar.
•
Sistemali terapiya
: og‘iz orqali antigistaminlar (loratadin, cetirizin),
immunomodulyatorlar.
•
Fizioterapiya
: UVB nurlar bilan muolaja, fototerapiya.
•
Xalqona usullar
: dorivor o‘simliklar (romashka, kalendula) asosidagi
kompresslar.
Profilaktika:
Shaxsiy gigiyenaga rioya qilish
•
Allergenlar bilan kontaktni kamaytirish
•
Terini parvarishlash (gipoallergen krem va losonlardan foydalanish)
•
Stress omillarini nazorat qilish
Xulosa:
Dermatit — turli xil omillar ta’sirida yuzaga keluvchi yallig‘lanishli teri
kasalligi bo‘lib, klinik ko‘rinishlari xilma-xil va murakkab bo‘lishi mumkin. Davolash
va profilaktika choralari individual tarzda yondashishni talab etadi. Vaqtida tashxis
qo‘yish va to‘g‘ri davolash usullarini qo‘llash orqali bemorning hayot sifatini sezilarli
darajada yaxshilash mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Fitzpatrick's Dermatology in General Medicine. 9th Edition. McGraw-Hill, 2019.
2.
Bolognia, J., Schaffer, J. "Dermatology." Elsevier, 2021.
3.
Rook’s Textbook of Dermatology. 10th Edition. Wiley-Blackwell, 2023.
4.
Хожибаев Б.К. "Тери касалликлари ва уларни даволаш", Тошкент, 2020.
