SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
43
Synapses:
Insights Across the Disciplines
KELAJAKKA YETAKLOVCHI ENG TOʻGʻRI YOʻL-TA’LIMDIR
Pardayeva Ashirgul Botirovna
ANOTATSIYA:
Ushbu maqolada taʼlimning har bir inson hayotidagi ahamiyati, uning
kelajak sari yetaklovchi eng to‘g‘ri yo‘l ekanligi haqida fikr yuritiladi. Har kim katta
orzular sari intilsa, o‘z oldiga aniq maqsad qo‘ysa, albatta unga erishadi. Biroq bunga
erishish uchun eng avvalo sifatli taʼlim olish, o‘z ustida tinmay ishlash va bilimga
intilish muhim. Maqolada aynan shu jihatlar – maqsad, harakat va ta’limning o‘zaro
bog‘liqligi yoritib beriladi.Bugungi kunda o‘quvchilar an’anaviy (maktab, litsey,
kollejda o‘qish) va onlayn (internet orqali) taʼlim shakllari orqali bilim olish
imkoniyatiga egalar. Ushbu maqolada har ikkala taʼlim turi haqida solishtirma fikrlar
berilib, qaysi biri yoshlar uchun foydaliroq ekani haqida tahliliy mulohazalar bildiriladi.
Shuningdek, zamonaviy texnologiyalar taʼlimga qanday ijobiy ta’sir ko‘rsatayotgani,
o‘quvchilar uchun yaratilayotgan imkoniyatlar, davlat tomonidan olib borilayotgan
islohotlar va ular natijasida paydo bo‘layotgan yangi yo‘nalishlar haqida ham so‘z
boradi.Asosiy xulosa shuki, taʼlim – bu har bir insonning eng ishonchli poydevori,
mustahkam tayanchi va kelajakdagi yutuqlarining asosi hisoblanadi. Yoshligidan
bilimga chanqoq bo‘lgan inson kelajakda o‘z orzulariga erishadi. Harakat qilgan, sabr
bilan o‘qigan, o‘zini rivojlantirgan har bir yosh avlod, albatta, jamiyatda o‘z munosib
o‘rnini topadi. Maqola yoshlarni taʼlimga jiddiy yondashishga, o‘z kelajagi haqida
o‘ylashga va o‘z ustida ishlashga undaydi.
KALIT SOʻZLAR:
taʼlim tizimi, bilimga intilish, kelajak sari yo‘l, yoshlar maqsadi,
motivatsiya, an’anaviy va zamonaviy taʼlim, onlayn o‘quv platformalari,
texnologiyalarning taʼlimga ta’siri, o‘z ustida ishlash, abituriyent hayoti, taʼlim
islohotlari, bilim orqali muvaffaqiyat, shaxsiy taraqqiyot, o‘qitish metodlari, imkoniyat
va rivojlanish.
Ta’lim jamiyatda nafaqat ilm berish, balki ijtimoiy barqarorlik, etika va qadriyatlarni
saqlashda ham markaziy rol o‘ynaydi. Prezident Mirziyoyev shunday deydi: “Birovga
qaram bo‘lmas, mustaqil fikrlaydigan avlodni tarbiyalash – ta’lim biz uchun birinchi
dastur”.Tarixiy misol: O‘zbekiston mamlakatida eski va yangi madrasalar orqali
qadimgi ilm-fan muassasalari rivojlandi, bu esa jamiyat tafakkurining poydevori
hisoblanadi .Taʼlim insoniyat jamiyatining ajralmas va asosiy ijtimoiy institutlaridan
biridir. Har qanday taraqqiyotga intilayotgan davlat, avvalo, taʼlim tizimini isloh qilish,
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
44
Synapses:
Insights Across the Disciplines
uni zamon talablariga mos ravishda takomillashtirish orqali barqaror
rivojlanishni taʼminlaydi. Taʼlim orqali inson intellektual salohiyati, maʼnaviy-maʼrifiy
dunyoqarashi, kasbiy tayyorgarligi va ijtimoiy faolligi shakllanadi. Shu maʼnoda, taʼlim
inson hayotini boshqaruvchi kuch, jamiyatni modernizatsiyalovchi omil sifatida eʼtirof
etiladi.Zamonaviy jamiyatda raqobatbardoshlikni taʼminlovchi asosiy omil bu — inson
kapitali. Inson kapitali esa, o‘z navbatida, taʼlim sifati va ko‘lamiga bevosita bog‘liqdir.
Taʼlim orqali inson o‘zining intellektual va ijodiy salohiyatini ro‘yobga chiqaradi,
muayyan kasbga ega bo‘ladi, iqtisodiy faol subyektga aylanadi. Bu esa mamlakat
taraqqiyotiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri taʼsir qiladi. Prezident Shavkat Mirziyoyev bu borada
shunday degan edi: “Yangi O‘zbekistonni bunyod etish yo‘lida eng asosiy va hal
qiluvchi kuch — bu bilimli, zamonaviy fikrlaydigan, malakali, tashabbuskor
yoshlarimizdir.”
Demak, har qanday iqtisodiy islohotlar, texnologik yangilanishlar, ijtimoiy
barqarorlik — barchasi sifatli va raqobatbardosh taʼlim tizimisiz tasavvur etib
bo‘lmaydi. Shu sababli, taʼlim tizimiga investitsiya kiritish — bu inson kapitaliga
investitsiya kiritish, ya’ni jamiyat kelajagiga sarmoya demakdir. Yangi O‘zbekiston
konsepsiyasi doirasida “Uchinchi renessans” g‘oyasi ilgari surilmoqda. Bu g‘oya o‘z
ichiga faqat moddiy taraqqiyotni emas, balki ilmiy, ma’naviy va madaniy yuksalishni
ham oladi. Bunday uyg‘onish faqat keng qamrovli, chuqur va milliy qadriyatlarga
asoslangan zamonaviy ta’lim orqali mumkin. Maktabgacha ta’limdan boshlab oliy
ta’limgacha bo‘lgan tizimda olib borilayotgan islohotlar – aynan shu yuksalish
tamoyillarini hayotga tatbiq etish vositasidir.
Bugungi kunda taʼlim tizimi keskin o‘zgarishlarga duch kelmoqda. Texnologik
taraqqiyot, global integratsiya, axborot muhitining o‘sishi, pandemiya kabi omillar
tufayli an’anaviy ta’lim shakllari o‘zgarib, zamonaviy taʼlimning yangi tendensiyalari
shakllanmoqda. Bular taʼlim jarayonini zamonaviylashtirish, talabaning individual
xususiyatlariga moslashish, raqamli texnologiyalarni integratsiya qilish hamda taʼlim
sifatini oshirishni maqsad qilgan.An’anaviy ta’lim – bu o‘qituvchi va o‘quvchi
o‘rtasidagi yuzma-yuz muloqotga asoslangan dars shakli bo‘lib, yillar davomida asosiy
metod sifatida faoliyat yuritib kelgan. Uning ustunliklari orasida ijtimoiylashuv, tarbiya,
bevosita pedagogik yondashuvlar mavjud.Biroq XXI asrda, ayniqsa, 2020-yildagi
COVID-19 pandemiyasidan so‘ng onlayn taʼlim keng tarqala boshladi. Onlayn taʼlim:
geografik chegaralarni yo‘qotdi;
istalgan vaqtda taʼlim olish imkonini berdi;
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
45
Synapses:
Insights Across the Disciplines
o‘z-o‘zini o‘rgatish, mustaqil fikrlashni rivojlantirdi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev bu borada taʼlimning har ikki shakli muhimligini qayd
etib:“Biz zamonaviy taʼlim texnologiyalarini joriy etish orqali har bir yoshga ilm olish,
kasb o‘rganish imkonini beramiz,”
— deya ta’kidlagan. Demak, an’anaviy va onlayn ta’lim bir-birini to‘ldiruvchi ikki
asosiy yo‘nalishga aylangan. Raqamli taʼlim vositalari o‘quvchilar va talabalarga:
darslarni qayta ko‘rish,
mustaqil o‘rganish,
multimedia yordamida tushunchalarni chuqurroq anglash,
testlar orqali bilimini baholash imkonini bermoqda.Bugungi kunda taʼlim tizimining
shakllanishi va rivojlanish yo‘nalishlari tezkor sur’atlar bilan o‘zgarib bormoqda. Bu
jarayon nafaqat texnologik taraqqiyot, balki jamiyat ehtiyojlarining o‘zgarishi, mehnat
bozorining yangi talablar bilan boyishi, shuningdek, inson hayotining uzluksiz o‘qib-
o‘rganishga bo‘lgan ehtiyoji bilan chambarchas bog‘liqdir. Kelajak taʼlimi ko‘proq
moslashuvchan, raqamli, shaxsga yo‘naltirilgan va innovatsion bo‘lishi kutilmoqda.
An’anaviy taʼlim ko‘proq bilim va ma’lumot berishga yo‘naltirilgan bo‘lsa, zamonaviy
taʼlim kompetensiyaga asoslangan yondashuvni asos qilib olmoqda. Bu —
o‘quvchilarda:
tanqidiy fikrlash,
muammolarni hal qilish,
jamoada ishlash,
raqamli savodxonlik,
kreativ yondashuv kabi amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishni nazarda tutadi.
Kelajakda taʼlimdan faqat nazariy bilim emas, balki ishlab chiqarish, iqtisodiyot va
ijtimoiy sohalarga mos kompetensiyalarni egallash talab qilinadi.Mustaqillik yillarida,
ayniqsa, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda ta’lim sohasida tub islohotlar amalga oshirilib,
zamonaviy va raqobatbardosh taʼlim tizimini yaratish yo‘lida qator ijobiy siljishlar
kuzatilmoqda. Bu islohotlar ta’limning barcha bosqichlarini — maktabgacha ta’limdan
boshlab oliy ta’limgacha, shuningdek, kasbiy va umrboqiy ta’limni ham qamrab
olmoqda. Mamlakat rahbariyati ta’limni milliy taraqqiyotning asosiy ustunlaridan biri
deb e’tirof etmoqda. Shuningdek, xalqaro hamkorlik doirasida:
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
46
Synapses:
Insights Across the Disciplines
50 dan ortiq xorijiy universitet filiallari ochildi (London Metropolitan University,
MISiS, Webster University va boshqalar);
o‘quv dasturlari xalqaro standartlarga moslashtirilmoqda (CEFR, Bologna tizimi);
IELTS, GRE, GMAT kabi test tizimlarida o‘qitish jadal rivojlanmoqda.
Islohotlarning natijalari quyidagicha ko‘zga tashlanmoqda:
2024-yilda maktab o‘quvchilarining xalqaro PISA baholashida ishtiroki yo‘lga qo‘yildi;
Respublika fan olimpiadalari va xalqaro tanlovlarda o‘quvchilar ishtiroki ortmoqda;
yoshlar bandligi va kasbga yo‘naltirish dasturlari samarali bo‘layapti. Islohotlarning
muhim yo‘nalishlaridan biri — ta’lim jarayonini raqamlashtirish va zamonaviy
texnologiyalarni joriy etishdir. Bugungi kunda: “UzEdu”, ZiyoNET, my.edu.uz kabi
platformalar orqali elektron darslar, testlar, videoma’ruzalar taqdim etilmoqda.
Ta’lim — bu jamiyatning fikrlovchi, tahlil qiluvchi, ijtimoiy ongga ega bo‘lgan
individlarni shakllantirish, bilimli va yetuk avlodni tarbiyalash vositasidir. Har qanday
davlatning iqtisodiy, siyosiy va madaniy yuksalishi — ta’lim tizimining mukammalligi
bilan chambarchas bog‘liq. Mashhur faylasuf Jon Dyui ta’limni “hayotning o‘zi va
kelajakka tayyorgarlik emas, balki aynan hayotning o‘zi” deb ta’riflagan. Bu fikr
ta’limning faqat bilim emas, balki insonning jamiyatga moslashuvi, ongli shaxs sifatida
shakllanishi uchun zarur ijtimoiy jarayon ekanini ifodalaydi.BMT va UNESCO
tomonidan e’lon qilingan 2030-yilga qadar Barqaror Taraqqiyot Maqsadlari ichida
ta’lim 4-maqsad sifatida belgilangan:“Barchani o‘z ichiga olgan, adolatli va sifatli ta’lim
bilan ta’minlash va umr bo‘yi ta’lim olish imkoniyatini yaratish.”
Ta’lim nafaqat bilim beruvchi tizim, balki:
insonni ma’naviy jihatdan yetuk qiluvchi vosita;
jamiyatda barqarorlikni ta’minlovchi kuch;
inson ongini uyg‘otuvchi ijtimoiy hodisadir.
Buyuk mutafakkir Abu Nasr Forobiy ta’limni insoniy kamolot sari olib boruvchi yo‘l
deb bilgan. Unga ko‘ra, inson faqat aql va bilim orqali jamiyatga foydali bo‘la oladi.
Shuningdek, Abdulla Avloniy ta’limni “saodatga eltuvchi yo‘l” deb atab: “Tarbiya biz
uchun yo hayot – yo mamot, yo najot – yo halokat, yo saodat – yo falokat masalasidir”,
— degan edi. Bugun bu fikrlar o‘z dolzarbligini yo‘qotgani yo‘q — aksincha, zamon
sharoitida yanada muhimroq bo‘lib bormoqda.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
47
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Milliy rivojlanish, ayniqsa:
texnologik yuksalish,
iqtisodiy mustaqillik,
siyosiy barqarorlik,
madaniy va maʼnaviy uyg‘onish — barchasi zamonaviy, sifatli, ochiq va innovatsion
ta’lim tizimiga tayanadiBugun ta’lim endi maktab, universitet, darslik va sinfxonalar
bilan cheklanmaydi. U — raqamli, global, interaktiv, hamkorlikka asoslangan shakllarda
namoyon bo‘lmoqda. Shuning uchun ham O‘zbekistonda:
ilm-fan bilan ta’lim integratsiyasi,
startaplar va texnoparklar orqali amaliy o‘qitish,
xalqaro reytinglarga chiqish ustuvor vazifa sifatida belgilangan.
Zamonaviy taraqqiyot sharoitida taʼlim inson hayotining ajralmas qismi,
jamiyatning esa asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bugungi
globallashgan, tez o‘zgarayotgan, raqobatbardosh muhitda har bir davlat o‘zining
iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy va madaniy barqarorligini ta’minlashda, eng avvalo, sifatli,
tizimli va uzluksiz ta’limga tayanmoqda. Ta’lim insonni nafaqat bilimli, balki ijtimoiy
ongli, axloqan yetuk, mas’uliyatli va ijodkor shaxs sifatida shakllantiradi. Shu boisdan
ham ta’lim — millat kelajagini belgilovchi, jamiyatni uyg‘otuvchi, davlat taraqqiyotini
ta’minlovchi eng muhim omil sanaladi. Ta’lim nafaqat bilim berish, balki qadriyatlar
singdirish, tarbiya, ma’naviyat, shaxsiy rivojlanish, kasbiy yo‘naltirish, zamonaviy
ko‘nikmalarni shakllantirish vazifasini ham bajaradi. Aynan shu boisdan dunyo bo‘yicha
ta’limga bo‘lgan munosabat tubdan o‘zgarib bormoqda — ta’lim endi resurs emas, balki
eng muhim investitsiya, inson kapitalining asosi sifatida qaralmoqda.Bugungi kunda
an’anaviy ta’lim tizimi yangi bosqichga chiqmoqda. Onlayn ta’lim, raqamli
texnologiyalar, sun’iy intellekt, interaktiv platformalar, masofaviy o‘qitish, individual
yondashuv va kompetensiyaga asoslangan yondashuvlar zamonaviy ta’limning ajralmas
tarkibiy qismiga aylanmoqda. Shuningdek, umr bo‘yi ta’lim olish konsepsiyasi — ya’ni
har qanday yoshda, hayotning har qanday bosqichida o‘qish, o‘z ustida ishlash va
rivojlanish zarurati ham umumiy xalqaro tendensiyaga aylangan.
Xususan, O‘zbekistonda ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar tub
mohiyatiga ko‘ra, jamiyatning intellektual salohiyatini oshirish, raqamli bilimlarni keng
yoyish, innovatsion yondashuvlarni tatbiq qilish, pedagogik kadrlar salohiyatini oshirish
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
48
Synapses:
Insights Across the Disciplines
va ta’lim sifatini xalqaro mezonlar darajasiga olib chiqishga qaratilgan.
Prezidentimiz tomonidan ta’limga oid qabul qilinayotgan farmonlar, qarorlar va
strategiyalar bu sohaga bo‘lgan davlat darajasidagi e’tiborni namoyon etadi. Prezident
Shavkat Mirziyoyevning “Ta’limni rivojlantirmasdan, hech qaysi islohot samara
bermaydi” degan fikrlari bu boradagi umumiy siyosiy irodani aniq ifoda etadi. Ayni
vaqtda respublikada raqamli ta’lim platformalari keng joriy etilib, o‘quv dasturlari
yangilanmoqda, maktabgacha ta’limdan boshlab oliy ta’limgacha bo‘lgan butun tizim
bosqichma-bosqich modernizatsiya qilinmoqda. Xalqaro reytinglarga kirish, chet el
universitetlari bilan hamkorlik, zamonaviy metodikalarni tatbiq etish, fan va amaliyot
uyg‘unligi, yoshlar bandligini ta’minlash kabi yo‘nalishlar alohida e’tiborga molik.
Umuman olganda, ta’lim inson hayotining barcha sohalariga bevosita ta’sir
ko‘rsatadigan ko‘p qirrali jarayondir. Bugungi yosh avlod qanday bilim oladi, qanday
fikrlaydi, qanday qadriyatlarga ega bo‘ladi — ertangi jamiyat ham shunga mos ravishda
shakllanadi. Shu sababli, ta’limga investitsiya — bu kelajakka investitsiyadir. Agar
jamiyat o‘z kelajagini o‘ylasa, u avvalo ta’limni rivojlantirishi lozim. Sifatli ta’lim esa
bilimli shaxsni, bilimli shaxs esa kuchli jamiyat va taraqqiy etgan davlatni ta’minlaydi.
Bugungi va kelajak avlodga munosib hayot yaratish, O‘zbekistonning yangi
taraqqiyot bosqichida barqaror va uzoq muddatli yutuqlarga erishish aynan ta’lim orqali,
ilm, ma’rifat, madaniyat va ongli fuqarolik pozitsiyasini shakllantirish orqali amalga
oshadi. Shu bois har bir islohotning markazida inson bo‘lishi, har bir inson esa sifatli
ta’limga ega bo‘lishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston – inson qadrini ulug‘lash va erkin yashash
jamiyati bo‘ladi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021.
2. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – 2020-yil 23-sentabr, yangi
tahrir.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF–60-sonli
“Taraqqiyot strategiyasi” Farmoni.
4. Muhammadjonov A. Ta’lim falsafasi asoslari. – Toshkent: Fan, 2015.
5. Qodirova M., Ergashev B. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari va innovatsion metodlar.
– Toshkent: TDPU, 2021.
6. UNESCO. Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives. –
Paris, 2017.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 7 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
49
Synapses:
Insights Across the Disciplines
7. OECD. Trends Shaping Education 2024. – Paris: OECD Publishing, 2024.
8. https://edu.uz – O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim vazirligi rasmiy veb-sayti.
