SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
21
Synapses:
Insights Across the Disciplines
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI HUDUDLARIDA OLIY TA’LIM TIZIMI
O‘QUV JARAYONLARINI IQTISODIY O'SISHINI BAHOLASH
Saydullayeva Saodat Abdumajidovna
Katta o‘qituvchi
Toshkent Xalqaro moliyaviy boshqaruv va
texnologiyalar universiteti
+998903726725
Baxtiyorova Shaxzoda Zayniddin qizi
Talaba
Toshkent Xalqaro moliyaviy boshqaruv va
texnologiyalar universiteti
+998971964441
shbahtiyarova0@gmail.com
ANNOTATSIYA
Hudud iqtisodiy tizimlarni boshqarish umuman milliy iqtisodiy o'sishning asosiy
omili hisoblanadi. Hududlarning iqtisodiy o'sishiga mintaqaviy ta'lim tizimlarining
ta'sirini baholashga asoslangan model taklif etiladi. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston
Respublikasi hudud
universitetlari samaradorligini baholash va ta'lim tizimlari
iqtisodiyotlarning ehtiyojlari o'rtasidagi tafovutlarni aniqlash imkonini beradi.
Tayanch so‘zlar:
bilimlarni ishlab chiqarish, iqtisodiy o'sish, inson kapitalini
rivojlantirish, bilimlarni uzatish, ishchi kuchi ishlab chiqarish.
KIRISH
Oliy ta'lim hudud iqtisodiyotiga turli yo'llar bilan hissa qo'shadi: aholi bandligini
ta'minlash, iste'mol xarajatlarini va universitet talabalari va tashrif buyuruvchilari
hisobidan mintaqadan tashqaridan daromadlarni ko'paytirish. Biroq, universitetning
hudud iqtisodiy tizimning sub'ekti sifatidagi roli bilimlar iqtisodiyotining eng muhim
resursi bo'lgan bilimlarni yaratishdir. Jahon ta’lim xizmatlari bozori 2021 yildagi
2882,52 milliard dollardan 2022 yilda 590,74 milliard dollarni tashkil qildi va 2023
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
22
Synapses:
Insights Across the Disciplines
yilda bu ko‘rsatkich 613,88 milliard dollarni tashkil etishi kutilib, yillik o‘sish sur’ati
(CAGR) 3,9% ni tashkil qiladi. Ta’lim binolari bozori 2027 yilda CAGR 2,6% da
679,80 milliard dollarga yetishi kutilmoqda[1]. Ushbu statistik ma’lumotlardan ko‘rish
mumkinki, hozirgi kunda butun dunyo miqyosida ta’lim xizmatlariga bo‘lgan talab
ortib bormoqda. Bu esa o‘z navbatida, ta’lim xizmatlari bozorini o‘rganish bo‘yicha
joriy va kelajakdagi ssenariylarini chuqur tahlil qilishni taqazo etadi.
Bundan tashqari, 2009 yildan 2019 yilgacha global ta’lim xarajatlari har yili real
ko‘rinishda 2,6 foizga o‘sdi[2]. Bu o‘sish sur’ati global iqtisodiy o‘sish sur’atlaridan
sekinroq va ikki xil tendensiyani yashiradi. Jahon ta’lim xarajatlarining taxminan
uchdan ikki qismini tashkil etuvchi yuqori daromadli mamlakatlar faqatgina 5 ta global
ta’lim xarajatlari hukumatlar, uy xo‘jaliklari va donorlar tomonidan ta’lim xizmatlariga
sarflangan xarajatlarni bildiradi va YUNЕSKO Statistika Instituti ta’riflariga amal
qiladi .
Olib borilgan tahlil natijalariga ko‘ra, so‘ngi 10 yil davomida ularning
xarajatlarini biroz oshirdi. ta’limning “qimmatroq” xarajatlari tendensiyasi daromad
darajasi past bo‘lgan mamlakatlarda ko‘proq seziladi - iqtisodiy daromadning 10,9%,
o‘rtacha darajasi - 10,7%, yuqori darajasi - 7,4%. Ta’limning makro darajada ta’sirini
o‘rganish shuni ko‘rsatdiki, ekspertlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, eng rivojlangan
mamlakatlarda bilim va ta’lim darajasining oshishi hisobiga milliy daromadning 60%
gacha o‘sishi kuzatilmoqda. Ya’ni, xismoniy shaxslar uchun ta’lim bandlik, daromad,
sog‘liq va qashshoqlikni kamaytirishga yordam beradi. Jamiyat uchun bu uzoq
muddatli iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradi, innovatsiyalarni rag‘batlantiradi,
institutlarni mustahkamlaydi va ijtimoiy hamjihatlikni rag‘batlantiradi[3].
Ushbu tadqiqot natijalaridan ko‘rinadiki, aholining umumiy ta’lim darajasini
oshirish ko‘rinishidagi ijtimoiy samaradan tashqari, ta’lim va oliy ta’lim davlat
taraqqiyotiga yalpi ichki mahsulotning o‘sishi shaklida ham iqtisodiy ta’sir ko‘rsatadi.
Ta’lim iqtisodiy faoliyatning alohida turi ekanligini hisobga olsak, uning
samaradorligini boshqa tarmoqlar bilan solishtirganda baholash va ta’lim jarayonini
tashkil etishda jalb qilingan resurslarning optimal nisbati shaxsiy dolzarblik kasb etadi.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Oliy ta’lim tizimi faoliyatining fundamental oliy ta’lim xizmatlarining o‘ziga xos
xususiyatlarini hisobga olish, ularni ishlab chiqaruvchilar va iste’molchilar o‘rtasidagi
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
23
Synapses:
Insights Across the Disciplines
munosabatlarni tahlil qilish tadqiqotlari bo‘yicha taniqli xorijiy olimlar, jumladan
N.Varghese, L.Buchert [4], O.O. Gokun [5], P.Klaus [6] va boshqalar nazariy tadqiqot
olib borganlar.
Ta’lim tizimida xizmatlar va innovatsion texnologiyalar yordamida ta’lim
samaradorligini oshirish muammolari bo‘yicha mahalliy iqtisodchi olimlardan
A.Vaxabov, E.Imamov[7], Z.Qo‘ziev [8], X.Abdukarimov[9], N.Zaripova[10] va
boshqalarning ilmiy ishlarida tadqiq etilgan.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Jahon iqtisodiyotida vaqtning har qanday nuqtasida, mintaqaviy tizimni
rivojlantirishda ta’lim tizimini isloh qilish, uning istiqbolini belgilash va
raqobatbardoshligini ta’minlash dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Shuningdek, oliy
ta’lim tizimida ta’lim xizmatlarining asosiy yetkazib beruvchilari ta’lim bozorida taklif
yaratadigan davlat va nodavlat oliy ta’lim muassasalaridir. Ta’lim oladigan va ta’lim
xizmatlariga haq to‘layotgan shaxslar talabni keltirib chiqaradi. Hukumat ushbu
zanjirning asosiy elementi bo‘lib qolmoqda[11]. Dunyo miqyosida ta’lim muassasalari
ta’lim marketingi xizmatlarini o‘zlashtirmoqda. Buning sababi shundaki, ta’lim
muassasalari xalqaro talabalarni jalb qilish va yollash, sifatni oshirish tashabbuslari
bilan bir qatorda muammolarga duch kelishmoqda. Aksariyat muassasalarda budjet
bilan bog‘liq muammolar mavjud bo‘lib, ular texnik yechimlarni tanlashni
cheklaydi[12]. Shuning uchun ta’lim bozorining rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillarni
o‘rganish, muammo keltirib chiqaruvchi jarayonlarni oldindan ko‘ra bilish, oliy ta’lim
tizimida o‘quv jarayonlari samaradorligini oshirishga qaratilgan tegishli boshqaruv
qarorlari bilan tartibga solinadigan modellarni ishlab chiqishni taqazo etadi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Mamlakatimizning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi va aholining barqaror turmush
farovonligini ta’minlash uchun oliy ta’lim qamrovini hamda samaradorligini oshirish
hozirgi kunning dolzarb masalasi sirasiga kiradi. Tadqiqotlar shundan dalolat beradiki,
bizgacha bo‘lgan ko‘plab bir qator tadqiqotlar “xarajat”ni hisoblashga, ya’ni oliy
ta’limning shaxs va umuman davlat rivojlanishidagi ishtirokining miqdoriy yoki pul
ifodasiga bag‘ishlangan. Ta’lim oluvchilarning mikro-darajali yoki individual
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
24
Synapses:
Insights Across the Disciplines
foydasiga kelsak, tahlillar shuni ko‘rsatadiki, har bir qo‘shimcha akademik ta’lim yili
individual ta’lim daromadini 10% ga oshiradi.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasining mavzu doirasida
keltirilgan 2010-2022 yillar davomidagi ma’lumotlaridan foydalangan holda ta’lim
samaradorligi dinamikasini tahlil qilamiz 1-rasmdagi ma’lumotlarga asosan, biz
iqtisodiy faoliyat turi sifatida ta’lim samaradorligining to‘lqinli dinamikasi haqida
xulosa chiqaramiz.
1-rasm. 2010-2022 yillar davomida ta’lim samaradorligi dinamikasi
Xususan, 2015-2020-yillarda ko‘rsatkichning 2,2 barobarga yaqin keskin o‘sishi
kuzatilgan bo‘lsa, 2020-2021-yillarda 0,500535 ga o‘sdi, keyingi uch yilda 2022-
yilgacha yana 0,792966 ga o‘sdi. Shuni alohida ta’kidlash joizki, ta'lim samaradorligi
koeffitsiyenti 2010-2016 yillar oralig‘ida o‘rtacha 0,84286 ni tashkil etib 7 yil
davomida deyarli o‘zgarmadi va 2016 yildagi 0,87049 dan 1,752974 ga oshib, 2022
yilda 2,62346702 ga yetdi. Ya’ni, ta’lim yalpi ichki mahsulot shakllanishida muhim
omil bo‘lib, samaradorlik ko‘rsatkichlari iqtisodiy faoliyatning ayrim turlariga nisbatan
eng yuqori ko‘rsatkichlardan biriga ega bo‘ldi.
Tahlil natijalariga ko‘ra, samaradorlik ko‘rsatkichlari Oliy ta’lim ta’lim tizimining
tarkibiy qismidir. Yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash orqali ilmiy-texnika
taraqqiyoti rivojiga xizmat qiladi. Oliy ta’lim samaradorligi tashqi (inson kapitalining
0,8279
0,86189
1,830501
2,331036
2,62346702
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
2010
2015
2020
2021
2022
sa
m
ar
ado
rl
ik
a'lim xizmatlari
yillar
Т
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
25
Synapses:
Insights Across the Disciplines
qaytishi) va ichki (iqtisodiy faoliyat turi sifatida) bilan o‘lchanadi. Ichki samaradorlik
mezonlari samaradorlik (aholining bilim darajasining o‘sish sur’ati) va optimallik
(iqtisodiy faoliyat turiga jalb qilingan resurslarning oqilona nisbati) hisoblanadi.
Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim muasssasalari o‘rtasida sog‘lom
raqobat muhitini yaratish, ta’lim sifatini yanada yuqori bosqichga olib chiqish va ularni
xalqaro reytinglarga kirishiga har tomonlama ko‘maklashish maqsadida oliy ta’lim
muassasalarining Milliy reytingi bo‘yicha natijalarni keltirib o‘tishimiz mumikin. Bu
2017 yildan boshlab har yili Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi
tomonidan amalga oshirilib kelinmoqda Albatta, jadvalda keltirilgan reyting
ko‘rsatkichlarini berilishi ko‘plab Oliy o‘quv yurtlarida yuqori ko‘rsatkichlarga erishish
uchun o‘z faoliyatlarini faollashtirishga yordam berdi va buning natijasida oliy ta’lim
muassasalari faoliyati samaradorligining asosiy ko‘rsatkichlari tahliliga ko‘ra: ilmiy
salohiyat so‘nggi besh yilda o‘rtacha 6,1%ga oshdi: 2017 yil – 30,3%, 2018 yil – 34,0%,
2019 yil – 34,1%; 2020 yil – 34,5%; 2021 yil – 36,4%ga yetdi. Ta’lim, fan, innovatsiya
va ilmiy-tadqiqotlar natijalarini tijoratlashtirish faoliyati jonlandi va oliy ta’lim
muassasalarining ilmiy-tadqiqot faoliyatidan olgan daromadlari 2017 yildagi 49,7 mlrd.
so‘mdan 5 barobarga oshib 2021 yilda 236,1 mlrd. so‘mga yetdi.
(2-jadval).
2-jadval
Oliy ta’lim muasssasalarining reyting natijalari[6]
Oliy ta’lim muassasasining
nomi
Jami ballga
nisbatan
foiz
hisobida
IF*
(40%)
O’S*
(30%)
TB*
(30%)
1
O‘zbekiston milliy universiteti 69.02
31.38
16.54
21.1
2
Toshkent irrigatsiya va qishloq
xo‘jaligini mexanizatsiyalash
muxandislari instituti
68.96
24.12
18.5
26.34
3
Samarqand davlat universiteti 52.89
19.07
8.65
25.18
4
Toshkent
axborot
texnologiyalar universiteti
52.68
16.31
11.64
24.74
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
26
Synapses:
Insights Across the Disciplines
5
Toshkent temir yo‘l transporti
muhandislari instituti
51.63
12.01
15.04
24.58
6
Toshkent
davlat
agrar
universiteti
51.58
15.85
11.74
23.98
7
Toshkent davlat iqtisodiyot
universiteti
51.57
17.93
11.24
22.41
8
Toshkent davlat stomatologiya
instituti
50.6
17.07
13.03
20.49
9
Toshkent moliya instituti
50.43
14.22
14.8
21.41
10 Toshkent
davlat
sharqshunoslik instituti
49.11
13.57
16.23
19.3
Albatta, bunday ijobiy o‘sish ko‘rsatkichlari milliy oliy ta’lim
muassasalarimizning xalqaro reytingdagi o‘rniga ham ta’sir ko‘rsatmoqda. Ularning
natijalari yildan-yilga yaxshilanib bormoqda. Xususan, O‘zbekiston milliy universiteti
QSning «Matematika» sohasida erishgan natijalariga ko‘ra reytingida dunyoning kuchli
500 talik universitetlar qatoridan o‘rin oldi. Ammo, ta’kidlash joizki, ushbu oliy ta’lim
muassasalarining Milliy reytingi bo‘yicha natijalar Oliy ta’lim muassasalarining
iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichini to‘liq namoyon qila olmaydi.
Jahon iqtisodiyotida vaqtning har qanday nuqtasida, mintaqaviy tizimni
rivojlantirishda ta’lim tizimini isloh qilish, uning istiqbolini belgilash va
raqobatbardoshligini ta’minlash dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Shuningdek, oliy
ta’lim tizimida ta’lim xizmatlarining asosiy yetkazib beruvchilari ta’lim bozorida taklif
yaratadigan davlat va nodavlat oliy ta’lim muassasalaridir. Ta’lim oladigan va ta’lim
xizmatlariga haq to‘layotgan shaxslar talabni keltirib chiqaradi. Hukumat ushbu
zanjirning asosiy elementi bo‘lib qolmoqda. Dunyo miqyosida ta’lim muassasalari
ta’lim marketingi xizmatlarini o‘zlashtirmoqda.
Buning sababi shundaki, ta’lim muassasalari xalqaro talabalarni jalb qilish va
yollash, sifatni oshirish tashabbuslari bilan bir qatorda muammolarga duch
kelishmoqda. Aksariyat muassasalarda budjet bilan bog‘liq muammolar mavjud bo‘lib,
ular texnik yechimlarni tanlashni cheklaydi . Shuning uchun ta’lim bozorining
rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillarni o‘rganish, muammo keltirib chiqaruvchi
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
27
Synapses:
Insights Across the Disciplines
jarayonlarni oldindan ko‘ra bilish, oliy ta’lim tizimida o‘quv jarayonlari
samaradorligini oshirishga qaratilgan tegishli boshqaruv qarorlari bilan tartibga
solinadigan modellarni ishlab chiqishni taqazo etadi.Shu ma’noda tadqiqot ishida Oliy
ta’lim tizimi samaradorligini ijtimoiy-iqtisodiy me’yor metodi asosida baholaymiz.
Uning mohiyati oliy ta’lim tizimining rivojlanishini tavsiflovchi ko‘rsatkichlarning
o‘zgarish sur’atlarini va ularning o‘zaro bog‘liqlik xususiyatlarini taqqoslashdan iborat.
Shunga ko‘ra, oliy ta’lim tizimi quyidagi hollarda samarali rivojlanadi:
- oliy ta’lim muassasalari sonining o‘sish sur’ati talabalar sonining o‘sish
sur’atlaridan past bo‘lmasa;
- o‘qituvchilar sonining o‘sish sur’ati ularning malakasini oshirish bilan bir vaqtda
oliy ta’lim muassasalari sonining o‘sish sur’atlaridan past bo‘lmasligi;
- oliy ta’lim uchun jamlanma budjet xarajatlarining o‘sish sur’ati ta’lim tizimining
boshqa tarkibiy qismlarining o‘sish sur’atlaridan ortda qolmasligi, bu tengsizlik bilan
ifodalanishi mumkin:
𝑂𝑇
𝑏х
≥ 𝑂𝑇
𝑥𝑠
≥ 𝑂𝑇
𝑚𝑠
≤ 𝑂𝑇
𝑡𝑠
(1)
𝑏𝑥
– oliy ta’lim uchun jamlanma budjet xarajatlari;
𝑥𝑠
– oliy ta’lim tizimining to‘liq shtatdagi xodimlari soni;
𝑚𝑠
- oliy ta’lim muassasalari soni;
𝑡𝑠
- oliy ta’lim muassasalari talabalar soni. Oliy ta’limning rivojlanish
ko‘rsatkichlarini tengsizlik shartlarini bajarish nuqtayi nazaridan tahlil qilamiz (3-
jadval).
3-jadval
O‘zbekiston Respublikasida oliy ta’limni rivojlantirish ko‘rsatkichlari
Yillar Oliy ta’lim uchun
budjet xarajatlari
Oliy
ta’lim
muassasasining
to‘liq
shtatdagi
xodimlari soni
Oliy
ta’lim
muassasalari
soni
Oliy
ta’lim
muassasalari
talabalar soni
Mlrd.
so’m.
ОТ
𝑏𝑥
birlik
ОТ
𝑥𝑠
birlik
ОТ
𝑚𝑠
birlik
ОТ
𝑡𝑠
2010
5539,4 101,2
≥
23021 95
≤
66
98,5 ≥
274520
96,8
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
28
Synapses:
Insights Across the Disciplines
2011
6447,7 117,8
≥
22394 92,4
≤
65
97,0 ≥
253026
89,2
2012
8356,4 131,2
≥
22769 101,3
≥
64
97,9 ≤
258343
100,8
2013
9265,1 118,1
≥
23148 100,9
=
66
100,9 ≥
259290
99,0
2014
10173,8 121,0
≥
23532 101,4
=
68
101,4 ≥
261332
98,9
2015
12162,2 122,3
≥
24909 99,6
≥
69
86,7 ≤
264291
86,9
2016
13831,7 107,5
≥
23961 85,8
≤
70
102,5 ≥
268281
98,9
2017
15979,6 126,3
≥
25107 103,3
=
72
103,3 ≤
297689
110,3
2018
20721,1 147,4
≥
26664 104,3
≤
98
137,6 ≥
360204
113,7
2019
33536,1 178,4
≥
30559 110,9
≤
119
120,5 ≥
440991
115,6
2020
29961,1 101,8
≥
32070 107,8
≥
127
101,7 ≤
571512
120,7
2021
39640,8 153,6
≥
37364 115,2
≥
154
123,9 ≥
808439
100,6
Mos
kelmaydiganlar
soni
0
7
8
O‘zbekiston Respublikasida oliy ta’limni rivojlantirish ko‘rsatkichlari tahlili
shuni ko‘rsatdiki, 2010-2021 yillar davomida oliy ta’limni moliyalashtirishdan tashqari
deyarli barcha ko‘rsatkichlar notekis o‘sish sur’atlarida ekanini ko‘rsatdi. Tahlil
qilinayotgan davrda yuqorida belgilangan tengsizlikni qanoatlanti rilishi atigi uch
marta 2012, 2015 va 2020 yillarda kuzatildi. Biroq oliy ta’limga xarajatlarning o‘sish
sur’ati har doim oliy ta’lim muassasalarining to‘liq shtatdagi xodimlari sonining o‘sish
sur’atlaridan yuqori bo‘lgan. 2018-2019 yillarda ta’lim muassasalari sonining o‘sish
sur’ati o‘qituvchilar sonining o‘sish sur’atlaridan kichik bo‘lganligi kuzatilgan bo‘lsa,
2020-2021 yillarda aksincha holat kuzatildi. Bu to‘liq stavkadagi o‘qituvchilar
sonining doimiy ravishda to‘liq bo‘lmagan o‘qituvchilar foydasiga qisqarishi bilan
bog‘liq.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa qilib aytganda, taqdim etilgan tadqiqotda iqtisodiy faoliyat turi sifatida
oliy ta’limning ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligi baholanadi. O‘tkazilgan tahlillar shuni
ko‘rsatdiki, iqtisodiy faoliyat turi sifatida ta’lim boshqa iqtisodiy faoliyat turlariga
nisbatan yuqori samaradorlik indeksiga ega bo‘lib, 2010-2021 yillarda 67,1 foizdan
74,5 foizgacha bo‘lgan. Ijtimoiy-iqtisodiy me’yoriy metod asosida oliy ta’lim tizimi
samaradorligini tahlil qilish resurslarning moliyalashtirish hajmiga, o‘qituvchilar
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
29
Synapses:
Insights Across the Disciplines
soniga, oliy ta’lim muassasalari soniga va talabalar soniga nisbatida nomutanosibliklar
mavjudligini ko‘rsatdi. Oliy ta’lim rivojlanishining barcha ko‘rsatkichlari salbiy o‘sish
sur’atiga ega. Oliy ta’lim tizimining ijtimoiy-iqtisodiy normasining o‘zgarishiga eng
katta ta’sir bir talabaga to‘g‘ri keladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Higher Education Market Outlook 2023-2028: Size, Share, Trends, Growth,
Top Drivers, and Forecast Report. inkedin.com/pulse/higher-education-market-
outlook-2023-2028-size-share-trends-agarwal
2. Education Marketing Services Market - Global Trends and Forecasts by
Technavio.
cation-Marketing-Services-Market---Global-Trends-and-Forecasts-by-
Technavio
3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон Республикаси
олий таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш
тўғрисида” Фармони, 08.10.2019 йилдаги ПФ-5847-сон
4. Varghese N. V., Buchert L. Financing education: Redesigning national
strategies and the global aid architecture. A report from the IWGE. – UNESCO:
International Institute for Education Planning, 2011. 208 p.
5. Gokun O.O. Basics of information technologies of education. / O.O. Gokun,
M.I. Zhaldak, Yu.I. Mashbyts and others. - Kryvyi Rih: Publishing Department of the
KDPU. - 2001. - 210 p.
6. Klaus P. The hard truth about soft skills: Workplace Lessons Smart People Wish
They'd Learned Sooner / P. Klaus. – New York : Harper Collins Publishers, 2007. –
190 p
7. А.Вахабов, Э.Имамов, Высшее образование в Центральной Азии. Задачи
модернизации. - М.: 2007. – 214 с.;
8. Қўзиев З. Б. Таълим тизимида хизматлар ва тадбиркорлик фаолияти
самарадорлигини ошириш: и.ф.ф.д (PhD) дисс. Автореферати. – Самарқанд, 2020
й.
9. Абдукаримов Х. Профессиональное воспитания личности учителя в
проыессе непрерывного педагогического оброзования. – М., 2008. С. 30.;
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 2
30
Synapses:
Insights Across the Disciplines
10. Zаripоvа N. Tа’lim, fаn vа ishlаb chiqаrish intеgrаtsiyasidа intеllеktuаl
sаlоhiyatli yoshlаr – mаmlаkаt tаrаqqiyotining muhim оmili (Аn’аnаviy XIII –
Rеspublikа ilmiy-аmаliy kоnfеrеnsiyasi mаtеriаllаri to‘plаmi). – Sаmаrqаnd, 2016-y.
17-b
11. Becker G. S. Human Capital. A Theoretical and Empirical Analysis, with
Special Reference to Education. National Bureau of Economic Research, General
Series. Published by National Bureau of Economic Research, Distributed by Columbia
University Press. New York and London, 2015. 265 p.
12. Brint S. Clotfelter Charles T. U.S. Higher Education Effectiveness. The
Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences. Vol. 2. № 1. April 2016, P. 2–
37; Ковалев А. И., Ивашкевич Т. В., Ковалев В. А., Фрик О. В. Сфера
образовательных услуг: маркетинговые стратегии: монография. Hamburg, 2014.
219 с.
