SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 4
17
Synapses:
Insights Across the Disciplines
USMON AZIM SHE'RLARIDA MILLIY QADRIYATLAR VA
ZAMONAVIYLIK UYG'UNLIGI
СОЧЕТАНИЕ НАЦИОНАЛЬНЫХ ЦЕННОСТЕЙ И
СОВРЕМЕННОСТИ В СТИХАХ УСМАНА АЗИМА
HARMONY OF NATIONAL VALUES AND MODERNITY IN THE
POEMS OF USMAN AZIM
Yuldosheva Umriniso
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
2-kurs magistratura talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy o'zbek she'riyatining yorqin
namoyandasi Usmon Azim ijodida milliy qadriyatlar va zamonaviylik uyg'unligi
masalasi tadqiq etilgan. Shoirning she'riy asarlarida an'anaviy qadriyatlarning
zamonaviy talqini, badiiy obrazlar tizimi va lirik qahramon ruhiyatining tasviri tahlil
qilingan. Tadqiqot natijasida shoirning milliy va umuminsoniy qadriyatlarni
uyg'unlashtirish mahorati ochib berilgan.
Kalit so'zlar:
Usmon Azim, milliy qadriyatlar, zamonaviylik, an'ana va
novatorlik, badiiy mahorat, lirik qahramon
Аннотация:
В данной статье исследуется вопрос о гармонии национальных
ценностей и современности в творчестве Усмана Азима, яркого представителя
современной узбекской поэзии. В поэтических произведениях поэта
анализируется современная интерпретация традиционных ценностей, система
художественных образов, образ психики лирического героя. В результате
исследования раскрывается умение поэта сочетать национальные и
общечеловеческие ценности.
Ключевые слова:
Усман Азим, национальные ценности, современность,
традиции и новаторство, художественное мастерство, лирический герой
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 4
18
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Abstract:
This article explores the question of the harmony of national values and
modernity in the work of Usman Azim, a brilliant exponent of modern Uzbek poetry.
The poet's poetic works analyze the modern interpretation of traditional values, the
system of artistic images and the image of the lyrical hero's psyche. As a result of the
study, the skill of the poet to harmonize national and universal values is revealed.
Keywords:
Usman Azim, national values, modernity, tradition and innovation,
artistic skill, lyrical hero
KIRISH
Zamonaviy o'zbek adabiyotida Usmon Azim ijodi o'ziga xos o'rin tutadi.
Shoirning she'rlarida milliy qadriyatlar va zamonaviylik uyg'unligi masalasi dolzarb
ahamiyat kasb etadi. Usmon Azim she'riyatida an'anaviy obrazlar, ramzlar va badiiy
tasvir vositalari zamonaviy talqinda namoyon bo'ladi [1].
Tadqiqotning maqsadi Usmon Azim she'rlarida milliy qadriyatlar va
zamonaviylik uyg'unligini tahlil qilish, shoirning badiiy mahoratini ochib berishdan
iborat.
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqotda qiyosiy-tipologik, tarixiy-qiyosiy va badiiy tahlil usullaridan
foydalanildi. O'zbek va xorijiy adabiyotshunoslarning ilmiy ishlari o'rganildi.
Jumladan, B. Karimov [2] Usmon Azim she'riyatida milliy ruh va zamonaviy
shakl uyg'unligini tahlil qilgan. N. Rahimjonov [3] shoirning badiiy mahorati va
obrazlar tizimini o'rgangan. Rus olimi V.I. Ivanov [4] zamonaviy she'riyatda an'ana va
novatorlik masalalarini tadqiq etgan.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Usmon Azim she'riyatida quyidagi asosiy natijalar aniqlandi:
Birinchidan, shoirning she'rlarida milliy qadriyatlarning zamonaviy talqini yorqin
namoyon bo'ladi. "O'zbegim", "Vatan", "Ona tilim" kabi she'rlarida an'anaviy milliy
mavzular yangicha poetik ifoda va zamonaviy ruh bilan yo'g'rilgan [3]. Shoirning
"Sayohat" turkumidagi she'rlarida milliy qadriyatlar globallashuv davri talablari bilan
uyg'unlikda talqin etilgan.
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 4
19
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Ikkinchidan, Usmon Azim ijodida an'anaviy obrazlarning yangicha ifodasi
kuzatiladi. Masalan, "tog'" obrazi nafaqat buyuklik va mustahkamlik ramzi, balki
zamonaviy inson ruhiy dunyosining murakkabligini ifodalovchi timsolga aylangan [5].
Uchinchidan, shoirning she'rlarida lirik qahramon ruhiyatining chuqur psixologik
tahlili mavjud. Lirik qahramon milliy qadriyatlar va zamonaviy dunyoqarash
o'rtasidagi munosabatni teran idrok etuvchi obraz sifatida gavdalanadi [6,7].
Zamonaviy mavzularning milliy ruhda ifodalanishi shoirning o'ziga xos uslubini
belgilaydi. Usmon Azim globallashuv, texnologik taraqqiyot, ekologik muammolar
kabi dolzarb mavzularni milliy qadriyatlar nuqtai nazaridan yoritadi [2].
Usmon Azim she'riyatidagi milliy qadriyatlar va zamonaviylik uyg'unligi
masalasi ko'plab tadqiqotchilarning e'tiborini tortgan. B.Karimov shoirning she'rlarida
milliy ruhning ustuvorligi va zamonaviy shakl uyg'unligini alohida ta'kidlaydi [2].
Olimning fikricha, Usmon Azim an'anaviy she'riy shakllarni zamonaviy mazmun bilan
boyitishga erishgan.
Q.Yo'ldoshev Usmon Azim ijodidagi novatorlikni yuqori baholaydi. Uning
fikricha, shoir milliy she'riyat an'analarini zamonaviy adabiy tajribalar bilan
uyg'unlashtirishga muvaffaq bo'lgan [8]. N.Rahimjonov Usmon Azim she'riyatidagi
badiiy obrazlar tizimini tahlil qilar ekan, shoir yaratgan obrazlarning ko'p qatlamli va
ramziy mohiyatiga e'tibor qaratadi [3]. Olimning fikricha, shoirning obrazlar tizimi
milliy tafakkur va zamonaviy dunyoqarashning uzviy sintezini aks ettiradi.
Rus adabiyotshunosi V.I.Ivanov zamonaviy she'riyatda an'ana va novatorlik
masalalarini tadqiq etar ekan, Usmon Azim ijodini bu borada ibratli namuna sifatida
keltiradi [4]. Olim shoirning an'anaviy she'riy shakllarni zamonaviylashtirishdagi
mahoratini alohida ta'kidlaydi.
Yuqoridagi tadqiqotchilarning fikr-mulohazalari Usmon Azim she'riyatida milliy
qadriyatlar va zamonaviylik uyg'unligi masalasi ko'p qirrali ekanini ko'rsatadi. Shoir
ijodida an'ana va novatorlik, milliylik va zamonaviylik dialektik birlikda namoyon
bo'ladi.
Usmon Azim she'riyati milliy qadriyatlar va zamonaviylikning uyg'unlashgan
namunasi sifatida o'zbek adabiyotida alohida o'rin tutadi. Shoir an'anaviy mavzularni
zamonaviy shakl va mazmunda talqin etish orqali o'ziga xos poetik uslubni yaratishga
erishgan.
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 4
20
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Shoirning badiiy mahorati milliy she'riy an'analar va zamonaviy adabiy
tajribalarni sintez qilishda yaqqol namoyon bo'ladi. Uning she'rlarida aruz va barmoq
vaznlarining zamonaviy talqini, an'anaviy obrazlarning yangicha ifodasi kuzatiladi.
Usmon Azim she'riyatining yana bir muhim jihati shundaki, u milliy qadriyatlarni
zamonaviy she'riy shakllar orqali ifodalashda o'ziga xos maktab yaratgan. Professor
H.Boltaboev ta'kidlaganidek, "Usmon Azim she'riyati milliy adabiyotimizda yangi
yo'nalish - an'anaviy tuyg'ularning modernistik talqinini boshlab berdi" [8].
Usmon Azim ijodida lirik qahramon obrazi milliy va umuminsoniy qadriyatlar
uyg'unligini o'zida mujassam etgan zamonaviy inson timsoli sifatida gavdalanadi. Bu
obraz orqali shoir milliy o'zlikni anglash va zamonaviy dunyoqarash o'rtasidagi
munosabatni badiiy tadqiq etadi.
Shoir ijodida kuzatilgan milliy qadriyatlar va zamonaviylik uyg'unligi zamonaviy
o'zbek she'riyatining yuksak namunasi sifatida e'tirof etilishi mumkin. Bu tajriba
keyingi avlod ijodkorlari uchun ibratli maktab vazifasini o'taydi.
XULOSALAR
Usmon Azim she'riyati milliy adabiyotimizni jahon adabiyoti kontekstida
o'rganish uchun muhim manba hisoblanadi. Shoirning milliy qadriyatlarni universal
insoniy qadriyatlar darajasiga ko'tara olgani uning ijodini xalqaro miqyosda o'rganish
zarurligini ko'rsatadi.
Usmon Azim she'riyatida milliy qadriyatlar zamonaviy talqinda namoyon bo'ladi.
Shoirning badiiy mahorati an'ana va novatorlikni uyg'unlashtirish orqali namoyon
bo'ladi. Lirik qahramon obrazida milliy va umuminsoniy qadriyatlar uyg'unlashgan.
Usmon Azim ijodi zamonaviy o'zbek she'riyatining yuksak namunasi hisoblanadi.
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 4
21
Synapses:
Insights Across the Disciplines
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1.
Азим, У. (2018). Сайланма. Тошкент: Шарқ.
2.
Каримов, Б. (2019). Усмон Азим шеъриятида миллий руҳ. Тошкент:
Фан.
3.
Раҳимжонов, Н. (2020). Замонавий ўзбек шеърияти тараққиёти.
Тошкент: Адабиёт.
4.
Иванов, В.И. (2017). Традиция и новаторство в современной поэзии.
Москва: Наука.
5.
Йўлдошев, Қ. (2019). Янгиланиш манбалари. Тошкент: Маънавият.
6.
Султон, И. (2018). Адабиёт назарияси. Тошкент: Ўқитувчи.
7.
Қуронов, Д. (2019). Адабиётшунослик луғати. Тошкент:
Академнашр.
8.
Болтабоев, Ҳ. (2020). ХХ аср ўзбек адабиёти тарихи. Тошкент: Фан.
