SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 4
213
Synapses:
Insights Across the Disciplines
SISTIT KASALLIGINING KELIB CHIQISHI, ALOMATLARI VA
DAVOLASH USULLARI
ISMOILOVA.M, AHMEDOVA.Z
Central Asian Medical University Davolash ishi 223-guruh talabasi, Central Asian
Medical University “Kimyo va farmakalogiya kafedrasi” katta o`qituvchisi
Annotatsiya
Sistit
– qovuqning yallig`lanishi hisoblanib, o`tkir va surunkali kechadi.
Qovuqqa turli infeksiyalar tushishi oqibatida ro`y beradi. Paydo bo`lishiga ko`ra,
birlamchi va ikkilamchi; kelib chiqishiga ko`ra, spetsifik va nospetsifik sistit
farqlanadi. Ayollarda homiladorlik yoki tug`ruqdan keyingi davrda kuzatiladi.
Kirish:
Sistit – bu qovuq shilliq pardasining yallig`lanishi bo`lib, odatda
ayollar sistitga ko`proq chalinadi. Yer yuzidagi ayollarning, deyarli, yarmi hayotida bir
marta sistit bo`lib o`tkan. Ko`pincha bu kasallik 25 dan 30 yoshgacha yoki 55 yoshdan
oshgan ayollarda kuzatiladi.
Sistitning ikki:
o`tkir va surunkali turi mavjud. Birlamchi sistit boshqa
a`zolardagi infeksiya yuqori siydik yo`llari yoki uretradan qon limfa yo`llari orqali
qovuqqa o`tishi natijasida paydo bo`ladi. Bunga, shuningdek, sovuq qotish, spirtli
ichimlik ichish, qabziyat, nerv psixikasining buzilishi ham sabab bo`ladi. Ikkilamchi
sistit (ko`pincha surunkali kechadi) qovuqda tosh, yot jismlar, o`sma bo`lganda, qovuq
sili, prostata bezining o`smasi oqibatida yuzaga keladi. Shuningdek, ba`zi dorilar,
zaharli moddalar ichilganda ham sistit kuzatilishi mumkin.
Sistitda bemor tez-tez (har 10-15 minutda) siyadi, siyganda og`riq sezadi, og`riq
ayniqsa, siygisi qistaganda va siygandan keyin zo`rayadi, lovullash, achishish, ba`zan
siydikda qon va yiring paydo bo`ladi. Yallig`lanish qo`shni a`zolarga o`tganda
(piyelonefrit, uretrit va boshqalar) gavda temperaturasi ko`tariladi. O`tkir sistitning
oldi olinmasa surunkali tus oladi. Kasallikni aniqlashda siydik tahlili, sistoskopiya,
sistografiya, ultratovush tekshiruvlari o`tkaziladi.
Kasallikning kelib chiqish sabablari:
1.
Infeksiya yuqishidan – pathogen bakteriyalar chov terisi yuzasidan, qin
shilliq qavatidan, to`qimalardan va ichakdan peshob yo`liga kirib, yuqoriga ko`tariladi
va qovuqqa tushib yallig`lanadi.
2.
Dorilar, radiatsiya, zaharli, kimyoviy moddalar, parazitlar, allergiya
ta`sirida bo`lishi mumkin.
3.
Limfa tomirlari orqali tanadagi surunkali infeksiya o`choqlaridan o`tishi
mumkin.
Sistitga olib keluvchi omillar:
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 4
214
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Tanadan sovuq va zax o`tishi;
Gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik, homiladorlik, tug`ish, ayollarda
menopauza, prostata bezining yallig`lanishi;
Jarohatlar, uretrada tibbiy manipulatsiyalardan keyin;
Qandli diabet, semirish, o`troq hayot tarzi;
Ko`p miqdorda achchiq, sho`r va spirtli ichimliklarni iste`mol qilish.
Sistitning belgilari:
Qorinning pastki qismida og`irlik;
Og`riq;
Peshob vaqtida og`riq;
Achishish va yonish hissi;
Loyqalangan va kam miqdorda tez-tez peshob;
Siydikda shilliq va qon paydo bo`lishi;
Peshob chiqarishga yolg`on va og`riqli istak;
Peshob tutolmaslik;
Tana haroratining ko`tarilishi.
Surunkali sistit belgilari o`tkir sistitga nisbatan kam. Kasallik vaqtincha
susayishi mumkin, remissiya davri yil davomida qo`zg`alish davri bilan almashib
turadi va yildan yilga davomliroq bo`ladi.
Sistit diagnostikasi
Umumiy qon tahlili;
Umumiy siydik tahlili;
Siydikni bakteriologik tekshirish;
Siydik pufagining UTTsi;
Sistoskopiya Sistitning asoratlari
Surunkali piolonefrit rivojlanishi;
Buyrakning atrofiyasi va buyrak yetishmaslik kasalligi;
Agar davolanmasa, siydik pufagi kichrayadi va peshob saqlash funksiyasini
to`liq yo`qotishi mumkin.
Sistitni davolash
Kasallikni davolash paytida bemor ziravorlarga boy, achchiq, sho`r, tuzlangan
ovqatlardan, spritli ichimliklardan cheklanishi hamda kuniga 1,5-2 litr suv ichishi
kerak;
Infeksion sistitda antibiotiklar, fitopreparatlar, yallig`lanishga qarshi, og`riq
qoldiruvchi dorilar qo`llaniladi (dorilar turini va dozasini shifokor belgilab beradi);
Tos a`zolari infeksiyasini davolash.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 4
215
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Davolashda e`tibor berish kerak bo`lgan jihatlar. O`tkir sistit davri 7-14 kun.
Davolanishning birinchi yoki ikkinchi kunida yengillik paydo bo`lishi mumkin. Ammo
siydik tahlillari to`liq me`yorlashgunga qadar dorilarning dozasini va qo`llash
chastotasini to`xtatmaslik yoki kamaytirmaslik kerak. Agar davolanish muddatdan
oldin to`xtatilsa, sistit belgilari yana paydo bo`ladi. Faqat keyingi safar uni davolash
qiyinroq bo`ladi, surunkali sistit holatiga o`tadi.
Surunkali sistitni davolash murakkab va uzoq vaqt talab qiladi. Shuning uchun
shifokor nazoratida va qunt bilan davolanish kerak. Faqat antibiotiklar,
fitopreparatlarni o`zi kamlik qiladi, qo`shimcha immunomodukyatorlar, bakteriofaglar,
qon aylanishini yaxshilaydigan dorilar, vitamin va antioksidantlar buyuriladi.
Xulosa:
Sistitning oldini olish uchun kuniga kamida 1,5-2 litrgacha suyuqlik
iste`mol qilish, surunkali infeksiya o`choqlarini davolash, ginekologik va andrologik
kasalliklarni davolash, gigiyenaga rioya qilish, siydik pufagini vaqtida bo`shatish,
ziravor, achchiq, sho`r taomlardan foydalanishni cheklash, tanani sovuq va zaxga
nisbatan chiniqtirish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Ushbu
maqolada
O`zbekiston
milliy
ensiklopediyasi
(2000-2005)
ma`lumotlaridan foydalanilgan.
