AKADEMIK VOKAL TEXNIKALARINING YOSH AVLOD TA’LIMIDA QO‘LLANISHI

SYNAPSES:

Insights Across the

Disciplines

Volume 2, Issue 4

111

Synapses:

Insights Across the Disciplines

AKADEMIK VOKAL TEXNIKALARINING YOSH AVLOD TA’LIMIDA

QO‘LLANISHI

Farrukh Gaybulloyevich Nurullayev

Bukhara State Pedagogical Institute,PhD professor,

Department of Music and Fine Arts

Shuhrat Idiyevich Qodirov

Buxoro davlat pedagogika instituti magistranti.

Annotatsiya:

Ushbu maqolada akademik vokal texnikalarining yosh avlod

ta'lim-tarbiyasidagi ahamiyati, ularni to'g'ri va samarali qo'llash usullari, hamda vokal
texnikalar orqali yoshlarning musiqiy didi, ijro mahorati va psixofiziologik rivoji
haqida so'z boradi. Tadqiqotda vokal texnikalarining asosiy turlari, ularning yosh
xususiyatlariga moslashtirilgan shakllari, vokal pedagogikasida qo‘llanishi va
zamonaviy metodik yondashuvlar asosida o‘rganilishi tahlil qilinadi. Shuningdek,
maqolada vokal san’atining estetik, tarbiyaviy va psixologik imkoniyatlari pedagogik
nuqtai nazardan yoritiladi.

Kalit so‘zlar:

akademik vokal, yosh avlod, vokal texnika, musiqiy ta’lim,

pedagogik metodika, ovoz rivoji, estetik tarbiya, psixologik ta’sir.

Аннотация:

В статье рассматривается значение академических вокальных

техник в воспитании подрастающего поколения, методы их правильного и
эффективного применения, а также формирование музыкального вкуса,
исполнительского мастерства и психофизиологического развития молодых
людей посредством вокальных техник. В исследовании анализируются основные
виды вокальных приемов, их формы, адаптированные к возрастным
особенностям, их применение в вокальной педагогике, а также их изучение на
основе современных методических подходов. В статье также рассматривается
эстетический, образовательный и психологический потенциал вокального
искусства с педагогической точки зрения.

Ключевые слова:

академический вокал, молодое поколение, вокальная

техника, музыкальное образование, педагогическая методика, развитие голоса,
эстетическое воспитание, психологическое воздействие.

SYNAPSES:

Insights Across the

Disciplines

Volume 2, Issue 4

112

Synapses:

Insights Across the Disciplines

Abstract:

This article discusses the importance of academic vocal techniques in

the education of the younger generation, methods of their correct and effective
application, as well as the musical taste, performance skills and psychophysiological
development of young people through vocal techniques. The study analyzes the main
types of vocal techniques, their forms adapted to age characteristics, their use in vocal
pedagogy and their study based on modern methodological approaches. The article also
highlights the aesthetic, educational and psychological potential of vocal art from a
pedagogical point of view.

Keywords:

academic vocal, young generation, vocal technique, musical

education, pedagogical methodology, voice development, aesthetic education,
psychological impact.

Kirish

Musiqa san'ati, xususan, vokal ijrochilik yosh avlod tarbiyasida muhim

o'rin tutadi. Ayniqsa, akademik vokal texnikalari orqali bola nafaqat musiqiy
ko'nikmalarga ega bo'ladi, balki estetik tarbiya, fe'l-atvor barqarorligi va o'ziga ishonch
kabi psixologik fazilatlarni ham shakllantiradi. Vokal mashg'ulotlari bolada intizom,
diqqatni jamlash, o'zini nazorat qilish kabi ijobiy fazilatlarni ham rivojlantiradi.
Akademik vokal mashg'ulotlari orqali nafas olish, tovush chiqarish, artikulyatsiya,
rezonans, intonatsiya kabi ko'plab texnik ko'nikmalar o'rgatiladi. Bu esa yosh
vokalchilarni keyingi bosqichlarda professional sahna uchun tayyorlaydi.

Bugungi kunda ta'lim tizimida musiqiy tarbiyaning o‘rni tobora ortib

borayotgani bois, akademik vokal texnikalarini yosh avlodga o‘rgatish masalasi
dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Bu texnikalar nafaqat musiqiy saviyani oshiradi, balki
shaxsning ijtimoiy-psixologik moslashuvi, nutq madaniyati, sahna madaniyati kabi
jihatlarni ham shakllantirishga xizmat qiladi. Shu bois, maqolada ushbu texnikalarning
yoshlar o'qitilishidagi amaliy ahamiyati, metodik jihatlari va ta'limiy samaradorligi
ilmiy yondashuv asosida tahlil qilinadi.

Asosiy qism

Akademik vokal texnikalari - bu professional vokal ijrochilikda ishlatiladigan

tovushni to'g'ri chiqarish va nazorat qilishga oid tizimli usullar majmuasidir. Ushbu
texnikalar quyidagilardan iborat:

SYNAPSES:

Insights Across the

Disciplines

Volume 2, Issue 4

113

Synapses:

Insights Across the Disciplines

o

Nafas texnikasi:

diafragma yordamida to'g'ri nafas olish va uni nazorat qilish

orqali ijro sifatini oshirish. Nafas olish madaniyati vokal texnikaning eng asosiy
komponentlaridan biri hisoblanadi.

o

Fonatsiya texnikasi:

tovush paychalari faoliyatini boshqarish orqali sifatli,

toza va barqaror tovush chiqarish imkonini beradi. Bu texnika vokal barqarorligi va
ohangdorligiga xizmat qiladi.

o

Artikulyatsiya va diktsiya:

aniq talaffuz, so'zlarning ravshan ifodasi orqali

tinglovchi bilan emotsional aloqa o‘rnatiladi. Bu esa ijroning ta’sirchanligini oshiradi.

o

Rezonans va registrlar:

tovushning har xil registrlarda tabiiy va kuchli

yangrashini ta'minlash orqali ijroni boyitadi. Bu texnikalar yuqori va past tovushlar
orasidagi o'tishni silliq qiladi. Ushbu texnikalarning har biri vokal pedagogikada
alohida bosqichlar asosida o'qitiladi. Har bir texnikaning o‘ziga xos mashqlari,
metodikasi va o‘rgatish ketma-ketligi mavjud bo‘lib, bu o‘quvchining bosqichma-
bosqich rivojlanishini ta’minlaydi.

Bolalar va o'smirlar ovoz apparati katta yoshdagilarnikidan farq qiladi. Ularning
tovush paychalari hali to‘liq shakllanmagan bo‘ladi. Shuning uchun akademik
vokal mashg'ulotlarida yoshga mos metodik yondashuv zarur:

1.

7-10 yoshdagi bolalarda musiqiy eshituvni rivojlantirish, ritm tuyg‘usini

shakllantirish, to‘g‘ri nafas olish va oddiy intonatsion mashqlar ustuvor bo'ladi. Bu
bosqichda o‘yin elementlari orqali qiziqish uyg‘otish muhimdir.

2.

11-14 yoshdagi o'quvchilarda rezonansli yangrash, diapazonni kengaytirish,

emotsional ifoda ustida ishlanadi. Ovozga nisbatan ehtiyotkorlik bilan yondashish va
asta-sekin texnikalarni murakkablashtirish tavsiya etiladi.

3.

15-18 yosh oralig'ida esa vokal texnikalar chuqurlashtirilib, sahna madaniyati,

ijro erkinligi, repertuar tanlovi, ovoz registrlarini mustahkamlash, artistik ifoda
ko‘nikmalari rivojlantiriladi. Yosh xususiyatlariga mos vokal repertuar tanlash ham
muhim ahamiyatga ega. Har bir yosh guruhiga moslab tanlangan qo‘shiqlar bolalarning
vokal salohiyatini ochish, ularni charchatmasdan rivojlantirish imkonini beradi.
Amaliy vokal darslari quyidagi metodlarga asoslanadi:

−

Individual va guruhli mashg'ulotlar: bu usul o‘quvchining vokal darajasiga qarab

yondashishga imkon beradi. Guruhli darslar ijtimoiylashuv va musiqiy eshituvni
rivojlantiradi.

−

Ovozli mashqlar (vokalizlar, glissando, stakkato, legato): bu mashqlar orqali

vokal texnikaning muhim elementlari o‘rganiladi.

SYNAPSES:

Insights Across the

Disciplines

Volume 2, Issue 4

114

Synapses:

Insights Across the Disciplines

−

Musiqiy eshituv va solfeggio bilan integratsiya: nazariy bilimlar amaliy ijro

bilan uyg‘unlashtiriladi. Bu esa ijrochilikni puxta asoslaydi.

−

Oyna orqali o'zini kuzatish, video-yozuvlar bilan ishlash: bu metod o‘quvchining

o‘z ustida ishlashiga va xatolarni mustaqil tahlil qilishiga imkon beradi. Pedagog vokal
texnikani o'rgatishda ovozga zarar yetkazmaslik, ortiqcha bosim bermaslik, bolada
qiziqish uyg'otish kabi omillarga e'tibor qaratadi. Bu omillar bolalarda ovozga nisbatan
ongli va ehtiyotkor munosabat shakllanishiga olib keladi.

Akademik vokal mashg'ulotlari orqali o'quvchining nafaqat musiqa madaniyati,

balki ichki dunyosi, psixologik holati ham o'zgaradi. To'g'ri nafas olish stressni
kamaytiradi, ijro qilish esa o'ziga ishonchni oshiradi. Ovoz orqali o‘zini ifoda etish
bolalarda ichki dunyoga chuqur kirib borish, his-tuyg‘ularni boshqarish va ularni ijodiy
tarzda namoyon qilish imkonini beradi. Shuningdek, vokal texnikasi yordamida
so'zlarni aniq talaffuz qilish, sahnada erkin tutish, hissiyotlarni musiqiy ifoda qilish
kabi muhim ijtimoiy ko'nikmalar shakllanadi. Bu ko‘nikmalar yoshlarning ijtimoiy
faolligi, sahnada o‘zini tutish madaniyati va umumiy kommunikativ salohiyatini
oshiradi. Vokal ijro emotsional bo‘shashish (katarsis), ruhiy barqarorlik, hayotga ijobiy
munosabat kabi ijobiy natijalarga olib keladi.

Xulosa. Akademik vokal texnikalari yosh avlodning musiqiy tarbiyasida keng

imkoniyatlarga ega. Ular orqali nafaqat ijro mahorati rivojlanadi, balki shaxsning
psixologik barqarorligi, estetik didi, ijtimoiy faoliyati ham yuksaladi. Vokal
mashg‘ulotlari bolalarda ijodiy fikrlash, o‘zini ifoda etish, musiqa orqali o‘zini anglash
kabi ko‘nikmalarni shakllantiradi.

Pedagoglar tomonidan texnik yondashuvlar individual yondashuv bilan

uyg'unlashtirilganda, o'quvchilarda vokalga bo'lgan qiziqish ortadi, mustahkam vokal
asoslari shakllanadi. Akademik vokalni o‘rgatishda bolaning yosh xususiyatlari, ovoz
salohiyati va psixologik holatini inobatga olish, darslarni interaktiv, qiziqarli tarzda
olib borish muhimdir.

Shuningdek, akademik vokal texnikalarini o‘rgatish orqali yosh avlodda milliy

va umuminsoniy qadriyatlarni musiqiy estetik vositalar orqali anglash, ularni o‘z
hayotida aks ettira olish ko‘nikmalari shakllanadi. Vokal san’ati orqali tarbiya berish
jarayoni bolani ma’naviy jihatdan boyitadi, ularni san’atni qadrlashga, ijodiy fikrlashga
va hissiy emotsiyalarni ifoda etishga o‘rgatadi.

SYNAPSES:

Insights Across the

Disciplines

Volume 2, Issue 4

115

Synapses:

Insights Across the Disciplines

Shu bois, vokal texnikalarni maktabgacha va maktab yoshidagi bolalar ta'limiga

tizimli kiritish lozim. Bu nafaqat musiqiy tarbiyani kuchaytiradi, balki sog‘lom, ijodiy
va o‘ziga ishongan avlodni tarbiyalashda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Akademik
vokal texnikalarining yosh avlod ta’limida qo‘llanilishi, ayni paytda, musiqiy
maktablar, ixtisoslashgan litsey va kollejlar, hamda umumta'lim maktablarida ham
keng joriy etilishi dolzarb masaladir.

ADABIYOTLAR:

1.

F.G Nurullayev, Firdavs To‘xtayev-

MUSIQIY TOVUSHLARINING

XUSUSIYATLARI TENDENTSIYALARI.

Journal of science-innovative

research in Uzbekistan, 2024/12/1,Tom-2,12, 8-15 betlar

2.

Nurullayev Farrux Gaybulloyevich, X.G Saidovna.

FORMATION OF

SPIRITUAL AND MORAL EDUCATION OF STUDENTS THROUGH THE
MEANS OF UZBEK FOLK SONGS

. International journal of artificial

intelligence ISSN: 2692-515X

3.

Xujayev Dilmurod Bakiyevich, Nurullayev Farrux Gaybulloyevich-

MAVRIGI

VA BUXORCHA KONSEPTSIYASI TAMOYILLARI BUXORODA QAROR
TOPISHI

, International journal of scientific researchers (IJSR) INDEXING,

2024/4/30,Tom-5,1, 515-520 betlar

4.

D.M Yusupovich, N.F. Gaybulloyevich-

Milliy Musiqa San’ati Ravnaq

Topishida O ‘Zbek Folklorining O ‘Rni Va Ahamiyati

- Diversity Research:

Journal of Analysis and Trends, 2024/2/6, Tom-2,2, 4-8 betlar

5.

Egamov Oxunjon Saidovich Nurullayev F.G-

BUXORO VOHASI FOLKLOR

QO‘SHIQLARI O‘ZBEK XALQINING BOY MEROSI SIFATIDA

,

Confrencea - Virtual International Conferences, “International Conference on
Advance Research in Humanities, Sciences and Education.”

Vol. 1 No. 1 (2024)

6.

Istatov Muhriddin Qaxramonovich, Nurullayev Farrux Gaybulloyevich-

MUSIQIY TOVUSHLARNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI VA
CHOLGU ASBOBLARIDA JOR BOLISH USLUBLARI.

International

Conference on Advance Research in Humanities, Sciences and Education,
Hosted from New York, the USA https://confrencea.org Janruary 30th, 2024,
Confrencea 1 (1),74-78

SYNAPSES:

Insights Across the

Disciplines

Volume 2, Issue 4

116

Synapses:

Insights Across the Disciplines

7.

Norqulov Sh Sh, F.G Nurullayev.

SKRIPKА СHОLGʻU ASBOBIGA BIR

NAZAR

.

PEDAGOGS INTERNATIONAL RESEARCH JOURNAL|

PEDAGOGS | PED | VOLUME-76 | ISSUE-1(2025)

8.

Norqulov Sh Sh, F.G Nurullayev.

MUSIQА TОʻGАRАGLАRINI

SHАKLLАNTIRISH

VА

RIVОJLАNTIRISHGА

ОID

NАZАRIУ-

PEDАGОGIK

HAMDA

PSIХОLОGIK

АSОSLАR

.

ЛУЧШИЕ

ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ

ИССЛЕДОВАНИЯ|

INTERNATIONAL

SCIENTIFIC JOURNAL

. Vol. 39 No. 1 (2025)

9.

Nurullayev

Farrux Gaybulloyevich .

O‘QUVCHILARGA BOLALAR

FOLKLOR QO‘SHIQLARINI O‘RGATISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI

.

Vol. 75 No. 1 (2025): PEDAGOGS INTERNATIONAL RESEARCH
JOURNAL | PEDAGOGS | PED | VOLUME-75 | ISSUE-1

.

10.

Sayfullayev Sanjarbek Sadullayevich Nurullayev Farrux Gaybulloyevich.

FOLKLOR QO ‘SHIQLARINING O ‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

.

International Conference on Advance Research in Humanities, Sciences and
Education,Hosted from New York,the USA https://confrencea.org Janruary 30th,
2024

11.

Rustamov Feruz Tavakkal ogli, & Nurullayev Farrukh Gaybulloyevich.
EDUCATION OF A CHILD BY MUSIC IN THE EARLY PERIOD OF
LIFE. (2023).Spectrum Journal of Innovation, Reforms and Development, 22,
29–34.Retrieved from

https://sjird.journal

spark.org /index.php/ sjird/article/

view/863

12.

Usmanov Azizbek Azamatovich, Nurullayev Farrukh Gaibulloyevich. THE
ROLE OF MUSIC CULTURE LESSONS IN THE GROWTH OF THE
CONSCIOUSNESS OF THE STUDENT YOUTH AND NATIONAL
THINKING. (2023).

Western European Journal of Modern Experiments and

Scientific Methods

,

1

(4), 5-9.

13.

Usmonov Azizbek Azamatovich, Nurullayev Farrux Gaybulloyevich.
O‘Quvchilarni Ma’naviy-Axloqiy Shakllantirishda O‘Zbek Xalq Qo‘Shiqlari
Ahamiyati. Progress Annals: Journal of Progressive Research|Vol. 1 No. 8
(2023): Progress Annals.Published: 2023-12-06

14.

X.M.Ashurmuxamadovna,

N.F.Gaybulloyevich

MAKTABGACHA

YOSHDAGI

BОLALARNING

MUSIQIY

FAOLIYATI.

(2023).

Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 3(4), 14-19.

https://mjstjournal.com/index.php/mjst/article/view/282

SYNAPSES:

Insights Across the

Disciplines

Volume 2, Issue 4

117

Synapses:

Insights Across the Disciplines

15.

Nurullayev Farrux Gaybulloyevich. “O‘ZBEK MUSIQASI TARIXI” FANINI
O‘QITISHDA INNOVATSION YONDASHUVLAR. Ilm-fan va texnologiyalar.
2023 №2(1) Наука и технологии

16.

Habibullayeva

G.H.,Nurullayev

F.G.

O’ZBEK

FOLKLOR

QƠSHIQLARINING BOLALAR TARBIYASIDAGI AHAMIYATI. Inter
education & global study 2023

17.

Z.X Xamrayev, F.G Nurullayev - O ‘ZBEK ESTRADA SAN’ATINING XALQ
MADANIY HAYOTIDA TUTGAN O ‘RNI - Экономика и социум, 2023 №
4-2 (107) стр 325-328

18.

Hamdamova Sitora Rustamova, Nurullaev Farrukh Gaibullayevich-MUSIC AS
A TOOL FOR RAISING CHILDREN EARLY LIFE.Spectrum Journal of
Innovation, Reforms and Development.2022/11/29 Vol.9, 422-427

19.

Фаррух Гайбуллоевич Нуруллаев-Значение Фольклёрной Музыки В
Воспитание Детей.Periodica Journal of Modern Philosophy, Social Sciences
and Humanities.2022/11/24. Vol 12. 189-193

20.

Rahmonova Hojibuvi Rizojon Qizi, Nurillayev Farrux-Musiqaning inson
ruhiyatiga tasiri qadimgi dunyo olimlarining qarashlarida. Ta'lim fidoyilari,
OOO «Research and publications» 2022.Vol 24,№ 45, 73-83

21.

Madaminova Muyassarxon, Nurullayev F.G.-UMUMIY ÓRTA TA’LIM
MAKTABLARIDA MUSIQA TARBIYASI.Central Asian Research Journal for
Interdisciplinary Studies (CARJIS)2022 Special issue,130-134, ООО «THE
FUTURE OF A NEW DAY»

22.

Фаррух Гайбуллоевич Нуруллаев- Случайный выбор качественных
характеристик материала по музыки или порядок его изложения в процессе
создания музыки или исполнения опуса. SCIENTIFIC PROGRESS.2021.Vol
2, №4(pp. 588-593)

23.

Nurullaev F.G. The role of folklore in the raising of children. European Journal
of Research and Reflection in Educational Sciences Vol. 8 No. 12, 2020 Part
IIIISSN 2056-5852.

24.

Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Роль фольклорных песен в воспитании
учащихся. Научно– методический журнал «Проблемы педагогики»
№3(48). Москва 2020. С.15-17.

25.

Нуруллаев Ф.Г., Композиционный и исполнительский процесс в музыке //
«SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal ISSN: 2181-1601, 2021.- pp.
576-581.

SYNAPSES:

Insights Across the

Disciplines

Volume 2, Issue 4

118

Synapses:

Insights Across the Disciplines

26.

Нуруллаев Ф.Г. Импровизаторское творчество в ХХ веке по сфере музыке//
«SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal ISSN: 2181-1601, 2021.- pp.
582-587.

27.

Nurullayeva N.G., Nurullaeva N.K., Nurullaev B.G. Role and significance of
folkler music in the upbringing of children of preschool age. Academicia An
International Multidisciplinary Research Journal. Vol.10, Issue 10, October
2020.

28.

Нуруллаев Ф.Г., Музыкальный процесс в западной музыке // «SCIENTIFIC
PROGRESS» Scientific Journal ISSN: 2181-1601, 2021. - pp.570-575.

29.

Нуруллаев Ф.Г., Норова Ш.У. Психология музыкальных дидактических игр
на интегрированных занятиях// Вестник интергративной психологии.
Журнал для психологов. Выпуск №17, 2018. – С.295-299.

30.

Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Музыкально-историческое наследие
центральной Азии (психологический настрой армии Темура). Психология
XXI столетия, 18-20 марта 2020 года С. 115-118.