SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 2 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
110
Synapses:
Insights Across the Disciplines
BOLALARDA D VITAMINI YETISHMOVCHILIGIDA KLINIK VA
LABORATOR O‘ZGARISHLAR
Ergasheva Yulduz Sultonovna
Buxoro davlat tibbiyot instituti
Bolalar kasalliklari propedevtikasi va bolalar nevrologiyasi kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bolalar organizmida D vitaminining fiziologik
ahamiyati, uning yetishmovchiligi bilan bog‘liq klinik belgilari va laborator
ko‘rsatkichlardagi o‘zgarishlar yoritilgan. D vitamin defitsiti o‘sayotgan organizmda
suyaklarning to‘g‘ri shakllanmasligi, mushak va asab tizimi faoliyatining buzilishi,
immunitetning pasayishi kabi salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Tadqiqotda turli
yosh guruhidagi bolalarda D vitamini yetishmovchiligi aniqlanishi, asosiy diagnostik
metodlar, laborator ko‘rsatkichlar (kaltsiy, fosfor, paratireoid gormoni va boshqalar)
tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada ushbu holatning oldini olish va davolashda
zamonaviy yondashuvlar ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
D vitamini, bolalar, gipotrofiya, rahit, suyak deformatsiyasi, laborator
ko‘rsatkichlar, kaltsiy, fosfor, profilaktika.
Kirish.
D vitamini bolalar organizmining o‘sishi va rivojlanishida, ayniqsa suyaklarning
shakllanishi va mineralizatsiyasida muhim rol o‘ynaydi. Uning yetishmovchiligi butun
dunyo bo‘ylab, ayniqsa chaqaloqlar va yosh bolalar orasida keng tarqalgan muammo
hisoblanadi. D vitamini nafaqat kaltsiy va fosfor almashinuvini ta’minlaydi, balki
immun, mushak va asab tizimining sog‘lom faoliyat yuritishi uchun ham zarurdir. Bu
vitamin yetishmovchiligi turli klinik belgilar — rahit, o‘sishning sekinlashuvi, mushak
zaifligi, asabiylik, suyaklarning deformatsiyasi kabi holatlarga olib keladi. D vitamini
tanqisligini erta aniqlash va davolash uzoq muddatli asoratlarning oldini olishda
muhim ahamiyatga ega. Laborator tekshiruvlarda 25-gidroksivitamin D darajasining
kamayishi, gipokaltsiyemiya, gipofosfatemiya va ishqoriy fosfatazaning oshishi asosiy
diagnostik ko‘rsatkichlar sifatida baholanadi. Ushbu maqolada bolalarda D vitamini
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 2 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
111
Synapses:
Insights Across the Disciplines
yetishmovchiligi bilan bog‘liq klinik va laborator o‘zgarishlar, shuningdek,
ularni aniqlash va oldini olish bo‘yicha zamonaviy yondashuvlar yoritiladi.
Asosiy qism.
D vitamini organizmda bir qator biologik jarayonlarni tartibga soluvchi muhim
moddadir. Uning asosiy vazifalari kaltsiy va fosfor moddalari almashinuvini
boshqarish, suyak to‘qimalarining normal rivojlanishini ta’minlash, immun tizimni
mustahkamlash va ayrim gormonal funksiyalarni qo‘llab-quvvatlashdan iborat. D
vitamini organizmga ikki yo‘l bilan tushadi: teriga quyosh nurlari ta’sirida sintez
qilinadi (D3 vitamini — xolekalsiferol) yoki ovqat mahsulotlari orqali (D2 vitamini —
ergokalsiferol). Ammo yosh bolalarda bu manbalar orqali yetarli miqdorda D vitamini
qabul qilinmasligi ko‘pincha tanqislikka olib keladi. D vitamini yetishmovchiligining
sabablari:
1. Quyosh nuri yetishmasligi (kam yurish, tashqariga chiqmaslik, geografik hududlar,
kiyimlar bilan to‘sib qo‘yish).
2. Ona suti bilan oziqlanishda D vitamini yetarli bo‘lmasligi (ona sutidagi D vitamini
miqdori past).
3. Parhezda yog‘da eriydigan vitaminlarga boy mahsulotlarning yetishmasligi.
4. Ichki a’zolarning surunkali kasalliklari (gastrointestinal buzilishlar, buyrak va jigar
yetishmovchiligi).
5. Genetik yoki metabolik muammolar..Klinik belgilari: D vitamini tanqisligi bolalarda
asosan rahit kasalligi tarzida namoyon bo‘ladi. Bu kasallikning klinik ko‘rinishlari
quyidagilardan iborat:
Bosh suyagining yumshashi (kraniotabes)Boshning notekis shakllanishi, katta
botiqning kech yopilishi
Mushaklarning bo‘shashishi va zaifligi Oyoqlarning «O» yoki «X» shaklida
qiyshayishi Ko‘krak qafasida deformatsiyalar («rozaning tasbihi», «to‘qmoq» ko‘krak,
Sezuvchanlikning oshishi, bezovtalik, terlash. Tishlarning kech chiqishi va
emalining zaifligi. Laborator o‘zgarishlar: D vitamini yetishmovchiligi laborator
tekshiruvlar orqali aniq tasdiqlanadi: Qonda 25(OH)D (25-gidroksivitamin D)
darajasining pasayishi — bu eng muhim diagnostik marker hisoblanadi. 20 ng/ml dan
past bo‘lishi tanqislikni ko‘rsatadi. Gipokaltsiyemiya — qonda kaltsiy miqdorining
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 2 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
112
Synapses:
Insights Across the Disciplines
kamayishi. Gipofosfatemiya — qonda fosfor miqdorining kamayishi. Ishqoriy
fosfatazaning (ALP) oshishi — suyaklarning o‘sishiga bog‘liq gormoni (PTH)
darajasining ko‘tarilishi — kompensator reaktsiya sifatida.
D vitamini yetishmovchiligining oqibatlari: Agar bu holat o‘z vaqtida aniqlanmasa va
davolanmasa, bola organizmida doimiy suyak deformatsiyalari, bo‘y o‘sishining
sekinlashuvi, tishlarning noto‘g‘ri shakllanishi, mushaklarning kuchsizligi va hatto
nevrologik buzilishlar yuzaga kelishi mumkin. Og‘ir hollarda konvulsiyalar,
gipokalsemik krizlar kuzatiladi. Profilaktika va davolash: Profilaktika uchun
quyidagilar tavsiya etiladi: Har kuni 15–30 daqiqa quyoshda yurish. Homilador va
emizikli ayollar uchun D vitamini qo‘shimchalarini qabul qilish.Sog‘lom parhez —
baliq yog‘i, tuxum sarig‘i, jigar, sariyog‘ kabi D vitaminiga boy mahsulotlarni iste’mol
qilish. Pediatrik tavsiyaga ko‘ra 0–2 yoshgacha bo‘lgan bolalarga kunlik 400–800 IU
D vitamini berish.
Davolash esa individual yondashuv asosida olib boriladi. D vitamini darajasiga
qarab, 1000–5000 IU dozalar tayinlanadi va holatga qarab 4–6 hafta davomida
kuzatuvga olinadi.
Xulosa:
D vitamini bolalar salomatligi uchun nihoyatda muhim bo‘lgan modda bo‘lib,
uning yetishmovchiligi suyaklarning to‘g‘ri shakllanmasligi, mushak zaifligi, asab
tizimi faoliyatining buzilishi va immunitetning pasayishi kabi jiddiy asoratlarga olib
keladi. D vitamin tanqisligi, ayniqsa, erta yoshdagi bolalar orasida keng tarqalgan
bo‘lib, ko‘pincha rahit kasalligi tarzida namoyon bo‘ladi. Ushbu holatni erta bosqichda
aniqlash va zarur choralarni ko‘rish orqali bolalarda sog‘lom rivojlanishni ta’minlash
mumkin. Diagnostikada klinik belgilarga e’tibor qaratish bilan birga, laborator
tekshiruvlar – xususan, 25(OH)D, kaltsiy, fosfor va ALP darajalarini baholash muhim
ahamiyatga ega. D vitaminining yetarli darajada qabul qilinishi va profilaktik choralar
ko‘rilishi orqali ushbu muammoning oldi olinadi. Shuning uchun pediatrik amaliyotda
D vitamini yetishmovchiligini barvaqt aniqlash, profilaktik dozalarni tavsiya etish va
ota-onalar ongini oshirish asosiy vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Sattarova M.T., Kamilova D.D. Bolalar kasalliklari
2. Soliev A.A. Vitaminlar va ularning organizmdagi roli
3. Holmatova M.X. Pediatriyada laborator diagnostika asoslari
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 2 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
113
Synapses:
Insights Across the Disciplines
4. Holik M.F. Vitamin D Deficiency
5. Misra M., Pacaud D., Petryk A. et al. Vitamin D Deficiency in Children and Its
Management
6. World Health Organization. Guideline: Vitamin D supplementation in children
7. Gromova O.A., Baturin A.K. Vitaminy i mineral’nye veshchestva v klinicheskoy
praktike
8. Mulligan M.L., Felton S.K., Riek A.E., Bernal-Mizrachi C. Implications of Vitamin
D Deficiency in Pregnancy and Lactation
9. Martineau A.R., Jolliffe D.A., Hooper R.L., et al. Vitamin D sspplementation to
prevent acute respiratory tract infections
10. UNICEF. The Role of Micronutrients
