SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
158
Synapses:
Insights Across the Disciplines
SEMIZLIKNING IQTISODIY OQIBATLARI: SOG’LIQNI SAQLASH
XARAJATLARI VA ISHCHI KUCHIGA TA’SIRI.
Sh.S.Safaraliyeva, G.B. Begimqulova
Annotatsiya
: Ushbu maqola semizlikning zamonaviy iqtisodiyotga
ko’rsatadigan ta’siri cguqur tahlil qilingan . Xususan, semizlik bilan bo’liq sog’liqni
saqlash xarajatlarining ortishi, ishchi kuchining unumdorligiga salbiy ta’siri, mehnatga
layoqatli yillarning qisqarishi va ijtimoiy-iqtisodiy tengsizliklar yoritilgan.Maqola
shuningdek , semizlikning oldini olishning iqtisodiy samaradorligini ham asosli
dalillar bilan ko’rsatadi. Tahlillar shuni ko’rsatadiki, semizlikka qarshi kurashish davlat
miqiyosida sog’liqni saqlash strategiyasi bilan bir qatorda iqtisodiy taraqqiyot
siyosatining ajralmas qismiga aylanishi lozim
Kalit so’zlar:
semizlik ,iqtisodiy oqibatlar, sog’lini saqlash xarajatlari,ishchi
kuchi, mehnat unumdorligi, diskrinatsiya, iqtisodiy tengsizlik, surunkali kasalliklar,
profilaktika, sog’lom turmush tarzi.
Аннотация
: В статье представлен углубленный анализ влияния ожирения
на современную экономику. В частности, подчеркивается рост расходов на
здравоохранение, связанный с ожирением, негативное влияние на
производительность труда, сокращение трудовой жизни и социально-
экономическое неравенство. В статье также приводятся научно обоснованные
данные об экономической эффективности профилактики ожирения. Анализ
показывает, что борьба с ожирением должна стать неотъемлемой частью
политики экономического развития, наряду с национальной стратегией
здравоохранения.
Ключевые слова
: ожирение, экономические последствия, расходы на
здравоохранение, рабочая сила, производительность труда, дискриминация,
экономическое неравенство, хронические заболевания, профилактика, здоровый
образ жизни.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
159
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Abstract
: This article provides an in-depth analysis of the impact of obesity on
the modern economy. In particular, it highlights the increased health care costs
associated with obesity, the negative impact on labor productivity, the reduction of
working life, and socio-economic inequalities. The article also provides evidence-
based evidence for the economic effectiveness of obesity prevention. The analysis
shows that combating obesity should become an integral part of economic development
policies, along with national health strategies.
Keywords
: obesity, economic consequences, health care costs, labor force, labor
productivity, discrimination, economic inequality, chronic diseases, prevention,
healthy lifestyles.
Semizlik (obezite) bugungi kunda jahon sog‘lig‘i uchun eng jiddiy tahdidlar
qatorida turibdi. Uni faqatgina individual sog‘liq muammosi deb emas, balki ijtimoiy
va iqtisodiy inqiroz sifatida ham ko‘rish kerak. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti
(JSST) hisob-kitoblariga ko‘ra, 2025-yilga borib dunyoda 1,5 milliarddan ortiq odam
semizlikdan aziyat chekadi. Bu holat sog‘liqni saqlash tizimlariga katta bosimni, ishlab
chiqarishning pasayishini, ishchi kuchining sifatiga salbiy ta’sirni va davlat
iqtisodiyotiga bevosita zarar yetkazishni anglatadi.
Sog‘liqni saqlash tizimidagi moliyaviy yuk
Semizlik bilan bog‘liq kasalliklar — 2-tur qandli diabet, yurak-qon tomir
xastaliklari, insult, osteoartrit, nafas olish muammolari, bepushtlik va ayrim saraton
turlari kabi surunkali kasalliklarni keltirib chiqaradi.
Moliyaviy yuk tahlili:
AQShda semizlik bilan bog‘liq sog‘liqni saqlash xarajatlari yiliga $147–210
milliard oralig‘ida baholanmoqda.
Buyuk Britaniyada esa semizlik sog‘liqni saqlash xizmatlari xarajatlarining 9%
ini tashkil qiladi .JSST ma’lumotlariga ko‘ra, rivojlanayotgan mamlakatlarda semizlik
bilan bog‘liq sog‘liqni saqlash xarajatlari yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 2-7% gacha
qismini tashkil etishi mumkin.
O‘zbekiston singari mamlakatlarda ushbu xarajatlar kamroq ko‘rinsa-da,
iqtisodiy imkoniyatlar nisbatan cheklanganligi tufayli ta’siri kuchli seziladi.
Davlat budjetiga ta’siri:
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
160
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Profilaktika choralari ko‘rilmagan holatda, davlat tibbiy xizmatlar va dori-
darmon xarajatlarida tobora ko‘proq resurs sarflaydi.
Davlat tomonidan subsidiyalangan sog‘liqni saqlash tizimlari bu yukni ko‘tarishda
qiynaladi.
Ishga layoqat va samaradorlik:
Semiz ishchilarda kasallik ta’tili olish holati sog‘lomlarga qaraganda 50% ko‘proq.
Ular mehnat samaradorligini kamaytiradi, natijada ishlab chiqarish jarayonlarida
tanaffuslar, sekinlik va energiyaning pasayishi kuzatiladi.
AQShda semizlik tufayli mehnat unumdorligi yo‘qotilishi har yili $4,3 milliard
atrofida iqtisodiy zarar keltiradi.
Ish o‘rnida diskriminatsiya:
Semiz odamlar ko‘pincha ishga yollashda kamroq ustuvorlikka ega bo‘ladi.
Ularning ish haqlari sog‘lomlarga nisbatan o‘rtacha 10-15% kamroq bo‘lishi mumkin.
Ayrim kasblarda vazn bo‘yicha bevosita cheklovlar mavjud bo‘lib, bu ishga joylashish
imkoniyatlarini toraytiradi.
Ishga layoqatli yillar sonining qisqarishi:
O‘rtacha hisobda semiz kishilar sog‘lom odamlarga qaraganda 5–10 yil kamroq
mehnat faoliyatida bo‘lishadi.
Bu esa nafaqat ishlab chiqarish yo‘qotilishiga, balki pensiya va ijtimoiy nafaqalar
yukining oshishiga ham olib keladi
Ijtimoiy va iqtisodiy tengsizliklar
Semizlik ko‘pincha daromadi past bo‘lgan qatlamlar orasida ko‘proq tarqalgan bo‘ladi.
Bunga quyidagi omillar sabab bo’ladi:
1.Arzon lekin nosog’lom ovqatlarning ommabopligi.
2.Sog’lom ovqatlanish va jismoniy faollik uchun infratuzilmaning zaifligi.
3. Sog’liq haqida bilim yetishmasligi va ta’lim darajasining pastligi.
Bu esa iqtisodiy tengsizlikni yanada chuqurlashtiradi va ijtimoiy zo’riqishlar keltirib
chiqaradi.Rivojlanayotgan davlatlarda bu jarayon jamiyatning sog’lom taraqqiyotiga
jiddiy to’siq bo’ladi.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
161
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Semizlikning oldini olish- uzoq muddatli iqtisodiy investitsiya
.
Semizlikni oldini olish bo’yicha har qanday xarajatlar uzoq muddatda ijobiy iqtisodiy
natijalarni beradi.
Har 1 dollarlik profilaktika sarmoyasi 6-10 dollarlik sog’liqni saqlash xarajatlarini
tejaydi.
Maktablarda sog’lom ovqatlanishni targ’ib qilish , sog’lom turmush tarzini
rag’batlantirish , sport va jismoniy faollikni ommalashtirish orqali semizlik darajasini
kamaytirish mumkin.
Davlatlar soliq siyosatida o’zgrish kiritib , shakarli va yog’li mahsulotlarga aksiz
solig’I qo’llash orqali iste’molni kamaytirishadi.(masalan Meksika, Vengriya, Buyuk
Britaniya)
Xulosa
Semizlik XXI asrning eng jiddiy sog‘liq va iqtisodiy muammolaridan biridir. U
sog‘liqni saqlash tizimlarida ortiqcha xarajatlar, ishchi kuchining pasayishi, iqtisodiy
samaradorlikning kamayishi, ijtimoiy tengsizlik va diskriminatsiyaga olib keladi.
Davlatlar uchun bu muammo bilan kurashish, faqat sog‘liqni saqlash emas, balki
iqtisodiy strategiya sifatida qaralishi zarur. Har bir fuqaro va jamiyat a’zosi sog‘lom
turmush tarzini shakllantirish orqali nafaqat o‘z sog‘lig‘ini, balki butun jamiyatning
iqtisodiy barqarorligini ham ta’minlashi mumkin.
