SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
319
Synapses:
Insights Across the Disciplines
SURXONDARYODA VILOYATIDA TURIZM INFRATUZILMASINI
RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Mo'minova Mavjuda,
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti magistranti,
Ilmiy rahbar:
i.i.f.n.dots (phd) Ziyodulla Turayev
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyatida turizm infratuzilmasining rivojlanish
holati, mavjud muammolar va istiqbolli yo‘nalishlar tahlil qilinadi. Statistik
ma’lumotlar, joriy dasturlar va hududning tabiiy hamda madaniy salohiyati asosida
kelgusidagi rivojlanish strategiyalari ishlab chiqilgan. Tadqiqot davomida mehmonxona
xizmatlari, yo‘l-transport tizimi, axborot-kommunikatsiya imkoniyatlari va turistik
obyektlarga kirish infratuzilmasi o‘rganildi.
Kalit so‘zlar
: turizm, infratuzilma, Surxondaryo, mehmonxona, logistika, xizmat
ko‘rsatish, investitsiya, ekoturizm.
KIRISH
So‘nggi yillarda O‘zbekistonning turizm sohasi davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Ayniqsa, 2020 yildan keyingi davrda ichki va tashqi
turizmni rivojlantirish bo‘yicha qabul qilingan qarorlar Surxondaryo viloyatini ham
ushbu jarayonga faol jalb etdi. Viloyat o‘zining noyob tabiati, tarixiy obidalari,
arxeologik yodgorliklari, biosfer hududlari va etnografik boyliklari bilan respublika va
xalqaro sayyohlarni o‘ziga tortmoqda. Biroq turizm infratuzilmasi hali to‘liq
shakllanmagan, ayniqsa yo‘llar, mehmonxonalar, servis xizmatlari va axborot taqdimoti
darajasi pastligicha qolmoqda. Ushbu maqola aynan shunday muammolarni ilmiy tahlil
qilish va ularni bartaraf etish yo‘llarini aniqlashga qaratilgan.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Turizm infratuzilmasi – bu sayyohlarning ehtiyojlarini to‘laqonli ta'minlay
oladigan muhandislik, transport, axborot, logistika va servis xizmatlari tizimidir
(UNWTO, 2021). D. R. Brodsky (2019) va R. O. Ziyadullayev (2022) o‘z tadqiqotlarida
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
320
Synapses:
Insights Across the Disciplines
O‘zbekiston sharoitida aynan yo‘llar sifati, mehmonxonalarning yetishmasligi va
malakali kadrlar tanqisligi turizm infratuzilmasining rivojlanishiga to‘sqinlik
qilayotganini ta'kidlashgan. Shuningdek, Jahon banki va UNDP tomonidan o‘tkazilgan
tadqiqotlar (2022) O‘zbekiston janubida, xususan Surxondaryoda ekoturizm va
arxeoturizm uchun katta salohiyat mavjudligini ko‘rsatadi. Ammo bu salohiyat
to‘laqonli infratuzilma bilan mustahkamlanmagan.
METODOLOGIYA
Tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanildi:
1.
Statistik tahlil
– Davlat Statistika Qo‘mitasi, Turizm va madaniy meros vazirligi
ma’lumotlari asosida 2019–2023 yillarga oid raqamlar tahlil qilindi.
2.
SWOT-tahlil
– Surxondaryodagi mavjud infratuzilmaning kuchli va zaif
tomonlari baholandi.
3.
So‘rovnoma
– Termiz, Denov va Boysun tumanlarida faol turizm subyektlari
o‘rtasida so‘rovnoma o‘tkazildi.
4.
Chizma va grafik tahlil
– dinamik o‘zgarishlar vizual ko‘rinishda tahlil qilindi.
NATIJALAR VA TAHLIL
1-jadval. Surxondaryo viloyatida turizm infratuzilmasining o‘sish ko‘rsatkichlari
(2019–2023)
Ko‘rsatkichlar
2019 2020 2021 2022 2023
Mehmonxonalar soni 18 20 26 31 39
Turistlar soni (ming) 25 16 27 41 52
Avtobus yo‘nalishlari 12 12 14 15 17
Turizm obyektlari soni 68 70 74 78 85
Manba
: O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi, 2024
Diagramma
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
321
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Yuqorida grafik orqali berilgan ma’lumotdan ko‘rinadiki, 2020 yildagi
pandemiya sababli qisqa muddatli pasayishdan so‘ng, turizm sohasi keskin tiklana
boshladi. Ayniqsa 2022–2023 yillarda mehmonxonalarning soni 25% ga, turistlar soni
esa 27% ga oshgan.
SWOT-tahlil natijalari
Kuchli tomonlar
Zaif tomonlar
Boy tarixiy meros Mehmonxona bazasi kam
Ekoturizm salohiyati Logistika zaifligi
Iqlimning qulayligi Kadrlar yetishmovchiligi
Davlat qo‘llovi
Internet va IT xizmatlari cheklangan
DOLZARBLIGI VA YANGILIK ASOSLARI
Surxondaryo viloyati O‘zbekistonning eng janubiy va eng iliq iqlimga ega hududi
sifatida noyob tabiiy, madaniy va arxeologik salohiyatga ega bo‘lib, mamlakatning
turizm sektorida o‘ziga xos strategik o‘ringa ega. Bu hududda qadimgi Kushon
podsholigi markazlari, Boysun etnografik festivali, Termiz arxeologik majmuasi,
Fayoztepa, Kampirtepa, Zarautsoy g‘or rasmlari, Darband darasi kabi betakror obyektlar
mavjud. Bundan tashqari, Surxondaryo tabiati – tog‘lar, g‘orlar, o‘rmon va dasht
zonalari – ekologik va ekstremal turizm uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Xalqaro
ekologik tashkilotlar tomonidan tan olingan “Boysun” biosfer hududi esa, hududni
ekoturizm uchun eng istiqbolli yo‘nalishlar qatoriga qo‘shadi.
Biroq mavjud infratuzilma bu salohiyatdan to‘liq va samarali foydalanishga
imkon bermayapti. Termiz xalqaro aeroportining imkoniyatlari cheklangan, temiryo‘l
marshrutlari sayyohlar talablariga mos emas, shuningdek, mehmonxonalar soni,
ularning sifati va xizmat turlari bo‘yicha yetarli emas. Viloyatda raqamli xizmatlarning
yetishmasligi, xorijiy tillarda gidlar va axborot resurslarining cheklanganligi, yirik
xalqaro reklama kampaniyalarining olib borilmayotgani – bu kabi infratuzilmaviy
cheklovlar hududning global turizm bozoriga chiqishiga to‘sqinlik qilmoqda.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
322
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Ushbu maqolaning
dolzarbligi
shundaki, u nafaqat mavjud infratuzilma holatini
tavsiflash bilan cheklanmay, balki ularni tahlil qilish va real yechimlar ishlab chiqishga
yo‘naltirilgan. So‘nggi yillarda turizm bo‘yicha qabul qilingan Davlat dasturlari
(xususan 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan “Yangi O‘zbekiston – turizmda taraqqiyot
strategiyasi”) doirasida Surxondaryoni “ekoturizm klasteri” sifatida rivojlantirish
belgilangan. Mazkur ilmiy tadqiqot aynan mana shu strategik maqsadlarga erishishda
amaliy asos vazifasini o‘taydi.
Maqolaning
yangilik tomoni
– 2020–2023 yillarda Surxondaryodagi real statistik
ko‘rsatkichlar (mehmonxonalar soni, turistlar oqimi, transport yo‘nalishlari, xizmatlar
soni) asosida infratuzilma holati aniq sonli dalillar bilan tahlil qilindi. Shu bilan birga,
Termiz, Denov, Boysun, Sherobod tumanlarida faoliyat yurituvchi 60 dan ortiq turizm
subyektlari ishtirokida o‘tkazilgan so‘rovnomalar orqali mavjud muammolar va
ularning sabablari amaliy nuqtai nazardan aniqlab berildi.
Ilgari chop etilgan ko‘plab ilmiy ishlarda tavsifiy yondashuv ustuvor bo‘lgan bo‘lsa,
ushbu maqolada:
•
grafik va jadval asosida
dinamik o‘zgarishlar
ko‘rsatildi;
•
SWOT modeli orqali infratuzilmaning kuchli va zaif tomonlari, imkoniyatlari va
tahdidlari tizimli baholandi;
•
hududiy infratuzilmaning segmentlari (yo‘llar, mehmonxonalar, servislar,
axborot texnologiyalari, kadrlashtirish tizimi)
bo‘yicha maxsus takliflar ishlab
chiqildi;
•
turizm infratuzilmasini
davlat-xususiy sheriklik
asosida rivojlantirishga
qaratilgan investitsion takliflar kiritildi.
Shuningdek, maqolada O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi,
Davlat Statistika qo‘mitasi, Jahon banki, UNDP kabi xalqaro va mahalliy
tashkilotlarning so‘nggi yillarda e’lon qilgan hisobotlaridan foydalanilgan. Bu esa
maqolaga nafaqat ilmiy, balki siyosiy-amaliy qiymat ham baxsh etadi.
Xulosa sifatida
aytish mumkinki, mazkur maqola Surxondaryo viloyatida turizm
infratuzilmasini hududiy xususiyatlar, real statistik ma’lumotlar, subyektiv tajribalar va
zamonaviy boshqaruv strategiyalarini birlashtirgan holda tahlil qilgan, bu esa uni
amaliyotga yaqin va zamonaviy ilmiy ishlardan biriga aylantiradi.
SYNAPSES:
Insights Across the Disciplines
ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
323
Synapses:
Insights Across the Disciplines
XULOSA
Tadqiqot natijalari Surxondaryo viloyatida turizm infratuzilmasining sezilarli
o‘sishini ko‘rsatadi. Ammo mavjud imkoniyatlar hali to‘liq ishga solinmagan. Buning
uchun transport-logistika tizimini yaxshilash, raqamli xizmatlar va reklama
mexanizmlarini kuchaytirish, xalqaro talabga javob beradigan mehmonxonalar
tarmog‘ini kengaytirish zarur. Turizmni rivojlantirishda davlat-xususiy sheriklik asosida
infratuzilma investitsiyalarini jalb etish istiqbolli yo‘nalish bo‘lib qolmoqda.
TAKLIFLAR
1.
"Boysun-Darband-Termiz" yo‘nalishida zamonaviy turistik yo‘nalishlar va servis
markazlarini tashkil qilish.
2.
Transport infratuzilmasiga davlat subsidiyasi asosida yo‘l va transport
xizmatlarini modernizatsiya qilish.
3.
Xalqaro turistlar uchun
onlayn bronlash va mobil ilovalar platformasini
yaratish
.
4.
Har bir tumanda kamida 2 ta yirik turizm investitsion obyektlari ochilishi uchun
“turizm erkin zonalari” tashkil qilish.
5.
Mahalliy aholiga turizm servislarida ishlash uchun qisqa muddatli kasb-hunar
kurslarini tashkil qilish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
UNWTO. (2021).
Tourism Infrastructure Development and Strategies.
2.
Ziyadullayev R.O. (2022). “Hududiy turizm infratuzilmasini takomillashtirish
yo‘llari”,
Iqtisodiy tadqiqotlar
, №3.
3.
Jahon banki. (2022).
Uzbekistan Regional Tourism Strategy Report
.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi hisobotlari (2019–
2023).
5.
Brodsky D.R. (2019).
Tourism Management in Emerging Economies.
