Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Specific features of immunoenzymal analysis use in
diagnostics of echinococcoses
Sattarova X.G.
1
, Achilova O.D.
2
, Baratova M.R.
3
,
Islamov N.H.
4
, Salamova L.A.
5
, Oripov R.A.
6
Mamirov V.A.
7
Samarkand State Medical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2020
Received in revised form
15 September 2020
Accepted 25 September
2020
Available online
1 October 2020
Echinococcosis is a common parasitic disease endemic to the
countries of Central Asia, including Uzbekistan. The disease is
most often found in areas with developed animal husbandry. In
Uzbekistan, about 4000 operations related to echinococcosis
are performed annually. The disease is registered in all regions
of the republic, and the number of patients who underwent
conservative treatment is unknown. Conservative treatment of
echinococcosis is more acceptable both economically and
clinically. However, one of the main problems of timely
conservative treatment is the early diagnosis of echinococcosis.
This fact dictates the need for the development of highly
sensitive, enzyme-linked immunosorbent assay
2181-1415/© 2020 in Science LLC.
This is an open access article under the Attribution 4.0 International (CC BY
4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
echinococcosis
immunological research
antigen
sensitivity
vector-best
diagnostics, ELISA.
SUMMARY
Echinococcosis is a widespread parasitic disease, endemic to
Central Asian countries, including Uzbekistan. About 4000
operations for echinococcosis are performed annually in
Uzbekistan. Conservative treatment can be carried out under
the condition of early diagnosis of echinococcal cysts not
exceeding 3-4 sm in size. Such early diagnostics is possible only
with the complex use of ultrasound diagnostic methods
together with immunoenzyme analysis.
1
Researcher, L.M.Isayev Research Institute of Medical Parasitology, Samarkand, Uzbekistan
2
researcher, L.M.Isayev Research Institute of Medical Parasitology, Samarkand, Uzbekistan
3
Assistant in Department of Dermatovenerology, Samarkand State Medical Institute, Samarkand, Uzbekistan
4
Assistant in Department of Dermatovenerology, Samarkand State Medical Institute, Samarkand, Uzbekistan
5
Assistant in Department of Dermatovenerology, Samarkand State Medical Institute, Samarkand, Uzbekistan
6
Assistant in Department of Dermatovenerology, Samarkand State Medical Institute, Samarkand, Uzbekistan
7
Assistant in Department, Samarkand State Medical Institute, Samarkand, Uzbekistan
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special issue -1, №01 (2020) / ISSN 2181-1415
599
At present, there is a huge selection of serological tests for
immunoenzyme analysis of echinococcosis, but the question of
sensitivity, specificity, and prices of these kits is still very
relevant. The modern test systems used for the diagnosis of
echinococcosis are based on the use of different antigens such
as: ESP antigen, recombinant antigens, mix antigen and others.
Employees of the Research Institute of Medical Parasitology
named after V.I. Lomonosov. Employees of the L.M. Isaev
Research Institute of Medical Parasitology in 2018-2019. The
SamMI-2 clinic created a mixture of test serum based on the
serum of 61 patients who underwent surgery for
echinococcosis and cystic fluid extracted from echinococcal
cysts of several local sheep. In comparative testing, the
diagnostic test of the diagnostic developed on the basis of the
"local" antigen with the industrial testing of the burrow was as
follows: 46 (75.4%) and 37 (61%) respectively.
During 2019 in the course of ultrasound and X-ray
examination 78 patients with the diagnosis of echinococcosis of
the parenchymatous organs were registered, in these patients
the same immunoenzyme analysis with the use of "local"
system test and industrial test-diagnostics was performed. The
results of the "local" system test showed positive results in 34
(77.2%) patients, while the production test systems showed
positive results only in 27 (61.3%) cases. The specificity and
sensitivity of local antigens were 75-77%.
The specificity and sensitivity of the antigen used in
Echinococcosis immunology studies also depend on the
genotype of the parasite contained in the extracts used as an
antigen. Given the correlation between the genotype of
Echinococcus affecting the population and the genotype of
Echinococcus in local livestock and dogs, the use of local
antigens in immunoassays increases diagnostic efficacy. This
creates accuracy and reliability in early diagnosis of
echinococcosis.
Эхинококкоз
касаллигини
иммуноташхислашда
антигенларни қўллашнинг тамоиллари
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
Эхинококкоз
Иммуналогик текширув,
антиген
Махсуслик
Сезгирлик
Вектор-бест
ИФА текширувлар
Эхинококкоз - бу Марказий Осиё мамлакатлари, шу
жумладан, Ўзбекистон учун кенг тарқалган паразитар
касаллик. Касаллик кўпинча чорвачилик ривожланган
ҳудудларда учрайди. Ўзбекистонда ҳар йили эхинококкоз
билан боғлиқ 4000 га яқин оператсия ўтказилади.
Касаллик Республиканинг барча ҳудудларида рўйхатга
олинган ва консерватив даво ўтказган беморлар сони
номаълум. Экинококкозни консерватив даволаш ҳам
иқтисодий, ҳам клиник жиҳатдан мақбулдир. Бироқ, ўз
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special issue -1, №01 (2020) / ISSN 2181-1415
600
вақтида консерватив давонинг асосий муаммоларидан
бири бу эхинококкознинг эрта ташхисидир. Бу ҳақиқат
жуда сезгир, ферментлар билан боғлиқ иммуносорбент
таҳлилини ишлаб чиқиш зарурлигини белгилайди
Особенности использования имунноферментного анализа
при диагностике эхинококкозов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
эхинококкоз
иммунологическое
исследование
антиген
чувствительность
вектор-бест
диагностика
ИФА.
Эхинококкоз
является
распространенным
паразитарным заболеванием, эндемичным для стран
Центральной Азии, включая Узбекистан. Заболевание чаще
всего встречается в районах с развитым животноводством.
В Узбекистане ежегодно проводится около 4000
операций, связанных с эхинококкозом. Заболевание
зарегистрировано во всех регионах республики, а
количество
пациентов,
прошедших
консервативное
лечение, неизвестно. Косервативное лечение эхинококкоза
является более приемлемым как экономически так и
клинически. Однако одной из основных проблем
своевременного консервативного лечения является ранняя
диагностика эхинококкоза. Этот факт и диктует
необходимость
разработки
высокочувствительных,
имуноферментных тест диагностикумов..
Эхинококкоз кенг тарқалган паразитар касаллик бўлиб, Ўрта Осиё
мамлакатлари, шу жумладан Ўзбекистон учун ҳам эндемик ҳисобланади. Касаллик
асосан чорвачилик ривожланган вилоятларда кўп учрайди [1]. Ўзбекистонда ҳар
йили эхинококкоз билан боғлиқ 4000 га яқин жарроҳлик амалга оширилади.
Касаллик Республиканинг барча худудларида рўйхатга олинган бўлиб
консерватив даволанувчи беморларнинг сони маълум эмас.
Одамга эхинококкоз етилган бўғимни ёки эхинококк тухумини ютиб
юборганда юқади ва ичак орқали қон томирларга ўтиб аксарияти жигарда ўтириб
қолади ҳамда у ерда эхинококк пуфакларининг шаклланиши ва ўсиши юз беради.
Эхинококкоздан шунингдек ўпка, буйрак, мия ва бошқа органлар зарар кўради
[1,2]. Ҳаёт учун оғир ва хавфли бўлган бу гелминтоз кўпинча аста-секин
ривожланганлиги сабабли, касаллик кеч ва тасоддифан аниқланади [2,4].
Эхинококкозни олдини олишга доир тиббиёт тадбирлари мажмуасида
эпидемик туманларда аҳолини оммавий равишда иммунологик текширувдан
ўтказиш муҳим аҳамиятга эгадир [2]. Текширишнинг асосий мақсади касалликни
эрта аниқлашдир. Иммунологик текшириш асосида эрта ташхис қўйишга қон
зардоби антителаларининг касаллик юққан дастлабки пайтлардаёқ пайдо
бўлишига асосланган [2,4].
Хозирги вақтда одамларда иммуноташхислаш учун энг яхши манба антиген
ҳисобланади. [5]. Инсонлар учун серологиянинг фойдали томонлари бир қанча
олимлар томонидан ўрганиб чиқилган. Серологик ташхислаш клиник далилларни
яъни таъсвирни тасдиқлаш, асимптоматик идентификация, кистаси аниқ
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special issue -1, №01 (2020) / ISSN 2181-1415
601
бўлмаган беморларда аниқликлар ўтказиш, узоқ муддатдан сўнг турли инфекцион
касалликларнинг эпидемиологияси ҳақида маълумот бериш ва паразитларга
қарши организмнинг иммун жавоб реакциясини аниқлашда кенг қўлланилади [6].
Лекин эхинококкни серологик усул билан аниқлашда юқори сезгирликка эга
антигенлар ва замонавий аниқлаш усулларидан (IgG-ELISA ёки Western Blot)
фойдаланилса ҳам, беморларнинг маълум бир қисмида антитаналар
аниқланмайди. Мисол учун, кўз ёки миядаги кичик эхинококк пуфаги,
калцификацияланган кисталар ёки лезионлар, қалин қобиқли кисталар, кичик
бўлган кисталар, педиатрик кистали эхинококк ва бошқа ҳолатларда. Чунки
бундай холларда организм тест-системаларда текширилганда зарур титрли
антитаналарни ишлаб чиқармайди. Одамларда эхинококкозни ташхислаш ва
кузатиш учун махсус антигенларни қўллаш жуда қимматли ҳисобланади, лекин
эхинококк антигени бошқа паразит антигенларига қараганда кам сезгирликка эга.
Шу туфайли уларни қўллаш анча кийиндир[7]. Шунга қарамасдан, жарроҳлик йўли
билан ажратиб олинган ва нозик пўлат игна билан олинган эхинококк кистаси
суюлигидан антитаналарни аниқлашда тўғридан-тўғри антиген сифатида
фойдаланилган [8]. Серологик тестларнинг сезгирлиги ва махсуслиги турли хил
лобараторияларда ва турли жойларда бир хил антигенни ва бир хил аниқлаш
усулини қўллаган ҳолда ҳам натижалар фарқ қилиши мумкин. Текширишни
ўтказиш жараёнига таъсир этадиган асосий омиллар антигеннинг сифати,
беморлардан олинган намуналарни тайёрлаш ва аниқлаш усулининг етарлича
стандартлаштирилмаганлиги ва такрорийлиги бўлиши мумкин[5,6,7].
Одамларда эхинококкозни иммуноташхислашни қўллашнинг афзаллиги
ташхисий антигенларни осон олинишида, уларнинг нисбатан барқарор ва
сезувчанлигини узоқ вақт сақлаши ҳамда ўзига хосликларга эга бўлишидадир.
Инсонларда эхинококкозни серологик ташхислаш учун ишлатиладиган
табиий антигенлар эхинококк пуфагидаги киста суюқлигидан, протосколикслар
экстрактидан (эзилган-суюқлиги ёки соматик), етук шаклидан ва хатто онкосфера
босқичидаги шаклидан ишлатилади[7,9]. Лекин инсонларда иммуноташхислаш
учун ишлатиладиган антигенларнинг асосий манбаси чорва моллари эхинококк
киста суюқлигидир. Протосколлекслар ва паразитнинг етук шаклидан, соматик
танаси экстрактидан тайёрланган антигенлар итлар ва бошқа чорва моллари
имуноташхислашда қўлланилган ва одамлар қон зардобида қўлланилганда
сезгирлик 82-90% ни, махсуслик 48-65% ни ташкил қилган. Бундан ташқари
клиник
ташхислашда
ва
ендемик
худудларни
скрининг
қилишда
протосколикслардан тайёрланган [5,6,7,9]. Иммунологик текширишлар РНГА, ИФА,
ELISA (антитело ва антиген муносабатларига асосланган текширишлар)нинг
сезгирлиги ва махсуслиги тест-системаларда қўлланиладиган паразитнинг
антиген хусусиятларига боғлиқ. Импорт тест системаларда қўлланлган
антигенлар Ўзбекистонда учрайдиган эхинококк генотипларига тўғри
келамлигидан ёлғон мусбат ва ёлғон манфий натижалар ташхис қўйишда
хатоликларга олиб келади [9,10]. Эхинококкозга эндемик худудларда
иммунологик текширув ўтказишда маҳаллий қўйлар антигенидан фойдаланиш
серологик тест-системаларда махсуслик ва сезгирлик кўрсатгичини оширувчи
омиллардан биридир.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special issue -1, №01 (2020) / ISSN 2181-1415
602
Эхинококкоз билан касалланган беморларни эрта аниқлаш учун
иммуноташхислаш ўтказишда қўлланиладиган тест-системалар самарадорлигини
ошириш ва диагностикумни яратишда маҳаллий антигенлардан фойдаланишни
йўлга қўйиш йўли билан антигенларнинг махсуслиги ва сезгирлигини оширишдан
иборат.
Иммуноташхислаш учун эхинококк пуфаги бўлган ва жарроҳлик йўли билан
эхинококк пуфагини олдирган беморлар кон зардоблари маҳаллий қўйларнинг
ўпка ва жигаридаги эхинококк киста суюқликларидан тайёрланган микст
антигенлар ва фирмаларда ишлаб чиқилган тест-системалар асосида ИФА (ELISA)
усулидан фойдаланилди.
Л.М.Исаев номидаги тиббий-паразитология илмий текшириш институти
ходимлари 2018-2019 йилларда СамМИ 2 клиникасида жарроҳлик йўли билан
эхинококк кистаси олинаётган 61 та беморларнинг қон зардоблари асосида
фирмаларда тайёрланган тест-системалари ва бир нечта маҳаллий қўйларнинг
эхинококк кистасидан ажратиб олинган киста суюқлигини аралаштириб
тайёрланган
микст
“маҳаллий”
антигендан
фойдаланиб
текширишлар
ўтказганида фирма тест-системаларида 37 (61%) та, маҳаллий диагностикумларда
46 (75,4%) та мусбат кўрсатган.
2019 йил давомида УТТ ва Рентген текширувида паренхематоз органларида
эхинококк кистаси ва ноъмалум киста бор деб ташхис қўйилган, эхинококк билан
операция қилинган, клиник белгиларидан эхинококкоз деб тахмин қилинган 78
нафар мижозни рўйхатга олди ва уларнинг қон зардоблари устида текширувлар
ўтказишди. Рўйхатга олинган мижозлардан 44 (56,4%) тасида ҳақиқатдан
эхинококк эканлиги билган ҳолда, текширувлар ўтказиш учун фирмаларда
тайёрланган тест-системалари ва бир нечта маҳаллий қўйларнинг эхинококк
кистасидан ажратиб олинган киста суюқлигини аралаштириб тайёрланган микст
“маҳаллий” антиген асосида яратилган тест-системадан фойдаланилди. Бунинг
учун 78 та пацентнинг қон зардоблари ҳар иккала тест-системада текшириб
кўрилди. Текширув натижасига кўра фирма диагностикумларида 27 (61,3%) та
мусбат, маҳаллий қўйлар эхинококк кистаси суюқлигидан тайёрланган мих
диагностикумда 34 (77,2 %) таси мусбат кўрсатгич ҳосил бўлди. Маҳаллий
антигенларнинг махсуслиги ва сезгирлиги 75-77% га тўғри келди.
Иммунологик текширишларда эхинококк антигенининг антитанага
нисбатан махсуслиги ва сезгирлиги нафақат паразитнинг антиген хусусиятларга,
антиген олинган манбаага, антигенни тайёрлашдаги лаборатория шароитига,
балки антиген сифатида қўлланиладиган экстрактлар таркибидаги паразитнинг
генотипига ҳам боғлиқдир. Аҳолини зарарлантирган эхинококк генотипи билан
маҳаллий чорва ва итлардаги эхинококк генотипининг ўзаро мослигини инобатга
олган ҳолда иммуноташхислашда маҳаллий антигенлардан фойдаланиш
ташхислаш самарадорлигини оширади. Ушбу усулни мукаммаллаштириш эса тест-
системаларда махсуслик ва сезгирлик кўрсатгичларининг ошишига олиб келади.
Бу эса эхинококкозни эрта ташхислашда аниқлик ва ишончлилик яратади.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special issue -1, №01 (2020) / ISSN 2181-1415
603
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1.Абдиев Т.А., Эгамбердиев О.А., Абдиев Ф.Т., Саидаҳмедова Д.Б., Абдусаттаров
М.М., Вахобов Т.А., Коваленко Д.А., Махмудова Л.Б. Клиническоге руководство по
гелминтозам. Тошкент – 2013.
2.Абдиев Т.А. Гижжа касалликлари (Гелминтозлар). Қўлланма.Самарқанд-
2015.
3.Lopez M., Fleisher T., deShazo R. D. Use and interpretation of Diagnostic
immunologic tests. JAMA. 268:2970-2990, 1992.
4. Rose N. R. et al. (eds.) Manual of Clinical Laboratory Immunology (4th ed.).
Washington, D. C.: American Society for Microbiology, 1992.
5.Камышников, В. С. Клиническая лабораторная диагностика. Методы и
трактовка лабораторных исследований. Учебное пособие / В.С. Камышников. - М.:
МЕДпресс-информ, 2015.
6. Ветшев П.С. Современный взгляд на состояние проблемы эхинококкоза /
Ветшев П.С., Мусаев Г.Х. // Анналы хирургической гепатологии. — 2006.
7.Эхинококкоз цистный (однокамерный): клиника, диагностика, лечение,
профилактика / Сергиев В.П., Легоньков Ю.А., Полетаева О.Г. и др. — М.: Вектор-
Бест, 2008. — 33 с.
8.Коваленко Ф.П. Экспериментальные модели эхинококкозов: оптимизация и
применение в разработке новых методов диагностики, профилактики и лечения
эхинококкозов человека и животных: Автореф. дис… дра мед. наук. — М., 1998. — 44 с.
9.Мусаев Г.Х. Диагностика и комплексное лечение гидатидозного
эхинококкоза: Дис. дра мед. наук. — М., 2000. — 342 с.
10.Геллер И.Ю. Эхинококкоз.- М.: Медицина, 1989.
