Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Developing students' reading and writing skills through
a differentiated approach
Mokhirabonu AKHMADJONOVA
1
Fergana State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2025
Received in revised form
15 May 2025
Accepted 25 May 2025
Available online
15 June 2025
This article describes the development of reading and
writing skills in teaching English to students through a
differentiated approach, and discusses the scientific importance
of implementing differentiated education among teachers and
students. It also demonstrates the difficulties in implementing
differentiated education, the importance of teachers
formulating materials according to their needs, and the
importance of increasing students' motivation, freedom, and
adaptability, with examples from scientific research. The views
of researchers on the development of reading and writing
competence in students are studied.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss5/S-pp522-525
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
differentiated instruction,
graphic organizers,
motivation,
oral presentation,
peer tutoring,
multimedia projects,
interactive learning,
scaffolding.
Talabalarning o‘qish va yozish ko‘nikmalarini differensial
yondashish orqali rivojlantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
differensial ta’lim,
grafik organizatorlar,
motivatsiya,
og‘zaki taqdimot,
bir-
birini o‘qitish,
multimedia loyihalar,
interfaol o‘qish,
scaffolding.
Ushbu maqolada talabalarga ingliz tili o‘qitishda yozish va
o‘qish ko‘nikmasini differensial yondashuv orqali rivojlantirish
haqida bayon etilgan bo‘lib, differensial ta’limni o‘qi
tuvchilar va
o‘quvchilar orasida tatbiq etish qanchalik ilmiy ahamiyatga ega
ekanligi borasida so‘z boradi. Shuningdek, differensial ta’limni
tatbiq qilishdagi qiyinchiliklar, o‘quvchilarning motivatsiyasi,
erkinligi, moslashuvchanligini oshirish qanchalik muhimligi
olimlar tadqiqotlaridan namunalar berilgan holda isbotlanadi.
O‘qish va yozish kompetensiyasini talabalarda rivojlantirish
yuzasidan olib borilgan tadqiqotchilarning qarashlari o‘rganildi.
1
Doctoral Student, Fergana State University. E-mail: mokhiraabdurakhmonova2000@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
523
Развитие навыков чтения и письма учащихся
посредством дифференцированного подхода
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
дифференцированное
обучение,
графические органайзеры,
мотивация,
устная презентация,
сверстники
-
репетиторы,
мультимедийные
проекты,
интерактивное обучение,
скаффолдинг
.
В данной статье описывается развитие навыков письма
и чтения при обучении студентов английскому языку
с использованием дифференцированного подхода, а также
обсуждается
научная
значимость
внедрения
дифференцированного обучения среди преподавателей и
студентов. На примерах из научных исследований
также
демонстрируются
трудности
внедрения
дифференцированного
обучения, важность разработки
учителями учебных материалов с учетом их потребностей,
а также повышение мотивации, свободы и адаптивности
учащихся. Изучены взгляды исследователей на развитие
навыков чтения и письма у учащихся.
KIRISH
Hozirgi kunda,
ingliz tili xalqaro biznes, sayohat, texnologiya va ta’lim sohasida
muloqot qilish uchun “Lingua Franca” ya’ni xalqaro tan olingan til hisoblanib, bu tilni
o‘rganishga qiziqish tobora ortib bormoqda. Ingliz tilida malakali bo‘lish butun dunyo
aholisi bilan
bog‘lanish imkonini beradi.
Oliy ta’limda ingliz tilidagi yozuv va o‘qish kompetensiyasini shakllantirishni
e’tiborga olgan holda, sohaviy terminologiya yozuv grammatikasi va leksikasi, “creative
thinking”, ya’ni kreativ fikrlashni rivojlantirish, o‘qiti
sh kompetensiyasini oshirish uchun
turli metodlar bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar olib borish muhim ahamiyat kasb etadi.
Yurtimizda oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayonini differensial ta’lim asosida
tashkil etish ta’lim sifatini oshirish, talabalarning in
dividual ehtiyojlarini aniqlash,
o‘quv materiallarini tashkil etish, o‘quvchilarni moslashuvchanligini, erkinligini,
motivatsiyasini, mustaqilligini, ijtimoiy faolligini oshirish, o‘qituvchi uslubini o‘zgartirish:
bilim berishda o‘quvchilarga differensial
yondashish ya’ni har bir o‘quvchi ehtiyojini
aniqlash, materiallarni to‘g‘ri tanlash , dars o‘tishda yangi metodlar va texnologiyalardan
foydalanib o‘quv jarayonini differensial ta’lim asosida tashkil etishni talab qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Chet tillarini o‘qitish metodikasiga doir muammolarni o‘rganish hozirgi kunning
dolzarb muammosiga aylangan. Mamlakatimizda M.R. Rashidov, N.T. Nazarova,
U.Y. Soliyev, Sh.Sh. Allamova, F.Sh.
Alimov tomonidan chet tillarini o‘qitishni rivojlantirish,
o‘qish va yozish kompetensiyasini rivojlantirish, innovatsion metodlardan foydalanish,
o‘qitish kompetensiyasida raqamli texnologiyalar orqali shakllantirish masalalari bo‘yicha
tadqiqotlar olib borilgan.
Xorijiy olimlardan esa ta’limda differensial yond
ashish, yozish materiallarini
yaratish usullari, o‘quvchilar motivatsiyasini oshirish, o‘quv materiallarini yaratish,
o‘qish va yozish kompetensiyasini rivojlantirishda differensial yondashish masalalari
bo‘yicha C.A
. Tomlinson, A. Gulamhussein, J. Hattie, L. Vygotskiy, L. Baecher, D.B. John,
Anna Uhl Chamot, J. Macalister, I.Mc Grath va boshqalar tadqiqot olib borishgan.
Hozirda, OTMlar o‘quv jarayonini differensial ta’lim modellari asosida
shakllantirish, o‘qish va yozish kompetensiyasini rivojlan
tirishda yangi metodlardan
foydalanish masalasi dolzarb pedagogik muammo hisoblanadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
524
NATIJA VA MUHOKAMA
Kerol Enn Tomlinson differensial o‘qitish bo‘yicha yetakchi mutaxassislardan biri
hisoblanadi. Olim o‘zining tadqiqotlarida o‘qituvchilar aralash qobil
iyatli sinflarda,
jumladan o‘qish va yozishda talabalarning turli ehtiyojlarini qondirish uchun o‘zlarining
ta’lim usullarini qanday sozlashlari mumkinligini o‘rganadi. Uning asosiy g‘oyalaridan
biri o‘quvchilarning tayyorgarligiga qarab o‘qish va yozish m
ateriallarini
muvofiqlashtirish, masalan, rivojlanishning turli bosqichlarida o‘quvchilar uchun
darajalangan matnlarni taqdim etishdir. Shu jumladan, o‘quvchilarda tushunish va
yozishni rivojlantirish uchun grafik organizatorlar, guruh bilan ishlash va bir-birini
o‘qitish kabi turli strategiyalarni taklif qiladi. Talabalarning kuchli tomonlari va
qiziqishlari asosida turli natijalar (masalan, og‘zaki taqdimotlar, yozma hisobotlar,
multimedia loyihalari) orqali o‘z bilimlarini namoyish etishga undaydi. Olimn
ing
tadqiqoti shuni ko‘rsatadiki, o‘qish va yozish bo‘yicha o‘qitishni farqlash barcha
o‘quvchilarning qobiliyatidan qat’i nazar, material bilan shug‘ullanishi va o‘z
ko‘nikmalarini o‘z tezligida rivojlanishini ta’minlashga yordam beradi.
“Talabalarga XX asrda muvaffaqiyatga erishish uchun zarur bo‘lgan tanqidiy
ko‘nikmalarni o‘rgatish” mavzusida tadqiqot olib borgan olim A.
Gulamhuessein o‘z
tadqiqotida differensial ta’lim yondashuvlari tanqidiy savodxonlik ko‘nikmalarini,
jumladan, o‘qishni tushunish va y
ozish malakasini qanday rivojlantirishi mumkinligini
o‘rganadi. Uning asosiy tadqiqotlaridan biri talabaning malaka darajasiga mos keladigan
darajali o‘qish va yozish vazifalarini yaratish o‘quvchilarning ularga qiyinchilik
tug‘diradigan, ammo haddan tashqari ko‘p bo‘lmagan ko‘nikmalar ustida ishlashini
ta’minlaydi. Shuningdek, o‘quvchilarning tanlovini o‘qish materialiga va yozish
mavzulariga kiritish bu faollikni oshiradi va chuqurroq o‘rganishga yordam beradi, deb
ta’kidlaydi. Ushbu tadqiqot natijasiga ko‘ra, differensiatsiya o‘ylangan holda qo‘llanilsa,
o‘quvchilar nafaqat savodxonligini oshiradi, balki zamonaviy dunyoda muvaffaqiyatga
erishish uchun zarur bo‘lgan tanqidiy fikrlash va o‘zini o‘zi boshqarish ko‘nikmalarini
rivojlantiradi.
M. Solis va S. V
aughn tomonidan “Talabalar muvaffaqiyatida differensial ta’limning
o‘rni” haqidagi tadqiqotlarida o‘qish va yozish bo‘yicha tabaqalashtirilgan ta’limning turli
yondashuvlari ko‘rib chiqildi
.
Mazkur tadqiqotda nogiron o‘quvchilarning ingliz tilini o‘rganishda o‘qish va
yozishga bo‘lgan ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun differensial yondashuv yutuqlariga
e’tibor qaratildi. Differensiallashtirilgan o‘qish va yozish tadbirlari, ayniqsa, nuqsonli
bo‘lgan talabalar uchun samaralidir, chunki ular tushunish stra
tegiyalari va yozish
tuzilishi kabi sohalarda samarali yordam beradi. O‘qish darajalarini sozlash va
o‘quvchilarning fikrlash qobiliyatini oshiradigan yozish ko‘rsatmalarini taqdim etish
alohida ehtiyojli talabalar uchun ishlash samaradorligini oshirishi k
o‘rsatilgan.
XULOSA
Yuqorida sanab o‘tilgan tadqiqotlar tahlillarida o‘quvchilarning o‘qish va yozish
qobiliyatlarini differensial yondashuv orqali rivojlantirish ijobiy deb hisoblanib,
ularningingliz tilini o‘rganishga bo‘lgan
ehtiyojlarini qondirishning muhim roli
ta’kidlanadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
525
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Gulamhussein, A. (2013). Teaching the critical skills students need to succed in
the 21 st century.
2.
Hattie, J. (2009). Visible learning: A Synthesis of over 800 Meta-Analyses relating
to achievement.
3.
Tomlinson, C. (2001). How to differentiate instruction in Mixed-ability Clasroom.
4.
Vygotskiy, L. (1978). Mind in Society: The development og higher Psychological
processes.
