Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Current aspects of enhancing cooperation among law
enforcement agencies in crime prevention
Odina ZAKIROVA
1
Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2025
Received in revised form
15 May 2025
Accepted 15 June 2025
Available online
25 June 2025
This article explores the relevance and institutional
necessity of strengthening inter-agency cooperation among law
enforcement bodies in the field of crime and offense prevention.
The analysis highlights existing legal gaps and organizational
challenges in the implementation of preventive mechanisms.
The paper also presents recommendations for improving legal
coordination, introducing information and communication
technologies, enhancing remote cooperation, and promoting
professional values among law enforcement personnel within
the framework of the “Digital Uzbekistan –
2030” Strategy.
2181-1415/
©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss3-pp286-289
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
offense prevention,
law enforcement agencies,
inter-agency cooperation,
legislation,
ICT,
Digital Uzbekistan.
Huquqbuzarliklar profilaktikasida huquqni muhofaza
qiluvchi organlar hamkorligini kuchaytirishning dolzarb
jihatlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
huquqbuzarliklar
profilaktikasi,
huquqni muhofaza qiluvchi
organlar,
idoralararo hamkorlik,
qonunchilik,
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari,
Raqamli O‘zbekiston.
Ushbu maqolada huquqbuzarliklar profilaktikasi sohasida
huquqni muhofaza qiluvchi organlar o‘rtasidagi hamkorlikning
dolzarbligi, mavjud huquqiy
bo‘shliqlar, institutsional
muammolar va ularni bartaraf etishning tashkiliy-huquqiy
asoslari tahlil qilinadi. Xususan, milliy qonunchilikda hamkorlik
mexanizmlarining zaifligi, normativ hujjatlarda tartibga
solinmagan jihatlar ochib beriladi. Shuningdek,
“Raqamli
O‘zbekiston –
2030” strategiyasi asosida huquqbuzarliklarning
oldini olishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
samarali foydalanish, masofaviy hamkorlikni kengaytirish va
kasbiy qadriyatlarni mustahkamlash bo‘yicha takliflar ilgari
suriladi.
1
Doctor of Legal Sciences, Professor, Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
3 (2025) / ISSN 2181-1415
287
Актуальные
аспекты
усиления
взаимодействия
правоохранительных
органов
в
профилактике
правонарушений
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
профилактика
правонарушений,
правоохранительные
органы,
межведомственное
сотрудничество,
законодательство,
ИКТ,
Цифровой Узбекистан.
В статье рассматривается актуальность и практическая
значимость
межведомственного
сотрудничества
правоохранительных органов в сфере профилактики
правонарушений. Анализируется существующее состояние
правовой базы, выявляются пробелы в нормативных актах
и институциональные трудности. Особое внимание
уделяется необходимости совершенствования механизмов
координации,
цифровизации
профилактических
мероприятий и повышения профессиональных ценностей
сотрудников
в
контексте
реализации
Стратегии
«Цифровой Узбекистан –
2030».
So‘nggi
yillarda
mamlakatimizda
jamiyat
xavfsizligini
ta’minlash,
huquqbuzarliklarning oldini olish va fuqarolarning huquq hamda erkinliklarini muhofaza
qilish davlat siyosatida ustuvor yo‘nalishlardan biriga aylandi. Bu borada huquqni
muhofaza qiluvchi organlar zimmasiga jinoyatlarni fosh etish bilan bir qatorda, ularning
profilaktikasi, ya’ni sodir etilis
hining oldini olish vazifasi ham yuklatilgan.
Ayniqsa, huquqbuzarliklarga qarshi kurashishda organlar o‘rtasidagi samarali
hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, ularning faoliyatini muvofiqlashtirish, axborot almashinuvi va
o‘z vaqtida ta’sirchan choralar ko‘rish ti
zimini takomillashtirish dolzarb ahamiyat kasb
etmoqda. Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, turli idora va tuzilmalar o‘rtasidagi hamkorlik
mexanizmlarining samarasizligi ayrim hollarda huquqbuzarliklarning o‘z vaqtida
bartaraf etilishiga to‘sqinlik qilmoqda.
Mazkur maqolada huquqbuzarliklar profilaktikasida huquqni muhofaza qiluvchi
organlar hamkorligining amaliy ahamiyati, mavjud muammolar va ularni bartaraf etishga
qaratilgan takliflar ilmiy-huquqiy asosda tahlil qilinadi. Shu bilan birga, xalqaro tajriba
asosida tizimli yondashuvlarni joriy etish orqali huquqbuzarliklarga qarshi kurashishda
yangi, samarali mexanizmlarni shakllantirish zarurati asoslab beriladi.
O‘zbekiston
Respublikasining
2014
-yil
14-mayda
qabul
qilingan
“Huquqbuzarliklar profilaktikasi to‘g‘risida”gi O‘RQ–
371-sonli Qonuni mamlakatimizda
jinoyatlar bilan bir qatorda ma’muriy huquqbuzarliklarning ham oldini olishga,
shuningdek fuqarolarda qonunlarga hurmat va huquqiy ongni shakllantirishga qaratilgan
huquqbuzarliklar profilaktikasi sohasidagi ijtimoiy munosabatlarni huquqiy jihatdan
tartibga solishga xizmat qiladi. Mazkur sohadagi munosabatlar ichida eng ustuvor
yo‘nalish –
huquqni muhofaza qiluvchi organlar o‘rtasidagi samarali va tizimli hamkorlik
hisoblanadi. Zero, mazkur subyektlar o‘rtasidagi hamohanglik ta’minlanmas ekan,
huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish va profilaktika tadbirlarining samaradorligiga
erishish imkoni cheklanib qoladi.
Biroq, milliy qonunchilikni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, huquqni muhofaza
qiluvchi organlar o‘rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasiga doir hamkorlik masalalari
hali ham yetarli darajada huquqiy tartibga solinmagan. Ayniqsa, mustaqillik yillarida
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
3 (2025) / ISSN 2181-1415
288
asosiy e’tibor faqat ichki ishlar organlari tayanch punktlarining faoliyatiga qaratilgan
bo‘lib, ular ko‘p hollarda yagona hamkorlik maskani sifatida qaralib kelingan. Natijada,
profilaktika inspektorlarining jamoatchilik tuzilmalari va boshqa huquqni muhofaza
qiluvchi organlar bilan o‘zaro hamkorlik faoliyati faqat ayrim qonunosti normativ
-
hujjatlar doirasida tartibga solingan, xolos. Bu esa profilaktika sohasida tizimli va
huquqiy jihatdan barqaror hamkorlik mexanizmlarini yaratish zarurligini anglatadi.
“Huquqbuzarliklar profilaktikasi to‘g‘risida”gi Qonun normalari huquqni muhofaza
qiluvchi organlar o‘rtasidagi hamkorlik nuqtai nazaridan tahlil etilganda, qonunda
mazkur organlarning o‘zaro munosabatlari asosan “tegishli organlar va
muassasalarga
zarur axborotni taqdim etish” kabi umumiy vakolatlarni qayd etish bilan cheklanganligi
kuzatiladi. Aslida esa, qonunning 4-moddasida huquqbuzarliklar profilaktikasining
asosiy vazifalaridan biri sifatida “profilaktik tadbirlarni amalga oshiru
vchi va unda
ishtirok etuvchi organlar hamda muassasalar faoliyatining o‘zaro hamkorligini ta’minlash
va ularning faoliyatini muvofiqlashtirish” belgilangan. Ammo amalda ushbu muhim
vazifaning to‘laqonli huquqiy mexanizmi yaratilmagan. Qonun normalarida hu
quqni
muhofaza qiluvchi organlar o‘rtasidagi institutsional hamkorlikning shakllari, tartibi va
mexanizmlari aniq belgilab berilmagani profilaktika sohasidagi vazifalarni samarali
bajarishda muayyan muammolarni keltirib chiqarmoqda.
Ayni shu huquqiy bo‘shliqni to‘ldirishga intilish natijasida, “Huquqbuzarliklar
profilaktikasi to‘g‘risida”gi Qonunning 2014
-yil 14-maydagi dastlabki tahririda
20-
modda orqali “Huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘yicha muvofiqlashtiruvchi
kengashlar” instituti joriy etilgan. Biroq, huquqni muhofaza qiluvchi organlar o‘rtasidagi
hamkorlikning aniq huquqiy mexanizmi va amalga oshirish tartibi to‘liq ishlab
chiqilmagani ushbu kengashlarni tuzish va ularning faoliyatini samarali tashkil etishga
ham salbiy ta’sir ko‘rsatdi. Natijada,
mazkur tuzilmalarning huquqiy maqomi, vakolat
doirasi va institutsional rolini aniq belgilashda muayyan muammolar yuzaga keldi.
Mavjud huquqiy va tashkiliy muammolarni bartaraf etish maqsadida Vazirlar
Mahkamasining tegishli qarori bilan “Huquqbuzarliklar
profilaktikasi va jinoyatchilikka
qarshi kurashish bo‘yicha respublika idoralararo komissiyasi” tashkil etildi hamda
mazkur komissiyaning faoliyatini huquqiy jihatdan tartibga soluvchi Nizom tasdiqlandi.
Bu
qaror
idoralararo
hamkorlikni
mustahkamlash,
profilaktik
tadbirlarni
muvofiqlashtirish va tizimli asosda amalga oshirishni ta’minlashga qaratilgan muhim
tashkiliy-huquqiy qadam hisoblanadi.
Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huquqbuzarliklar
profilaktikasi, jinoyatchilikka qarshi kurashish, odam savdosiga qarshi kurashish,
korrupsiyaga qarshi kurashish hamda voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha respublika
idoralararo
komissiyalarning
faoliyatini
muvofiqlashtirish
borasida
yagona
markazlashtirilgan organ sifatida belgilandi. Mazkur
yondashuv ushbu yo‘nalishlardagi
davlat siyosatini samarali amalga oshirish, institutlar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikni
mustahkamlash hamda profilaktik chora-tadbirlarni tizimli tashkil etishda muhim
institutsional poydevor hisoblanadi.
Ushbu Qarorning qa
bul qilinishi O‘zbekiston Respublikasining 2019
-yil
23-
maydagi O‘RQ–
542-
sonli Qonunida o‘z ifodasini topib, “Huquqbuzarliklar
profilaktikasi to‘g‘risida”gi Qonunning 20
-moddasi yangi tahrirda qabul qilindi. Yangi
tahrirda mazkur modda avvalgidek “Huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘yicha
muvofiqlashtiruvchi kengashlar”ga emas, balki “Huquqbuzarliklar profilaktikasi va
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
3 (2025) / ISSN 2181-1415
289
jinoyatchilikka qarshi kurashish bo‘yicha idoralararo komissiyalar”ga bag‘ishlandi.
Bu o‘zgarish huquqbuzarliklar va jinoyatchilikka qarshi
kurash sohasidagi
muvofiqlashtirish mexanizmlarini yanada mustahkamlash hamda idoralararo
hamkorlikni institutsional jihatdan takomillashtirishga qaratilgan muhim qadam bo‘ldi.
Biroq, mazkur huquqiy asoslar mavjud bo‘lgani holda ham, huquqni muhofaza
qiluv
chi organlar o‘rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasiga doir hamkorlikni to‘liq
tashkil etish bo‘yicha mavjud muammolar o‘z yechimini topdi, deb keskin xulosa qilish
mushkul. Chunki amaldagi normalar, asosan, huquqbuzarliklar profilaktikasi va
jinoyatchil
ikka qarshi kurashish bo‘yicha idoralararo komissiya tomonidan profilaktika
subyektlari faoliyatini nazorat qilish va muvofiqlashtirishni nazarda tutadi, xolos.
Holbuki, huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar va muassasalar
o‘rtasidag
i bevosita hamkorlik mexanizmlari hamda ularning huquqiy tartibi hali ham
qonun va qonunosti normativ-huquqiy hujjatlarda yetarli darajada mustahkamlanmagan.
Yuqorida qayd etilgan muammolar huquqni muhofaza qiluvchi organlar o‘rtasida
huquqbuzarliklar prof
ilaktikasi bo‘yicha hamkorlikni quyidagi yo‘nalishlarda
takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi:
1.
Huquqiy mexanizmni mustahkamlash
–
huquqbuzarliklar profilaktikasi
sohasidagi hamkorlik mexanizmlari va tartibini qonun hamda qonunosti normativ-
huquqiy hujjatlar orqali aniq belgilash;
2.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish
–
sudlarda ochiqlik va
shaffoflikni ta’minlash, fuqarolarga interaktiv huquqiy xizmatlar ko‘rsatish tizimini
rivojlantirish, sud qarorlarini elektron shaklda yetkazish, har bir tuman va shahar sudi
uchun shaxsiy veb-saytlar tashkil etish;
3.
“Raqamli O‘zbekiston –
2030” strategiyasini amalga oshirish doirasida raqamli
hamkorlikni kuchaytirish
–
huquqni muhofaza qiluvchi organlar o‘rtasidagi masofaviy
hamkorli
kni yo‘lga qo‘yish, fuqarolarga elektron xizmatlar ko‘rsatish doirasini
kengaytirish, shu jumladan profilaktikaga oid elektron ma’lumotlar bazalarini
integratsiya qilish va samarali foydalanishni ta’minlash;
4.
Kasbiy qadriyatlarni rivojlantirish va xodimlar
faolligini rag‘batlantirish –
kasbiy
va shaxsiy fazilatlarga ega, halol va fidoyi xodimlarni aniqlash, ularni munosib taqdirlash
va bu jarayonni ommaviy axborot vositalari orqali keng yoritish.
Xulosa qilib aytganda, yuqorida ko‘rsatilgan yo‘nalishlar huqu
qbuzarliklar
profilaktikasi sohasidagi institutsional hamkorlikni mustahkamlash, amalga oshirilayotgan
profilaktik tadbirlarning samaradorligini oshirish hamda jamiyatda huquqiy ong va huquqiy
madaniyatni yuksaltirishga xizmat qiluvchi muhim omillar sifati
da e’tirof etilishi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasining 2014
-yil 14-
maydagi “Huquqbuzarliklar
profilaktikasi to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ–
371-son.
–
// www.lex.uz
2.
O‘zbekiston Respublikasining 2019
-yil 23-
maydagi “Huquqbuzarliklar
profilaktikasi to‘g‘risida”gi Qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqidagi
O‘RQ–
542-sonli Qonuni.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020
-yil 5-oktabrdagi PF
–
6079-son
Farmoni
“Raqamli O‘zbekiston –
2030” strategiyasini tasdiqlash va uni amalga oshirish
chora-
tadbirlari to‘g‘risida”. –
// www.lex.uz
4.
O‘zbekiston
Respublikasi
Vazirlar
Mahkamasining
“Huquqbuzarliklar
profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish bo‘yicha Resp
ublika idoralararo
komissiyasini tashkil etish to‘g‘risida”gi qarori.
