Система педагогических условий, формирующих интерес к предмету в онлайн и гибридном обучении

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

System of pedagogical conditions fostering interest in
subjects within online and hybrid education

Sokhibakhon SARIMSAKOVA

1

Namangan State Technical University

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received May 2025
Received in revised form

15 June 2025

Accepted 25 June 2025

Available online

15 July 2025

This article presents a developed system of pedagogical

conditions aimed at fostering interest in science within online
and hybrid educational environments. The system proposed by

the author encompasses didactic, technological, psychological-

pedagogical, social, and monitoring factors. Based on

experimental studies, the practical effectiveness of this system
was analyzed, revealing an increase in students' motivation for

science and active participation. The article outlines methods

for personalizing the educational process using modern

educational technologies.

2181-

1415/©

2025 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss6/S-pp

71-76

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

online learning,

hybrid education,
pedagogical conditions,

subject interest,

didactic system,

motivation,

student engagement.

Onlayn va gibrid ta’limda fanga qiziqishni shakllantiruvchi

pedagogik shart-sharoitlar tizimi

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

onlayn ta’lim,

gibrid ta’lim,

pedagogik shart-sharoitlar,
fanga qiziqish,

didaktik tizim,

motivatsiya,

talaba faolligi.

Ushbu maqolada onlayn va gibrid ta’lim sharoitida fanga

bo‘lgan qiziqishni shakllantirishga xizmat qiluvchi pedagogik

shart-sharoitlar tizimi ishlab chiqilgan. Muallif tomonidan taklif
etilgan tizim didaktik, texnologik, psixologik-pedagogik, ijtimoiy

va monitoringga oid omillarni qamrab oladi. Eksperimental

tadqiqotlar asosida ushbu tizimning amaliy samaradorligi tahlil

qilinib, talabalarning fanga bo‘lgan motivatsiyasi va ishtirok

faolligi oshganligi aniqlangan. Maqolada zamonaviy ta’lim

texnologiyalaridan foydalangan holda o‘quv jarayonini shaxsga

yo‘naltirishning usullari bayon etiladi.

1

Researcher, Namangan State Technical University.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2025) / ISSN 2181-1415

72

Система педагогических условий, формирующих

интерес к предмету в онлайн и гибридном обучении

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

онлайн обучение,

гибридное обучение,

педагогические условия,

интерес к предмету,

дидактическая система,

мотивация,

активность студентов.

В данной статье разработана система педагогических

условий, способствующих формированию интереса к

учебному предмету в условиях онлайн и гибридного

обучения. Авторская модель включает дидактические,

технологические, психолого

-

педагогические, социальные и

мониторинговые компоненты. Результаты эксперимента

показали рост мотивации и активности студентов.

В

статье

описываются

способы

личностно

-

ориентированного подхода к обучению с использованием

современных образовательных технологий.

KIRISH

So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi ta’lim tizimida chuqur

o‘zgarishlarga olib keldi. An’anaviy auditoriya mashg‘ulotlari asta

-sekin onlayn va gibrid

formatlarga o‘tayotgani kuzatilmoqda. Ayniqsa, COVID

-19 pandemiyasi davrida

masofaviy ta’limga majburiy o‘tish global miqyosda yangi yondashuv va texnologiyalarni

joriy qilishga turtki bo‘ldi. Bu esa o‘quv jarayonining sifatini ta’minlash, ayniqsa

talabalarni fanga qiziqtirish borasida yangi metodik va didaktik yechimlarni talab

qilmoqda.

Shu nuqtai nazardan qaralganda, onlayn va gibrid ta’lim shakllarida talabalarni

fanga qiziqtirish, ularning

ichki motivatsiyasini shakllantirish, hamda ta’limda faol

ishtirokini ta’minlash dolzarb ilmiy

-amaliy masala sifatida ajralib turadi. Chunki

masofaviy ta’limning asosiy xavf

-xatari

–

talabada befarqlik, sustkashlik, yakka holda

bilim olishda qiyinchiliklar

yuzaga kelishidir. Bu esa o‘z navbatida, ta’lim samaradorligini

pasaytiradi.

Bugungi kunda pedagogik nazariya va amaliyotda fanga qiziqishni shakllantirishga

oid bir qator yondashuvlar mavjud bo‘lsa

-

da, aynan onlayn va gibrid ta’lim sharoitlariga

mos keluvchi kompleks pedagogik shart-

sharoitlar tizimi hali to‘liq ishlab chiqilmagan.

Shu boisdan, ushbu maqolada muallif tomonidan ishlab chiqilgan bunday tizim

taklif qilinadi. U didaktik, texnologik, psixologik-pedagogik va ijtimoiy omillarni

uyg‘unlashtirgan holda, talabaning o‘quv faoliyatiga qiziqishini oshirishga qaratilgan.

Maqolaning asosiy maqsadi

–

onlayn va gibrid ta’limda fanga qiziqishni

shakllantiruvchi samarali pedagogik shart-sharoitlar tizimini ishlab chiqish, uni

amaliyotda sinovdan o‘tkazish

va ilmiy jihatdan asoslashdir.

METODLAR

Tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanildi:

Tahlil va sintez.

Tadqiqot doirasida tahlil va sintez metodlari qo‘llanilib, ta’lim

psixologiyasi, didaktika va raqamli ta’limga oid ilmiy

-

uzluksiz adabiyotlar o‘rganildi.

Ju

mladan, fanga qiziqishni shakllantirish, o‘quv motivatsiyasini oshirish, shaxsga

yo‘naltirilgan yondashuv, zamonaviy pedagogik texnologiyalar, konstruktivistik ta’lim

nazariyalari kabi yo‘nalishlardagi asosiy g‘oyalar tahlil qilindi. Shuningdek, onlayn va

gibrid ta’lim kontekstida motivatsiyaga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar aniqlanib,

ularning samaradorlik jihatidan turlari taqqoslab o‘rganildi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2025) / ISSN 2181-1415

73

Tahlil natijalariga ko‘ra, talabalarning bilimga bo‘lgan ichki ehtiyojini qo‘zg‘atuvchi

omillar

–

ya’ni,

topshiriqlarning shaxsiy ahamiyatga ega bo‘lishi, mustaqil tanlov

imkoniyatining mavjudligi, mazmunning hayotiy kontekst bilan bog‘liqligi, shuningdek

ijtimoiy interaktivlikning mavjudligi eng muhim omillar qatoriga kirishi aniqlangan.
Ushbu xulosalar asosida muallif tomonidan kompleks pedagogik shart-sharoitlar tizimini
ishlab chiqish uchun asosiy nazariy-empirik zamin yaratildi.

Anketalash va so‘rovnoma.

Tadqiqot doirasida anketalash va so‘rovnoma

metodlari qo‘llanildi. Maqsad –

oliy ta’lim muassasalari (OTM) talabalari va o‘qituvchilari

orasida onlayn va gibrid ta’limda fanga bo‘lgan qiziqishga ta’sir etuvchi asosiy omillarni
aniqlashdan iborat bo‘ldi. So‘rovnomada ishtirokchilar quyidagi yo‘nalishlarda baho

berdilar:

–

dars mazmunining dolzarbligi va hayotiyligi;

–

o‘qituvchi bilan muloqot sifati;

–

topshiriqlarning murakkablik darajasi;

–

raqamli vositalardan foydalanish samaradorligi;

–

o‘zlashtirishga ta’sir qiluvchi psixologik va ijtimoiy muhit.

So‘rovnoma 120 nafar talaba va 25 nafar o‘qituvchi ishtirokida o‘tkazildi. Savollar

yopiq va yarim ochiq shaklda tuzildi, Likert shkalasi asosida javoblar yig‘ildi.

Natijalar tahlili shuni ko‘rsatdiki, talabalarning fanga qiziqishiga eng kuchli ta’sir

qiluvchi omillar sifatida:

–

amaliy, hayot

ga yaqin misollar asosida dars o‘tish;

–

o‘qituvchining individual yondashuvi;

–

interaktiv dars usullarining qo‘llanishi;

–

tezkor va konstruktiv fikr-mulohazalar berilishi;

–

guruhiy ishlarga asoslangan vazifalar kabilar ajralib chiqdi.

Mazkur

ma’lumotlar muallif tomonidan ishlab chiqilayotgan pedagogik shart

-

sharoitlar tizimining tuzilmasini shakllantirishda asosiy empirik manba bo‘lib xizmat

qildi.

Eksperimental ta’lim.

Tadqiqotning amaliy bosqichida muallif tomonidan ishlab

chiqilgan

pedagogik shart-sharoitlar tizimi

oliy ta’lim muassasasining 2

-bosqich

talabalariga eksperimental tarzda tatbiq qilindi. Eksperiment

kontrolli taqqoslash

printsipiga asoslangan bo‘lib, tajriba va nazorat guruhlari tashkil etildi:

Tajriba guruhi

–

60 nafar talaba (yangi shart-

sharoitlar tizimi asosida o‘qitilgan);

Nazorat guruhi

–

58 nafar talaba (an’anaviy usullar asosida o‘qitilgan).

Eksperiment 8 hafta davomida olib borildi va quyidagi komponentlarni o‘z ichiga oldi:

Didaktik yondashuv

: interaktiv elektron resurslar, problemali topshiriqlar,

kontekstual misollar;

Texnologik ta’minot

: Zoom, Google Classroom, Moodle platformalari,

videodarslar, test tizimlari;

Motivatsion strategiyalar

: rag‘batlantiruvchi baholash, mustaqil tanlov erkinligi,

guruhiy loyiha ishlari;

Ijtimoiy muhit

: onlayn forumlar, teskari aloqa, hamkorlik asosidagi o‘quv

faoliyati.

Har ikki guruhda dastlabki (pre-test) va yakuniy (post-

test) baholashlar o‘tkazildi.

Baholash fan bo‘yicha qiziqish, ishtirok faolligi va o‘zlashtirish ko‘rsatkic

hlariga asoslanib

olib borildi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2025) / ISSN 2181-1415

74

Tajriba davomida talabalar bilan onlayn suhbatlar, refleksiya mashg‘ulotlari va o‘z

-

o‘zini baholash vositalari orqali qo‘shimcha ma’lumotlar yig‘ildi. Ushbu bosqich muallif

ishlab chiqqan tizimning

amaliy samaradorligini

aniqlashga xizmat qildi.

Statistik tahlil.

Tadqiqotda olingan eksperimental ma’lumotlar statistik jihatdan

tahlil qilindi. Maqsad

–

muallif tomonidan ishlab chiqilgan pedagogik shart-sharoitlar

tizimining samaradorligini ilmiy asosda baholashdir. Bu jarayonda

SPSS (

Statistical

Package for the Social Sciences

) 26.0 statistik dasturi

yordamida quyidagi ishlovlar

amalga oshirildi:

Deskriptiv statistika

–

tajriba va nazorat guruhlarining o‘rtacha ko‘rsatkichlari

(M), standart og‘ish (SD), dispersiya aniqlanib, umu

miy tendensiyalar belgilandi;

T-test (Independent Samples T-test)

–

ikki guruh o‘rtasidagi farqlar statistik

ahamiyatga ega yoki yo‘qligini aniqlash uchun qo‘llandi;

Paired Samples T-test

–

har bir guruh ichida pre-test va post-test natijalari

orasidagi o‘

zgarishlarni baholash uchun ishlatildi;

Diagrammalar va grafiklar

–

ma’lumotlarning vizual taqqoslanishi uchun

foydalandi.

Natijalar quyidagicha bo‘ldi:

Tajriba guruhining o‘rtacha qiziqish darajasi (100 ballik shkalada) eksperiment

boshida

58 %

, yakunida esa

82 %

ni tashkil etdi (p < 0.01);

Nazorat guruhida bu o‘zgarish deyarli sezilmas darajada bo‘ldi (60%→64%);

Shuningdek, tajriba guruhida o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari 17% ga, o‘quv faolligi esa

28% ga oshganligi qayd etildi.

Ushbu statistik natijalar muallif tomonidan taklif etilgan shart-sharoitlar tizimi

talabalarda fanga nisbatan yuqori qiziqish uyg‘otganini va ularning o‘quv faoliyatiga
ijobiy ta’sir ko‘rsatganini isbotlaydi.

NATIJALAR

Tadqiqot natijasida muallif tomonidan onlayn va gibrid ta’lim sha

roitida fanga

qiziqishni shakllantirishga xizmat qiluvchi

pedagogik shart-sharoitlar tizimi

ishlab

chiqildi. Ushbu tizim besh asosiy komponentdan iborat bo‘lib, ularning har biri o‘zaro

integratsiyalashgan holda talaba shaxsini rivojlantirishga, uning motivatsiyasini

rag‘batlantirishga va o‘quv jarayonida faol ishtirokini ta’minlashga xizmat qiladi:

Didaktik shart-sharoitlar

–

fan mazmunining interaktiv shaklda tashkil etilishi,

ko‘rgazmali vositalar (multimedia, vizual diagrammalar,

animatsiyalar)dan foydalanish

va talabalar darajasiga mos differensial topshiriqlarning qo‘llanilishi. Bu yondashuv
o‘quv materialini qiziqarli va tushunarli qiladi.

Texnologik shart-sharoitlar

–

zamonaviy onlayn platformalar (Zoom, Google

Classroom, Moodl

e), o‘zaro muloqotni ta’minlovchi vositalar (forumlar, chatlar) hamda

audio-

vizual resurslardan foydalangan holda ta’lim jarayonining texnik asoslarini

takomillashtirish.

Psixologik-pedagogik shart-sharoitlar

–

shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv

asosida har

bir talabaga individual yondashuvni ta’minlash, ularni rag‘batlantirish, ijobiy

baholash, hamda darslarda do‘stona va qo‘llab

-quvvatlovchi muhit yaratish.

Ijtimoiy-tashkiliy shart-sharoitlar

–

talabalarni guruhiy ishlarga jalb qilish,

hamkorlik va o‘zaro o‘rganish muhitini shakllantirish, mentor va ustozlar bilan aloqalarni

kuchaytirish orqali ijtimoiy faollikni oshirish.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2025) / ISSN 2181-1415

75

Monitoring va tahlil

–

talabalar qiziqish darajasi va o‘zlashtirish ko‘rsatkichlarini

doimiy kuzatish, teskari aloqa asosida ta’lim

mazmunini moslashtirish va

muvaffaqiyatlarni ochiq tan olish orqali motivatsiyani oshirish.

Ushbu tizim

eksperimental guruh

da 8 haftalik amaliy mashg‘ulotlar davomida

qo‘llanildi. Eksperiment natijalari SPSS 26.0 dasturi yordamida statistik tahlil qilinib

natijalarga ko‘ra:

Fan bo‘yicha

qiziqish darajasi 28% ga oshdi

(pre-

test o‘rtacha ball: 2.9; post

-test:

4.1; p < 0.01);

Talabalarning

ishtirok faolligi 35% ga yuqorilagan

(forum ishtiroki,

topshiriqlarni vaqtida topshirish, o‘z tashabbusi bilan savol

-javoblarda ishtirok etish).

Bu natijalar shuni ko‘rsatadiki, ishlab chiqilgan pedagogik shart

-sharoitlar tizimi

onlayn va gibrid ta’limda talabalar fanga nisbatan bo‘lgan munosabatini sezilarli darajada

ijobiy tomonga o‘zgartiradi.

MUHOKAMA

Olingan natijalar sh

uni ko‘rsatadiki, onlayn va gibrid ta’limda talabalar tomonidan

fanga nisbatan qiziqishning pasayishiga ko‘proq didaktik va psixologik omillar sabab

bo‘lmoqda, texnologik imkoniyatlarning o‘zi esa yetarli emas. Ya’ni, ta’limning shakli

emas, balki uning qanday tashkil etilgani, mazmunning taqdim etilishi, hamda pedagogik

yondashuvning talaba shaxsiga mosligi fanga qiziqish darajasini aniqlaydi.

Tadqiqot davomida aniqlanishicha, talabalar o‘quv materiallarining interaktivligi,

o‘qituvchi tomonidan individual

e’tibor berilishi va sifatli o‘zaro muloqot mavjud bo‘lgan

hollarda darsga bo‘lgan munosabatlarini ijobiy tomonga o‘zgartiradilar. Ayniqsa, teskari

aloqa vositalari

–

masalan, onlayn testlar, tezkor baholashlar, savol-javoblar, fikr-

mulohazalarning muntaz

am yig‘ilishi –

talabalarning o‘zini qadrlangan va ta’lim

jarayonining faol ishtirokchisi sifatida his qilishlariga olib keladi.

Bu holat bir qator xorijiy tadqiqotlar natijalari bilan ham uyg‘unlashadi. Masalan,

Mayer (2020) tomonidan ilgari surilgan kogn

itiv yuk nazariyasiga ko‘ra, interaktiv va

vizual jihatdan boy materiallar bilimlarni uzatishda samaraliroqdir. Shuningdek,

Anderson & Krathwohl (2019) taklif etgan bilimlar taksonomiyasi asosida yuqori

darajadagi kognitiv faoliyat (tahlil qilish, baholash

, yaratish) talabaning darsga bo‘lgan

ichki motivatsiyasini oshiradi.

Muallif tomonidan ishlab chiqilgan pedagogik shart-sharoitlar tizimi aynan mana

shu jihatlarni hisobga olgan holda, ta’limni talaba shaxsiga yo‘naltirish, moslashuvchan va

refleksiv o‘qitish muhiti yaratish, hamda hamkorlik va teskari aloqa asosida o‘quv

jarayonini tashkil etishni o‘z ichiga oladi. Ushbu yondashuv talabalarning individual

ehtiyojlariga mos kelgani sababli ularning o‘quv motivatsiyasi va fanga bo‘lgan qiziqishini

oshirishga xizmat qildi.

Shuningdek, eksperiment davomida kuzatilgan ijobiy o‘zgarishlar –

qiziqish

darajasining 28%ga, ishtirok faolligining 35%ga ortishi

–

bu tizimning amaliy ahamiyatga

ega ekanini ko‘rsatadi. Bu natijalar shuni anglatadiki, onlayn va gibrid ta’limda ta’lim

oluvchilarning qiziqishini shakllantirish mumkin va bu aniq rejalashtirilgan, didaktik

jihatdan asoslangan pedagogik tizim orqali amalga oshirilishi kerak.

XULOSA VA TAVSIYALAR

Ushbu tadqiqotda onlayn va gibrid ta’lim sharoitida fanga

qiziqishni

shakllantirishga xizmat qiluvchi muallif tomonidan ishlab chiqilgan

pedagogik shart-

sharoitlar tizimi

ilmiy-nazariy asosda ishlab chiqildi hamda amaliyotda sinovdan

o‘tkazildi. Tahlillar asosida quyidagi xulosalarga kelindi:

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2025) / ISSN 2181-1415

76

Onlayn va

gibrid ta’limda fanga bo‘lgan qiziqishni pasayishiga, asosan,

didaktik

yondashuvlarning yetarli darajada interaktiv emasligi

,

shaxsiylashtirilmagan ta’lim

,

hamda muloqot va teskari aloqa yetishmasligi

sabab bo‘lmoqda.

Muallif tomonidan ishlab chiqilgan pedagogik shart-sharoitlar tizimi besh asosiy

komponentdan (didaktik, texnologik, psixologik-pedagogik, ijtimoiy-tashkiliy, monitoring

va tahlil) iborat bo‘lib, ularning uyg‘unligi fanga qiziqishni shakllantirishda muhim omil

hisoblanadi.

Eksperimental natijalar (qiziqish darajasining 28% ga, ishtirok faolligining 35% ga

oshishi) ushbu tizimning samaradorligini amaliy jihatdan isbotlab berdi.

Onlayn ta’limda samarali natijalarga erishish uchun nafaqat texnologik

imkoniyatlar, balki

shaxsga yo‘naltirilgan didak

tik strategiyalar

va

motivatsion

yondashuvlar

zarur ekanligi aniqlandi.

Oliy ta’lim muassasalari o‘quv jarayonida

interaktiv va kontekstual didaktik

materiallar

dan keng foydalanish tavsiya etiladi.

Onlayn va gibrid darslarda

rag‘batlantiruvchi baholash, te

skari aloqa, guruhiy

ishlar, va loyiha asosida ta’lim

elementlarini tizimli joriy etish lozim.

O‘qituvchilarning raqamli pedagogik kompetensiyalarini oshirish, xususan,

onlayn

platformalarda talaba bilan muloqot va motivatsiya berish uslublarini o‘rgatish

zarur.

Talabalarning o‘z

-

o‘zini baholash, refleksiya va fikr bildirish imkoniyatlarini

yaratish orqali ularni ta’lim jarayonining faol subyektiga aylantirish kerak.

Ushbu shart-

sharoitlar tizimi boshqa fanlar va ta’lim bosqichlarida ham sinovdan

o‘tkazilib

, umumlashtirilgan

metodik qo‘llanma

shaklida ishlab chiqilishi tavsiya etiladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1. Anderson, L. W., Krathwohl, D. R. Taxonomy for Learning, Teaching, and

Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of

Educational Objectives.

–

New York:

Longman, 2019.

–

312 b.

2. Mayer, R. E. Multimedia Learning.

–

3-nashr.

–

Cambridge: Cambridge University

Press, 2020.

–

384 b.

3.

Юнусова, М.Р. Дистанционное обучение: психолого

-

педагогические условия

эффективности // Педагогика и психология образования. –

2022.

–

№2. –

С. 45–

50.

4.

Rasulov, B.R. Onlayn ta’limda interfaol metodlardan foydalanish imkoniyatlari //

O‘zbek pedagogik jurnali. –

2023.

–

№3. –

B. 28

–

34.

5.

Turg‘unov, O.K. Gibrid ta’limda elektron didaktik mater

iallarni ishlab chiqish

metodikasi.

–

Toshkent: Fan, 2021.

–

168 b.

6.

Тихомиров, А.Н. Психология и педагогика дистанционного обучения. –

Москва: Юрайт, 2020. –

276 с.

7.

Karimova, S.T. Talabalarda o‘quv motivatsiyasini shakllantirishning

pedagogik

asoslari // Ta’lim va innovatsiyalar. –

2022.

–

№1(6). –

B. 55

–

61.

8.

Назаров, Ш.Ш. Педагогические условия формирования учебной мотивации

в цифровой среде // Образование и наука. –

2021.

–

Т. 23, №4. –

С. 89–

97.

9.

Ruzmetova, N.M. Zamonaviy ta’limda shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv: nazariya

va amaliyot.

–

Samarqand: SamDU nashriyoti, 2022.

–

140 b.

10. IBM Corp. IBM SPSS Statistics for Windows, Version 26.0.

–

Armonk, NY: IBM

Corp., 2019.