Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The development, territorial specialization, and economic
significance of blacksmithing and metalworking industries
in Karakalpakstan and Khorezm regions at the end of the
19th and beginning of the 20th centuries
Bobur ISMAILOV
1
Urgench State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2025
Received in revised form
15 June 2025
Accepted 25 June 2025
Available online
15 July 2025
This article analyzes the territorial distribution,
specialization, and role of blacksmithing and related craft
industries in the economic life of Karakalpakstan and Khorezm
regions at the end of the 19th and beginning of the 20th
centuries. Based on archival documents, local sources, and
observations of Russian travelers, the number of blacksmith
workshops and their various branches (weaponry, tool-making,
agricultural implement production, embossing, coppersmithing,
knife-making, and others) are identified. The article highlights
the location of blacksmith workshops in villages and cities, the
market prices of manufactured products, and their role in
domestic and foreign trade. Information is also provided on the
widespread traditions of manufacturing horse-riding equipment
among the Khiva Turkmens, including production volumes and
artistic decorations. The article assesses the significance of
blacksmith products not only in terms of consumption but also
in economic and social life.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss6/S-pp222-228
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Khiva Khanate,
Karakalpakstan,
blacksmithing,
weaponsmithing,
casting,
toolmaking,
coppersmithing,
workshop,
specialization,
trade,
prices,
19th century,
early 20th century.
1
Teacher, Urgench State University. E-mail:
bi.ismailov@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
223
XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Qoraqalpog'iston va
Xorazm
viloyatlarida
temirchilik
va
metallsozlik
sohalarining rivojlanishi, hududiy ixtisoslashuvi va ularning
iqtisodiy ahamiyati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Xiva xonligi,
Qoraqalpog‘iston,
temirchilik,
qurolsozlik,
choyangarlik,
anjomsozlik,
misgarlik,
ustaxona,
ixtisoslashuv,
savdo,
narxlar,
XIX asr,
XX asr boshlari.
Mazkur maqolada XIX asr oxiri va XX asr boshlarida
Qoraqalpog‘iston va Xorazm viloyatlarida temirchilik va unga
yaqin hunarmandchilik tarmoqlarining hududiy tarqalishi,
ixtisoslashuvi va iqtisodiy hayotdagi o‘rni tahlil qilinadi. Arxiv
hujjatlari, mahalliy manbalar va rus sayyohlarining kuzatuvlari
asosida temirchilik ustaxonalarining soni, ularning turli
tarmoqlari (qurolsozlik, anjomsozlik, dehqonchilik qurollari
ishlab chiqarish, zarbchilik, misgarlik, pichoqsozlik va
boshqalar) aniqlanadi. Temirchilik ustaxonalarining qishloq va
shaharlarda joylashuvi, ishlab chiqarilgan mahsulotlarning
bozorlardagi narxlari, ichki va tashqi savdodagi
o‘rni yoritiladi.
Shuningdek, Xiva turkmanlari o‘rtasida keng tarqalgan ot
-ulov
anjomlari tayyorlash an’analari, ishlab chiqarish hajmi va
san’atbop bezaklari haqida ham ma’lumot beriladi. Maqolada
temirchilik mahsulotlarining nafaqat iste’mol, balki iqti
sodiy va
ijtimoiy hayotdagi o‘rniga ham baho beriladi
.
Развитие кузнечного дела и металлообработки в
Каракалпакстане и Хорезмской области в конце XIX
-
начале XX веков, их территориальная специализация и
экономическое значение
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Хивинское ханство,
Каракалпакстан,
кузнечное дело,
оружейное дело,
литейное дело,
инструментальное дело,
медное дело,
мастерская,
специализация,
торговля,
цены,
XIX век,
начало XX века
.
В данной статье анализируется территориальное
распространение, специализация и роль в экономической
жизни кузнечного дела и смежных ремесленных отраслей в
Каракалпакстане и Хорезмской области в конце XIX
-
начале XX
веков. На основе архивных документов, местных источников и
наблюдений
русских
путешественников
определяется
количество кузнечных мастерских, их различные отрасли
(оружейное дело, изготовление инвентаря, производство
сельскохозяйственных орудий, чеканка, медное дело,
изготовление ножей и другие). Освещается расположение
кузнечных мастерских в селах и городах, рыночные цены на
производимую продукцию, их место во внутренней и внешней
торговле. Также представлена информация о широко
распространенных среди хивинских туркмен традициях
изготовления конской упряжи, объемах производства и
художественных украшениях. В статье оценивается роль
кузнечных изделий не только в потреблении, но и в
экономической и социальной жизни
.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
224
KIRISH
XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Xorazm vohasida metallsozlik hunarmandchiligi
jadal rivojlanib, shahar va qishloqlarda muhim iqtisodiy sohalardan biriga aylangan. Xiva,
Yangi Urganch, Xonqa, Hazorasp, Qo‘ng‘irot, Chimboy kabi shaharlarda temirchilik,
cho‘yangarlik, qurolsozlik, anjomsozlik, misgarlik va zargarlik kabi sohalarda faoliyat
yuritgan minglab hunarmandlar mahalliy ehtiyojlarni qondirish bilan birga, tashqi
bozorga ham mahsulot yetkazib berishgan. Ayniqsa, temirchilik ustaxonalarining
shaharlardagi markaziy ko‘chalarda, yirik qishloqlarda esa aholi zich joylashgan
hududlarda faoliyat yuritgani kuzatiladi. Ularda turli mehnat qurollari, ot-ulov anjomlari,
qurol-
yarog‘lar, maishiy buyumlar va tibbiy asboblar ishlab chiqarilgan. Ushbu tadqiqot
Xorazmdagi metallsozlik sohalarining rivojlanishi, mehnat taqsimoti va hududiy
ixtisoslashu
vini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, mahalliy hunarmandchilik tizimidagi
evolyutsiyani arxiv manbalari va tarixiy dalillar asosida tahlil qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Mavzuga doir ilmiy adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, Xorazmda metallsozlik
hunarmandchiligi haqida bir qator tarixiy va etnografik manbalar mavjud. Xususan, A.
Utemisovning “Qoraqalpoqlarning hunar
-
kasblari” nomli asarida XIX asr oxiridagi
Amudaryo bo‘limidagi hunarmandchilik tarmoqlari haqida muhim ma’lumotlar bayon
etilgan. V. Masalskiy, M. I. Ivanin, Ye. Jelyabujskiy, O.A.Shkapskiy kabi rus
tadqiqotchilarining Turkiston o‘lkasi bo‘yicha olib borgan ekspeditsiyalari, Xiva va uning
atrofidagi hunarmandlar faoliyatini yoritishda asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi.
Shuningdek, mahalliy ustalarning ismlari, ustaxonalar soni, ishlab chiqarilgan mahsulotlar
turlari va narxlari haqida ham muhim ma’lumotlar keltirilgan. Mazkur adabiyotlar
Xorazmdagi metallsozlik sohalarining hududiy xususiyatlari, ixtisoslashuvi va bozordagi
mavqeini o‘rganishda ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
METODOLOGIK ASOSLAR
Tadqiqotda tarixiy manbashunoslik, statistik tahlil, etnografik kuzatuv, qiyosiy va
sistemali tahlil metodlaridan foydalanildi. Asosiy e’tibor XIX asr oxiri va XX asr boshlariga
oid arxiv hujjatlari, ekspeditsiya materiallari va joylarda olib borilgan tarixiy-etnografik
kuzatuvlarga qaratildi. Shuningdek, Xiva xonligi davridagi soliq ro‘yxatlari, ustaxonalar
to‘g‘risidagi rasmiy yozuvlar va tarixiy shaharlar tarixi haqidagi ma’lumotlar tadqiqotning
asosiy e
mpirik bazasini tashkil etdi. Tahlil chog‘ida hududlar kesimidagi ustaxonalar soni,
kasblarning tarkibi va ular o‘rtasidagi ixtisoslashuv jarayonlariga alohida e’tibor qaratildi.
TAHLIL
XIX asr oxirida
qoraqalpoq qishloq va shaharlaridagi temirchilar ma’lu
m buyumni
ishlab chiqarishga ixtisoslashmagan. Lekin, qishloqlarining deyarli barchasida bitta yoki
ikkita temirchilik ustaxonalari bo‘lgan.
A.Utemisov “Qoraqalpoqlarning hunar
-
kasblari” asarida arxiv hujjatlaridan
foydalangan holda XIX asr oxirgi choragi
da Amudaryo bo‘limi Sho‘roxon va Chimboy
uchastkalaridagi qishloqlarda 44 ta temirchilik ustaxonasi bo‘lganligini keltirib o‘tadi[1].
Jumladan, birgina Shoraxan uchastkasidagi qishloq makonlari markazlarida 14 ta
temirchilik,
2
ta
misgarlik
ustaxonalari,
29
un
tegirmonxona,
41 ta juvozxona, 7 ta gazlamalarga rang beruvchi, 7 ta bosh kiyim tikuvchi,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
225
1 etikdo‘zlik ustaxonalari bo‘lgan[2]. Qipchoq qo‘rg‘onida 10 ta, Raxim–
Berdibiy bozor
qo‘rg‘onida 50 ga yaqin hunarmandchilik va savdo do‘konlari bo‘lgan[3].
XX asr boshidagi Amudaryo bo‘limida olib borilgan tadqiqotlar xulosalariga ko‘ra,
bu davrda Sho‘roxon va Chimboy uchastkalarida jami –
1445 ta hunarmand bo‘lib, ulardan
110 tasini temirchi, cho‘yangar, chilangar ustalar tashkil etadi[4]. Shundan 7 tasi Dao‘qara
qishloq makonida, 32 tasi Chimboy shahari va uning atrofida, 9 tasi Talliq qishloq
makonida, 53 tasi Sho‘raxon shahri va uning atrofida, 9 tasi Qizilqumda ko‘chmanchi
qishloqlarda temirchilik ustaxonalari mavjud bo‘lgan.
Manbalardagi ma’lumotlar shah
arlardan tashqari, qishloqlarda ham temirchilik
sohasi faoliyati yo‘lga qo‘yilganligidan dalolat beradi.
V. Masalskiyning ta’kidlashicha, Turkiston o‘lkasida qishloq markazini, odatda,
o‘zining balandligi va besavlatligi bilan atrofdagi uylardan keskin ajr
alib turuvchi
hokimning uyi egallagan; “uning yonida usti berk bozor, masjid, savdogar va
hunarmandlar uylari joylashar edi[5]
–
deya qishloq markazini ta’riflaydi.
Ma’lumki, Xorazmning qishloq markazlarida barcha davrlarda ham savdo–
sotiq
do‘konlari bilan
birga hunarmandchilik ustaxonalarining faoliyati ham yo‘lga qo‘yilgan.
Xonlikdagi yirik qishloqlarda deyarli 1-
2 tadan temirchilik ustaxonalari, ba’zilari misgarlar
ham bo‘lgan.
So‘nggi o‘rta asrlarda Xiva turkmanlari orasida ham temirchi, egarchi va anjo
msoz
hunarmandlar ko‘plab bo‘lgan[6].
Ayniqsa, Xiva turkmanlari orasida egar
–
jabduq va ot
–
ulov anjomlarini tayyorlash
keng tarqalgan. Ular tomonidan tayyorlangan ot-ulov anjomlari yuksak did bilan ishlangan
bezaklarda bezatilgan, ba’zilariga hattoki oltin va kumushdan yasalgan bezaklar qadalga
n.
Ushbu mahsulotlarning bir qismi tashqi savdoga ham chiqarilgan. Ot
–
ulov anjomlarini
ishlab chiqarish Xiva turkmanlari iqtisodiyotining ahamiyatli tarmoqlaridan biri
bo‘lgan[7]. Shuningdek, Xiva turkmanlarida zargarlik hunarmandchiligi yuksak darajada
ri
voj topgan. So‘nggi o‘rta asrlarda Xiva shahrida savdo do‘konlari bilan birga temirchilik,
misgarlik, zargarlik sohalari ustaxonalari ham joylashgan [8].
Rus harbiy zobiti M.I. Ivaninning 1874-
yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, Xiva shaharida
hunarmandlar juda
ko‘pchilikni tashkil qiladi. O‘sha davrda Xiva shahri hunarmandchilik
markazi bo‘lgan. Xivaliklar o‘zlari qurolsozlik, temirchilik, qo‘ymachilik, oltin va kumush
buyumlar tayyorlash ishlari bilan shug‘ullanadi. Xivaliklar o‘zlari o‘q otar qurollar
- miltiq,
shamshir, nayza va boshqada qurollarni yasaydilar[9].
M.I. Ivanin asarida keltirilishicha, 1838-yilda Xiva xonligida mashhur ikkita miltiq
tayyorlovchi qurolsozlik ustaxonasi bo‘lgan. Ulardan biri Yangi
-Urganch shahrida,
ikkinchisi Hazorasp shahrida jo
ylashgan. Xivalik temirchi ustalar temir va po‘latdan turli
xil buyumlar tayyorlashganlar, masalan: ustara, pichoq, qaychi, o‘roq, g‘ildiraklar uchun
vtulkalar, arra, bolta, motiga, ketmon va boshqa.
Xorazmda tig‘li qurollar asosan Xuroson temiridan yoki po‘latdan yasalgan. Yangi
Urganch yaqinidagi Begovat qishlog‘idagi ustaxonada qilich tayyorlangan. XIX asr oxirida
qilich bahosi 3 rubldan 10 rublgacha bo‘lgan[10].
M. Ivanin asarida Xiva bozoridagi narxlar haqida ham ma’lumotlar mavjud:
“Tuyaning bahosi 4–8 rubl, bug‘doyning bir botmoni 60 tiyindan 1 rublgacha, jo‘xori
- 40
dan 80 tiyingacha, arpa - 40 dan 60 tiyingacha, guruch botmoni - 2-3 rubl., paxta botmani
–
3
–
4 rubl., temirning botmoni
–
8 dan 10 rublgacha, hozirda 18-
20 rublga ko‘tarilgan,
oddiy omoch tishi (poza)
–
1-
1,5 rublgacha, Qo‘ng‘irot shaharida ishlangan omoch tishi –
2
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
226
rubl, o‘roqlar –
50
–
75 pul (mis tanga); unchalik katta bo‘lmagan boltalar 2
-3 rubl; hozirda
5 rublgacha ko‘tariladi va boshqada ko‘plab mahsulotlarning narxlari keltiriladi”[11].
Aytish mumkinki, o‘sha davrda cho‘yangarlik va temirchilik mahsulotlari normal
bahoda bo‘lgan deyish mumkin. O‘rta hisobda 2 botmon bug‘doyga bitta omoch tishi
(poza)ni olish mumkin bo‘lgan. Lekin, o‘sha davrda urush tufayli metall buyumlar
bahos
ining ko‘tirila boshlaganligini payqash mumkin.
XIX asr oxirida Xorazm shaharlarida qurol
–
aslaha, mehnat qurollari, arava, egar
–
jabduq, ot
–
ulov anjomlari, kemalar va boshqada mahsulotlar bilan chakana savdo ishlari
amalga oshirilgan[12]. Ushbu mahsulotlarni ishlab chiqarish bevosita temirchilik,
qurolsozlik, cho‘yangarlik, anjomsozlik, misgarlik sohalari bilan bog‘liq hisoblanadi.
Ye. Jelyabujskiy asarida ham Xorazm bozorlarida sotiladigan hunarmandchilik
mahsulotlari va ularning narx
–
navolari to‘g‘risidagi ma’lumotlar mavjud. Asarda
keltirilishicha, “bozorlardagi asosiy savdo–
sotiq mahsulotlari
–
bu chorva mollari, tuyalar,
otlar va qo‘chqorlar, har xil non, xalat, ipak va qog‘oz matolari, kiyim–
kechak, qurol
–
aslahalar, egar
–
jabduqlar va ot
–
ulov anjomlari
, kemalar, yog‘och, ko‘mir, tuz va
boshqalar[13].
O.A. Shkapskiy asarida ham Xiva bozorlaridagi temirchilik mahsulotlari narxlarni
keltirib o‘tadi: dehqonchilik qurol–
aslahalari arzon: omoch 2 rubl, belkurak
–
2 rubl, o‘roq
–
40 tiyin, ketmon
–
2 rubl 50 t
iyin, arava yoki ikki g‘ildirakli arava –
54 rubl turadi "[14].
Mazkur ma’lumotlar Xorazmda temirchilar tomonidan dehqonchilik qurollari,
qurolsozlik, anjomsozlik mahsulotlari tovar sifatida bozor uchun keng ko‘lamda ishlab
chiqarish yo‘lga qo‘yilganligid
an va metallsozlik hunarmandchiligi sohalari mahsulotlarini
ishlab chiqarishda ham tovar-pul munosabatlari rivoj topganligidan dalolat beradi.
XIX asr oxiriga kelib Xiva shahrida 700 ta ustaxona va kichik korxonalar bo‘lgan
[15].
Bu davrda shaharda 38 ta misgarlik, 22 ta qulfsozlik, 42 ta zargarlik ustaxonasida
mahsulotlar tayyorlangan[16]. Shuningdek, XX asr boshida Xivada 86 ta temirchilik
ustaxonasi faoliyat ko‘rsatgan[17].
Raqamlar arxiv hujjatlari asosida keltirilgan, ular tagjoy solig‘ini to‘lovchi
ustaxonalar soni hisoblanadi. Bu davrda shaharda temirchilik, qulfsozlik, pichoqsozlik,
anjomsozlik, cho‘yangarlik, misgarlik, zargarlik sohalarida ko‘plab ustaxonalar faoliyat
ko‘rsatishgan. Shahardagi kichik ustaxonalarda 3
-4 ta, kattalarida 10-12 ta hunarmandlar
ishlashini hisobga olsak, Xivadagi metallsoz hunarmandlar soni birmuncha ko‘payadi.
1908-
yili Xivaga borgan N.N.Samoylovich o‘z hisobotida xon saroyida Xudoybergan
devon ismli mashhur muhrkash, to‘p quyuvchi va soatsoz usta bilan uchrashganini qa
yd
qiladi. Atoqli pichoqchi usta Otajon Madrimov shular jumlasidandir. O‘sha davrda ham
xonlik saroyida muhrganlik, badiiy xarakterdagi qilich, pichoq yasash ishlari davom
ettirilgan. Jumladan, Xiva xoni
Asfandiyor garchi xon bo‘lsada, yoshligidan qilich y
asashga
ixlos kuygan. U 1910-
yilgi Peterburgga qilgan safarida o‘zi sof oltindan yasagan qilichni
olib borgan va imperator Nikolay II ning o‘g‘li shaxzoda Alekseyga sovg‘a qiladi.
XX asr boshida ham Xorazmda shahar aholisi uning jami aholisining
(713937 kishi) 4,7% foizini tashkil etgan. Lekin, xonlikning janubidagi shahar aholisi 10-
25 % foizga qadar yetgan. Bu ushbu hududlarda Xiva, Yangi Urganch kabi yirik shaharlar
mavjudligi bilan izohlanadi.
XX asr boshida Xiva, Xonqa va Hazorasp shaharlarida hunarmandchilik bilan
shug‘ullanuvchi aholi ko‘pchilikni tashkil etgan. Bu davrda Xiva shahri aholisi keskin ortib
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
227
borgan va 20 ming kishiga yetgan, bu “o‘lkada shahar hayoti rivojlanishining muhim
ko‘rsatgichlaridan biri edi ”[18].
XX asr boshida Xiva shahri ah
olisining 25 % hunarmandchilik, ikkinchi o‘rinda
savdo
–sotiq ishlari, qolganlari diniy, ta’lim, davlat boshqaruvi va boshqa ishlar bilan
shug‘ullanishgan[19]. Xonqa shahrining 40 % dehqonchilik, 27 % hunarmandchilik, 15
%
savdo ishlari bilan band bo‘lgan.
Hazorasp shahri aholisining asosiy qismi birinchi
navbatda savdo
–
sotiq, ikkinchi qismi hunarmandchilik va uchinchi qismi dehqonchilik
ishlari bilan mashg‘ul bo‘lishgan.
Metallsozlik sohasida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan cho‘yan qo‘yish, temirchilik
sohalar
i faoliyati barcha davrlarda ham shahar va qishloqlarda muntazam yo‘lga qo‘yilgan.
Temirchilar tomonidan qishloq xo‘jaligi, duradgorlik, xo‘jalik ishlari va ro‘zg‘or uchun
zarurli mehnat qurollari va xo‘jalik buyumlari ishlab chiqarilgan. Misgarlik, zargar
lik,
kandakorlik bilan shug‘ullanuvchi hunarmandlar Xorazm vohasi xalqlarining estetik didi
va madaniy turmushini aks ettiruvchi mahsulotlar ishlab chiqarishgan.
Umuman olganda
XVI-XVIII asrlarning birinchi yarmida Xorazm metallsozlik
sohalarida birmuncha
sustlik kuzatilgan bo‘lsada, XVIII asr ikkinchi yarmi XIX asr boshidan
metallsozlik sohalarida mahsulot ishlab chiqarish hajmining ortganligini, ixtisoslashuv
jarayoni kuchayganligini ko‘rsatadi.
XIX asr ikkinchi yarmidan xonlikda metallsozlik sohalarida ixtisoslashuv va mehnat
taqsimoti kuchayadi. Masalan, temirchilik sohasida
–
pichoqchilar, mehnat qurollari
(bolta, o‘roq, belkurak, ketmon) yasovchilar, mixchigarlar, ignachilar, qulfsoz, ot
-ulov
anjomlarini tayyorlovchi taqachi-anjomsoz va boshqada kasb-
hunarlar paydo bo‘ladi.
Bundan tashqari, bu davrda Xorazmning ba’zi tumanlari ma’lum turdagi temirchilik
mahsulotlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashadi.
NATIJA
XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Xorazm vohasi shaharlari va qishloqlarida
metallsozlik hunarmandchiligi
–
jumladan, temirchilik, cho‘yangarlik, qurolsozlik,
anjomsozlik, misgarlik va zargarlik sohalari iqtisodiy hayotda muhim o‘rin egallagan.
Tadqiqot d
avomida arxiv hujjatlari, ekspeditsiya ma’lumotlari va tarixiy yozma manbalar
asosida ushbu sohalarning hududiy joylashuvi, ustaxonalar soni, mahsulot turlari va
mehnat taqsimoti chuqur tahlil qilindi.
Aniqlanishicha, Xiva, Hazorasp, Yangi Urganch, Chimb
oy, Qo‘ng‘irot kabi
shaharlarda metallsozlik sohalari yuqori darajada rivojlangan bo‘lib, bu yerda nafaqat
mahalliy ehtiyojlar uchun, balki tashqi bozor uchun ham mahsulotlar tayyorlangan.
Qishloq joylarda esa temirchilik faoliyati ko‘proq ehtiyoj asosida tashkil etilgan bo‘lsa
-da,
u ham xalq xo‘jaligida muhim o‘rin tutgan. Hududiy ixtisoslashuv, kasbga ajralish va ishlab
chiqarish hajmining ortishi bilan birga, hunarmandchilik sohasi Xorazmda tovar-pul
munosabatlarining rivojlanishiga xizmat qilgan. Ustaxonalar sonining ortib borishi,
mahsulotlar assortimentining kengayishi va narx-navo tizimining shakllanishi ushbu
sohalarning jamiyatdagi iqtisodiy, madaniy va estetik ahamiyatini yanada oshirgan.
Umuman olganda, Xorazm vohasidagi metallsozlik hunarmandchi
ligi o‘zining ko‘p
asrlik an’analari, hududiy o‘ziga xosligi va ishlab chiqarish madaniyati bilan ajralib turadi
hamda o‘z davri hunarmandchilik taraqqiyotining yuksak bosqichini ifodalaydi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
228
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Утемисов А.О. Қарақалпақлардың өнер–кәсиплери.–
Нөкис. 1991. –
Б.12–
13.
2.
ЦГА РУЗ ф.И.–269.оп.1. д.104.лл.75–
78
3.
Кун А.Л. Культура оазиса низовьев Амударьи от Кунграда до Чимбая. –
С.
236
–
244.
4.
Материалы по обследованию кочевого и оседлого туземного
хозяйства и
землепользования в Амударьинском отделе Сырдарынской области. –
Ташкент.
1915.Вып. 1
-2. -
С.329.
5.
Масальский В.И. Туркестанский край: Россия: Полное географическое
описание нашего отечества. –
СПб.,1910.–Том.19.–
С.750.
6.
Брегель Ю.Э. Хорезмские туркмены в
XIX
века. –
Москва. ИВЛ, 1961.–С.91.
7.
Юлдашев М.Ю. К истории крестьян Хивы
XIX
века. –
Ташкент. Фан. 1966.
–
Б.12.
8.
Калмыков А. Хива //Протоколы заседаний совещния членов
Туркестанского кружка любителей археологии. –
Ташкент.
1908.
–
С.55
.
9.
Иванин М.И. Хива и река Аму–Дарья. –
СПб.,Обществ.Полза, 1873. –
С.48
-49.
10.
Лунин Б.В. История Узбекистана в источниках.
1990.
–
С.151.
11.
Иванин М.И. Хива и река Амударья. –
СПб.,1873. –
С.46
-47.
12.
Иванин М.И. Хива и река Аму–Дарья. –
СПб.,Обществ.Полза, 1873. –
С.46
-47.
13.
Желябужский Е. Очерки завоевания Хивы. –
М., 1875. –
С.304.
14.
Шкапский О.А. Как хивинцы ведут полевое хозяйство на своих без водных
землях. –
М., 1900.–
С.44.
15.
Юлдашев М.Ю. К истории крестьян Хивы 19 века. –
Ташкент. Фан. 1966.–
Б.19.
16.
Иванов П.П. Архив Хивинских ханов
XIX
в. –
М., 1940. –
С. 138–
139.
17.
Архив хивинских ханов. –
Тетр. –№ 70,–лл.5–17. Сухарева О. и др. Из истории
городских и сельских поселений Средней Азии..–
С.27.
18.
Магидович И. Глава в кн.: Материалы по районированию Средней Азии.
Хорезм. Кн.2.Ч.2. –
Ташкент.
1926.
–
С.87–
88.
