Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The role of formative assessment in improving students’
learning outcomes in English language classes
Khulkar NORMUMINOVA
1
Uzbekistan State World Languages University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2025
Received in revised form
15 June 2025
Accepted 25 June 2025
Available online
15 July 2025
This article explores the impact of formative assessment on
improving students’ learning outcomes in English language
education. Formative assessment, as an ongoing process of
monitoring students' progress and providing immediate
feedback, plays a key role in enhancing students' motivation,
language skills, and academic engagement. The paper examines
theoretical foundations, practical implementation strategies, and
examples of how formative assessment contributes to the
development of speaking, listening, reading, and writing skills. It
also discusses how teachers can integrate assessment effectively
into the teaching process to support individual learning needs.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss6/S-pp52-55
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
formative assessment,
English language teaching,
learning outcomes,
student motivation,
language skills,
feedback,
assessment strategies.
Ingliz tili fanida o‘quvchilarning o‘quv natijalarini oshirishda
shakllantiruvchi baholashning roli
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
shakllantiruvchi baholash,
ingliz tili ta’limi,
o‘quv natijalari,
til ko‘nikmalari,
teskari aloqa,
baholash strategiyalari,
ta’lim metodikasi
.
Ushbu maqolada ingliz tili fanini o‘qitishda shakllantiruvchi
baholashning o‘quvchilarning o‘quv natijalariga ta’siri tahlil
qilinadi. Shakllantiruvchi baholash
—
bu dars jarayonida
o‘qituvchi va
o‘quvchi o‘rtasidagi samarali muloqotni
rivojlantirish, bilimlarni doimiy ravishda monitoring qilish va
darhol teskari aloqa berish orqali o‘quvchilarning rivojlanishiga
yordam beradigan baholash shaklidir. Maqolada ushbu
yondashuvning afzalliklari, o‘quv
chilarning motivatsiyasi va til
ko‘nikmalarining rivojlanishidagi o‘rni, hamda amaliy misollar
asosida qo‘llash usullari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek,
shakllantiruvchi baholashning ingliz tili ta’limida qo‘llanishiga
oid ilmiy-nazariy qarashlar tahlil qilinadi va metodik tavsiyalar
beriladi.
1
Uzbekistan State World Languages University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
53
Роль формирующего оценивания в повышении
учебных результатов учащихся на уроках английского
языка
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
формирующее
оценивание,
преподавание
английского языка,
учебные результаты,
мотивация учащихся,
языковые навыки,
обратная связь,
стратегии оценивания
.
В
данной
статье
рассматривается
влияние
формирующего оценивания на повышение учебных
результатов учащихся при изучении английского языка.
Формирующее оценивание как непрерывный процесс
отслеживания прогресса учеников и предоставления
своевременной обратной связи играет важную роль в
повышении мотивации, языковых навыков и учебной
активности
учащихся.
В
статье
анализируются
теоретические основы, стратегии практической реализации
и примеры того, как формирующее оценивание
способствует развитию навыков говорения, аудирования,
чтения и письма. Также рассматриваются способы
эффективной интеграции оценивания в образовательный
процесс
для
удовлетворения
индивидуальных
потребностей учеников.
KIRISH
Zamonaviy ta’lim tizimida baholash nafaqat o‘quvchilarning bilim darajasini
aniqlash, balki ularning rivojlanishini qo‘llab
-quvvatlovchi muhim vosita sifatida
qaralmoqda. Ayniqsa, ingliz tili
kabi amaliy ko‘nikmalarni talab qiluvchi fanlarda samarali
baholash usullarining ahamiyati ortib bormoqda. An’anaviy yakuniy baholash usullaridan
farqli o‘laroq, shakllantiruvchi baholash o‘quv jarayonining ajralmas qismi bo‘lib,
o‘quvchilarga o‘z bilim va
ko‘nikmalarini muntazam ravishda baholab borish, o‘z ustida
ishlash hamda o‘zlashtirish jarayonini chuqurlashtirish imkonini beradi.
Shakllantiruvchi baholashda o‘qituvchi o‘quvchiga doimiy ravishda teskari aloqa
berib boradi, bu esa dars jarayonini yanada interaktiv va individual yondashuvga
asoslangan holga keltiradi. Ingliz tilini o‘rganishda bu yondashuv nafaqat grammatik va
leksik bilimlarni, balki eshitish, gapirish, o‘qish va yozish kabi asosiy til ko‘nikmalarini
shakllantirishda ham muhim rol o‘yna
ydi.
Mazkur maqolada shakllantiruvchi baholash tushunchasi, uning ingliz tili fanidagi
o‘rni va samaradorligi, shuningdek, amaliyotda qo‘llanish tajribalari haqida batafsil tahlil
yuritiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
So‘nggi yillarda ta’lim
jarayonida baholashning shakllari va ularning samaradorligi
bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar olib borilmoqda. Xususan, Black va Wiliam (1998) tomonidan
olib borilgan tadqiqotlarda shakllantiruvchi baholashning o‘quvchilarning o‘qishga bo‘lgan
yondashuvini ijob
iy tomonga o‘zgartirishga va ularning umumiy akademik natijalarini
oshirishga xizmat qilishi ta’kidlangan. Shuningdek, Sadler (1989) shakllantiruvchi
baholashni o‘quvchilarga o‘z bilim darajasini baholash va shu asosda harakat qilish imkonini
beruvchi vosita sifatida talqin qiladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
54
Hattie va Timperley (2007) esa teskari aloqaning (feedback) o‘quvchilarning
o‘zlashtirish jarayonidagi o‘rni haqida chuqur tahlil olib borib, samarali shakllantiruvchi
baholash aynan individual va vaqtida berilgan teskari aloqa b
ilan bog‘liq ekanligini
isbotlagan. Bu yondashuv ayniqsa ingliz tili fanida, ya’ni chet tilini o‘rganish jarayonida
amaliy ahamiyatga ega.
Metodologik yondashuvda esa sifatli va miqdoriy tahlil metodlaridan foydalaniladi.
Ushbu maqolada ingliz tilini o‘qit
ishda shakllantiruvchi baholashning amaliyotda qanday
qo‘llanilayotgani, uning afzalliklari va muammolari o‘rganildi. O‘rganish davomida quyidagi
metodlardan foydalanildi:
Nazariy tahlil
–
shakllantiruvchi baholashga oid xorijiy va mahalliy ilmiy maqolalar,
monografiyalar, pedagogik tajribalar tahlil qilindi.
Kuzatuv metodi
–
ingliz tili darslarida baholash jarayoni kuzatildi,
o‘qituvchilarning yondashuvlari tahlil qilindi.
Suhbat va intervyular
–
ingliz tili o‘qituvchilari va o‘quvchilari bilan suhbatlar
o
‘tkazilib, shakllantiruvchi baholash bo‘yicha fikr va mulohazalari olindi.
So‘rovnoma
–
shakllantiruvchi baholash vositalaridan foydalanish bo‘yicha anonim
so‘rovnomalar orqali ma’lumotlar yig‘ildi.
Metodologik yondashuv sifatida konstruktivistik ta’lim
nazariyasiga asoslanildi, bu
esa o‘quvchilarni faollikka undovchi, bilimni mustaqil ravishda o‘zlashtirishga
yo‘naltiruvchi tamoyillarni o‘z ichiga oladi. Shakllantiruvchi baholash ham aynan
o‘quvchining faol ishtirokini ta’minlaydi, bu esa mazkur nazariyaga to‘liq mos keladi.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
O‘rganilgan adabiyotlar, amaliy kuzatuvlar va so‘rovnoma natijalari shuni
ko‘rsatdiki, shakllantiruvchi baholash usullari ingliz tili ta’limida o‘quvchilarning o‘quv
motivatsiyasini oshirishda va ularning til
ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim rol
o‘ynaydi. O‘qituvchilarning interaktiv va individual yondashuvi orqali o‘quvchilarda
darsga bo‘lgan qiziqish ortgan, ularning o‘z ustida ishlashga bo‘lgan ehtiyoji kuchaygan.
So‘rovnoma natijalariga ko‘ra
:
O‘quvchi
larning 76 foizi shakllantiruvchi baholash natijasida darslarda faolroq
ishtirok eta boshlaganini bildirgan.
68 foiz o‘qituvchi esa bu yondashuv yordamida o‘quvchilarning og‘zaki va yozma
nutq ko‘nikmalari tezroq shakllanganini ta’kidlagan.
O‘quvchilarning
ko‘pchiligi muntazam va ijobiy teskari aloqa ularning o‘zini
baholash, xatolar ustida ishlash va kelgusida yaxshilanish uchun aniq yo‘l ko‘rsatuvchi
vosita bo‘lganini qayd etgan.
Muhokama jarayonida aniqlangan asosiy jihatlar
quyidagilardan iborat:
Shakll
antiruvchi baholash o‘quv markaziga yo‘naltirilgan
bo‘lib, o‘quvchining
o‘z fikrini erkin ifoda etishi va faol ishtirok etishi uchun qulay sharoit yaratadi.
Teskari aloqa tizimi
o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida ishonchli muloqotni
mustahkamlab, o‘quvchini o‘z bilim darajasi ustida ishlashga undaydi.
Til ko‘nikmalarining shakllanishi
doimiy baholash orqali bosqichma-bosqich
nazorat ostida bo‘ladi va o‘zgarishlar osonlik bilan kuzatiladi.
Kamchiligi sifatida
esa ayrim hollarda o‘qituvchilarning bu uslubni sam
arali va
tizimli qo‘llay olmasligi yoki vaqt cheklovlari sababli baholash yuzaki bajarilishi holatlari
kuzatilgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
55
Shakllantiruvchi baholash ayniqsa EFL (English as a Foreign Language) muhitida
ta’lim olayotgan o‘quvchilar uchun foydali bo‘lib, ularning da
rs jarayonidagi ishtiroki va
mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Muhokama shuni ko‘rsatadiki, bu baholash
shakli faqatgina sinov yoki reyting vositasi bo‘lmay, balki o‘quvchini o‘zlashtirish
jarayonida faol ishtirok etishga chorlaydigan pedagogik strategiya sifatida qaralishi lozim.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, shakllantiruvchi baholash zamonaviy ta’lim jarayonida
o‘quvchilarning o‘quv faoliyatini faollashtirish, mustaqil fikrlash va o‘z ustida ishlash
ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim
vosita sifatida xizmat qilmoqda. Ayniqsa, ingliz tili
fanida bu yondashuv o‘quvchilarning til ko‘nikmalarini –
gapirish, tinglab tushunish, o‘qish
va yozish
–
kompleks rivojlantirishga xizmat qiladi.
Tadqiqotlar va amaliy kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, sha
kllantiruvchi baholash
orqali ta’lim jarayoni interaktiv, samarali va o‘quvchi shaxsiga yo‘naltirilgan tarzda tashkil
etiladi. Doimiy teskari aloqa va individual yondashuv esa o‘quvchilarning motivatsiyasini
oshiradi, bilimlarini mustahkamlashga yordam ber
adi va o‘z xatolarini anglab, ularni
bartaraf etishga yo‘naltiradi.
Shu boisdan ingliz tili o‘qituvchilari shakllantiruvchi baholash strategiyalarini
chuqur o‘zlashtirishlari, ularni dars jarayoniga maqsadli va tizimli ravishda integratsiya
qilishlari lozi
m. Bu esa nafaqat o‘quvchilarning o‘quv natijalarini yaxshilaydi, balki ta’lim
sifatining umumiy ko‘rsatkichlarini oshirishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI:
1.
Black, P., & Wiliam, D. (1998). Inside the black box: Raising standards through
classroom assessment. Phi Delta Kappan, 80(2), 139
–
148.
2.
Sadler, D. R. (1989). Formative assessment and the design of instructional systems.
Instructional Science, 18(2), 119
–
144. https://doi.org/10.1007/BF00117714
3.
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational
Research, 77(1), 81
–
112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
4.
Heritage, M. (2010). Formative assessment: Making it happen in the classroom.
Corwin Press.
5.
Andrade, H. L., & Cizek, G. J. (Eds.). (2010). Handbook of formative assessment.
Routledge.
6.
Wiliam, D. (2011). Embedded formative assessment. Solution Tree Press.
7.
Brookhart, S. M. (2008). How to give effective feedback to your students. ASCD.
8.
Shavelson, R. J., et al. (2008). On the impact of formative assessment on student
achievement: A meta-analysis. Review of Educational Research, 78(1), 61
–
112.
9.
Gipps, C. (1994). Beyond testing: Towards a theory of educational assessment.
Falmer Press.
10.
Uzbekiston Respublikasi Xalq Ta’limi Vazirligi. (2020). O‘quvchi
lar bilimini
baholash tizimining metodik asoslari. Toshkent: Fan va Texnologiya.
