Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The impact of physical preparation on technical
preparedness
Anvar KHODJAEV
1
Uzbek State University of Physical Education and Sport
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2025
Received in revised form
15 June 2025
Accepted 25 June 2025
Available online
15 July 2025
This article examines the impact of physical training on
technical skills in weightlifting. Research has shown that
athletes' physical indicators, particularly the strength of leg, arm,
and torso extensor muscles, as well as factors like jumping
ability, directly influence technical mastery. The results of
experimental and control groups were analyzed, highlighting the
importance of properly planning the content and intensity of
training sessions.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss6/S-pp2
13-221
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
weightlifting,
physical preparation,
technical preparation,
muscular strength,
jumping ability,
training effectiveness,
experimental group.
Jismoniy tayyorgarlikni texnik tayyorgarlikga ta'siri
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
ogʻir atletika,
jismoniy tayyorgarlik,
texnik tayyorgarlik,
mushak kuchi,
sakrovchanlik,
mashgʻulot samaradorligi,
tajriba guruhi.
Ushbu maqolada ogʻir atletika
sport turi misolida jismoniy
tayyorgarlikning texnik tayyorgarlikka ta’siri oʻrganilgan.
Tadqiqotlar asosida sportchilarning jismoniy ko‘rsatkichlari,
ayniqsa oyoq, qoʻl va tanani yozuvchi mushaklarning kuchi,
hamda sakrovchanlik kabi omillar texnik mahoratga bevosita
ta’sir qilishi aniqlangan. Tajriba va nazorat guruhlari natijalari
tahlil qilinib, mashg‘ulotlar mazmuni va yuklamasini to‘g‘ri
rejalashtirish muhimligi asoslab berilgan.
Влияние физической подготовки на техническую
подготовку
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
тяжелая атлетика,
физическая подготовка,
техническая подготовка,
В данной статье на примере тяжелой атлетики
исследовано
влияние
физической
подготовки
на
техническую подготовленность. На основе проведенных
1
PhD, Professor, Uzbek State University of Physical Education and Sport.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
214
мышечная сила,
прыгучесть,
эффективность
тренировок,
экспериментальная
группа
.
исследований установлено, что физические показатели
спортсменов, особенно сила мышц
-
разгибателей ног, рук и
туловища,
а
также
прыгучесть,
оказывают
непосредственное влияние на техническое мастерство.
Проанализированы результаты экспериментальной и
контрольной групп, обоснована важность правильного
планирования содержания и нагрузки тренировочных
занятий.
KIRISH
Ma’lumki, mashg‘ulot jarayoni mashg‘ulot ishi vazifalari xususiyati va hajmiga ko‘ra
uchta har xil davrga ajratiladi: tayyorgarlik, musobaqa va o‘tish. Shunga qarab, ular yillik yoki
yarim yillik sport tayyorgarligini o‘z ichiga qamrab olishi mumkin. Har b
ir davr, uning
yo‘nalishiga qarab, qat’iy aniq vazifalarni o‘z oldiga qo‘yadi, chunki og‘ir atletikachilarning
jismoniy rivojlanish darajasini yanada oshirish ko‘proq tabaqalashgan yondashuvni taqozo
etadi.
Inson mushak kuchining o‘sishi qo‘zg‘atuvchilar k
uchi va takrorlanuvchanligi bilan
aniqlanadi, deb hisoblash qabul qilingan. Harakat apparatini qo‘zg‘altirish kuchi snaryad vazni
va uning harakatlanish tezligiga bog‘liq. Har qaysi tayyorgarlik bosqichida og‘ir
atletikachilarning u yoki bu sifatlarining rivojlanish darajasini aniqlay olish juda muhim.
Bunday ma’lumotlar maxsus jismoniy tayyorgarlikni nazorat qilishga, unga tegishli
tuzatishlar kiritishga imkon beradi.
Og‘ir atletikachilar amaliyotida maxsus jismoniy tayyorgarlikni baholash uchun
mashg‘ulotda ko‘rsatilgan maxsus va musobaqa mashqlari natijalaridan ko‘pincha
foydalaniladi.
Musobaqalar va prognoz natijalari bo‘yicha ko‘proq og‘ir atletikachilarning umumiy
mashqlanganlik darajasi va faqat bilvosita boshqa tavsiflar to‘g‘risida fikr yuritish mum
kinligi
tufayli, odatda, alohida jismoniy sifatlarning rivojlanish darajasini ifodalovchi maxsus nazorat
sinovlari (testlar) o‘tkaziladi. Demak, mushaklar kuchining rivojlanishi qo‘zg‘atuvchi kuchi
yoki snaryad vaznining o‘sishi bilan kuzatilishi kerak. Standart qo‘zg‘atuvchi ma’lum bir “kuch
chegarasiga” ega, unda mushaklar kuchining o‘sishi to‘xtaydi. Kuch darajasining oshishi faqat
shtanganing vaznini oshirish yo‘li orqali ta’minlanishi.
Mutlaq kuchni rivojlantirish uchun DeLorme uslubi takomillashtirilgan. Takrorlash
soni kamaytirilgan, ogʻirlik vazni oshirilgan, turli xil urinishlar variantlari kiritilgan va
mashgʻulotda shtanga vaznining ketma
-
ket kelish tartibi oʻzgartirilgan. Ilgarilab kamayib
boruvchi qarshilik uslubi “Oksford” uslubi deb nomlangan, vazn oʻsib borishi va keyinchalik
uning kamayishi bilan bogʻliq metod “MacCloy” uslubi deb nomlanadi [97; 33
-86 b.].
Boshqa fikrlar ham mavjudki, ularga koʻra, kuch sifatlarini qisqa muddatli maksimal
zoʻriqishlar uslubi yordamida rivojlantirish zarur. Qisqa muddatli maksimal zoʻqishlar
uslubining boshqalardan farqli jihati shtanga vaznidan maksimumga nisbatan 85-95%
atrofida koʻproq foydalanish hisoblanadi.
Qisqa muddatli maksimal zoʻriqishlar uslubi asab
-mushak kuchlanishlarini jamlashga
boʻlgan qobiliy
atni ta'minlaydi va ilgarilab-
oʻsib boruvchi qarshilik uslubiga qaraganda
mushak kuchining rivojlanishda katta samara beradi. Uslub mushak massasini ancha
oshirmasdan turib, kuchning oʻsishiga yordam beradi, bu koʻproq nisbiy kuchni rivojlantirish
talab qilinadigan sport turlari uchun katta ahamiyatga ega [15; 116-128-b., 24; 20-27-b., 55;
42-43-b. va boshq.].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
215
Murakkab-texnik va tezlik-
kuch sport turlarida, shu qatorda ogʻir atletikada ham
musobaqalardagi natijalarga ta'sir qiluvchi koʻpgina omillar mavju
d. Sport natijasi (uning
dinamikasi va umumiy oʻsishi) koʻproq maxsus jismoniy sifatlarning rivojlanish darajasi bilan
aniqlanishi sababli, tayyorgarlik samarasini shu daraja koʻrsatkichlari boʻyicha baholash
maqsadga muvofiqdir [8; 7-9-b., 10; 92-94-b., 15; 57-83-b., 17; 71-75-b., 25; 18-23-b. va
boshq].
Adabiyot manbalari tahlili shuni koʻrsatdiki, tezlik
-kuch sifatlarining rivojlanish
darajasini baholashning oddiy, etarlicha ishonchli va hamma uchun kulay mezoni bu - ikki
oyoqda depsinib, turgan joydan yuqoriga sakrash balandligidir [30; 73-b., 45; 149-201-b., 56;
54-59-
b. va boshq.]. Ogʻir atletikada bunday baholash juda muhim, chunki musobaqa
mashqlarini bajarish paytida oyoqlar mushaklari asosiy yuklamani koʻtaradi. Uning ustiga,
dast koʻtarishda va shtangani koʻkrakka koʻtarishda irgʻitishning biomexanikaviy tuzilishiga
oʻxshash. Qator mualliflar [25; 18
-23-b., 32; 18-19-b., 36; 15-20-b. 73; 20-22-b. va boshq.]
turgan joydan yuqoriga sakrashda erishiladigan natijalarning musobaqa mashqlari
–
dast
koʻtarish va siltab koʻtarishdagi natijalar bilan ishonchli bogʻliqlikka ega ekanligini
koʻrsatadilar. A.V.Chernyakning e'tiroficha, sport malakasi ortib borgan sari bu bogʻliklik
kuchayib boradi [91; 23-26-
b.]. Malakali ogʻir atletikachilarda dast koʻtarishda
turgan joydan
yuqoriga sakrash balandligi va amortizasiya, final tezlanishi va butun irgʻitish fazalarining
bajarilish vaqti oʻrtasida yuqori bogʻliqlik aniqlangan [32; 18
-19-b., 73; 20-22-b. va boshq.].
Sakrash koʻrsatkichlari ancha yuqori boʻlgan ogʻir atletikachilar irgʻitish fazasini tezkor
ravishda, final tezlanish fazasini uzoqroq bajarganlar.
Bir qator mutaxassislar [30; 73-b., 32; 18-19-b., 73; 20-22-b. va boshq.] shunday
fikrdalarki, sakrash mashqlaridagi natijalar portlovchan kuchlanishlarni namoyon qilishga
boʻlgan integral tavsiflarni beradi va uning tarkibiy qismlari –
mushaklarning mutlaq kuchi,
portlovchan kuchlanishning maksimum kattaligi va uning namoyon boʻlish tezligini
baholaydi.
A.P.Vorobev [15; 109-110-
b.] tomonidan Abalakov boʻyicha yu
qoriga sakrash
balandligini oʻrgarish yuzasidan oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, turli malakaga ega
ogʻir atletikachilarda sport malakasi oshib borgan sari yuqoriga sakrash balandligi ortib
boradi.
K.F.Bayazitov tadqiqotida oyoqlar mushaklari kuchining musobaqa mashqlaridagi
natijalar bilan yuqori korrelyasion bogʻliqlikka ega ekanligi aniqlangan. Shu sababli kuch
sifatlari darajasini aniqlash uchun oyoqlarni yozuvchi mushaklar yoki shtanga bilan oʻtirib
-
turishlar koʻrsatkichlaridan foydalaniladi
[10; 92-94-b.].
R.D.Xolmuxamedov fikricha, yuqori sport natijalariga erishish nafaqat yuqori
darajadagi mushak kuchiga, balki qisqa vaqt ichida katta kuchlanishlarni namoyon qila olish
qobiliyatiga ham bogʻliq [87; 43
-48 b.].
D.Ishtaev turgan joydan
yuqoriga sakrash va uning koʻrsatkichlarini tezkor ravishda
qabul qilish uchun “SPORK” moslamasini koʻllashni tavsiya qiladi [30; 73 b.].
Ogʻir atletikada bunday baholash juda muhim, chunki musobaqa mashqlarini
bajarishda asosiy yuklamani koʻtaradi. Uning
ustiga, final tezlanish fazasining biomexanikaviy
tuzilishi dast koʻtarishdagi tortish hamda irgʻitishdan soʻng koʻllarni bukish harakatlari
tuzilmasiga oʻxshash [21; 232
-242-b., 68; 61-82-b., 80; 52-55-b., 90; 103-110-b. va boshq.].
V.M.Zasiorskiy mushak
kuchini rivojlantirishga moʻllajlangan quyidagi mashqlarni
taklif qilgan: a) chegara atrofidagi vaznni toliqishgacha takroran koʻtarish; b) chegara (eng
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
216
katta) ogʻirlikni (vaznni) koʻtarish; v) yuqori tezlikda chegara atrofidagi vaznni koʻtarish [28;
152-163-b.].
A.V.Pakov va R.M.Matkarimovlarning fiqricha, maxsus ish qobiliyati asosida ogʻir
atletikachilarning mashgʻulotdan oldingi jismoniy holatini sub'ektiv holda qayd etish usuli
yotadi. Ogʻir atletikachiga mashgʻulot boshlanishidan oldin oʻz jismoniy h
olatini (maxsus ish
qobiliyatini) 10 ballik tizim asosida baholash taklif etilgan [47; 53-55-b., 57; 50-52 b.],.
Shu oʻrinda mualliflar ommaviy razryadli ogʻir atletikachilarning mushak kuchini
rivojlantirishda ogʻirliklar miqdorini belgilashda faqat kuchn
i rivojlantirish samarasiga qarab
emas, balki ogʻir atletikachilarning harakat malakasini shakllantirish va organizm holatining
turli oʻzgarishlari tavsiflarini inobatga olish zarur deb hisoblashadi.
Oyoq mushaklari kuchining musobaqa mashqlaridagi natijalar bilan yuqori
koordinatsion bog‘liqlikka ega ekanligi maxsus tadqiqotlarda aniqlangan [K.F.Bayazitov,
A.V.Pakov, L.S.Dvorkin, R.A.Roman va boshq.]. Shuning uchun kuch sifatlari darajasini
aniqlash uchun oyoqlarni yozuvchi mushaklar yoki shtanga bilan o‘
tirib-turishlar
ko‘rsatkichlaridan foydalaniladi.
Mushaklar kuchini va ularning og‘irligini oshirish uchun M.H.Stone, M.Wang va boshqa
mualliflar maksimumga nisbatan 40-50%ga teng kuchlanish kattaligini optimal deb
hisoblaydi. Maksimumga nisbatan 20-30% k
uchlanishda mushaklar kuchi o‘zgarmaydi. Sport
amaliyotida 5-10 soniya ichida maksimumga nisbatan 55-
100% kuchlanish qo‘llaniladi [102;
30-38-b., 104; 356-359-b.].
Mushaklar kuchini rivojlantirish uchun statik va dinamik uslub ham qo‘llaniladi. Og‘ir
atlet
ikachi shtangani tizzadan ko‘tarib, uni shu holatda 5
-6 soniya davomida ushlab turadi,
keyin tortishni davom ettiradi; o‘tirib
-turishlar ham xuddi shunday bajariladi.
A.N.Vorobev tomonidan mushaklarni majburan cho‘ziltirish uslubi ishlab chiqilgan.
Mushakl
ar zo‘riqishini boshqarishda qo‘yidagi qoidalarga amal qilish zarur. Cho‘ziltirish
qancha jadalroq bo‘lsa, ta’sir etish vaqti shuncha kamroq bo‘lishi kerak. Kuchli
cho‘ziltirishlarda 30 soniya kifoya qiladi. Mashg‘ulotlar tizimida har bir og‘ir atletikachi
mushaklarni majburan cho‘ziltirishga qaratilgan mashqlarni qo‘llashi zarur, ular qandaydir
mashqda seriyali urinishlardan so‘ng ko‘proq maqsadga muvofiq bo‘ladi. Mashg‘ulotlarga
“ishchi” mushaklarni majburan cho‘ziltirishga qaratilgan mashqlarni muntazam
kiritib borish
mushaklar kuchining yuqori darajada oshishiga olib keladi. Shunday qilib, mushaklarni
majburan cho‘ziltirish ish qobiliyatini oshirishning eng samarali uslublaridan biri sifatida
xizmat qilishi mumkin [15; 112-114-b.].
Og‘ir atletika shunday
sport turlari qatoriga kiritiladiki, bu erda harakat amallari
yetakchi jismoniy sifatlarning o‘sib boruvchi rivojlanishi hamda maksimal namoyon bo‘lishini
talab etadi. Og‘ir atletikachilarning harakat malakalari ko‘p yillik tayyorgarlik davomida va
har doim maxsus sifatlarni yanada rivojlantirish zamirida shakllantiriladi va
takomillashtiriladi.
Ma’lumki, sportchilar mahorati ularning u yoki bu mashg‘ulot davrida erishgan
jismoniy, texnik va psixologik imkoniyatlarini musobaqalar sharoitlarida maksimal darajada
ro‘yobga oshirish qobiliyati bo‘yicha baholanadi. Bizningcha, og‘ir atletikachilarning bunday
qobiliyati sport mahoratining sifat jihatidan namoyon bo‘lishi sifatida qaralishi mumkin. Og‘ir
atletikachilarning mashg‘ulotlarda ko‘rsatgan eng yaxshi na
tijalariga nisbatan musobaqada
ko‘rsatgan natijasi qancha yuqori bo‘lsa, uning sport qobiliyatlari shuncha yuqori baholanadi.
Shunday qilib, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, yelkada shtanga bilan o‘tirib
turishlarda ma’lum bir natijalarga erishish uc
hun oyoqlar hamda tananing yozuvchi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
217
mushaklari kuchini rivojlantirishda mashg‘ulot ishi hajmi avval erishilgan mushaklar kuchini
tiklashdagiga qaraganda ko‘p qarra yuqori bo‘lishi kerak.
JISMONIY TAYYORGARLIKNI TEXNIK TAYYORGARLIKGA TA'SIRI
Pedagogik
tajriba tadqiqot ishtirokchilarining jismoniy tayyorgarlik koʻrsatkichi
natijalarining oʻsishiga ijobiy ta'sir koʻrsatdiJadvalda tayyorgarlik guruhlari boʻyicha
shugʻullanuvchilarining maxsus jismoniy tayyorgarlik koʻrsatkichlarini oʻzgarishi dinamikasi
t
oʻgʻrisida ma'lumotlar keltirilgan. Ma'lumotlarga qaraganda BTGning nazorat guruhida
oyoqlarni yozuvchi mushaklar kuchining oʻsishi dastlabki natijaga koʻra
- 17.9 kg.ga, Dk tanani
yozuvchi mushaklar kuchining oʻsishi
- 9.2 kg.ga, Sk tanani yozuvchi mushaklar kuchining
oʻsishi
-
13.6 kg.ga, «XM
-
tren» trenajerida qoʻllarni bukib tortish kuchining oʻsishi
- 6.3 kg.ga,
shvung usulida yuqoriga koʻtarishda koʻllarni yozuvchi kuchining oʻsishi
- 7.5 kg.ga va
sakrovchanlik qobiliyatining oʻsishi
- 4.6 sm.ga teng b
oʻldi. Oʻsish statistik ishonchli emas
(r˃0,5). Bu shundan dalolat beradiki, mashgʻulot jarayonida nazorat guruhidagi sportchilarda
koʻproq oyoqlarni yozuvchi va tanani yozuvchi hamda qoʻllarni yozuvchi va bukuvchi
mushaklarning kuch yondashuvlari oshirish
ga e'tibor qaratilmagan. Mashgʻulotlarda
musobaqa va maxsus-yordamchi mashqlarni bajarish texnikasini takomillashtirish bilan
cheklanib qolgan.
Tajriba guruhida oʻzgarishlar biroz yuqoriroq. Oyoqlarni yozuvchi mushaklar kuchining
oʻsishi
- 25.9 kg.ga, Dk t
anani yozuvchi mushaklar kuchining oʻsishi
- 15.6 kg.ga, Sk tanani
yozuvchi mushaklar kuchining oʻsishi
-
23.7 kg.ga, «XM
-
tren» trenajerida qoʻllarni bukib tortish
kuchining oʻsishi
-
13.4 kg.ga, shvung usulida yuqoriga koʻtarishda koʻllarni yozuvchi kuchi
ning
oʻsishi
-
17.4 kg.ga va sakrovchanlik qobiliyatining oʻsishi
-
8.2 sm.ga toʻgʻri keldi. Oltita
mashqdagi oʻsish farqi statistik ishonchli (r<0,05). Shunday qilib, tanani yozuvchi va
oyoqlarni yozuvchi mushaklar kuchi natijalarining oʻsishi bilan birga, koʻllarni bukuvchi va
yozuvchi mushaklar kuchi, shuningdek, sakrovchanlik qobiliyati oshdi. Shuni e’tirof etish joizki,
og‘ir atletikachi uchun muhim jismoniy sifatlardan biri hisoblangan mushaklarning mutlaq
kuchini tarbiyalashda kuch xusu
siyatiga ega mashqlar (tortishlar va o‘tirib
- turishlar) ulushini
qisqartirib, ko‘llarni yozuvchi mushak kuchini oshirishga qaratilgan shvung usulida
yuqoriga ko‘tarish, «XM» usulida yuqoriga ko‘tarish va «XM
-
tren» trenajerida qo‘llarni buki
b-
yozish mashqlar hajmini oshirish va muntazam ravishda sakrovchanlik qobiliyatining
rivojlanishiga ta’sir qiluvchi yuqoriga sakrash mashqlarini qo‘llash maqsadga muvofiqdir.
OʻMGda nazorat guruhida dastlabki natijaga koʻra tadqiqot yakunida olingan
koʻrsatkichlar boʻyicha elkadagi shtanga bilan oʻtirib turish mashqida
- 16.1 kg.ga, dast
koʻtarishli tortish mashqida
-
10.1 kg.ga, siltab koʻtarishli tortish mashqida
-
12.9 kg.ga, «XM
-
tren» (dinomametriya) mashqida
-
5.2 kg.ga, shvung usulida yuqoriga koʻtar
ish mashqida - 9.5
kg.ga, yuqoriga sakrash mashqida - 5.1 sm.ga oshdi.
Tajriba guhurida esa katta oʻzgarish kuzatildi. Elkadagi shtanga bilan oʻtirib turish
mashqida -
24.3 kg.ga, dast koʻtarishli tortish mashqida
-
22.3 kg.ga, siltab koʻtarishli tortish
mashqida -
22.4 kg.ga, «XM
-
tren» (dinomametriya) mashqida
- 12.8 kg.ga, shvung usulida
yuqoriga koʻtarish mashqida
- 11.6 kg.ga, yuqoriga sakrash mashqida - 7.9 sm.ga yaxshilandi.
SKEGda nazorat va tajriba guruhlarida mezonlar boʻyicha koʻrsatkichlar ijobiy
tamonga
oʻzgardi. Biroq tajriba guruhida nazorat guruhiga nisbatan natijalar yuqoriroq boʻldi. Nazorat
va tajriba guruhlarida elkadagi shtanga bilan oʻtirib turish mashqida koʻrsatkich boshqa
mezonlarga karaganda yuqoriroq boʻlganini koʻramiz. Bu ogʻir atletka mashgʻulotlarida elkada
oʻtirib turish mashqidan tashqari oʻtirib turish harakati bor barcha mashqlarni bajarishi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
218
hisobiga oyoqlar mushak kuchi oshadi. Bundan tashqari ushbu sport turida oyoqlarning
mushak kuchining yondashuv yuqori darajada boʻlishn
i talab etadi.
Mashgʻulot jarayonida jismoniy tayyorgarlikni oshirishga ta'sir koʻrsatuvchi xar bir
mashqlarni maqsad boʻyicha foydalanish va ularni toʻgʻri taqsimlangan meyorini qoʻllashga
katta e'tibor berish, nafaqat sport natijasiga oʻsishiga hizmat
qilishi, balki texnik mahoratiga
ham ijobiy ta'sir koʻrsatishini oʻnitmaslik oʻnitmaslik lozim.
Yuqorida keltirilgan natijaridan koʻrinib turibdiki, nazorat va tajriba guruhlarining
jismoniy tayyorgarlik koʻrsatkichlari solishtirilganda ularning oʻrtasid
agi natijalar biroz
farqlandi (5.15-, 5.16-, 5.17-rasmlarga qarang).
Izoh:
NG-nazoart guruhi, TG-
tajriba guruhi, OʻF
-
oʻrtadagi farq
5.15-
rasm. BTGdagi tadqiqot guruhlari boʻyicha jismoniy tayyorgarlikning
oʻsish koʻrsatkichlari
Rasmda
BTGning jismoniy tayyorgarlik holati keltirib oʻtilgan. BTG shugʻulanuvchilarida
jismoniy tayyorgarlik darajasining dastlabki natijalariga nisbatan yuqori natijaga ega boʻlishi
ta'biy xol, sababi boshlangʻich tayyorgarlikda shugʻullanuvchilarning maksimal
jismoniy va
texnik qobiliyatlari tayyorgarlik boshida namayon boʻlmaydi. Shugʻullanuvchilar muntazam
mashgʻulotlar olib borilgandan soʻng individual yondashuvlaridan kelib chiqib, tezkor rashivda
natijalar ortib boradi. Shu bois, ushbu tayyorgarlik bosqichida jismoniy tayyorgarlik qobiliyatini
aniqlovchi mezonlarda yuqori koʻrsatkichga ega boʻlishdi.
Tadqiqot yakunida nazorat va tajriba guruhlarining shugʻullanuvchilari oʻrtasida oyoq
mushaklar kuchi - 11.8 %ga, Dk tanani yozuvchi mushaklarning kuchi - 14.8 %ga, Sk tanani
yozuvchi mushaklarning kuchi -
14.9 %ga, qoʻllarni bukuvchi kuchi
-
17.3 %ga, qoʻllarni
yozuvchi mushak kuchi - 22.7 %ga hamda sakrovchanlik qobiliyati - 19.1 %ni tashkil qildi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
219
Izoh:
NG-nazoart guruhi, TG-
tajriba guruhi, OʻF
-
oʻrtadagi
farq
5.16-
rasm. OʻMGdagi tadqiqot guruhlari boʻyicha jismoniy tayyorgarlikning
oʻsish koʻrsatkichlari
Rasmda koʻrishimiz mumkinki tadqiqot guruhlari oʻrtasida eng yuqori koʻrsatkich
sakrovchanlik qobiliyatida namayon boʻldi. Nazorat guruhi mashgʻulotlar
jarayonida
sakrovchanlik qobiliyatini oshirish uchun yuqoriga sakrash mashqlariga katta e'tibor
berishmadi. Tajriba guruhi jismoniy kuch sifatini oshirishdan tashqari portlovchanlik
qobiliyatini pasayib ketmasligi sababli mashgʻulot jarayonining asosiy qis
mini yakunida
koʻllanish mashgʻulot rejasiga kiritilgan. Biroq, nazorat guruhining yuqoriga sakrash natijasi 4.6
sm.ga yaxshilangan. Bu oyoqlarning mushak kuchi 10.9 kg.ga oshganligi hisobiga oʻsgan. Qolgan
mezonlarda, masalan, oyoq mushaklar kuchi - 7.6 %ni, Dk tanani yozuvchi mushaklarning kuchi
- 14.1 %ni, Sk tanani yozuvchi mushaklarning kuchi -
8.8 %ni, qoʻllarni bukuvchi kuchi
- 8.7 %ni,
qoʻllarni yozuvchi mushak kuchi
- 3.1 %ni hamda sakrovchanlik qobiliyati - 16.5 %sm.ga
farqlandi.
Izoh:
NG-nazoart guruhi, TG-
tajriba guruhi, OʻF
-
oʻrtadagi farq
5.17-
rasm. SKEGdagi tadqiqot guruhlari boʻyicha jismoniy tayyorgarlikning
oʻsish koʻrsatkichlari
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
220
Pedagogik tadqiqot yakunida SKEGning nazorat va tajriba guruhlari o‘rtasida oyoq
mushaklar kuchi - 5.8 %ni, Dk tanani yozuvchi mushaklarning kuchi - 6.8 %ni, Sk tanani
yozuvchi mushaklarning kuchi -
7.2 %ni, qo‘llarni bukuvchi kuchi
-
6.2 %ni, qo‘llarni
yozuvchi mushak kuchi - 3.8 %ni hamda sakrovchanlik qobiliyati - 3.5 %ni tashkil qildi.
Tajriba guruh
ida yelkadagi shtanga bilan o‘tirib turish mashqidagi ko‘rsatkich
nazorat guruhiga nisbatan foiz ko‘rsatkichida yuqori bo‘lgan bo‘lsa, kilogrammlarda atiga
3.6 kg.ni tashkil qildi. Albatta tajriba guruhdagi shug‘ullanuvchilar uchun bu ko‘rsatkich
yaxshi de
b hisoblansa, bu va qolgan ko‘rsatkichlarning natijasi shug‘ullanuvchilarni texnik
mahoratini mukammal namoyon qilishga samarali ta’sir ko‘rsatishiga zamin yaratadi.
Pedagogik tajriba va nazorat guruhlari o‘rtasida oyoqlarni yozuvchi, tanani yozuvchi
me’yo
rlarda katta farq musobaqa va maxsus-
yordamchi mashqlar maqsad sari qo‘llanish
vaqti va ularning optimal taqsimlangan me’yorlari bo‘yicha mashg‘ulot rejasini tuzmaslik
bundan tashqari, qo‘llarni bukuvchi va yozuvchi mushaklar kuchi va sakrovchanlik
qobiliy
atining o‘sishidagi bunday katta farq nazorat guruhining mashg‘ulotlarida qo‘llarni
bukuvchi va yozuvchi mushaklar kuchi va sakrovchanlik qobiliyatining rivojlanishga
qaratilgan maxsus-yordamchi mashqlardan foydalanmaslik sababli kuzatildi.
XULOSA
Yuqorida
gi tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ogʻir atletika sportida jismoniy
tayyorgarlik darajasi sportchining texnik mahorati rivojiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Ayniqsa oyoq, qo‘l va tanani yozuvchi mushaklar kuchi hamda sakrovchanlik qobiliyati
texnik
mashqlarni muvaffaqiyatli bajarishda muhim rol o‘ynaydi. Tajriba guruhining
nazorat guruhiga nisbatan yuqori natijalarga erishgani, mashgʻulot jarayonida to‘g‘ri
tanlangan mashqlar majmuasining samaradorligini isbotlaydi. Shuningdek, musobaqa va
maxsus-yordamchi mashqlarni maqsadga muvofiq rejalashtirish sportchilarning umumiy
sport ko‘rsatkichlarini va texnik tayyorgarlik darajasini oshirishda muhim ahamiyatga ega
ekani tasdiqlandi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
Gaverdovskiy Yu.K. O‘rgatish sport
mashqlariga. Biomekanika. Metodologiya.
Didaktika. M.: Sovetskiy sport, 2008.
–
912 b.
Ge N.D., Tyutebayev B.X. Og‘ir atletikachilar uchun maxsus
-tayyorgarlik mashqlarini
tanlash uslubiyatining eksperimental asoslanishi // Vestnik fizicheskoy kultury. Olmati,
2002.
–
B. 71
–
75.
Ge N.D., Tyutebayev B. Og‘ir atletikachilarning texnik tayyorgarlik darajasini
baholash. Ilmiy jurnal “Olimp” №2
-3/2016. B. 47
–
48.
Ge N.D. Og‘ir atletika mashqlari texnikasini o‘rgatish metodikasi: Ped. fan. nom. ilmiy
daraja olish uchun avtoreferat.
–
M., 1998.
–
24 b.
Ge N.D., Medvedev A.S. Ko‘krakdan shtangani siltab ko‘tarish texnikasini o‘rgatish
metodikasi: Talabalar uchun metodik ishlanma. M.: GTSOLIFK, 1993.
–
120 b.
Godik M.A. Sport metrologiyasi: Jismoniy madaniyat institutlari uchun darslik.
–
M.:
Fizkultura i sport, 1988.
–
192 b.
Dobrovolskiy I., Golovin E. Trener jihozlari: Portlovchan kuchni rivojlantirish
metodikasi / I. Dobrovolskiy, E. Golovin // Yengil atletika. 1973.
–
№12. –
B. 12
–
13.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
221
Dobrovolskiy S.S., Yust V.V. Og
‘ir atletikachilar harakatlarining biomekanik tahlili:
O‘qituvchilar, trenerlar va talabalar uchun metodik tavsiyalar. Xabarovsk: DVGAFK, 2003.
–
82 b.
Dvorkin L.S. Og‘ir atletika: Yosh og‘ir atletikachini tayyorlash uslubiyoti. 2
-nashr. M.:
Yurayt, 2017.
–
B. 128
–
131.
Dvorkin L.S. Og‘ir atletika. 1
-jild va 2-jild. 2-nashr. M.: Yurayt nashriyoti, 2017.
–
B.
170
–
172, 232
–
242.
