Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The place of the principle of social justice in global reform
processes aimed at improving the social protection system
in New Uzbekistan
Azizbek KHADJIEV
1
National Center for Human Rights of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2025
Received in revised form
15 June 2025
Accepted 25 June 2025
Available online
15 July 2025
This article interprets the program “Obod qishloq”, new
effective mechanisms for reducing poverty, systems for solving
social problems in society, such as “temir daftar”, “ayollar
daftari”, “yoshlar daftari”, “mahallabay” and “хonadonbay” as
ensuring social justice.
"In accordance with the Constitution, it was declared
that Uzbekistan will be transformed into a social state where
every citizen, regardless of nationality, language, and religion,
can live a free, peaceful, and prosperous life."
Indeed, the implementation of any serious program
also requires strengthening national unity. Because without
unity, solidarity, and cooperation among representatives of the
nation, even the most noble goals remain a dream. In this
regard, it is emphasized and highlighted that the analysis of
factors that strengthen national unity is gaining special
importance.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss6/S-pp531-538
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
social justice,
poverty reduction,
social security,
vital needs,
universal values,
healthy society.
1
Independent Researcher, National Center for Human Rights of the Republic of Uzbekistan.
E-mail: hodjievazizbek559@gamil.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
532
Yangi
O‘zbekistonda
ijtimoiy
muhofaza
tizimini
takomilla
shtirishga
yo‘naltirilgan
global
islohot
jarayonlarida ijtimoiy adolat tamoyilining o‘rni
ANNOTATSIYA
Kalit so
‘
zlar:
ijtimoiy adolat,
kambag‘allikni qisqartirish,
ijtimoiy ta’minot,
hayotiy ehtiyojlar,
umuminsoniy qadriyat,
sog‘lom jamiyat
.
Ushbu maqolada 2022-2026-
yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi negizida amalga
oshirilayotgan “Obod qishloq” dasturi, kambag‘allikni
qi
sqartirish
bo‘yicha
yangi
samarali
mexanizmlar,
mamlakatimizda ijtimoiy muammolarni bartaraf etish
maqsadida joriy etilgan “temir daftar”, “ayollar daftari”, “yoshlar
daftari”, “mahallabay” va “xonadonbay” ishlash tizimlar ijtimoiy
adolatni ta’minlovchi vo
sitalar sifatida talqin qilinadi.
“Konstitutsiyaga muvofiq, O‘zbekiston millati, tili va dinidan
qat’i nazar, har bir fuqaro erkin, tinch va farovon hayot
kechiradigan ijtimoiy davlatga aylantirilishi e’lon qilindi”.
Darhaqiqat, har qanday jiddiy ahamiyatga molik dasturni
ro‘yobga
chiqarish
masalasi
milliy
hamjihatlikni
mustahkamlashni ham taqozo qiladi. Chunki millat vakillari
orasida yakdillik, hamjihatlik, hamkorlik bo‘lmas ekan, eng ezgu
maqsadlar ham orzuligicha qolib ketadi. Shu munosabat bilan
milliy hamjihatlikni mustahkamlash omillari tahlili alohida
ahamiyat kasb qilmoqda ekanligi ta’kidlab o‘tilgan va yoritib
berilgan.
Место
принципа
социальной
справедливости
в
глобальных процессах реформ, направленных на
совершенствование системы социальной защиты в Новом
Узбекистане
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
социальная
справедливость,
сокращение бедности,
социальное обеспечение,
жизненные потребности,
общечеловеческие
ценности,
здоровое общество
.
В статье анализируется программа «Obod qishloq»,
а также новые эффективные механизмы сокращения
бедности и системы решения социальных проблем
общества —
«Temir daftar»,
«Ayollar daftari»,
«Yoshlar daftari»,
«Mahallabay»
и «Xonadonbay», —
направленные на обеспечение социальной справедливости.
В соответствии с Конституцией провозглашено, что
Узбекистан будет преобразован в социальное государство,
где каждый гражданин, независимо от национальности,
языка и вероисповедания, сможет жить свободной, мирной
и благополучной жизнью.
Действительно,
реализация
любой
серьёзной
программы требует укрепления национального единства:
без
единства,
солидарности
и сотрудничества
представителей нации даже самые благородные цели
остаются лишь мечтой. В этой связи подчёркивается
особая значимость анализа факторов, укрепляющих
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
533
национальное единство
.
“
Bizning faoliyatimiz eng muhim konstitutsiyaviy qoidaga
–
ijtimoiy adolat
tamoyilini ta
’
minlashga qaratilishi shart. Ijtimoiy adolat
–
bu siyosiy qarashlari, jinsi,
millati, tili va diniy e
’
tiqodidan qat
’
i nazar, qonun oldida barcha fuqarolarning tengligini
ta
’
minlashdir. Bu
–
ta
’
lim, tibbiyot va boshqa sohalardagi imkoniyatlar tengligidir. Bu
–
kafolatlangan mehnat faoliyati erkinligi, mansab lavozimlari b
o‘
yicha k
o‘
tarilib
borishdagi imkoniyatlar tengligidir. Eng muhimi, bu- keksa avlod vakillari va ijtimoiy
himoyaga muhtoj fuqarolar t
o‘g‘
risidagi
g‘
amx
o‘
rlikdir. Jamiyatda ijtimoiy adolat
tamoyilini qaror toptirish borasidagi asosiy vazifamiz
–
bu adolatli qonunlar qabul
qilishdan iborat
”
[1].
Bugungi kunda Yangi
O‘
zbekistonda adolatli jamiyatni barpo etishga yunaltirilgan
global islohot jarayonlari olib borilmoqda. Ushbu jarayonlar salmoqli natijalar bilan
yakun topishi uchun muayyan huquqiy, siyosiy dastur b
o‘
lishi kerak, albatta. Bunday
dastur 2023-yilning 14-iyul kuni
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga
saylangan Sh.M.Mirziyoyevning inauguratsiya marosimida ma
’
lum kilingani yaxshi
ma
’
lum. Prezident
“
Kelgusi davr
O‘
zbekiston uchun siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy-
gumanitar sohalarda chuqur, burilishlar va ulkan
o‘
zgarishlar davri b
o‘
ladi
”,
deb
ta
’
kidladi. Bundan tashqari
“
Konstitutsiyaga muvofiq,
O‘
zbekiston millati, tili va dinidan
qat
’
i nazar, har bir fuqaro erkin, tinch va farovon hayot kechiradigan ijtimoiy davlatga
aylantirilishi e
’
lon qilindi
”
. Darhaqiqat, har qanday jiddiy ahamiyatga molik dasturni
ruyobga chiqarish masalasi milliy xamjihatlikni mustahkamlashni ham takozo qiladi.
Chunki millat vakillari orasida yaqdillik, hamjihatlik, hamkorlik bo
‘
lmas ekan, eng ezgu
maqsadlar ham orzuligicha qolib ketadi. Shu munosabat bilan milliy hamjihatlikni
mustahkamlash omillari tahlili alohida ahamiyat kasb qilmokda. Bunga,
O‘
zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2019-yil 15-noyabrda qabul qilingan
“
Millatlararo
munosabatlar sohasida
O‘
zbekiston Respublikasi davlat siyosati konsepsiyasini
tasdiqlash to
‘g‘
risida
”
gi Farmoni
х
[1] yaqqol misol b
o‘
ladi. Millatlararo totuvlik barcha
davrlarda ijtimoiy barqarorlik va jamiyat taraqqiyotini ta
’
minlashning muhim omili
vazifasini o
‘
tab kelgan.
Aynan, ijtimoiy adolat mamlakat va davlatlar
o‘
rtasidagi tinch va farovon
hayotning asosiy tamoyilidir. Ijtimoiy adolat tamoyillari odamlarning yoshi, irqi, millati,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
534
dini, madaniyati va nogironligi sababli yuzaga keladigan t
o‘
siqlarni bartaraf etishga
qaratilgan. Xalqaro hamjamiyat ijtimoiy taraqqiyot va adolatga barcha inson huquqlari va
asosiy erkinliklari hurmat qilingan sharoitda erishish mumkinligini tan oladi. Savdo,
sarmoya va kapital oqimlari orqali globallashuv va
o‘
zaro bog
‘
liqlik, shuningdek,
texnologiya, jumladan, axborot texnologiyalari sohasidagi yutuqlar butun dunyo b
o‘
ylab
global iqtisodiy
o‘
sish, tiklanish va turmush darajasini oshirish uchun yangi imkoniyatlar
ochmoqda. Xalqaro mehnat tashkilotining (XMT) Ijtimoiy adolat t
o‘
g
‘
risidagi
deklaratsiyasining qabul qilinishi ijtimoiy adolatga sadoqatning namunasidir.
Deklaratsiya bandlik, ijtimoiy himoya, ijtimoiy muloqot hamda mehnatdagi asosiy
tamoyillar va huquqlar orqali barcha uchun adolatli natijalarni kafolatlashga qaratilgan.
XMTning Ijtimoiy adolat t
o‘g‘
risidagi deklaratsiyasi 1944-yildagi Filadelfiya
deklaratsiyasi va 1998-yilgi Mehnat sohasidagi asosiy tamoyillar va huquqlar t
o‘g‘
risidagi
deklaratsiyada belgilangan tamoyillarni aks ettiradi.
Ijtimoiy adolat munozarali tushunchadir. Bugungi kunda ijtimoiy adolat deganda
qonun oldida tenglik, ijtimoiy ta
’
minot va mamlakat aholisining hayotiy ehtiyojlarini
ta
’
minlash deb ham tushunish mumkin. Ijtimoiy adolatni umuminsoniy qadriyat deb
atash ham mumkin, chunki uning namoyon bo
‘
lishi madaniyat, bilim, inson hayoti,
tinchlik, axloq kabi boshqa
“
abadiy qadriyatlar
”
singari har qanday so
g‘
lom jamiyat
uchun ham tabiiydir.
Ijtimoiy adolat zamonaviy fuqarolik jamiyatining asoslaridan biridir.
O‘
z fuqarolari
uchun ijtimoiy adolatni ta
’
minlovchi mamlakat faol fuqarolik jamiyatini shakllantirishda
ishtirok etmoqda. Shu bilan birga, ijtimoiy adolat fuqarolarga qonun ustuvorligini his
qilish,
o‘
z huquq va majburiyatlaridan teng foydalanish imkonini beradi.
Ijtimoiy adolat tamoyillari k
o‘
pincha davlatning asosiy hujjati - Konstitutsiyada
o‘
z
ifodasini topgan.
O‘
zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida ham shu kabi moddalar,
masalan, 8-moddasida
“O‘
zbekiston xalqi, millatidan qat
’
i nazar,
O‘
zbekiston
Respublikasining fuqarosidir
”, 14
-moddasida
“
Davlat
o‘
z faoliyatini inson va jamiyat
farovonligi manfaatlarini k
o‘
zlab, ijtimoiy adolat va qonuniylik tamoyillari asosida
quradi
”.
Bu
O‘
zbekistonda ijtimoiy adolat tamoyillari qonuniy mustahkamlanganini yana
bir bor isbotlaydi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
535
Yangi
O‘
zbekistonda asosiy konstitutsiyaviy tamoyil ijtimoiy adolatni qaror
toptirishda olib borilayotgan islohotlarni uchta guruhga ajratish mumkin.
Birinchidan
, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar kabi ne
’
matlarni
taqsimlashdagi davlatning majburiyati.
O‘
zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi
Konstitutsiyasining hamda
“O‘
zbekiston-
2030”
strategiyasining qabul qilinishi
mamlakat tarixida yangi davr- ulkan ijtimoiy
o‘
zgarishlar va innovatsiyalar davrini
boshlab berdi. Biroq, muvaffaqiyat kaliti nafaqat keng strategik rejalarni ishlab chiqish,
balki ularni amaliy amalga oshirishdir.
Shu bois,
O‘
zbekiston tomonidan ulkan rejalarni amalga oshirish b
o‘
yicha amalga
oshirilayotgan aniq qadamlarga t
o‘
xtalib, erishilgan natijalar va muvaffaqiyatlarni k
o‘
rib
chiqamiz. Darhaqiqat, strategiya qabul qilinganidan buyon
O‘
zbekiston hukumati uni
amalga oshirish ustida faol ish olib bormoqda.
Ta
’
limni modernizatsiya qilish, so
g‘
liqni saqlash tizimini isloh qilish, ijtimoiy
himoyani kuchaytirish va madaniy merosni asrab-avaylash kabi y
o‘
nalishlarda turli
dastur va tashabbuslar amalga oshirildi.
Ta
’
lim sohasida zamonaviy ta
’
lim standartlarini joriy etish,
o‘
quv dasturlarini
yangilash va ta
’
lim muassasalari infratuzilmasiga sarmoya kiritish asosiy chora-tadbirlar
b
o‘
ldi. So
g‘
liqni saqlash sohasida s
o‘
nggi yillarda klinikalarni modernizatsiya qilish,
kadrlar tayyorlash va sifatli tibbiy xizmat k
o‘
rsatish uchun yangi texnologiyalarni joriy
etishga asosiy e
’
tibor qaratilmoqda.
“
Konstitutsiyaviy adolat tamoyilini amalda
ta
’
minlash borasida ham ulkan ishlar amalga oshirilmoqda. Xususan
, “
Obod qishloq
”
dasturi amalga oshirilishi tufayli qishloq aholisining yashash sharoitlari yaxshilanmoqda.
Kamba
g‘
allikni qisqartirish maqsadida ijtimoiy q
o‘
llabquvvatlashning yangi samarali
mexanizmlari joriy etilyapti. Mamlakatimizda ijtimoiy muammolarni bartaraf etish
maqsadida joriy etilgan
“
temir daftar
”, “
ayollar daftari
”, “
yoshlar daftari
”, “
mahallabay
”
va
“
xonadonbay
”
ishlash tizimlari dastlabki ijobiy natijasini berayotganini ta
’
kidlash lozim.
Ayniqsa, faxriylarimiz, xotin-qizlar, yoshlar, aholining yordamga muhtoj qatlamlarining
huquq va manfaatini ta
’
minlashga alohida e
’
tibor qaratilmoqda
”
[1].
Ijtimoiy himoyani kuchaytirish doirasida aholini ijtimoiy q
o‘
llab-quvvatlash
mexanizmlari takomillashtirildi, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini q
o‘
llab-
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
536
quvvatlash dasturlari joriy etildi, bandlikka k
o‘
maklashish va qashshoqlikni kamaytirish
b
o‘
yicha strategiyalar ishlab chiqildi.
Strategiyaning amalda tatbiq etilishi
o‘
z samarasini berdi, buni qator
muvaffaqiyatli tashabbuslar ham tasdiqlaydi. Masalan, hududlarda ta
’
limni
modernizatsiya qilish dasturi aholining savodxonlik darajasini va bilim olish imkoniyatini
sezilarli darajada oshirdi. Teletibbiyotning joriy etilishi esa chekka hududlar aholisiga
yuqori malakali mutaxassislardan tibbiy maslahat olish imkonini berdi.
Biroq erishilgan muvaffaqiyatlarga qaramay,
O‘
zbekiston hali ham jiddiy
muammolarga duch kelmoqda, bu esa keyingi taraqqiyotga t
o‘
sqinlik qilishi mumkin va
shuning uchun keyingi sa
’
y-harakatlar va innovatsiyalar shaklida zudlik bilan javob
berishni talab qiladi. Strategiyani davom ettirish doimiy monitoring, baholash va
jamiyatning
o‘
zgaruvchan sharoitlari va ehtiyojlariga muvofiq rejalarni moslashtirishni
talab qiladi.
Ushbu t
o‘
siqlarni tushunish va ularni bartaraf etish strategiyasini ishlab chiqish
mamlakatning barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini ta
’
minlashda muhim ahamiyatga
ega. Masalan, ta
’
lim va tibbiy xizmatlar sifatini oshirish[1] va ulardan foydalanish
imkoniyatlarini kengaytirish imkoniyatlarining cheklanganligi hamon kuzatilayotgani
asosiy muammolardan biridir.
Kadrlar bilan ta
’
minlash ham asosiy muammo hisoblanadi[2], jumladan,
Kamba
g‘
allikni qisqartirish va bandlik vazirligi tizimidagi 65-ta kasbiy k
o‘
nikma
markazida
o‘
qitish sifatini oshirish, grantlar jalb etib, zamonaviy kasblarga mos
uskunalar bilan jihozlash; rivojlangan davlatlarda talabalar uchun
“Work
and
Travel”
va
boshqa shu kabi dasturlardan foydalanish imkoniyatini oshirish.
Innovatsiyalar va xizmatlarni raqamlashtirishning ahamiyati ham samaradorlik va
qulaylikni oshirishning hal qiluvchi omili sifatida e
’
tirof etiladi. Shu nuqtai nazardan,
raqamli transformatsiya taqdim etayotgan imkoniyatlarni faol
o‘
rganish va ijtimoiy
xizmatlarni boshqarishga yangi texnologiyalarni joriy qilish dolzarbligicha qolmoqda.
Ikkinchidan,
inson sha
’
ni, qadr-qimmatini himoya qilish orqali ijtimoiy adolatni
ta
’
minlash.
“
Davlatimiz rahbari ta
’
rifiga k
o‘
ra, inson qadri - mamlakatning har bir
fuqarosi uchun tinch va xavfsiz hayot, fundamental huquq va erkinliklar, malakali tibbiy
xizmat, sifatli ta
’
lim, kuchli va manzilli ijtimoiy himoya hamda so
g‘
lom ekologik muhit
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
537
ta
’
minlanishini, munosib turmush sharoiti va zamonaviy infratuzilmaning bosqichma-
bosqich yaratilishini anglatadi
”
[3].
Bugungi kunda inson qadr-qimmati, uning huquqlari, erkinliklari va qonuniy
manfaatlarini ta
’
minlash g
‘
oyasi davlatimizning butun ichki va tashqi siyosatining tamal
toshiga, Yangi
O‘
zbekistonda olib borilayotgan demokratik islohotlarning eng muhim
harakatlantiruvchi kuchiga hamda ushbu ezgu sa
’
y-harakatlarni
o‘
zaro bo
g‘
lab turuvchi
muhim omilga aylandi.
O‘
tgan davrda Konstitutsiyaga kiritilgan
o‘
zgartirish va q
o‘
shimchalarni tahlil
qilsak, bu
o‘
zgartirish va q
o‘
shimchalar ijtimoiy hayotni, davlat qurilishi va boshqaruvini
yanada
demokratlashtirishga,
fuqarolik
jamiyati
institutlarining
faoliyatini
kuchaytirishga qaratilganligini k
o‘
ramiz.
Mukammal Konstitutsiyani qabul qilish masalani bir tomoni. Lekin uni faqat
qabul qilib q
o‘
yib, normalarini ta
’
minlanishini samarali choralari k
o‘
rilmasa kutilgan
natija chiqmaydi, albatta. Oxirgi yillarda amalga oshirilayotgan ta
’
lim[1], tibbiyot (
sohaga
bosqichma-bosqich tibbiy su
g‘
urta tizimini joriy etish, tibbiy xizmatlar bozorida
zamonaviy raqobat muhitini yaratish, shu asosda aholining kafolatlangan va sifatli tibbiy
yordam olish imkoniyatlarini kengaytirish)
[2], odil sudlov sohasini takomillashtirish
(
“
Inson qadri uchun
” g‘
oyasi asosida chinakam adolatli sud tizimini shakllantirish hamda
uning faoliyatini xalq manfaati va inson qadr-qimmatini samarali himoya qilishga
y
o‘
naltirish)[3] . Shu bilan birga,
“
Yangi
O‘
zbekiston davlati- xalqniki. Mamlakatda amalga
oshirilayotgan islohotlarning asosiy maqsadi inson, uning hayoti, erkinligi, sha
’
ni, qadr-
qimmati, qonuniy ehtiyojlari va manfaatlarini himoya qilishdir.
O‘
zbekiston
Prezidentining Virtual qabulxonasi va Xalq qabulxonalari faoliyati insonning shaxsiy,
siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlari va erkinliklarini ta
’
minlashga katta hissa
q
o‘
shmoqda
”
[4] xalq bilan muloqotni yangicha yo
‘
lga q
o‘
yishga qaratilgan tadbirlar
Konstitutsiya normalarini hayotga tatbiq qilinishini yanada kengaytirishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
«Konstitutsiya –
erkin va farovon hayotimiz, mamlakatimizni yanada taraqqiy
ettirishning mustahkam poydevori
dir». Prezident Shavkat Mir
ziyoyevning
O‘zbekiston Resp
ublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 25 yilligiga
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
538
bag‘ishlangan
tantanali
marosimdagi
ma’ruzasi
.
www.
https://constitution.uz/oz/pages/prezident_maruzasi_25yil
2.
А
.
Х.Саидов.
Янги
Ўзбекистонни
барпо
этиш
йўлида
.
https://parliament.gov.uz/oz/articles/616. 11.01.2023
3.
А. Х. Саидов
.
Янги таҳрирдаги Конституция
-
инсон шаъни, қадр
-
қиммати ва
ҳуқуқларининг
мустаҳкам
кафолати
.
https://constitution.uz/uz/pages/Konstitutsiya_mustahkam_kafolat .
4.
А.Х. Саидов
.
Инсон ҳуқуқлари соҳасидаги таълим тинчлик,
барқарор
ривожланиш ва фаровонликка хизмат қилади
.
5.
Ж
.
Отажонов
.
Тиббиёт соҳасидаги ислоҳотлар
-
янги босқичда
.
https://parliament.gov.uz/oz/news/. 23.05.2024.
6.
“Одил судловга эришиш имкониятларини янада кенгайтириш ва судлар
фаолияти самарадорлигини
оширишга доир қўшимча чора
-
тадбирлар
тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони
. www.
lex.uz
7.
А
.
Х.Саидов.
Янги
Ўзбекистонни
барпо
этиш
йўлида
.
https://parliament.gov.uz/oz/articles/616. 11.01.2023
8.
Ўзбекистон
Республикаси
Президенти
Шавкат
Мирзиёевнинг
Парламентлараро
Иттифоқнинг
150
-
Ассамблеясидаги
нутқи
.
https://president.uz/uz/lists/view/8034
