Английский язык для специальных целей: проблемы и стратегии в преподавании ESP

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Teaching English for Specific Purposes (ESP): Challenges
and Strategies in ESP Instruction

Abduqodir AKHMADJONOV

1

Andijan Institute of Mechanical Engineering

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received August 2024

Received in revised form

15 September 2024
Accepted 15 October 2024

Available online

25 November 2024

This article predominantly focuses on strategies and

challenges in teaching ESP courses. This paper also analyzes the

role of teachers and technology in ESP classrooms.

2181-

1415/©

2024 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-

iss5-pp319-326

This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

challenges,

EAP,

ELT,

ESP,

methodology,

strategies,

professional life,

technology.

Muayyan yo

‘

nalishlarda ingliz tili o

‘

qitish (ESP): ESP

o‘qitishdagi muammolar va strategiyalar

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

muammolar,

EAP,

ELT,

ESP,

metodologiya,

strategiyalar,

kasbiy hayot, t

exnologiya.

Ushbu maqola, asosan, ESP kurslarini o‘qitishdagi

strategiyalar va muammolarga bag‘ishlangan. Shuningdek,

ESP darslarida o‘qituvchilar va texnologiyaning roli ham tahlil

qilinadi.

1

Teacher, Andijan Institute of Mechanical Engineering. E-mail: abduqodiraxmadjonov@gmail.com

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

5 (2024) / ISSN 2181-1415

320

Английский язык для специальных целей: проблемы и

стратегии в преподавании ESP

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

проблемы,

EAP,

ELT,

ESP,

методология,

стратегии,

профессиональная жизнь,
технологии

.

Данная статья в основном сосредоточена на стратегиях

и проблемах в преподавании ESP. Также анализируется

роль преподавателей и технологий в ESP

-

классах.

KIRISH

Bugungi globallashgan dunyoda

“

Muayyan yo

’

nalishlarda Ingliz tili o

’

qitish

” (

ESP

–

English for Specific Purposes) o

‘

z kasbiy faoliyatini rivojlantirmoqchi bo

‘

lgan

mutaxassislar uchun nihoyatda muhimdir. Bu yondashuv o

‘

quvchilarga ma

’

lum bir kasb

yoki o

‘

quv yo

‘

nalishi (masalan, tibbiyot yoki yuridik sohalari) uchun zarur bo

‘

lgan til

ko

‘

nikmalari va so

‘

z boyligini o

‘

rgatishga qaratilgan.

ESP turli sohalarda va kontekstlarda

–

jumladan, biznes, muhandislik, aviatsiya,

mehmondo

‘

stlik kabi yo

‘

nalishlarda qo

‘

llaniladi. ESPni chuqur o

‘

rganish orqali

o

‘

quvchilar tanlagan sohalarida samarali muloqot qila olish imkoniyatiga ega bo

‘

lib, bu

esa ularning ish topish ehtimolini oshiradi va kasbiy o

‘

sishga yo

‘

l ochadi.

Maxsus maqsadlar uchun ingliz tilini o‘rganishning ko‘plab afzalliklari mavjud. Bu

o‘quvchilarga o‘z kasblarida ishlatiladigan maxsus tilni yaxshi o‘zlashtirishga yordam

beradi va ularni ishonchli hamda samarali muloqotchilar qiladi. ESP, shuningdek,

o‘quvchilarga sohadagi yangiliklar va taraqqiyotlardan xabardor bo‘lish imkonini beradi,

bu esa ularga mehnat bozorida raqobatbardosh ustunlikni taqdim etadi.

Umuman olganda, ESP

–

bu til o‘rganishning samarali usuli bo‘lib, o‘quvchilarga o‘z

tanlagan kasbi yoki o‘quv yo‘nalishida muvaffaqiyatga erishish uchun zarur bo‘lgan bilim
va ko‘nikmalarni beradi. ESPga ixtisoslashgan TEFL (Ingliz tilini chet tili sifatida
o‘rgatish) o‘qituvchilari o‘quvchilariga o‘z kasbiy maqsadlariga erishishda va to‘liq
salohiyatlarini ro‘yobga chiqarishda yordam bera oladilar.

Ushbu tadqiqot ESPning ommabopligini, o‘qituvchilarning darslarda qanday

strategiyalarni qo‘llashlarini o‘rganadi. Bundan tashqari, ESP o‘qitu

vchilari duch

keladigan muammolar ham ko‘rib chiqiladi.

Ingliz tilini mukammal o‘rganish xalqaro professional muvaffaqiyat uchun muhim

hisoblanadi. Umumiy ingliz tili kursi o‘quvchilarga tilni ravon gapirish imkonini bersa,

Maxsus Maqsadlar uchun Ingliz ti

li (ESP) kursi esa o‘quvchining ehtiyojlari va kasbiga

moslashtirilgan kontentni taklif qiladi. Bundan tashqari, ESP kursiga qatnashishdan oldin

o‘quvchidan ingliz tilining asosiy bilimlari bo‘lishi talab etiladi, chunki ushbu kurs aniq

topshiriqlarga oid

so‘z boyligi va muloqotga e’tibor qaratadi.

Talabalarning kasbiy sohada xorijiy til orqali muloqot qila olish darajasiga

qo‘yilayotgan talablar ESP kursining tarkibiy tuzilmasi va mazmuni ustida ishlashni

dolzarb masalaga aylantirmoqda. ESP kursining muvaf

faqiyatli o‘rgatilishi va o‘rganilishi

ko‘p jihatdan kursni tashkil etish va ishlab chiqish asosida yotgan kontseptual
yondashuvlarga bog‘liqdir.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

5 (2024) / ISSN 2181-1415

321

ESP kursining asosiy vazifalaridan biri

–

o‘quvchilarni xorijiy tilni kasbiy bilimlarni

olish, kengaytirish v

a chuqurlashtirish vositasi sifatida ko‘ra olishga o‘rgatishdir. Ya’ni,

bu nafaqat umumiy, balki kasbiy va umumkasbiy kompetensiyalarni rivojlantirish
vositasidir [1].

Mutaxassislarning tadqiqotlarida shunday deyiladi: “Maxsus maqsadlar uchun

ingliz tilini

bilish kasbiy sohadagi til va madaniy to‘siqlarni yengib o‘tishga yordam

beradi. Shu sababli zamonaviy oliy ta’limda ESP kursi bilan bog‘liq masalalar
tadqiqotchilar va xorijiy tillarni o‘qitish bo‘yicha amaliyotchilar e’tiborida turibdi”.

Zamonaviy

til

t

a’limi

quyidagi

yondashuvlar

bilan

xarakterlanadi:

kompetensiyaviy,

shaxsga

yo‘naltirilgan,

faoliyatga

asoslangan,

kontekstual,

kommunikativ va kasbiy yo‘naltirilgan. Ushbu yondashuvlarda o‘quvchi ta’lim, o‘quv va

muloqot faoliyatining subyekti sifatida ko

‘riladi.

TADQIQOT METODOLOGIYASI

Ushbu maqola ESP darslarida o‘qituvchilar tomonidan qo‘llaniladigan

strategiyalarni o‘rganadi. Tadqiqot metodologiyasi sifatida tizimli tahlil usuli tanlangan.
Ko‘plab maqolalar va ilmiy ishlanmalar kontent tahlili yordamida o‘rganildi, shuningdek,

bir nechta kitoblarga ham murojaat qilindi.

Tadqiqot maqsadlari quyidagilardan iborat:
1.

Ingliz tilini o‘qitish (ELT)ning bir qismi sifatida ESPning ahamiyatini o‘rganish.

2.

ESP kontekstida o‘qituvchilarning strategiyalarini t

ahlil qilish.

3.

ESP darslarida o‘qituvchilar va o‘quvchilar duch keladigan muammolarni

muhokama qilish va ularni yengish bo‘yicha tavsiyalar berish.

4.

ESPning xususiyatlarini ko‘rib chiqish.

5.

ESP darslaridagi muammolarni qanday hal qilish bo‘yicha umumiy tavsiy

alarni

ko‘rib chiqish.

ADABIYOTLAR TAHLILI

Quyida ESP kursi haqida bilishingiz kerak bo‘lgan barcha ma’lumotlar keltirilgan:

Muayyan yo’nalishlarda Ingliz tili o’qitish

”

(ESP) nima?

Coffey (1985) ESPni “tez va iqtisodiy jihatdan samarali” usulda

ingliz tilidan

foydalanish orqali bandlikda yoki akademik o‘rganish maqsadida samarali muloqot qilish
vositasi deb ta’riflagan.

ESP o‘quvchining ishlayotgan sohasi yoki bo‘limi (masalan: moliya,

mehmondo‘stlik, marketing va boshqalar) bo‘yicha moslashtiril

gan ingliz tilidagi muloqot

ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan. Bu muayyan sohani o‘rganishga yo‘naltirilgan
bo‘lib, o‘quvchiga o‘z professional ehtiyojlariga mos keladigan ko‘nikmalarni egallashga

yordam beradi.

Maxsus maqsadlar uchun ingliz tili (ESP)
Maxsus maqsadlar uchun ingliz tili (ESP)

–

bu ingliz tilini biznes, texnika, ilm-fan,

tibbiyot, ofitsiantlar, turizm, aviatsiya va boshqa ko‘plab kasbiy yo‘nalishlar bo‘yicha
o‘rgatishga qaratilgan soha hisoblanadi. ESPning asosiy maqsadi –

ma’lum so

halarda

faoliyat yurituvchi yoki o‘qiyotgan shaxslar uchun zarur bo‘lgan ingliz tilini o‘rgatishdir.
ESP ham EAP kabi ELT (Ingliz tilini o‘qitish) doirasiga kiradi.

Hutchinson va Waters (1987, 19-

bet) quyidagicha ta’rif beradi: “ESP –

bu o‘quvchi

ehtiyojla

riga asoslangan til o‘rganish yondashuvi. ESPning asosi –

‘Nima uchun o‘quvchi

xorijiy tilni o‘rganmoqchi?’ degan oddiy savoldir. Demak, ESPda barcha mazmun va
uslublar o‘quvchining til o‘rganish sababi asosida tanlanadi.”

[8].

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

5 (2024) / ISSN 2181-1415

322

Robinson (1980) esa ESPni o‘zining kasbiy, ilmiy yoki akademik maqsadlariga ega

bo‘lgan o‘quvchilarga ingliz tilini o‘rgatish deb ta’riflaydi

[10].

Mackay va Mountford (1978) esa ESPni “aniq foydali maqsadlarga xizmat qiluvchi

ingliz tilini o‘rgatish” deb

ataydi [9].

Dudley-Evans va St. John (1998) esa ESPga quyidagi ikkita xususiyatlar asosida

yondashadilar:

1)

Mutlaq (absolyut) xususiyatlar:

-

ESP o‘quvchining aniq ehtiyojlarini qondirishga yo‘naltirilgan.

-

ESP o‘rganilayotgan sohaning faoliyatiga mos metod va faoliyat turlarini o‘z

ichiga oladi.

-

ESP grammatik, leksik, uslubiy, nutq va janr jihatidan aniq faoliyatga mos tilni

o‘rgatadi.

2)

O‘zgaruvchan (nisbiy) xususiyatlar:

-

ESP ma’lum bir sohaga tegishli bo‘lishi mumkin.

-

ESPda umumiy ingliz tilidan farqli metodlar

qo‘llanilishi mumkin.

-

ESP, odatda, kasbiy muhitdagi kattalar (yoki oliy ta’lim bosqichidagi) o‘quvchilarga

mo‘ljallangan. Ammo o‘rta maktab o‘quvchilari uchun ham bo‘lishi mumkin.

-

ESP darslari, odatda, o‘rta yoki yuqori darajadagi o‘quvchilarga mo‘ljallangan,

ammo yangi boshlovchilar bilan ham ishlanishi mumkin [5].

Bu ta’riflardan kelib chiqib, ESP kurslari kasb, fan yoki faoliyatga mos bo‘lgan

grammatika, lug‘at, nutq janrlari va uslubiy tizimlarni o‘rgatishga qaratilishi shart.

S

huning uchun, ESP o‘qitish uchun tayyor darsliklar “hamma uchun bir xil”

yondashuvga mos kelmaydi. Har bir kurs o‘quvchining ehtiyojiga qarab tuzilishi lozim.

Lorenzo (2005) fikricha, ESP “grammatika va til tuzilishlarini o‘rgatishdan ko‘ra

kontekstdagi ti

lga ko‘proq e’tibor qaratadi”.

E’tiborga olish kerak bo‘lgan jihatlar:

•

ESP odatda maktab yoshidan katta bo‘lgan o‘quvchilariga o‘rgatiladi

•

Ko‘pincha professional/ofis muhitida o‘qitiladi

•

O‘quvchini tilning ‘foydalanuvchisi’ga aylantiradi va ichki

motivatsiyani oshiradi

ESP boshqa ingliz tili kurslaridan nimasi bilan farq qiladi?

Hutchison & Watersga ko‘ra, “ESP bu til o‘rgatishning ilg‘or yondashuvidir, unda

mazmun va strategiyaga oid barcha tanlovlar o‘quvchining o‘rganish sababi asosida

belgilana

di”

[8].

Umumiy ingliz tilini o‘rgatishdan farqli o‘laroq, ESP kattalar va professional

o‘quvchilar uchun mo‘ljallangan. Uning mazmuni o‘quvchining ehtiyojlariga asoslanadi va
kasbga oid maxsus lug‘atni o‘rgatadi.

Masalan, sotuvchi va qurilish menejerining

ingliz tiliga bo‘lgan ehtiyojlari butunlay

farq qiladi. Birinchisi “investitsiyalarning qaytimi” yoki “narx strategiyasi” kabi iboralarni
bilishi kerak bo‘lsa, ikkinchisi xavfsizlikka oid atamalarni bilishi zarur bo‘ladi.

ESP kursining afzalliklari nimada?

•

Zarur inglizcha atamalarni tez o‘zlashtirish

:

kontent kontekstga asoslangani

sababli, o‘quvchilar tezroq o‘rganishadi.

•

O‘quv resurslaridan optimal foydalanish

:

barcha materiallar o‘quvchining

maqsad va ehtiyojlariga ko‘ra oldindan aniqlanadi.

•

Mazmunni samarali qo‘llash

:

o‘quvchilar kursdan so‘ng darhol ish joyida

kerakli atamalardan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

5 (2024) / ISSN 2181-1415

323

•

Ish unumdorligi va samaradorligining oshishi:

xodimlar mijozlar va

hamkasblar bilan yaxshiroq muloqot qilishga tayyor bo‘lisha

di.

TAHLIL VA NATIJALAR

ESP kurslarini o‘qitish

ESP

–

ingliz tilini o‘qitish (ELT) sohasining muhim yo‘nalishlaridan biridir. Bu

kurslarni o‘qitishda o‘quv dasturini loyihalash muhim rol o‘ynaydi. O‘quv dasturi kurs

maqsadlari va

o‘quvchilarning ehtiyojlariga asoslanib tuzilishi kerak.

ESP o‘qituvchilari mazkur kurslarni muvaffaqiyatli olib borish uchun yaxshi

tayyorgarlikka ega bo‘lishlari kerak. Bell (2002) ESP o‘qituvchilariga muvaffaqiyatli dars
o‘tishda yordam beruvchi “3C” ta

moyilini taklif etadi:

Curiosity (Qiziqish)

–

ESP o‘qituvchisi o‘quvchilarning kasbiy sohasiga qiziqishi,

ushbu sohaga oid bilimlarni chuqurroq o‘rganishga harakat qilishi kerak.

Collaboration (Hamkorlik)

–

ESP o‘qituvchisi o‘z sohasining mutaxassislari bi

lan

maslahatlashib, o‘quv dasturi bo‘yicha chuqurroq tushunchaga ega bo‘lishi kerak.

Confidence (Ishonch)

–

O‘qituvchi o‘z rolini tushunib olgan sayin, mavzuni chuqurroq

o‘rgangan sayin, va mutaxassislar bilan ishlagan sayin o‘ziga bo‘lgan ishonchi ortadi.

Demak, ESP o‘qituvchisi dars jarayonida o‘qituvchi, tadqiqotchi, baholovchi va

hamkor rolini bajara olishi kerak. U o‘quvchilarning ehtiyojlariga yo‘naltirilgan darslarni

tashkil etishi zarur (masalan, biznes ingliz tili, texnik ingliz tili, aviatsiya ingliz tili va
boshqalar) [1].

Texnologiyaning roli

ESP o‘qitishda texnologiya ikki asosiy yo‘l bilan ahamiyat kasb etadi:

1. An’anaviy til o‘rganishga yordamchi vosita sifatida

2. Yangi kommunikatsiya shakllarini yaratish maydoni sifatida
Texnologiyalarning

rivojlanishi ESP pedagogikasining barcha sohalariga ta’sir

ko‘rsatdi. Masalan: Og‘zaki ingliz tili o‘qituvchilari Audacity dasturidan foydalanib, o‘z
audio yozuvlarini tayyorlashi, podkastlar yaratishi yoki talabalarni o‘z nutqining vizual
ko‘rinishini tah

lil qilishga jalb qilishi mumkin.E-mail, bloglar, Twitter, yoki Facebook

orqali o‘quvchilar bilan asinxron (vaqtdan mustaqil) yoki sinxron (bir vaqtda) muloqot

qilish mumkin.

Kombinatsiyalangan ko‘rinishdagi muloqotlar –

og‘zaki, yozma, vizual uslublar

bir

lashtirilgan interaktiv muhitlar orqali yangi o‘quv imkoniyatlari yaratilmoqda.

ESPni o‘qitish strategiyalari

ESP metodologiyasi umumiy ingliz tilidan farqli bo‘lib, tilni o‘rganish yondashuvi

bilan kasbiy fanlarni o‘rganish yondashuvini birlashtiradi.

Wid

dowson (1983) quyidagicha yozadi: “ESP (yoki mantiqan aytganda, shunday

bo‘lishi kerak) o‘quvchilarning istaklari bilan bog‘liq sohalar (akademik, kasbiy,
mutaxassislik) bilan uzviy bog‘langan bo‘lishi kerak.”

ESP darslarida quyidagi uslublar va vositalar

qo‘llaniladi:

-

Amaliy ishlar, loyiha ishlari va topshiriqlar

-

Video disklar, CD-ROM, internet, elektron pochta

-

Kompyuter yordamida til o‘rganish (CALL)

-

Rol o‘ynash, simulyatsiya (imkoniyatni taqlid qilish)

[11]

ESP o‘qituvchilari o‘quvchilarning kasbiy bilimlaridan foydalanadilar, bu esa

umumiy ingliz tili darslaridan farqli dars uslublarini yuzaga keltiradi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

5 (2024) / ISSN 2181-1415

324

ESP o‘qituvchilari kimlar? Ular kasb

-hunar kollejlari, kollejlar va universitetlardagi

o‘qituvchilardir. Ular o‘quvchilarning kasbiy rivojlanishi bilan shug‘ullanadilar. Ular o‘z
sohasidagi mutaxassislar bilan hamkorlikda o‘quv materiallarini ishlab chiqadilar. ESP
o‘qituvchilari har qanday kasbga mos ingliz tilini o‘rgata olish qobiliyatiga ega bo‘lishi

kerak.

ESP o‘qituvchilari nima o‘rgatadi?

-

Ular kasbiy faoliyatga oid ingliz tilini o‘rgatadi.

-

O‘quvchilarga o‘z kasbiga oid bilimlarini ingliz tili orqali ifodalashga yordam

beradi.

-

Ular darslarni o‘quvchilarning kasbiy ehtiyojlariga qarab tuzadilar va maqsadli til

ishlatiladigan holatlarni hisobga oladilar.

O‘quvchilar hissiyotlarini boshqarish bo‘yicha strategiyalar:

ESP o‘qituvchisi o‘quvchilarning salbiy hissiyotlarini kamaytirib, ijobiy

hissiyotlarini rag‘batlantirish uchun quyidagi usullardan foydalanadi:

-

Juftlikda yoki gur

uhda ishlash (masalan, “piramida muhokamasi”) orqali sinf

oldida gapirishdagi stressni kamaytirish.

-

Topshiriqni aniq bosqichlarda tashkil etish: kiritish, tushuntirish, namoyish

qilish, faoliyatni bajarish, yopish va fikr-mulohaza berish.

-

Fikrlash va javob berishga vaqt berish, savollarni tinglash va javob berish

imkonini yaratish.

-

Zerikarli va mexanik o‘qitishdan saqlanish.

-

Baholashni amaliy topshiriqlar orqali amalga oshirish.

ESP o‘qituvchilari, odatda, quyidagi yondashuvlardan foydalanadilar:

-

Bevosita o‘rgatish (Direct instruction)

-

Muhokama

-

Guruhda ishlash

-

Hamkorlikda o‘rganish

-

Performance (ijroiy) faoliyatlar [4]

Basturkmen (2006) bo‘yicha ESP metodologiyasi: Input va Output konsepsiyasi

ESP metodologiyasi ikki asosiy tushunchaga asoslrganish

1) Input (kiruvchi ma’lumotlar) asosidagi strategiyalar

O‘rganish asosan yozma yoki og‘zaki matnlar orqali kiruvchi tilga duch kelish

natijasida sodir bo‘ladi.

Talabalar ish joyida, akademik yoki professional muhitda til qanday ishlatilishini

o‘rganadilar.

Bu strategiyada kiruvchi tilning o‘zi o‘rganish uchun yetarli deb hisoblanadi yoki

kiruvchi tildan so‘ng chiqish faoliyati bo‘lishi mumkin.

2) Output (chiqish/ifoda) asosidagi strategiyalar

Talabalar tilni ishlatish orqali o‘rganadilar.

Bu yondashuvda ikk

i yo‘l mavjud:

1.

Faqat chiqishning o‘zi o‘rganish uchun yetarli.

2.

Chiqarilgan tildan so‘ng o‘quvchiga qayta aloqa berish (feedback, til ustida

muhokama) orqali o‘rganish sodir bo‘ladi

[2].

ESP sinflaridagi muammolar

ESP darslarida ham o‘qituvchilar, ham o‘quv

chilar turli muammolarga duch

kelishadi. Ularning asosiylari quyidagilar:

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

5 (2024) / ISSN 2181-1415

325

1.

Malakali o‘qituvchilarning yetishmasligi

ESP kurslarini o‘qitish uchun maxsus tayyorgarlik ko‘rgan o‘qituvchilar talab

qilinadi. Ular o‘quv dasturi maqsadlari va o‘quvchilar ehtiyojlarini to‘liq tushunishlari

kerak.

2.

So‘zlarning talaffuzi muammolari

Turli tillardan olingan atamalarning to‘g‘ri talaffuzi o‘quvchilar uchun qiyin

kechadi. Shuning uchun maxsus lug‘atlardan foydalanishga undash lozim.

3.

Hamkorlik yetishmasligi

Akademik ingliz tilidagi darslarda (EAP) hamkorlik yaxshi rivojlangan bo‘lsa

-da,

ESP sinflarida bu yo‘qligi muammo tug‘diradi. O‘qituvchilar darsda ko‘proq hamkorlik

muhitini yaratishlari kerak.

4.

Real hayotga oid topshiriqlarning yetarli emasligi

Mavju

d o‘quv materiallarida real hayotdagi amaliy topshiriqlar kam. Materiallar

muntazam yangilanib borilishi kerak.

5.

ESP materiallari ko‘proq mavzuga asoslangan, muammo yechishga emas

Dars mazmuni real muammolarni hal qilishga qaratilgan bo‘lishi lozim.

6.

ESP o‘qituvchisi tadqiqotchi bo‘lishi kerak

O‘qituvchi o‘quvchilarning ehtiyojlari va ESP dasturlarini chuqur o‘rganib borishi

zarur.

7.

O‘quv dasturini loyihalash muammosi

ESP dasturini yaratishda o‘qituvchilar va soha mutaxassislari birgalikda ishlashi kerak.

8.

Texn

ologiyalardan foydalanishga o‘rgatish

O‘quvchilar ESP orqali o‘z kasbiy sohalarida ingliz tilidan foydalanishni

texnologiyalar orqali amaliyotga tatbiq qilishni o‘rganishlari kerak.

Yuqoridagi muammolarga qaramay, o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘zaro hamkorlik

va

muloqot orqali ularni yengib o‘tishlari mumkin

[7].

XULOSA

Ushbu maqolada maxsus maqsadlar uchun ingliz tili (ESP) va uning ahamiyati keng

muhokama qilindi. ESPni o‘qitish strategiyalari, darsdagi muammolar va ularni yengib
o‘tish yo‘llari tahlil qilindi. ESP o‘qituvchisining roli ancha murakkab va ko‘p qirrali ekani
ko‘rsatildi.

ESP o‘qituvchisi faqat dars beruvchi emas, balki:

-

Materiallar muallifi

-

O‘quv dasturi tuzuvchisi

-

Soha mutaxassislari bilan hamkor

-

Tadqiqotchi

-

Baholovchi bo‘lishi kerak.

U kurs maqsadlarini chuqur tushunishi, moslashuvchan bo‘lishi, zaruriy nazariy

vosita va amaliy yondashuvlar yordamida turli kasb sohalarida ESP kurslarini olib

borishga tayyor bo‘lishi lozim.

Maqola xulosa qiladi: ESPni o‘qitish metodologiyasi uch asosga

tayanishi kerak

–

o‘quvchining ehtiyojlari, maqsadli muhit va ushbu muhitda ishlatiladigan til.

Bu omillar tahlil qilinib:

-

Kurs maqsadlari belgilanadi,

-

To‘g‘ri o‘quv dasturi tanlanadi,

-

Mos material va usullar qo‘llaniladi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

5 (2024) / ISSN 2181-1415

326

ESPni o‘qitish funksional dastur asosida bo‘lib, asosiy maqsad –

kasbiy sohada

kommunikativ kompetensiyani shakllantirishdir.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

RO‘YXATI

:

1.

Bell, D. 2002. Help! I’ve been asked to teach a class on ESP! IATEFL Voices

169.www.esp-world.

2.

Basturkmen, H. (2006). Ideas and options in English for specific purposes. New

Jersey: L. Erbaum Associates.114-bet

3.

Belcher, D. (2009) What ESP is and can be: An introduction. In D. Belcher (ed.),

English for Specific Purposes in Theory and Practice. 1

–

20. Ann Arbor, MI: University of

Michigan Press.

4.

Douglas, D. (2000). Assessing Language for Specific Purposes. Cambridge:

Cambridge University Press.Douglas, D. (2013). “Needs Analysis and Curriculum
Development in ESP”. In Brian Paltridge and Sue Starfield (Ed). The Handbook of English

for Specific Purposes. Oxford: Wiley Blackwell.

5.

Dudley-Evans, T. and St John, M. J. (1998) Developments in English for Specific

Purposes (Cambridge: Cambridge University Press). Ellis, R. (1990). Instructed Second
Language Acquisition. Oxford: Blackwell. p.4-5

6.

Hadley, J. 2006. “Needs analysis in ESP”. In English for specific purposes in the

Arab world. TESOL Arabia, Dubai.

7.

Ho, Belinda. (2011). “Solving the Problems of Designing and teaching a packed

English for Specific Purposes course”. New Horizons in Ed

ucation, vol. 59, no. 1.

8.

Hutchinson, T., and Waters, A. (1987) English for Specific Purposes: a Learning

–

centered Approach, Cambridge: CUP. 2-19-betlar

9.

Mackay Ronald., and Mountford Alan (1978) English for specific purposes,

London: Longman. 2-bet

10.

Robinson, P. (1991) ESP Today: A Practitioner’s Guide (Hemel Hempstead:

Prentice Hall).

11.

Widdowson, H. (1983). Learning Purpose and Language Use. Oxford, England:

Oxford University Press 108

–

109-betlar.