Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Analysis of international experiences in developing
methodological competencies of future primary school
teachers through pedagogical collaboration
Nodirabegim OLIMOVA
1
Fergana State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 15 October 2024
Available online
25 November 2024
This article highlights the role and significance of
pedagogical collaboration in the formation and development of
methodological competencies among future primary school
teachers. Drawing on the experiences of Germany, Finland,
South Korea, and the United States, the paper analyzes various
forms of pedagogical collaboration, mechanisms of
methodological support, and the effectiveness of integrating
practice into teacher education. Furthermore, the distinctive
features of foreign experiences are examined from the
perspective of their adaptability to Uzbekista
n’s educational
system. The article also presents innovative approaches,
effective models based on mentoring systems and reflective
practices that contribute to the enhancement of methodological
competencies.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
methodological competence,
pedagogical collaboration,
primary education,
teacher training,
international experience,
professional development,
mentoring,
practice integration,
education quality
improvement,
innovative approaches.
Bo‘lajak boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining metodik
kompetensiyalarini
pedagogik
hamkorlik
asosida
rivojlantirishga oid xorijiy tajribalar tahlili
ANNOTATSIYA
Kalit so
‘
zlar:
metodik kompetensiya,
pedagogik hamkorlik,
boshlang‘ich ta’lim,
o‘qituvchilar tayyorlash,
xorijiy tajriba,
professional rivojlanish,
Ushbu
maqolada
bo‘lajak
boshlang‘ich
ta’lim
o‘qituvchilarining metodik kompetensiyalarini shakllantirish va
rivojlantirishda pedagogik hamkorlikning o‘rni va ahamiyati
yoritilgan. Xususan, Germaniya, Finlyandiya, Janubiy Koreya va
AQSh tajribasi misolida pedagogik hamkorlikning shakllari,
metodik qo‘llab
-
quvvatlash mexanizmlari hamda o‘qituvchilar
1
Lecturer, Fergana State University. E-mail: nodirabegim3363@icloud.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
328
mentorlik, amaliyot
integratsiyasi,
ta’lim sifatini oshirish,
innovatsion yondashuvlar.
tayyorlashda amaliyot bilan integratsiyaning samaradorligi
tahlil qilingan. Shuningdek, xorijiy tajribalarning o‘ziga xos
jihatlari O‘zbekiston ta’lim tizimiga moslash imkoniyatlari
nuqt
ai
nazaridan
o‘rganilgan.
Maqolada
metodik
kompetensiyani rivojlantirishga xizmat qiluvchi innovatsion
yondashuvlar, mentorlik tizimi va refleksiv amaliyotlar asosida
samarali modellar tavsiflangan.
Анализ зарубежного опыта по развитию методических
компетенций будущих учителей начальных классов на
основе педагогического сотрудничества
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
методическая
компетенция,
педагогическое
сотрудничество,
начальное образование,
подготовка учителей,
зарубежный опыт,
профессиональное
развитие,
наставничество,
интеграция практики,
повышение качества
образования,
инновационные подходы.
В данной статье раскрыта роль и значение
педагогического сотрудничества в формировании и
развитии методических компетенций будущих учителей
начального образования. На примере опыта Германии,
Финляндии, Южной Кореи и США проанализированы
формы педагогического сотрудничества, механизмы
методической поддержки, а также эффективность
интеграции практики в подготовке учителей. Кроме того,
рассмотрены особенности зарубежного опыта с точки
зрения возможности его адаптации к образовательной
системе
Узбекистана.
В
статье
представлены
инновационные
подходы,
модели,
основанные
на
наставничестве
и
рефлексивной
практике,
способствующие развитию методических компетенций.
KIRISH
Hozirgi globallashuv sharoitida ta
’
lim tizimining oldida turgan eng dolzarb
vazifalardan biri
–
raqobatbardosh, kasbiy jihatdan yetuk va metodik jihatdan
qurollangan pedagog kadrlarni tayyorlashdan iborat. Ayniqsa, boshlang
‘
ich ta
’
lim
bosqichida ishlovchi o
‘
qituvchilarning kasbiy tayyorgarligi, ularning o
‘
quv-tarbiyaviy
faoliyatni samarali tashkil eta olish salohiyati ta
’
lim jarayonining sifat ko
‘
rsatkichlarini
belgilovchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Shu boisdan, bo
‘
lajak boshlang
‘
ich sinf
o
‘
qituvchilarining metodik kompetensiyalarini rivojlantirish masalasi hozirgi kunda
pedagogika fanining ustuvor yo
‘
nalishlaridan biriga aylanmoqda.
Zamonaviy ta
’
lim tizimi oldida turgan asosiy vazifalardan biri
–
yuqori malakali,
metodik jihatdan yetuk va ijodiy fikrlovchi pedagog kadrlarni tayyorlashdan iborat.
Ayniqsa, boshlang
‘
ich ta
’
lim bosqichi jamiyatda shaxsning shakllanishida muhim o
‘
rin
tutgani bois, bu bosqichda faoliyat yuritadigan o
‘
qituvchilarning metodik kompetensiyasi
o
‘
ziga xos dolzarblik kasb etadi. Metodik kompetensiya nafaqat dars jarayonini samarali
tashkil etish, balki o
‘
quvchilarning individual imkoniyatlarini aniqlash, mos metodlarni
qo
‘
llash va ta
’
lim sifati monitoringini yuritish qobiliyatlarini ham qamrab oladi.
So
‘
nggi yillarda dunyo miqyosida pedagogik hamkorlikka asoslangan o
‘
qituvchilar
tayyorlash modeli keng qo
‘
llanilmoqda. Germaniya, Finlyandiya, Janubiy Koreya va AQSh
kabi mamlakatlarda bo
‘
lajak o
‘
qituvchilarning metodik tayyorgarligi ta
’
lim muassasalari va
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
329
amaliyot maydonlari o
‘
rtasidagi uzviy hamkorlik orqali amalga oshirilmoqda. Mazkur
yondashuv ularning kasbiy o
‘
sishini ta
’
minlashda, real ta
’
lim muhitida muammolarni
aniqlash va hal etish ko
‘
nikmalarini rivojlantirishda muhim omil sifatida xizmat qilmoqda.
ASOSIY QISM
Metodik kompetensiya
–
bu o
‘
qituvchining o
‘
quv fanini o
‘
rgatish, darsni rejalashtirish,
o
‘
quvchilarning individual ehtiyojlarini inobatga olgan holda mos usullarni tanlay olish,
ta
’
lim texnologiyalaridan samarali foydalana olish qobiliyatidir. Bunday salohiyatni
rivojlantirish esa, ko
‘
pincha o
‘
zaro tajriba almashinuvi, hamkorlikdagi tahlil va refleksiya
jarayonlari orqali yuzaga chiqadi. Shu nuqtayi nazardan qaralganda, pedagogik hamkorlik
tamoyili
–
ya
’
ni talaba-o
‘
qituvchi, talaba-talaba, hamda o
‘
quv-amaliyotdagi mentorlik
munosabatlari orqali o
‘
qituvchilik kasbiga puxta tayyorgarlik ko
‘
rish
–
zamonaviy ta
’
lim
tizimlarining ajralmas komponenti sifatida namoyon bo
‘
lmoqda.
Dunyo miqyosida olib borilayotgan ilg
‘
or amaliyotlar shuni ko
‘
rsatmoqdaki,
metodik kompetensiyani shakllantirishda individual yondashuvdan ko
‘
ra, ko
‘
proq
pedagogik hamkorlik, jamoaviy o
‘
rganish va tajriba almashinuvi asosida olib boriladigan
yondashuvlar yuqori samaradorlikka ega. Ayniqsa, Finlyandiya, Germaniya, Janubiy
Koreya va AQSh kabi mamlakatlar tajribasida bo
‘
lajak o
‘
qituvchilarni tayyorlashda
amaliyot bilan nazariyaning uyg
‘
unligi, doimiy mentorlik tizimi va hamkorlikdagi
o
‘
rganish muhim o
‘
rin egallaydi. Ushbu maqolada mazkur davlatlarning ta
’
limiy
tajribalari tahlil qilinadi va ularning asosiy jihatlari O
‘
zbekiston ta
’
lim tizimiga
integratsiya qilish imkoniyatlari yoritiladi.
Bo
‘
lajak boshlang
‘
ich ta
’
lim o
‘
qituvchilarining metodik kompetensiyalarini
shakllantirish va rivojlantirish zamonaviy ta
’
lim tizimlarida ustuvor yo
‘
nalishlardan biri
hisoblanadi. Metodik kompetensiya o
‘
z ichiga nafaqat dars mazmunini yetkazish, balki
o
‘
quvchilarning yosh va individual xususiyatlarini hisobga olgan holda mos metodlarni
tanlash, o
‘
quv faoliyatini interaktiv tashkil etish, baholash va refleksiya yuritish
qobiliyatlarini ham oladi. Bu kompetensiyalarni rivojlantirishda pedagogik hamkorlik
tamoyiliga asoslangan yondashuvlar xorijiy mamlakatlarda keng qo
‘
llanilib, ijobiy
natijalar bermoqda. Quyida ayrim ilg
‘
or tajribalar tahlil qilinadi.
Finlyandiya tajribasi
Finlyandiya ta
’
lim tizimi dunyoda eng samarali tizimlardan biri sifatida tan
olingan. Bu yerda bo
‘
lajak o
‘
qituvchilarni tayyorlashda nazariya va amaliyot uyg
‘
unligini
ta
’
minlovchi kuchli mexanizmlar mavjud. Universitetlarda o
‘
quvchilar o
‘
zaro
hamkorlikdagi o
‘
rganish faoliyatlariga jalb etiladi, ko
‘
plab loyiha va seminarlar
guruhlarda amalga oshiriladi. Talabalar amaliyot jarayonida tajribali mentorlar
ko
‘
magida o
‘
z pedagogik faoliyatini tahlil qiladi, fikr almashadi va bir-birini qo
‘
llab-
quvvatlaydi. Metodik kompetensiyalarni shakllantirishda o
‘
zaro baholash, reflektiv
kundaliklar yuritish, diagnostik vazifalarni bajarish asosiy o
‘
rin tutadi.
Germaniya tajribasi
Germaniyada pedagogik ta’lim
“dual model” asosida tashkil etilgan bo‘lib, bu
nazariy bilimlarni amaliyot bilan uyg‘unlashtirishni anglatadi. O‘quv dasturlarida ko‘p
hollarda jamoaviy loyihalar, mikrodarslar, metodik seminarlar tashkil etilib, u orqali
talabalarda pedagogik tafakkur va metodik refleksiya shakllantiriladi. Talabalar
maktablarda “praktikum” o‘tash orqali tajribali ustozlar bilan muntazam pedagogik
muloqot olib boradilar. Bu hamkorlik bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy o‘sishida ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
330
Janubiy Koreya tajribasi
Janubiy Koreyada o‘qituvchilarning metodik kompetensiyalarini rivojlantirishga
katta e’tibor qaratiladi. Bu mamlakatda “Professional Learning Communities” (PLC) ya’ni
“Kasbiy o‘rganish hamjamiyatlari” faoliyat yuritadi. Bo‘lajak o‘qituvchilar ushbu
gur
uhlarga a’zo bo‘lib, birgalikda dars tahlili, innovatsion metodlarni muhokama qilish,
videoanalizlar orqali darsni baholash kabi amaliy mashg‘ulotlarda ishtirok etadilar. Bu
jarayonlar pedagogik hamkorlik madaniyatini shakllantirishga xizmat qiladi.
AQSh tajribasi
AQShda pedagogik ta’limda “ko‘p bosqichli amaliyot” tizimi joriy etilgan. Talabalar
bakalavriat bosqichidayoq bir necha bor amaliyotga chiqishadi. Bu amaliyotlar mentorlar
ko‘magida olib boriladi va har bir bosqichda metodik kompetensiyaning ma’lum bir jihati
–
masalan, darsni rejalashtirish, interaktiv metodlarni qo‘llash yoki baholash
strategiyalarini o‘zlashtirishga qaratiladi. Talabalar o‘rtasida hamkorlikdagi o‘rganish,
dars stsenariylarini birgalikda ishlab chiqish keng
qo‘llaniladi.
O‘zbekiston ta’lim tizimi uchun xorijiy tajribalarni integratsiyalash imkoniyatlari
Yuqorida ko‘rib chiqilgan xorijiy tajribalar tahlili shuni ko‘rsatadiki, metodik
kompetensiyalarni samarali rivojlantirish uchun bo‘lajak o‘qituvchilarni faqa
tgina bilim
berish emas, balki ularda hamkorlikda ishlash, metodik tahlil yuritish, kreativ metodlarni
tanlash va o‘z ustida ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish zarur. O‘zbekiston ta’lim
tizimida quyidagi yondashuvlarni joriy etish orqali ushbu yo‘nalish
yanada
takomillashtirilishi mumkin:
Ta’lim jarayonida jamoaviy loyihalar va mikrodarslarni ko‘paytirish;
Pedagogik amaliyot davrida mentorlik tizimini kuchaytirish;
“Reflektiv yozuvlar”, “videodars tahlili” va “hamkorlikdagi baholash” kabi xorijiy
metodlarni joriy etish;
Kasbiy hamjamiyatlar faoliyatini yo‘lga qo‘yish
Bo‘lajak boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining metodik kompetensiyalarini
rivojlantirish zamonaviy ta’lim tizimining muhim va ajralmas jihatidir. Mazkur maqolada
tahlil qilingan xorijiy tajribalar
–
xususan, Finlyandiya, Germaniya, Janubiy Koreya va AQSh
ta’lim tizimidagi ilg‘or amaliyotlar –
pedagogik hamkorlik asosida samarali o‘qituvchi
tayyorlash jarayonining kuchli modeliga asoslanadi. Ushbu tajribalar shuni ko‘rsatadiki,
o‘qituvchilarni nafaqat nazariy bilimlar bilan, balki mustahkam amaliy ko‘nikmalar,
refleksiya yuritish malakasi va hamkorlik madaniyati bilan qurollantirish zarur.
Pedagogik hamkorlik, mentorlik, guruhiy faoliyat, mikrodarslar va reflektiv tahlil
orqali o‘qu
v jarayonini tashkil etish metodik kompetensiyani rivojlantirishda hal qiluvchi
rol o‘ynaydi. O‘zbekiston ta’lim tizimida ushbu yondashuvlarni bosqichma
-bosqich joriy
etish, ilg‘or xorijiy tajribalarni mahalliy sharoitlarga moslashtirib, o‘quv dasturlarini
takomillashtirish orqali raqobatbardosh va zamonaviy o‘qituvchilarni tayyorlashga
erishish mumkin.
Shu bilan birga, bo‘lajak o‘qituvchilarning o‘zaro muloqoti, tajriba almashuvi va
kasbiy rivojlanishiga xizmat qiluvchi mexanizmlarni yo‘lga qo‘yish orqali ta’lim sifatini
yangi bosqichga olib chiqish mumkin bo‘ladi. Zero, metodik kompetensiyaga ega
o‘qituvchi –
bu zamonaviy maktabning tayanchi, o‘quvchining ma’naviy va intellektual
yetukligiga yo‘l ochuvchi asosiy kalitdir.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
331
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, bo
‘lajak boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining metodik
kompetensiyalarini shakllantirish va rivojlantirishda pedagogik hamkorlik hal qiluvchi
omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Germaniya, Finlyandiya, Janubiy Koreya va AQSh kabi
ilg‘or davlatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, o‘qituvchilarni tayyorlash jarayonida nazariya
va amaliyotning uyg‘unligi, mentorlik tizimi orqali metodik qo‘llab
-quvvatlash, jamoaviy
refleksiv tahlillar, hamda innovatsion yondashuvlar metodik kompetensiyaning
rivojlanishiga xizmat qilmoqda.
Xorijiy tajribalarni tahlil qilish shuni anglatadiki, samarali pedagogik hamkorlik
modeli O‘zbekiston ta’lim tizimida ham joriy etilishi mumkin. Bunda universitet va
maktablar o‘rtasidagi integratsiyalashgan hamkorlik, doimiy amaliyotlar, tajribali
u
stozlar bilan ishlash orqali o‘qituvchilik faoliyatiga chuqur tayyorgarlik ko‘rgan
mutaxassislar yetishtirish imkoniyati ortadi.
Shuningdek, metodik kompetensiyani rivojlantirishda refleksiv yondashuv,
muammoli vaziyatlar asosida o‘qitish, raqamli texnologiyalarni qo‘llash kabi innovatsion
uslublar ta’lim sifatini oshirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Shu jihatdan, xorijiy
tajribalarni ilmiy tahlil qilish va ularni mahalliy sharoitlarga moslashtirish orqali
pedagogik ta’lim samaradorligini oshirish
mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Ахмедова, Н.Р. (2021). Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. Toshkent: “Fan va
texnologiya” nashriyoti.
2.
Azizxo‘jayeva, N.N. (2019). Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat.
Toshkent: “Ilm ziyo”.
3.
Darling-Hammond, L. (2006). Powerful Teacher Education: Lessons from
Exemplary Programs. San Francisco: Jossey-Bass.
4.
Niemi, H., & Nevgi, A. (2014). Research studies on teacher education in Finland.
Nordic Journal of Studies in Educational Policy, 1(2), 32
–
45.
5.
OECD (2018). Teaching for the Future: Effective Classroom Practices To
Transform Education. OECD Publishing.
6.
Kim, H., & Park, Y. (2017). Collaborative teacher education in South Korea. Asia-
Pacific Journal of Teacher Education, 45(3), 229
–
245.
7.
Zeichner, K. (2010). Rethinking the connections between campus courses and
field experiences in college- and university-based teacher education. Journal of Teacher
Education, 61(1
–
2), 89
–
99.
8.
Shodmonqulova, D. (2020). Ta’limda metodik kompetensiyani
rivojlantirish
yo‘llari. Toshkent: “O‘qituvchi” nashriyoti.
9.
Vygotsky, L.S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
10.
Ministry of Public Education of the Republic of Uzbekistan. (2023).
Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha davlat ta’lim standarti. Toshkent.
