Жамият ва инновациялар –
Общество и инновации –
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Reasonable approach to teaching russian language in medical
universities
Inoyat IGAMOVA
1
Samarkand State Medical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2021
Received in revised form
20 March 2021
Accepted 15 April 2021
Available online
20 May 2021
The article discusses the formation of a competency-based
approach in the exchange of views of students studying in
medical universities.
2181-1415/© 2021 in Science LLC.
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
oral speech skills,
practical language,
spiritual and moral
education,
education and professional,
socio-political,
socio-cultural,
formal business,
daily life.
Tibbiyot oliygohlаrdа rus tilini o‘qitish uchun oqilonа yondаshuv
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
og‘zaki nutq ko‘nikmalari,
amaliy til,
maʼnaviy axloqiy tarbiya,
ta’lim va kasbiy,
ijtimoiy-siyosiy,
ijtimoiy-madaniy,
rasmiy biznes,
kundalik hayot
Maqolada tibbiyot oliygohlarda taʼlim olayotgan talabalarning
o‘zaro fikr almashinuvida kompetentlik yondashuvini shakllan-
tirish masalalari ko‘rib chiqilgan..
1
Senior lecturer, Samarkand State Medical Institute. Samarkand, Tashkent.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415
309
Рациональный подход к преподаванию русского языка
в медицинских Высших образовательных учреждениях
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
навыки устной речи,
практический язык,
духовно-нравственное
воспитание,
образование и
профессиональное,
социально-политическое,
социокультурное,
формальный бизнес,
повседневная жизнь
В
статье
рассматривается
формирование
компетентностного подхода при обмене мнениями
студентов, обучающихся в медицинских вузах.
Hozirgi bosqichda jamiyat taraqqiyotining yangi shartlari oliy ta’lim tizimida
malakali mutaxassislarni tayyorlashning sifat jihatidan yangi darajasini shakllantirish,
ularni rivojlantirish va o‘z fikrlash uslubiga ega bo‘lgan ijodiy shaxs sifatida shakllantirish
uchun yangi vazifalarni qo‘ymoqda. ular oldida turgan vazifalarni mustaqil ravishda va
ijodiy hal qilish. Oliy ta’limning maqsadli rivojlanishi va tizimli islohoti til ta’limi,
rus tilidan aloqa vositasi sifatida foydalanishga qodir bo‘lgan shaxsning kommunikativ
kompetentsiyasini rivojlantirishning alohida rolini talab qiladi.
Yevropa Kengashi tomonidan ilgari surilgan muhim va zarur asosiy xalqaro
talablardan biri bu bir necha tillarni majburiy bilishdir. Til orqali siz insonni
umumbashariy global qadriyatlarga bog‘lashingiz, jahon kosmosidagi boshqa madaniyat
vakillari bilan muloqot qilish va o‘zaro munosabatlarni shakllantirishingiz mumkin.
Ushbu muammoni hal qilish ko‘p millatli mamlakatimizda dolzarb bo‘lib qolmoqda.
Bu zamonaviy rus tilini o‘qitish metodikasining rus tilini amaliy o‘zlashtirishga
yo‘naltirilganligi bilan bog‘liq bo‘lib, bu o‘quvchilar tomonidan til birliklarini ongli
ravishda o‘zlashtirishdan tabiiy nutq aloqasi holatlariga yaqinlashadigan nutq sharoitida
foydalanishga o‘tishni nazarda tutadi. jamiyatda. Amaliy tilni bilish odamning nutq
faoliyatining barcha turlarini egallashi tushuniladi: tinglash, gapirish, o‘qish, yozish –
muloqotning eng muhim sohalarida [1]. Boshqacha qilib aytganda, kommunikativ texnika
og‘zaki nutq ko‘nikmalarini shakllantirish yoki muloqot qilish mashg‘ulotning eng muhim
maqsadi sifatida ilgari surilishi bilan tavsiflanadi.
Qobiliyat – bu tilni o‘qitish jarayonida shakllanadigan va uni o‘zlashtirishga hissa
qo‘shadigan bilim va ko‘nikmalarning umumiyligi deb tushuniladi.
Keling, rus tilini o‘rganish bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan vakolat turlarini ko‘rib
chiqaylik. Til kompetentsiyasi – bu til tizimi materiallarini amaliy o‘zlashtirish. Til
kompetentsiyasi rus tili fanining asoslarini bilishni, o‘quv kursining kontseptual bazasini
o‘zlashtirishni va lingvistik materiallar bilan ishlashda o‘quv va lingvistik ko‘nikmalarni
shakllantirishni o‘z ichiga oladi [2]. Kommunikativ kompetentsiya – bu begona odamlarni
tushunish va o‘zlarining nutq xatti-harakatlari dasturlarini yaratish uchun zarur bo‘lgan
bilim, ko‘nikma va ko‘nikmalar, aloqa maqsadlari, sohalari, vaziyatlariga mos keladi. Unda
nutq lingvistikasining asosiy tushunchalari, matnni tahlil qilish qobiliyati va mahorati –
adresat va nutq uslubini hisobga olgan holda turli sohalar va vaziyat vaziyatlariga nisbatan
og‘zaki nutq qobiliyatlari haqidagi bilimlar mavjud.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415
310
Lingvistik va kommunikativ kompetensiyalarni shakllantirish rus tilini o‘qitishning
bir xil muhim vazifalaridir. Kadrlar tayyorlash sifatiga talablar tobora ortib borayotganligi
sababli, ushbu malakalar muhim malakaviy xususiyatlarga aylanib bormoqda. Ushbu
vakolatlar ro‘yxatida etakchilik kommunikativdir, chunki bu, avvalo, tilni bilish darajasini
belgilovchi asosiy vakolatdir.
“Kommunikativ kompetensiya” tushunchasi quyidagi ko‘rsatkichlarni o‘z ichiga oladi:
1)
lingvistik nazariyadagi xabardorlik, uni til vositalaridan nutqda foydalanishni
tartibga soluvchi qoidalar va umumiy ko‘rsatmalar tizimi sifatida anglash;
2)
nutq nazariyasini bilish, nutq faoliyatining asosiy turlarini o‘zlashtirish;
3)
asosiy tilni (identifikatsiya qilish, tasniflash va h.k.) va nutq (tanlash, yangilash
va h.k.) ko‘nikmalariga ega bo‘lish;
4)
nutqiy vaziyatni tahlil qilish va unga muvofiq nutq xulq-atvorining dasturini
(og‘zaki va og‘zaki bo‘lmagan) tanlash qobiliyati.
Shunday qilib, bizning mamlakatimizda rus tilini ikki tilli muhitda o‘qitish maqsadi
kommunikativ kompetentsiyani shakllantirish bilan bog‘liq – bu lingvodidaktika va
madaniyatning asosiy tarkibiy qismlaridan biri [3]. Bu quyidagilarga qaratilgan rus tilidagi
ta’lim mazmunini belgilaydi:
–
muammolarni hal qilishning til muammolarini (kompetentsiyasini) belgilash va
echish qobiliyatini shakllantirish – o‘zini o‘zi boshqarish;
–
lingvistik bilimlarni o‘zlashtirish (axborot kompetentsiyasi);
–
og‘zaki va yozma nutqda til faktlaridan foydalanish.
Nazariya va amaliyotda lingvistik printsip o‘qitishning etakchi printsipi sifatida endi
kommunikativ printsipga yo‘l ochmoqda. Universitetlarda talabalarni o‘qitishning
maqsadi ularning kommunikativ kompetentsiyasini shakllantirish, ya’ni nutq xatti-
harakatlari dasturlarini insonning aloqa muhitida navigatsiya qilish qobiliyatiga qarab
amalga oshirish, bu simulyatsiya qiladigan professional muloqot printsipiga asoslanadi.
professional munosabatlar shartlari. Muammolarni hal qilishda kompetensiyani
shakllantirishga yo‘naltirilgan mashg‘ulotlar, nazariyani til hodisalarini nutqda amaliy
ishlatilishidan ajratishning oldini oladi, shuning uchun bu lingvistik nazariyani
tushunishni talab qiladi [4].
a. Rus tilining ma’nosi quyidagi omillarga bog‘liq:
–
institut kutubxonasиda rus tilidagi maxsus adabiyotlarning mavjudligi;
–
talabalarning televidenie, radioeshittirish, davriy nashrlar, Internetdan rus tilida
ma’lumot olish istagi;
–
rus tilining ahamiyati bizning o‘quvchilarimizning kelajakdagi mutaxassislari
faoliyati bilan bog‘liq;
–
yoshlarning ma’naviy-axloqiy fazilatlarini shakllantirish, uning dunyoqarashini
shakllantirish uchun rus tilining ta’lim imkoniyatlari.
Shunday qilib, talabalar milliy auditoriyasida rus tili quyidagi funktsiyalarni bajaradi:
–
Zamonaviy bilimlarni olish;
–
Millatlararo muloqotning har qanday sohadagi vazifasi: ta’lim va kasbiy, ijtimoiy-
siyosiy, ijtimoiy-madaniy, rasmiy biznes, kundalik hayot;
–
Internetdan foydalanish funktsiyasi;
–
Zamonaviy ma’lumotlarning barcha turlari;
–
Talabalarning dunyoqarashi, madaniyati, estetik didi, ma’naviy-axloqiy
rivojlanishi shakllanishi bilan bog‘liq bo‘lgan tarbiyaviy funktsiya.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415
311
Dunyo madaniyati va tsivilizatsiyasi bilan yaqin birlikda millatlararo muloqot tili
sifatida rus tilining zamonaviy faoliyati. Ta’lim jarayonini rus tili orqali talabalar dunyo
madaniyatiga qo‘shiladigan qilib tashkil etish muhimdir. Sinf xonasida o‘quvchilarni
o‘zlarining ona madaniyati va dunyo o‘rtasidagi dialog asosida ma’naviy
takomillashtirishga hissa qo‘shadigan madaniyat modelini yaratish muhimdir. Bunday
modelning tarkibiy qismlari quyidagilar bo‘lishi mumkin: ob’ektiv taqdim etilgan haqiqiy
haqiqat (fotosuratlar, rasmlar, rasmlar); og‘zaki ravishda mavzu (teleeshittirishlar,
spektakllar, filmlar); fantastika; ta’lim mazmuniga ega bo‘lgan o‘quv-ommabop matnlar,
shuningdek frazeologik birliklar, taxta plitalari, taniqli odamlarning so‘zlari. Shaxsning
madaniyat bilan tanishishi nafaqat tilni o‘rganayotganda, balki biz o‘qigan, eshitgan,
ko‘rgan narsalar ta’siri ostida, o‘quvchilar cho‘mgan nutq muhiti ta’sirida ham sodir
bo‘ladi.
Rivojlanayotgan nutq muhitini yaratadigan vositalardan biri bu matn. Matnning
vazifasi kommunikativ, mazmunli va ijodiydir. Matnlarda grammatikaga, estetik
ahamiyatga va tarbiyaviy yo‘nalishga oid materiallar bo‘lishi kerak. Rus tili sinfidagi
vazifalar tizimi tayyor o‘quv mahsulotini yaratishni o‘z ichiga oladi: asosli esse yozish,
aloqa maqsadi va vazifalariga yo‘naltirilgan ijodiy i
Tayyorgarlik bosqichi sifatida talabalar murakkab matn tahlili, lingvistik tahlil,
qiyosiy tahlil bilan shug‘ullanadilar. Mavzuni, g‘oyani, uslubni, nutq turini belgilash
maqsad emas, balki faqat ma’lum bir maqsadga erishish vositasiga aylanadi.
Talabalarning nutq madaniyatini oshirish, shuningdek, bayonotlarni yaratishni
ta’minlaydigan ma’lum ko‘nikma va qobiliyatlarni shakllantirmasdan mumkin emas:
–
nutqiy vaziyatni tushunish va yaxshi tasavvur qilish qobiliyati – aloqa maqsadi,
bayonot mavzusi va asosiy g‘oyasi, nutqning manzili, aloqa joyi, bayonning hajmi,
kelajakdagi nutq asari g‘oyasini shakllantirish;
–
kontseptsiyaga muvofiq, turli xil manbalardan foydalangan holda material
to‘plash, uni tizimlashtirish, kontseptsiyaga yo‘naltirilgan kelajakdagi bayonot uchun reja
tuzish qobiliyati;
–
niyatiga muvofiq, nutqning turli uslublari va turlaridan, turli xil til vositalaridan
foydalanish, ularni nutqiy vaziyatning barcha tarkibiy qismlarini hisobga olgan holda
tanlash qobiliyati;
–
og‘zaki nutq paytida tinglovchining reaktsiyasini ko‘rish qobiliyati, aytilgan
narsalarni niyat bilan o‘zaro bog‘lash va nutqingizni to‘g‘rilash.
Tilni o‘qitishning yakuniy roli uning har bir inson va butun jamiyat hayotida,
dunyoning eng muhim aloqa vositasi va bilim vositasi bo‘lishida tutgan o‘rni bilan bog‘liq.
Talabalar rus tiliga ham bilim, zamonaviy ma’lumot olish vositasi sifatida, ham qo‘shma
ilmiy tadbirlarni amalga oshirishda bemorlar va mutaxassislar bilan kasbiy aloqalarini
yaxshilash vositasi sifatida muhtojdirlar. O‘zbek auditoriyasida rus tili nafaqat malakali
mutaxassislarni tayyorlashda, balki ularning ma’naviy-axloqiy rivojlanishini tarbiyalashda
ham muhim rol o‘ynaydi. Rus tilini o‘qitish kommunikativ kompetensiyani shakllantirishni
faollashtiradi, kasbiy va ishbilarmonlik madaniyati aloqalariga qodir, o‘z-o‘zini
rivojlantirish va o‘zini o‘zi tarbiyalashga intiladigan, ijodiy fikrlashga qodir bo‘lgan
tilshunos shaxsni tarbiyalaydi.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415
312
ADABIYOTLAR
1.
Bystrova E.A. Rus tilini o‘qitishning kommunikativ usullari. Rus tili va adabiyoti –
2000. № 1 – B .21–22.
2.
Pavlenko V.K. Kommunikativ kompetensiya ta’limning asosiy natijasi sifatida.
Qozoq maktabida rus tili va adabiyoti. – 2007. – № 8.
3.
Murina L.A. Kommunikativ kompetentsiyani shakllantirish muammosi. Rus tili va
adabiyoti. – 2001. – № 1 – B. 10–14.
4.
Passov E.I. Chet tilida gapirishni o‘rgatishning kommunikativ usuli. – M.:
Ma’rifatparvarlik, 1991. – B. 223.
5.
Amanova N. (2019). Genre and stylistic features of the structure and dynamics of
the development of modern Uzbek pop music. Eurasian music science journal, 1(1) –
PP. 121–137.
