Характеристика изменений клеток иммунной системы при экспериментальном остеомиелите

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Characteristics of changes in the immune system cells in
experimental osteomyelitis

Vali ERGASHEV

1

Bukhara State medical institute

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received September 2021
Received in revised form
15 September 2021
Accepted 20 October 2021
Available online
15 November 2021

As

a

result

of

experimental

immunological

and

microbiological studies of acute osteomyelitis in laboratory
animals, changes in the central organs of the immune system

–

the thymus and bone marrow, as well as changes in the number
of cells in the lymph nodes of the intestine and its antigenic
stimulus were revealed, the intensity of quantitative changes in
immune cells was also revealed. The results of the study are
presented, the convenience of studying the degree of influence of
experimental acute osteomyelitis on quantitative and qualitative
indicators of the immune system of laboratory animals is proved,
the results are recommended for the use of immunological
analyses.

2181-

1415/© 202

1 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss10/S-pp

147-156

This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

laboratory animals,
osteomyelitis,
pathogen,
spleen,
thymus,
bone marrow
microorganism,
stimulation index.

Тажрибавий остеомиелитда иммун тизим ҳужайралари
ўзгаришларининг хусусиятлари

АННОТАЦИЯ

Калит сўзлар:

лаборатория ҳайвонлари,
остеомелит,

қўзғатувчи

,

талоқ,

тимус,

суяк кўмиги
микроорганизм,
стимуляция индекси.

Тажрибавий ўткир остеомиелитларнинг лаборатория

ҳайвонларида олиб борилган иммунологик ва микро

-

биологик тадқиқотлар натижасида ўткир остеомелит
кечишининг иммун тизими марказий аъзолари –

тимус ва

суяк кўмиги, шунингдек, ичак лимфатик тугунлари
ҳужайралари миқдори ва унинг ядро сақловчи ҳужайралар
антиген стимулидаги ўзгаришлари

ҳамда иммун тизим

ҳужайралари

миқдорий

ўзгаришлари

интенсивлиги

касаллик кечиши динамикасида ўрганилди. Тажрибада
ўрганиш натижалари келтирилган ушбу кўрсаткичдан

1

Head of the department of microbiology, virology and immunology, Bukhara State medical institute. Bukhara,

Uzbekistan.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2021) / ISSN 2181-1415

148

тажрибавий ўткир остеомиелитларнинг лаборатория
ҳайвонлари иммун тизими миқдорий ва сифатий кўрсат

-

кичларига таъсир даражасини ўрганиш кулай эканлиги
исботланган, олинган натижалар илмий

-

тадқиқот иш

-

ларини бажариш ва натижаларини таҳлил этишда фойда

-

ланиш учун тавсия этилди.

Характеристика изменений клеток иммунной системы при
экспериментальном

остеомиелите

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

лабораторные животные,
остеомиелит,

возбудитель,

селезенка,

тимус,

микроорганизм костного
мозга,

индекс стимуляции.

В результате экспериментальных иммунологических и

микробиологических исследований острого остеомиелита у
лабораторных

животных

выявлены

изменения

центральных органов иммунной системы –

тимуса и

костного мозга, а также изменения количества клеток в
лимфатических узлах кишечника и его антигенного
раздражителя,

также

обнаружено

интенсивность

количественных изменений иммунных клеток. Приведены
результаты исследования, доказано удобство изучения
степени

влияния

экспериментального

острого

остеомиелита

на

количественные

и

качественные

показатели иммунной системы лабораторных животных,
результаты

рекомендованы

для

использований

иммунологических анализов.

Остеомиелитлар суяк тўқимаси, шунингдек, суяк кўмигини ўткир ва сурун

-

кали зарарловчи касаллик бўлиб, барча ёшдаги одамларда турли локализацияда
учраши билан тавсифланади [6, 7, 9]. Ушбу патология одам организмига турли ички
ва ташқи салбий таъсирлар натижасида организм ҳимоя омиллари пасайиши
кузатилганда кўп учраши, оғир кечиши билан эътиборга молик [10]

.

Остеомиелитларнинг ўткирдан сурункали шаклига ўтиши 15

-

30% ҳолатда

кузатилган, метаэпифизар остеомиелит ўтказган 23

-

58,3% беморларда ортопедик

асоратлар намоён бўлган. Бундан ташқари, таянч

-

ҳаракат тизимида ўтказилган

операциялардан сўнг 1,6

-

22,4% беморларда остеомиелит ривожланиши аниқлан

-

ган [8]. Олиб борилган тадқиқотлар натижасида 15

-

18 ёшдаги болаларда ўткир

остеомиелитлар сурункали кўринишига нисбатан кўп учраши кузатилган.

Остеомиелитлар билан касалланишни тез

-

тез учраши таянч

-

ҳаракат

тизимини шикастлаши ҳисобига 78 % кишиларда меҳнат фаолиятининг

бузилиши,

қолдираётган асоратлари ҳанузгача иқтисодий муаммолардан бири бўлиб
қолмоқда.

Суякдаги

йирингли

яллиғланиш жараёнининг узоқ вақт давом этиши

55% гача беморларни ногиронликка олиб келиши тиббиёт соҳасидаги муаммо

-

лардан бири бўлиб қолмоқда [1, 2, 4]

.

Бугунги кунга келиб ҳам турли кўринишдаги остеомиелитлар иммуно

-

микробиологик жиҳатлари ва патогенетик механизмлари аниқ баҳоланмаган,
чунки касаллик аниқланиши билан дарҳол даволаш тадбирларини ўтказишга
зарурат бор, даволашнинг микроорганизмга, шунингдек, макроорганизм махсус ва

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2021) / ISSN 2181-1415

149

махсус бўлмаган ҳимоя омилларига таъсир кўрсатиши остеомиелитлар вужудга
келиши, ривожланишининг иммуно

-

микробиологик қонуниятларини динамикада

ўрганиш имконини бермайди.

Бу эса соҳа мутахассисларидан ушбу соҳада қатор

тадқиқотлар олиб бориш заруриятини

тақозо этади.

МАТЕРИАЛ ВА УСУЛЛАР

Мазкур тадқиқотни бажариш мақсадида жами 72 та оқ зотсиз сичқонларда

тажрибалар олиб борилди. Уларнинг

оғирлиги камида 25 грамм бўлиб, ёши 3 ойга

тенг эди, тажрибаларга фақат эркак жинсига мансуб оқ зотсиз сичқонлар жалб
қилинди. Бунинг сабаби балоғат ёшига етган урғочи сичқонлар организмида
репродуктив фаолият билан боғлиқ ўзгаришларнинг кузатилиши, тажриба
софлигига таъсири бўлиши нуқтаи назаридан эркак жинсига мансуб оқ зотсиз
сичқонлар танланди. Лаборатория ҳайвонларини танлаш, гуруҳларга ажратиш,
парваришлаш, боқиш ва улар билан ишлашда Нуралиев

Н.А. ва ҳаммуаллиф (2016)

тавсияларидан фойдаланилди. Лаборатория ҳайвонлари билан тажрибалар
ўтказишда улар билан ишлашнинг этик тамойиллари ва биологик хавфсизлик
қоидаларига қатъий амал қилинди [5]. Шунингдек, қиёсий таҳлиллар ўтказишда
статистик усуллардан фойдаланилди.

Барча тадқиқотлар тажриба динамикасида олиб борилиб, тажрибанинг

7-, 14-

ва 21

-

суткаларида натижалар кузатилди. Барча лаборатория ҳайвонлари 2 та катта

гуруҳларга бўлинди:

Биринчи (асосий) гуруҳ (n=36) –

ўткир остеомиелит чақирилган оқ зотсиз

сичқонлар; улар ,ўз навбатида, учта кичик гуруҳларга ажратилди: 1а гуруҳча

-

ўткир

остеомиелит чақирилгач, 7

-

кунда натижалар ўрганилган лаборатория ҳайвонлари

(n=12); 1б гуруҳча

-

ўткир остеомиелит чақирилгач, 14

-

кунда натижалар

ўрганилган лаборатория ҳайвонлари (n=12); 1в гуруҳча –

ўткир остеомиелит

чақирилгач, 21

-

кунда натижалар ўрганилган лаборатория ҳайвонлари (n=12).

Иккинчи (назорат) гуруҳи (n=36)

-

ўткир остеомиелит чақирилмаган интакт

оқ зотсиз сичқонлар; улар хам асосий гуруҳга мос равишда тажрибанинг 7

- (n=12),

14-

(n=12) ва 21

-

кунларида (n=12) жонсизлантирилиб, қиёсий ўрганилди.

Ҳар иккала гуруҳ хам бир

-

бирига репрезентатив бўлиб, барча белгилари

билан бир хил бўлиб, фақат патоген микроорганизм

(Staphylococcus anreus)

ёрдамида найсимон суякда ўткир остеомиелит чақирилиши билан фарқ қилди.
Тажрибавий тадқиқотлар ўтказишда уларнинг рандомизацияланган бўлишига ва
далилларга асосланган тиббиёт тамойилларига тўлиқ амал қилинишига эришилди.

ТАДҚИҚОТ НАТИЖАЛАРИ ВА МУҲОКАМАСИ

Тажрибавий тадқиқотлардан олинган натижалар шуни кўрсатдики, тажриба

-

нинг 7

-

суткасида талоқнинг антитело ҳосил қилувчи ҳужайралари (АХҚҲ) миқдори

асосий гуруҳда 1097±134 ҳужайрани ташкил этиб, назорат гуруҳи кўрсаткич

-

ларидан (2156±148 ҳужайра) 1,97 мартага ишонарли камайгани аниқланди –

Р<0,001 (1

-

жадвал).

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2021) / ISSN 2181-1415

150

1-

жадвал

Тажрибада ўткир остеомиелит кечишининг 7

-

суткасида лаборатория ҳайвонлари

иммун тизим ҳужайралари миқдорий ўзгаришларининг солиштирма

кўрсаткичлари.

Кўрсаткичлар

Назорат гуруҳи,

n=12

1а асосий гуруҳча,

n=12

АХҚҲ

2156±148

1097±134* ↓

АХҚҲ, 1 млн ҳужайрада

17±2

11±2* ↓

ТЯСҲ

146±4

121±5* ↓

Тимус ҳужайралари

57±4

86±6* ↑

Суяк кўмиги ҳужайралари

11±2

16±1* ↑

Лимфатик тугунлар ҳужайралари

14±2

21±2* ↑

Эслатма: * –

назорат гуруҳига нисбатан ишонарли фарқ белгиси;

↓, ↑ –

ўзгаришлар йўналишлари.

Шунингдек, 1 млн ҳужайрада АХҚҲ миқдорига келсак, миқдорий пасайиш

тенденцияси давом этаётганига гувоҳ бўлдик: мос равишда 17±2 га қарши 11±2
ҳужайра (1,55 мартага, Р<0,001). Шунга ўхшаш кўрсаткичларни талоқнинг ядро
сақловчи ҳужайралари (ТЯСҲ) бўйича ҳам олдик, назорат гуруҳи параметрларига
(146±4 ҳужайра) нисбатан ишонарли камайиш асосий гуруҳда (121±5 ҳужайра)
яққол кузатилди (1,21 мартага, Р<0,05). Ҳар учала ҳужайра миқдорининг асосий
гуруҳда назорат гуруҳига нисбатан ишонарли паст бўлиши улар организмида ўткир
остеомиелит каби йирингли

-

яллиғланиш жараёни кечишининг таъсири билан

изоҳланди.

Ушбу учала кўрсаткичдан фарқли равишда тимус, суяк кўмиги ва лимфатик

тугунлар ҳужайралари миқдорида тескари манзаранинг гувоҳи бўлдик, яъни
асосий гуруҳда кўп миқдорда бўлмаса ҳам назорат гуруҳи кўрсаткичларининг
ишонарли ошиши аниқланди (Р<0,05). Агар тимус ҳужайраларида бу кўпайиш

1,51 мартани ташкил этган бўлса, (мос равишда 86±6 га қарши 57±4 ҳужайра,
Р<0,05) суяк кўмиги ва лимфатик тугунларда ҳужайралар кўпайиш миқдори шу
атрофда бўлди –

1,45 мартага (16±1 га қарши 11±2 ҳужайра) ва 1,50 мартага

(21±2 га қарши 14±2 ҳужайра) ва кўрсаткичлар ишонарли фарқ қилди (Р<0,001)

.

Иммун тизим марказий ва периферик аъзолари ҳужайралари миқдорий ошиши
уларнинг тажрибавий ўткир остеомиелит келиб чиқишига сабаб бўлган, тест
микроорганизмлар келтириб чиқарган антиген стимуляцияси билан боғлиқ бўлиб,
унга мос равишда улар дифференциацияси ва пролиферациясининг кучайиши
билан изоҳланди. Ушбу олинган натижалар ва улар асосида қилинган хулосалар
бошқа тадқиқотчилар [3] маълумотларидан фарқ қилди. Берилган маълумотларни
солиштириш натижалари 1

-

расмда келтирилган. Унда ушбу ҳужайралар қиёсий

ўрганиш натижалари стимуляция индекслари (СИ) кўринишида келтирилган.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2021) / ISSN 2181-1415

151

1-

расм. Тажрибада ўткир остеомилит кечишининг 7

-

суткасида иммун тизим

ҳужайралари стимуляция индекслари, бирлик.

СИ бу асосий ва назорат гуруҳи кўрсаткичларининг бир

-

бирига нисбати

бўлиб, мусбат ва манфий кўринишларда белгиланади. Ушбу параметр таъсир
этувчи омилнинг таъсир даражасини белгилайди.

Ушбу 1

-

расмдан кўриниб турибдики, тажрибада ўткир остеомиелит ривож

-

ланишининг 7

-

суткасида оқ зотсиз сичқонлар иммун тизим хужайралари миқдорий

кўрсаткичлари турли йўналишларда бир

-

бирига қарама

-

қарши бўлган ҳолатда

ўзгарган.

Шундай қилиб, тажрибада ўткир остеомиелит кечишининг 7

-

суткасида оқ

зотсиз сичқонлар иммун тизим ҳужайралари миқдорий параметрлари турли
йўналишларда ўзгаргани аниқланди. АХҚҲ ва ТЯСҲ ўткир остеомиелит ривож

-

ланиши фонида (асосий гуруҳ) назорат гуруҳига (интакт) нисбатан ишонарли
камайган бўлса (Р<0,05 –

Р<0,001),

иммун тизими марказий аъзолари (тимус ва

суяк кўмиги), шунингдек, ичак лимфатик тугунлари ҳужайралари (ЛТҲ) миқдори
ишонарли ошган (Р<0,05). Бундай ҳолат организмда ўткир остеомиелит келтириб
чиқарган йирингли

-

яллиғланиш жараёни ривожланиши билан боғлиқ, деб

ҳисобланди. Талоқдаги антитело ҳосил қилувчи ва унинг ядро сақловчи ҳужайра

-

лари антиген стимули таъсирида камайган бўлса, тимус, суяк кўмиги, ЛТҲ шу
стимуляция таъсирида дифференциация ҳамда пролиферацияга учраши ҳисобидан
ишонарли ошгани билан изоҳланди. Ўткир остеомиелитда организм иммун
статусини баҳолашда ушбу жиҳатлар ҳисобга олиниши лозим, деб ҳисоблаймиз.

Юқорида келтирилган барча кўрсаткичлар тажрибада чақирилган ўткир

остеомиелит кечишининг 14

-

суткасида ҳам солиштирма ўрганилди ва таҳлил

қилинди. Олинган натижалар 1.2

-

жадвалда келтирилган.

Ушбу 2

-

жадвалдан кўриниб турибдики, ўткир остеомиелит чақирилгандан

сўнг

14-

кунда ўзгаришлар тенденцияси 7

-

кундан кейинги параметрларга ўхшаш

бўлди, аммо интенсивлигининг пастлиги билан бир

-

биридан тафовутланди.

-1,97

-1,21

-1,55

1,51

1,45

1,5

-100%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

АХҚХ

ТЯСҲ

АҲҚҲ, 1 млн

ТҲ

СКҲ

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2021) / ISSN 2181-1415

152

АҲҚҲ асосий гуруҳда 1196±139 ҳужайрани ташкил қилгани ҳолда назорат

гуруҳида бу кўрсаткич 2083±12.7 ҳужайрага тенг бўлди, улар орасидаги фарқ

1,74 мартани ташкил қилди (Р<0,001).

2-

жадвал

Тажрибада ўткир остеомиелит кечишининг 14

-

суткасида иммун тизим

ҳужайралари микдорий ўзгаришларининг солиштирма кўрсаткичлари

Кўрсаткичлар

Назорат гуруҳи,

n=12

1б асосий гуруҳча,

n=12

АХҚҲ

2083±127

1196±139* ↓

ТЯСҲ

134±5

122±4* ↓

АХҚҲ, 1 млн ҳужайрада

15±1

13±2* ↓

Тимус ҳужайралари

69±4

74±3* ↑

Лимфатик тугунлар ҳужайралари

23±3

27±3* ↑

Суяк кўмиги ҳужайралари

13±1

15±2* ↑

Эслатма: * –

назорат гуруҳига нисбатан ишонарли фарқ белгиси;

↓, ↑ –

ўзгаришлар йўналишлари.

ТЯСҲ миқдори ҳам юқоридаги кўрсаткич сингари гуруҳлараро бир

-

биридан

тафовутланди: мос равишда 122±4 га қарши 134±5 ҳужайра (фарқ 1,10 мартагача,
Р<0,05). Ҳар иккала параметр орасида ишонарли фарқлар сақланиб қолган бўлса
ҳам, ўзгаришлар интенсивлиги 7

-

суткага нисбатан пасайган –

мос равишда

14-

кундан сўнг 1,74 ва 1,10 мартага нисбатан 7

-

кундан кейинги 1,97 ва 1,21 марта).

Шунга ўхшаш натижа 1 млн ҳужайрадаги АХҚҲ миқдорини қиёсий ўрганишда хам
кузатилди, асосий ва назорат гуруҳлари орасида амалий жиҳатдан ишонарли фарқ
кузатилмади –

мос равишда 13±2 га қарши 15±1 (Р>0,05).

Тимус ҳужайралари (ТҲ), суяк кўмиги ҳужайралари (СКҲ) ва ЛТҲ миқдор

-

ларининг қиёсий тавсифига келсак, учала кўрсаткичда ҳам ишонарли тафовут
аниқланмади (Р>0,05), аммо кўпайиш тенденцияси юқоридагига ўхшаш сақланиб
қолган бўлса ҳам олинган рақамларнинг бир

-

бирига жуда яқинлиги нафақат

фарқлар ишончсизлигини таъминлади, балки натижалар бир хил деган тасаввур
уйғотди.

ТҲ бўйича олинган рақамлар (74±3 га қарши 69±4 ҳужайра) ЛТҲ (27±3 га

қарши 23±3 ҳужайра) ҳамда СКҲ (15±2 га қарши 13±1 ҳужайра) бўйича олинган
сонларга яқин бўлганлигини таъкидлаб ўтмоқчимиз.

Кўрсатиб ўтилган рақамлар бўйича тафовутлар тажрибада юқоридаги иммун

тизим ҳужайралари СИ ларини қиёсий ўрганиш жараёнида яққолроқ намоён бўлди

(2-

расм).

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2021) / ISSN 2181-1415

153

2-

расм. Тажрибада ўткир остеомиелит кечишининг 14

-

суткасида лаборатория

ҳайвонлари иммун тизим ҳужайралари стимуляция индекслари параметрлари,

бирлик.

Кўриниб турибдики, ўткир остеомиелитнинг 14

-

суткасида асосий ва назорат

гуруҳи кўрсаткичлари орасидаги тафовутлар йўқолиб боряпти, келтирилган

6 та

иммунологик параметрнинг фақат 2 тасидагина (33,33%) ишонарли фарқлар
сақланиб қолди, ўткир остеомиелит чақирилгач, 7

-

суткада эса барча

6 та кўрсат

-

кичда ҳам (100,0%) ишонарли фарқлар аниқланган эди.

Бундай ҳолат ўткир остеомиелит ривожланиш жараёнида организмда

компенсатор

-

мослашув механизмлари, шунингдек, иммун тизими фаолиятидаги

“мобиллар тамойили” билан изоҳланади. Иммун тизими фаолиятида унинг билан
бир компоненти камаядиган бўлса, бошқа компонентининг кўпайиши ҳисобига ўз
фаолиятини тиклаши кузатилади.

Шундай қилиб, тажрибада чақирилган ўткир остеомиелит ривожланишининг

14-

суткасида ўрганилган АҲҚҲ, ТЯСҲ, ТҲ, СКҲ ва ЛТҲ миқдорида асосий ва назорат

гуруҳлари кўрсаткичлари орасида фарқлар кузатилди, уларнинг

33,33% ида

ишонарли фарқлар сақланиб қолган бўлса, қолган 66,67% ида параметрлар
орасидаги тафовутлар ишонарсиз даражада бўлди. Шуни таъкидлаш жоизки,
тажрибанинг 7

-

суткасида эса ишонарли фарқ 100,0% ни ташкил этган эди.

Ишонарли бўлмаган ТҲ, СКҲ ва ЛТҲ миқдорини кўрсатувчи рақамлар бир

-

бирига

жуда яқин бўлганлиги уларда ўзгариш амалий жиҳатдан кузатилмаганлигини
кўрсатди. Бу организмдаги компенсатор

-

мослашув механизми ва иммуно

-

компетент ҳужайраларнинг бир

-

бирини миқдорий ва сифатий жиҳатдан тўлдириб,

иммун тизим фаолиятини меъёрлаштиришга бўлган ҳаракати билан изоҳланди.
Шунга мос равишда СИ хам бир

-

бирига якин рақамларни кўрсатди.

Оқ зотсиз сичқонлар найсимон суяклари юзасини шикастлаб,

Staphylococcus

anreus

билан таъсирлаштирган ҳолда тажрибада чақирилган ўткир остеомиелит

-

нинг 21

-

суткаси натижалари хам ўрганилиб, таҳлил қилинди ҳамда натижалари

3-

жадвал кўринишида келтирилди.

-1,74

-1,1

-1,15

1,07

1,17

1,16

-2

-1,5

-1

-0,5

0

0,5

1

1,5

АХҚХ

ТЯСХ

АТХҚ 1 млн

ТХ

ЛТХ

СКХ

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2021) / ISSN 2181-1415

154

3-

жадвал

Тажрибада ўткир остеомиелит кечишининг 21

-

суткасида иммун тизим

хужайралари микдорий ўзгаришларининг солиштирма кўрсаткичлари.

Кўрсаткичлар

Назорат гуруҳи,

n=12

1в асосий гуруҳча,

n=12

АХҚҲ

2104±119

1410±122* ↓

ТЯСҲ

148±5

137±3* ↓

АХҚҲ, 1 млн ҳужайрада

18±1

17±2 ↓

Тимус ҳужайралари

67±3

71±3 ↑

Лимфатик тугунлар ҳужайралари

19±2

23±2 ↑

Суяк кўмиги ҳужайралари

16±1

14±1 ↓

Эслатма: * –

назорат гуруҳига нисбатан ишонарли фарқ белгиси;

↓↑ –

ўзгаришлар йўналишлари.

Ушбу 3

-

жадвалдан кўриниб турибдики, ўрганилаётган барча 6 та кўрсаткич

-

ларнинг 2 тасида (33,33%) ишонарли ўзгаришлар кузатилди, қолганларида ўзга

-

ришлар бир

-

бирига яқин бўлиб, аниқ тафовутлар кузатилмади, шунинг ҳисобига

ишонарли фарқлар олинмади (Р>0,05). Ишонарли фарқлар АҲҚҲ (1410±122 га қарши
2104±119 ҳужайра, Р<0,05) ва ТЯСҲ (137±3 га қарши 148±5 ҳужайра, Р<0,05) бўйича
олиниб, тафовут мос равишда 1,49 ва 1,08 мартани ташкил этди. ТҲ ва ЛТҲ ларида
ишонарли бўлмаса ҳам (Р>0,05) кўпайиш тенденцияси сақланиб қолди, аммо СКҲ шу
муддатга келиб, ишонарли бўлмаса хам назорат гуруҳи лаборатория ҳайвонларига
нисбатан камайди (Р>0,

05).

Эътиборлиси шундаки, ўткир остеомиелитнинг 14

-

ва 21

-

кунларида кузатилган

лаборатория ҳайвонлари иммун тизими ҳужайраларининг миқдорий ўзгаришлари
параметрлари бир

-

бирига яқин бўлиб, амалий жиҳатдан тафовут аниқланмади.

Келтирилган натижалар 3

-

расмда

берилган, қиёсий таҳлил қилинган СИ рақам

-

лардан хам кўриниб турибди.

3-

расм.

Тажрибада ўткир остеомиелит кечишининг 21

-

суткасида лаборатория

ҳайвонлари иммун тизим ҳужайралари стимуляция индекслари параметрлари,

бирлик.

-1,49

-1,08

-1,06

1,06

1,21

-1,14

-100%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

АХҚХ

ТЯСҲ

АТХҚ 1 млн

ТХ

ЛТХ

СКХ

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2021) / ISSN 2181-1415

155

СИ лари кўринишида келтирилган сонлар бир

-

бирига яқин бўлиб,

тажрибанинг 7

-

сутка натижаларидан кўрсаткичлар ўзгаришлари интенсивлиги

бўйича фарқланди. Асосий ва назорат гуруҳлари орасидаги тафовутларни кўрсатиб
берувчи СИ интенсивлигининг тажрибада ўткир остеомиелит ривожланиши
динамикасида камайиб бориши ўзига хос хусусият сифатида эътироф этилди.

Шундай қилиб, ўткир остеомиелитнинг лаборатория ҳайвонлари найсимон

суякларида ривожланишинг 21

-

суткасида уларнинг иммун тизим ҳужайралари

миқдорий ўзгаришлари интенсивлиги бошқа ўрганилган муддатларга (7

-

ва

14-

сутка) қараганда интенсивлигининг пастлиги билан ажралиб турди. Асосий ва

назорат гуруҳлари орасидаги ишонарли фарқ АҲҚҲ да кузатилиб, асосий гуруҳда
ишонарли даражада пасайиш кузатилди. Қолган кўрсаткичлар иккала гуруҳда
амалий жиҳатдан бир хил бўлиши билан ажралиб турди.

ХУЛОСАЛАР

1.

Тажрибада ўткир остеомиелит кечишида иммун тизими марказий

аъзолари

тимус ва суяк кўмиги, шунингдек, ичак лимфатик тугунлари ҳужайралари

миқдори талоқдаги антитело ҳосил қилувчи ва унинг ядро сақловчи ҳужайралари
антиген стимули таъсирида камайган бўлса, тимус, суяк кўмиги, лимфатик
тугунлар ҳужайралари шу стимуляция таъсирида дифференциация ҳамда проли

-

ферацияга учраши ҳисобидан ишонарли ошганини аниқладик. Ўткир остеомиелит
организм иммун статусини баҳолашда ушбу

жиҳатлар ҳисобга олиниши лозим, деб

ҳисоблаймиз.

2.

Асосий ва назорат гуруҳлари орасидаги фарқларни кўрсатиб берувчи

стимуляция индекслари интенсивлигининг ўткир остеомиелит ривожланиши
динамикасида камайиб бориши ўзига хос хусусият сифатида эътироф этилди.

3.

Иммун тизим ҳужайралари миқдорий ўзгаришлари интенсивлиги ўткир

остеомиелитнинг дастлабки муддатларга қараганда 3

-

ҳафтадан кейин интенсив

-

лигининг камайиши билан ажралиб турди. Асосий ва назорат гуруҳлари орасидаги
ишонарли фарқ АХҚҲ ва ТЯСҲда кузатилиб, асосий гуруҳда ишонарли даражада
пасайиш кузатилди.

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:

1.

Засульский

Ф.Ю., Новоселов

К.А., Камерский

А.В. Структура осложнений

после индивидуального эндопротезирования коленного сустава // Травматол. и
ортопед. России.

–

2003.

–

№

1. С

. 42

–

45.

2.

Камека

А.Л., Леонова

С.Н., А.В.

Рехов Лечение открытых переломовкосте

голени, осложненных хроническоим остеомиелитом, с использованиемновых
методов // Бюллетень Восточно

-

Сибирского научного центра Сибирского

отделения Российской академии медицинских наук.

–

2013.

–

№

2

–

С.

30

–

34.

3.

Маткурбанов

А.Ш. Экспериментал ўткир ва сурункали остеомиелитларда

иммун тизим ҳолати ва унинг кўрсаткичлари динамикаси: т.ф.н. илмий даража
олиш учун дисс... –

Тошкент, 2012. –

Б.

124.

4.

С.П.

Миронов,

К.В.

Цискорашвили,

Д.С.

Горбетюк.

Хронический

постравматический остеомиелит как проблема современной травматологии и
ортопедии (обзор литературы). –

Москва, 2019. –

Том 25, №

4

–

С.

611.

5.

Нуралиев

Н.А., Бектимиров

А.М

-

Т., Алимова

М.Т., Сувонов

К.Ж. Правила и

методы работы с лабораторными животными при экспериментальных
микробиологических и иммунологических исследованиях // Методическое
пособие. –

Ташкент, 2016. –

С.

34.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2021) / ISSN 2181-1415

156

6.

Шамсиев

А.М., Зайниев

С.С. Хронический рецидивирующий гематогенный

остеомиелит // Детская хирургия. –

Москва, 2012. –

№

1.

–

С.

47

–

50.

7.

Шевцов

В.И., Попова

Л.А., Ланынин

А.И. Проблема лечения хронического

остеомиелита: обзор литературы // Гений ортопедии.

-

Курган, 2009. –

№

1.

–

С.

116-120.

8.

Gahukamble A.D., McDowell A., Post V., Salavarrieta Varela J., Rochford E.T.

Propionibacterium acnes and Staphylococcus lugdunensis cause pyogenic osteomyelitis in
an intramedullary nail model in rabbits // J Clin Microbiol.

–

2014.

–

Vol 52(5).

–

PP. 1595

–

1606.

9.

Belthur M.V., Palazzi D.L., Miller J.A., Phillips W.A., Weinberg J. A clinical analysis

of shoulder and hip joint infections in children // J Pediatr Orthop.

–

2009.

–

Vol 29(7).

–

PP. 828

–

833.

10.

Langlois D.K., Sutton D.A., Swenson C.L., Bailey C.J., Wiederhold N.P., Nelson N.C.

Clinical, morphological and molecular characterization of Penicillium canis sp. nov.,
isolated from a dog with osteomyelitis // J Clin Microbiol.

–

2014.

–

Vol 52(7).

–

PP. 2447

–

2453.