Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Some aspects of road safety
Janabay AYTMURATOV
1
Institute of Advanced Training of the Ministry of Internal Affairs
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2021
Received in revised form
15 September 2021
Accepted 20 October 2021
Available online
15 November 2021
To date, as a result of increasing demand for motor vehicles,
the number of road accidents is increasing. In particular, the
number of accidents related to road transport is growing day by
day. According to international experts, more than 1.2 million
people per year die in road accidents, and another 40-50 million
people receive injuries of varying severity. For this reason,
special attention should be paid to improving the efficiency of
road safety, developing new traffic rules in order to eliminate
negative situations associated with road transport.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss10/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
motor vehicles,
traffic accidents,
pedestrian,
cyclist,
motorcyclist,
accident.
Йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлашнинг айрим
жиҳатлари
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
автотранспорт
воситалари,
йўл
-
транспорт ходисаси,
пиёда,
велосипедчи,
мотоциклчи,
бахтсиз ходиса.
Бугунги кунда авторанспорт воситаларига бўлган
эҳтиёжларнинг
ошиб
бориши
натижасида
айрим
муаммолар юзага келмоқда. Хусусан автотранспорт билан
боғлиқ йўл транспорт ходисаларининг кундан
-
кун кўпайиб
бўлмоқда. Халқаро экспертларнинг маълумотларига кўра,
йилига 1,2 миллиондан ортиқ одам йўл транспорт
ходисаларидан вафот этади ва яна 40
-
50 миллион киши эса
турли даражадаги жарохат олади. Шу сабабли автотранс
-
порт билан боғлиқ холатларни бартараф этиш мақсадида
йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлашнинг самарадор
-
лигини оширишга, янгича механизмларни ишлаб чиқишга
алоҳида эътибор қаратиш лозим.
1
Institute of Advanced Training of the Ministry of Internal Affairs Faculty of Vocational Training Cycle of Special
Sciences lecturer. Tashkent, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
411
Некоторые аспекты безопасности дорожного движения
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
автотранспортные
средства,
дорожно
-
транспортные
происшествия,
пешеход,
велосипедист,
мотоциклист,
несчастный случай.
На сегодняшний день, в результате увеличения спроса на
автотранспортные средства, растет число дорожных
проишествий. В частности, число происшествий, связанных
с автомобильным транспортом, растет день ото дня.
По данным международных экспертов, более 1,2 миллиона
человек в год погибают в дорожно
-
транспортных
происшествиях, и еще 40
-
50 миллионов человек получают
повреждения разной тяжести. По этой причине особое
внимание следует уделить повышению эффективности
обеспечения
безопасности
дорожного
движения
,
разработке новых правил дорожного движения с целью
устранения
негативных
ситуаций,
связанных
с
автомобильным транспортом.
Бугунги кунда мамлакатимизда маъмурий бўлиниш ва ҳокимият тузил
-
малари бошқарувининг етарли даражада ихчам тизими ишлаб чиқилганлигига,
эркин тадбиркорликни ривожлантириш йўлидаги демократик ва бозор ислоҳот
-
ларини амалга оширишга тўсиқ
-
ғов бўлиб турган бошқарувнинг кўпгина ортиқча
маъмурий ва бюрократик бўғинлари, давлат ва идора тузилмаларини ўзгартириш
ёки тугатилишига қарамай, республикамиз Президенти Шавкат Мирзиёев ўринли
таъкидлаганидек, “Барчамизга яхши аёнки, инсон манфаатларини юрт тинчлиги,
жамиятимиздаги ўзаро ҳурмат, меҳр
-
оқибат ва ҳамжиҳатлик муҳитидан ажратган
ҳолда тасаввур этолмаймиз. Буларнинг барчаси бизнинг бебаҳо бойлигимиз ва уни
кўз қорачиғидек сақлаш ҳар биримизнинг муқаддас бурчимиздир.
Олиб борилаётган ислоҳотлар самарасини янада ошириш, давлат ва
жамиятнинг ҳар томонлама ва жадал ривожланиши учун шарт
-
шароитлар яратиш,
мамлакатимизни модернизация қилиш ҳамда ҳаётнинг барча соҳаларини либерал
-
лаштириш бўйича устувор йўналишларни амалга ошириш мақсадида аҳоли ва
тадбиркорларни ўйлантираётган долзарб масалаларни ҳар томонлама ўрганиш,
амалдаги қонунчилик, ҳуқуқни қўллаш амалиёти ва илғор хорижий тажрибани
таҳлил қилиш, шунингдек кенг жамоатчилик муҳокамаси натижасида ишлаб
чиқилган ҳамда қуйидагиларни назарда тутадиган Ўзбекистон Республикаси
Президентининг 2017 йил 7 февраль куни “Ўзбекистон Республикасини янада
ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги ПФ–
4947-
сон
Фармони билан
2017
–2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривож
-
лантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси тасдиқ
-
ланди. Унга асосан бешта йўналиш белгилаб қўйилди.“Жамиятда барқарорлик,
тинчлик ва осойишталикни қарор топтириш, инсон ҳуқуқ ва эркинликларига сўзсиз
риоя этилишини таъминлаш мамлакатни ижтимоий
-
иқтисодий жиҳатдан янада
ривожлантириш, аҳоли фаровонлигини юксалтириш, ҳуқуқий демократик давлат
қуриш бўйича амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлардан кўзланган
мақсадларга эришишнинг муҳим шарти ҳисобланади.
Таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки, ўлим ҳолатининг 90 фоизидан ортиғи кам ва
ўрта даромадли мамлакатлар ҳисссасига тўғри келади. Уларнинг деярли учдан бир
қисми пиёдалар, велосипедчилар ва мотоциклчиларга тўғри келади. Ачиналиси
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
412
шундаки, бугунги кунда дунё мамлакатларида 15 фоизида йўл ҳаракати хавфсиз
-
лиги бўйича
қонунчилик мавжуд бўлса қолганларида етарли даражада норматив
ҳужжатлар билан мустаҳкамланмаган.
Бу борада, замонавий ахборот техно
-
логиялари имкониятларидан кенгроқ фойдаланиш, шунингдек давлат органлари,
жамоат ташкилотларининг ўзаро ҳамкорлигини ташкил этиш ҳамда фуқаролар
фаоллигини оширишга, қолаверса аҳоли ўртасида ўзларини йўл транспорт
ходисаларининг жабрдийдасига айланиб қолмасликнинг усул
ва шаклларини кенг
тарғиб қилишга қаратилган ҳамда ҳайдовчилик маданиятини оширишга
қаратилган чора
-
тадбирларни амалга ошириш муҳим аҳамият касб этмоқда.
Сўнгги 2021 йилнинг 11 ойида Ўзбекистон Республикасидайўл
-
транспорт
ҳодисаси содир этилиш ҳолатлари жуда кўпайиб кетганлигини оммовий ахборот
воситаларида ҳам кўришимиз мумкин. Уларидан инсон ўлими билан боғлиқ
ҳолатлар, тан жароҳатлари билан боғлиқ ва мулкий зарар билан боғлиқ ҳолатларни
олсак бўлади. Йўл
-
транспорт ҳодисаларининг дерли 60
-
70 фоизи тезликни
меъёридан ошириш натижасида содир бўлган.
Йўл транспорт ходисалари олдини олиш, улардан фуқароларни ҳимоя
қилишга қаратилган йўл транспорт ҳаракати хавфсизлигини таъминлашга оид
қонун нормалари талабларининг ижросини таъминлашга йўналтирилган
махсус
чораларини ишлаб чиқиш ҳамда уларнинг самарадорлигини оширишга алоҳида
эътибор қаратилмоқда. Бу борада 2017–2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини
ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси
-
нинг иккинчи бўлими тўртинчи бандида жиноятчиликка қарши курашиш ва
ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш борасидаги фаолиятнинг самарадорлигини
ошириш каби долзарб вазифалар назарда тутилган. Шу боис, ички ишлар
органларининг мазкур йўналишдаги фаолиятини ташкилий
-
ҳуқуқий механизм
-
ларини такомиллаштириш, соҳага замонавий илғор иш усул ва шаклларни жорий
этиш, бу сохада ҳамкорликнинг самарадорлигини ошириш долзарб масалалардан
бири бўлиб қолмоқда.Ўзбекистон Республикасининг “Йўл ҳаракати хавфсизлиги
тўғрисида”ги ПФ–
5005-
сон “Ички ишлар органларининг фаолияти самарадор
-
лигини тубдан ошириш, жамоат тартибини, фуқаролар ҳуқуқлари, эркинликлари ва
қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилишни таъминлашда уларнинг масъу
-
лиятини кучайтириш чора
-
тадбирлари тўғрисида”ги фармонлари, ПҚ–
3127-
сон
“Йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш тизимини янада такомиллаштириш
чора
-
тадбирлари тўғрисида»ги қарорлари ва соҳага оид бошқа норматив
-
ҳуқуқий
ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишга назарда тутилмоқда.
Йўллардаги ҳақиқий хавфли вазиятни, жамиятга етказиладиган зарар кўламини
инобатга олиб, авария ҳолатларини ҳозирги куннинг асосий таҳдидига, йўл
ҳаракати хавфсизлиги соҳасидаги вазиятни эса инсониятнинг барқарор ривож
-
ланишининг асосий муаммоларидан бирибўлиши мумкин.
Лекин уларнинг ижроси хали ўзининг сезиларли даражадаги ижобий
натижасини бергани йўқ, йўллардаги авария ҳолатлари ўзгаришсиз қолмоқда. 2020
йил сарҳисоби бўйича Ўзбекистон Республикасида 6982 мингта йўл
-
транспорт
ходисаси содир этилган бўлиб, 1962 минг шахс вафот этган, 6591минг шахс
жароҳатланган. Ёш болалар ўлими ва жароҳатланиши даражаси ҳам юқорилигича
қолмоқда. Ёш болалар иштирокида 1139 мингта йўл
-
транспорт ходисаси содир
этилган бўлиб, унда 234 та
бола вафот этган ва деярли 944 та
бола турли
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
413
даражадаги тан жароҳати олган. Йўл
-
транспорт ҳодисалари сони бўйича энг кўп
пасайиш Жиззах (бу йил 96 та ЙТҲ, пасайиш 36%), Сурхондарё (бу йил 163 та,
пасайиш 34,3%), Тошкент (пасайиш 26,8%), Қашқадарё (бу йил 175 та, пасайиш
21,9%), Андижон (15,4%) вилоятларида кузатилган. Фақат Наманган 4
(+19,5%) ва
Самарқанд (+1,6%) ҳодисалар сони ўтган йилнинг мос даврига нисбатан
кўпайган.Бахтсиз ходисаларнинг юқорилигича қолаётгани қуйидаги асосий
омиллар бўлиб қолмоқда: аҳоли орасида транспорт воситаларининг кўпайиши ва
йўл
-
транспорт инфратузилмасининг бугунги кун талабларига жавоб бермаслиги,
автотранспорт воситаларининг тезлик сифати доимий равишда такомиллашиб
бораётгани, автотранспорт воситалари хавфсизлигига бўлган техник талабларнинг
етарли даражада бўлмаганлиги, йўл ҳаракати қатнашчиларининг тайёргарлик ва
интизом сифатлари паст даражада эканлиги, йўл ҳаракати хавфсизлигини
таъминлаш тизими самарадорлиги етарли эмаслигини кўришимиз мумкин.
Буларнинг барчаси бахтсиз ходисалар сабабларининг таҳлилига эҳтиёж
борлигини, йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлашнинг самарали йўллари ва
методларини излашни, уларга мувофиқ келувчи кечиктириб бўлмас чораларни
қабул қилиш заруриятини кўрсатиб берди.
Йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлашда назарий ва амалий муаммоларни
ўрганиш ҳам ўз самарасини бергани йўқ. Юқорида келтириб ўтилган маълумотлар
қонунчиликни кучайтиш
долзарблигини кўрсатиб берди.
Йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш соҳасидаги фаолиятининг айрим
жиҳатлари
У.Т.
Таджиханов
Қ.Х.
Азизов.
Н.Ф.
Мухитдинов,
Р.А.
Сайфулин,
С.Т.
Ахмедова. Х.А.
Дадахаўжаев, Х.А.
Закировлар “Йўл ҳаракати хавфсизлигини
таъминлаш
фаолияти”
мутахассислигиривожига
муайян
даражада
ҳисса
қўшганлар.Бугунги кунда ушбу олимлар олиб борган тадқиқотлар йўл ҳаракати
хавфсизлигини таъминлашда назариянинг асоси, замонавий тадқиқотлар учун
манба бўлиб хизмат қилади. Йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлашдаги алоҳида
масалаларга урғу берилган бўлиб, йўл ҳаракати хавфсизлиги Йўл ҳаракати
хавфсизлигини таъминлаш муаммолари бўйича илмий манбалар мавжудлигига
қарамасдан, қонунчилигимиздаги сўнгги ўзгаришларни назарда тутувчи йўл
ҳаракати хавфсизлигини бевосита маъмурий
-
ҳуқуқий тарзда тартибга солиш
муаммоларига тегишли комплекс тадқиқотлар олиб бориш зарурлигини кўрсатади.
Биринчидан йўл ҳаракати хавфсизлигини маъмурий
-
ҳуқуқий тартибга
солишнинг долзарблиги ва етарлича ўрганиб чиқилмаганлигидир.
Иккинчидан йўл ҳаракати қоидалари бўйича билимларини ошириш етарли
даражада берилмаётганлиги.
Учинчидан ҳайдовчиларни синовдан ўтказиш, бугунги кунда ҳайдовчиларни
тайёрлаш сифатини оширишга қаратилган чора
-
тадбирларни қайтадан кўриб
чиқиш.
Шу билан бирга, асосий мақсад ҳайдовчиларни тайёрлаш сифатини ошириш
-
дан иборат бўлиб, йўл ҳаракати бошқаруви соҳасидаги амалдаги қонунчиликни
такомиллаштириш бўйича чоралар кўриш, амалдаги норматив
-
ҳуқуқий ҳужжат
-
ларга амалга оширилишини қатъи назорат қилиш зарур.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
414
1.
1https://www.who.int/violence_injury_prevention/road_safety_status/report/ru/
2.
1
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги
«Ўзбекистон
Республикасини
янада ривожлантириш
бўйича
Ҳаракатлар
стратегияси тўғрисида»ги ПФ
-4947-
сон фармони
1-
иловаси 2.4
-
банди //
Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами. –
2017.
–
№6.
–
70-
м.
3.
1
2021 йил 3 март кунидаги 38/3
-128-
сон хат Ўзбекистон Республикаси ИИВ
Давлат йўл ҳаракати хавфсизлиги хизматининг маълумоти.
