Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Mosques of Tashkent in the XIX century
Maftuna KHASANOVA
1
National institute of art and design named after Kamoliddin Behzod
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2021
Received in revised form
15 September 2021
Accepted 20 October 2021
Available online
15 November 2021
Uzbekistan is known to the world as one of the cradles of
civilization with a centuries-old history. Modern archaeological
research conducted by Uzbek and foreign archaeologists shows
that the region has a thousand-year history. Archaeological
excavations show the development of early Uzbekistan in many
areas of early urban culture, as well as the traditions of statehood
and socio-economic life of the region. Tashkent is one of the
oldest cities in Central Asia. Its architectural structures still
delight researchers. It was and is one of the most beautiful cities
in the region.
This article discusses the history of the construction of
various mahallas and mosques in the city of Tashkent. Its
architectural types, structure and design solutions of mosque
buildings. The main parts of ancient mosques and the ways of
their construction are also considered. The evolution and
architectural features of their formation are described. The
information about the people who built mosques, the property of
the foundation of buildings, and the servants of the mosque are
being investigated.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss10/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Mosque,
Tashkent,
community,
neighborhood,
architect,
XIX century,
scientists,
great thinker,
minaret,
madrasa.
Toshkentning XIX asrdagi Jome masjidlari
ANNOTATSIYA
Kalit s
o‘
zlar:
Masjid,
Toshkent,
jamoa,
mahalla,
me
’
mor,
XIX asr,
olimlar,
buyuk mutafakkir,
O‘
zbekiston deb atalmish ushbu zamin uzoq tarixga ega
tamaddun beshiklaridan biri sifatida dunyo ahliga ma
’
lum.
Bugungi kunda
O‘
zbekistonlik va xorijlik qadimshunos olimlar
tomonidan olib borilayotgan arxeologik izlanishlar mazkur
hududdagi ilk shahar madaniyati, davlatchilik an
’
analari,
ijtimoiy-iqtisodiy hayotning k
o‘
plab sohalaridagi rivojlanishning
bir necha ming yillik tarixga ega ekanligini k
o‘
rsatmoqda.
1
Teacher, National institute of art and design named after Kamoliddin Behzod. Tashkent, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
522
minora,
madrasa.
O‘
zbekistonning azim poytaxti b
o‘
lmish Toshkent shahri
o‘
tmishda
o‘
zining madrasa va jome
’
lari, baland minoralari,
k
o‘
rkam binolari bilan ham mintaqadagi boshqa shaharlardan
qolishmagan.
Ushbu maqola Toshkent shahrida qurilgan turli mahalla va
jome masjidlar tarixi, masjidlar binosining me
’
moriy turlari,
tuzilishi va konstruktiv yechimlariga ba
g‘
ishlangan. Maqolada,
Qadimiy masjidlarning asosiy qismlari, qurilish uslubi
o‘
rganilgan. Ularning shakllanishining evolyutsiyasi va me
’
moriy
xususiyatlari tasvirlangan. Shuningdek, masjidlarni bunyod
qilgan shaxslar, vaqf mulklari, masjid xizmatchilari haqida ham
ma
’
lumotlar berilgan.
Мечети Ташкента XIX века
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
мечеть,
Ташкент,
община,
квартал,
архитектор,
XIX век,
ученые,
великий мыслитель,
минарет,
медресе.
Узбекистан известен миру как одна из колыбелей
цивилизации с многовековой историей. Современные
археологические исследования, проводимые узбекскими и
зарубежными археологами, показывают, что регион имеет
тысячелетнюю
историю.
Археологические
раскопки
показывают развитие раннего Узбекистана во многих
сферах ранней городской культуры, а также традиций
государственности и социально
-
экономической жизни
региона. Ташкент, –
один из древнейших городов
Центральной Азии. Его архитектурные сооружения до сих
пор восхищают исследователей. Это был и есть –
один из
красивейших городов региона.
В данной статье рассматривается история строительства
различных махаллей и мечетей в городе Ташкент. Его
архитектурные типы, строению и конструктивным
решениям зданий мечетей. Также рассматриваются
основные
части
древних
мечетей
и
способы
их
строительства. Описаны эволюция и архитектурные
особенности их формирования. Исследуются сведения о
людях, построивших мечети, имуществе фонда сооружений,
служителях мечети.
Bugungi kunda respublikada tarixiy yodgorliklarni asrab-avaylash va asl holida
ta
’
mirlash natijasidagi sa
’
y-harakatlar shahar
o‘
tmishiga ba
g‘
ishlangan keng k
o‘
lamdagi
ilmiy izlanishlarni olib borishni taqozo etmoqda. Shu maqsadda olib borgan
tadqiqotlarimiz mahsuli sifatida Toshkent shahrida XIX-asrning ikkinchi yarmi va XX-asr
boshlarida yigirmadan ortiq madrasa, yuzga yaqin ziyoratgoh
mozorlar hamda uch yuzdan ziyod masjidlar b
o‘
lgani oydinlashdi. Ular orasida
masjidlar shahar tarixini
o‘
rganishda muhim
o‘
rin tutadi.
Toshkent masjidlari uzoq asrlar davomida shahar aholisi ijtimoiy va ma
’
naviy
hayotining ajralmas qismi b
o‘
lib kelgan. Sobiq ittifoq davrida ayrim masjidlargagina tarixiy
yodgorlik sifatida qaralib, k
o‘
plari xarobaga aylandi yoki ularning binosidan boshqa
maqsadlarda foydalanildi. Endilikda Toshkent shahrining
o‘
tmishdagi hayotini yoritish
uchun masjidlar hamda ularning ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va madaniy-ma
’
anaviy hayotda
tutgan
o‘
rnini
o‘
rganish dolzarb muammolardan biriga aylangani ma
’
lum b
o‘
lib qoldi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
523
Masjidlar va ularning 14 asrlik tarixi islom hamda musulmon mamlakatlar ijtimoiy-
siyosiy, iqtisodiy va madaniy-ma
’
naviy hayotining ajralmas qismi sifatida yevropalik
tadqiqotchilar tomonidan XX asrning boshlaridan keng miqyosda
o‘
rganila boshlangan.
Bugungi kunga qadar dunyo musulmon mamlakatlarida masjidlarning jamiyat hayotida
tutgan
o‘
rni va ayniqsa, me
’
morchilik an
’
analari tarixiga ba
g‘
ishlangan k
o‘
plab ishlar nashr
qilingan [1].
Toshkent masjidlariga kelsak, shahar
o‘
tmishiga doir k
o‘
plab tadqiqotlar amalga
oshirilganiga qaramay, turli sabablar bilan ularda masjidlar tarixi yetarlicha yoritilmagan.
Toshkent shahri masjidlarini tadqiq etishda V.A. Bulatova, L.Yu. Mankovskaya, X. P
o‘
latov
ularning me
’
moriy jihatlariga e
’
tibor qaratishgan [2].
XIX-asrga mansub Toshkent masjidlari tarixi bilan bo
g‘
liq ayrim ma
’
lumotlar
M.Ye. Masson,
A.
O‘
rinboev,
O. B
o‘
riev,
A. Muhammadkarimov,
R. Shigabiddinov,
U. Alimov, A.Ziyaev singari mualliflarning Toshkent tarixiga ba
g‘
ishlangan ishlarida hamda
“Toshkent” ensiklopediyasining 1992 va 2009
-yilgi nashlarida ham yoritilgan.
O‘
rganilayotgan davr Toshkent masjidlarining aksariyati an
’
anaviy tarzda t
o‘g‘
ri
t
o‘
rtburchak yoki t
o‘
rtburchak tarhda, usti gumbaz bilan yopilgan xonaqoh, ayvon,
darvozaxonadan iborat b
o‘
lgan. Ma
’
lumki, xonaqoh dastlab tasavvuf namoyandalarining
qarorgohi sifatida ularning uylarida shakllangan [3].
Shaharda katta gumbaz bilan yopilgan Xoja Ahror jome
’
masjidi, Qanoat otaliq
qurdirga Balandmasjid, Gulbozor,
O‘
razaliboy (Xotinmasjid), F
o‘
lodboy Tinchbofiy,
Sharafiboy, Qaffol Shoshiy mozoridagi jome
’
alohida k
o‘
zga tashlanib turgan. Jumladan,
Qanoat otaliq qurdirgan Balandmasjidning gumbazi sakkiz burjli hashamatli qilib
ishlangan [4].
Toshkent hokimi Lashkar beklarbegining zakotchisi b
o‘
lgan Hakim devon begi
O‘
rdada qurdirgan jome ham shahardagi yirik masjidlardan sanalgan Ayrim masjidlarning
turli kattalikdagi minora-mezanalari b
o‘
lgan. 1866-yilda Toshkentda b
o‘
lgan rus sayyohi
P.I. Pashinoning yozishicha, shahardagi masjidlarning aksariyati minorali b
o‘
lgan. Pishiq
g‘
isht narxining yuqoriligi sababli ularning k
o‘
pchiligi xom
g‘
ishtdan qurilgan. Muhammad
Solihx
o‘
ja esa
o‘
z asaridab mezanasi toshdan ishlangan masjidlarni ham tilga olgan. Islom
me
’
morchiligi tadqiqotchilari masjidlarni turli tiplarga ajratganlar. Rossiyalik olima
T.X. Starodub
o‘
zining doktorlik tadqiqotida islom olamidagi masjidlarning kolonna, ya
’
ni
arab, ayvonli
–
eroniy hamda markaziy
o‘
rinni katta gumbaz egallagan turk-usmonli tipini
alohida qayd qilib
o‘
tgan[5]. Masjid binosining an
’
anaviy mehrob, minbar, maqsura va
minoradan iborat b
o‘
lgan k
o‘
rinishi VIII asr oxiri, IX asr boshlariga kelib uzil-kesil
shakllangan. Xususan, mehrob
–
masjidning qibla tarafiga ishlanadigan sajdagoh b
o‘
lib,
masjid qurilishida alohida ahamiyat kasb etgan. Minbar esa, jome masjidlarda xutba
o‘
qish
uchun m
o‘
ljallangan b
o‘
lib, mehrobning
o‘
ng tomonida turgan. Ilk minbar ikki zinali b
o‘
lib,
milodiy 628
–
629-yilda, Pay
g‘
ambarimiz (s.a.v.) xutba
o‘
qishlari uchun tayyorlangan.
Aynan shu minbar dastlabki uch xalifa
–
Hazrati Umar (r.a.), Hazrati Abu Bakr (r.a.),
Hazrati Usmon (r.a.) davrida xutba
o‘
qish bilan birga hokimiyat ramzi ham sanalgan.
Siyosiy jihatdan K
o‘
fa shahrida mustahkam
o‘
rnashgan Hazrat Ali (r.a.) davrida sharoit
taqozosi bilan ikkinchi minbar ishlatilgan.
O‘
z navbatida dastlabki umaviy xalifa Muoviya
ibn Abu Sufyon (661-680) Damashqda uchinchi minbardan foydalangan[8].
O
‘
rta Osiyo masjidlari tadqiqotchilari esa ushbu mintaqa masjidlarini qurilish
uslubiga k
o‘
ra quyidagi uchta asosiy guruhga ajratadi:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
524
1. Qishki binosi (xonaqoh) bir tomondan ayvon bilan
o‘
ralgan masjidlar: oldidan
yoki yon tarafdan.
2. Qishki binosi ikki tomondan ayvon bilan
o‘
ralgan masjidlar: odatda janubi-sharq
yoki shimolisharq tarafdan.
3. Qishki binosi uch tomondan ayvon bilan
o‘
ralgan masjidlar .Toshkent masjidlarni
me
’
moriy jihatlaridan tashqari boshqa talab va ehtiyojlardan kelib chiqib ham bir necha
turkumlarga ajratish mumkin. Xususan, mavjud manbalardagi ma
’
lumotlarga asoslangan
holda shahardagi masjidlarning qurilishi va joylashgan
o‘
rniga k
o‘
ra quyidagi guruhlarga
b
o‘
lish mumkin:
–
jome masjidlar;
–
iydgoh va namozgohlar;
–
mahalla va guzar masjidlari;
–
madrasalar tarkibidagi masjidlar;
–
mozor-ziyoratgohlar qoshidagi masjidlar.
–
bozorlar va rastalardagi masjidlar.
Ayrim masjidlar qoshida madrasalar ham faoliyat k
o‘
rsatgan. Shayxontahur
dahasida
O‘
qchi mahalla masjidi, Sebzorda dahasida Taxtapul mahallasidagi Jumanbiy
masjidi, Qan
g‘
roqk
o‘
cha mahallasidagi masjid, K
o‘
kchada dahasida Tursunota
mahallasidagi Olimbek, Kallaxonamahallasida Muzaffarboy qurdirgan jome
’
masjid,
Beshyo
g‘
och dahasidagi mulla Otaboyhoji kabi mahallamasjidlari shunday masjidlar
sirasiga kirgan. Toshkent masjidlari ham hokimlar, amaldorlar, tasavvuf vakillari hamda
mahalla aholisi kabi aholining turli qatlamlari tomonidan qurdirilgan va ularga vaqf
mulklari ajratilgan. Toshkentda eng k
o‘
p masjid bunyod b
o‘
lishi Xoja Ahror Valiy nomi
bilan bo
g‘
liq b
o‘
lib, XIX asrning ikkinchi yarmida shaharda 10 dan ortiq masjidning
qurilishi mazkur shaxsga nisbat berilgan. Shuningdek, F
o‘
lodboy Tinchbofiy (8 ta),
Qosimboy F
o‘
lodboy
o‘g‘
li (7 ta), Yusufxon eshon Mansurxon eshon
o‘g‘
li (5 ta),
Poshshax
o‘
ja
O‘
zbekx
o‘
ja
o‘g‘
li (4 ta), Shodmonboy
O‘
zbekboy
o‘g‘
li (4 ta) ham shaharda
k
o‘
plab masjidlar qurdirgan. Ayrim masjidlar esa
o‘
ziga t
o‘
q ayollar mabla
g‘
I evaziga
bunyod etilgan. Eski J
o‘
vada joylashgan qadimiy masjidlardan Xotinmasjid, K
o‘
kcha
dahasining Chuqurqishloq mahallasida Tugma xotin, Beshyo
g‘
och dahasining Q
o‘g‘
urmoch
mahallasidagi Ochildiboy ayoli bino qilgan masjidlar shular jumlasidandir. Ayrim mahalla
va bozorlar yaqinidagi masjidlar mahalla odamlari va bozor ahli tomonidan qurilgan.
Jome masjidlar, namozgohlar va yirik mahalla masjidlari shahar topografiyasi
shakllanishida ham muhim
o‘
rin tutgan. K
o‘
p hollarda masjid nomlari mahalla va k
o‘
chalar,
mavzelar nomlari bilanuy
g‘
unlashib ketgan (Balandmasjid, Jirlik masjid, K
o‘
kmasjid,
Oltinlik masjid, S
o‘
galmasjid, Xishtmasjid, Xotinmasjid kabi). Ziyoratgoh mozorlar va
madrasalarning tarkibiy qismi b
o‘
lgan masjidlar bu kabi majmuayodgorliklarga
o‘
zgacha
k
o‘
rinish olib kirgan. Yirik masjidlar va namozgohlar joylashgan mahallalar gavjumlashgan
va mahalla k
o‘
chalari kengayib, ularning atrofida d
o‘
konlar joylashgan guzarlar yuzaga
kelgan. Bu joylar ayniqsa, juma va iyd namozlaridan s
o‘
ng juda ham gavjum b
o‘
lgan.
Jumladan, atrofida Eshonquli dodxoh, Yunusxon madrasalari hamda Shayx Xovand Tahur
mozori yaqinida joylashgan maydonda, Zangi ota mozorida juma namozidan s
o‘
ng va hayit
kunlarida xalq sayllari b
o‘
lib turgan.
Masjidlarning moliyaviy ta
’
minoti. Masjidlar faoliyatida ularga belgilangan vaqf
mulklar katta ahamiyat kasb etgan. Ular, asosan, masjid quruvchisi, hokimlar va
o‘
ziga t
o‘
q
kishilar tomonidan ajratilgan. Vaqf madrasa, masjid, mozor, qorixona kabi musulmon
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
525
muassasalar foydasiga belgilanganturli k
o‘
rinishdagi mol-mulk b
o‘
lib, uning rasmiy-
huquqiy hujjati vaqfnoma deb atalgan. Vaqfnomalar qozixonalarda vaqf qiluvchi
–
voqif,
qozi, a
’
lam, mufti va xolis guvohlar ishtirokida tuzilib, muhrlangan. Vaqfnomalar, ma
’
lum
vaqt
o‘
tgach, sharoit taqozosiga k
o‘
ra, (vaqfnomaning y
o‘
qolishi, yaroqsiz holga kelishi va
boshqa sabablar bilan) yangilanib turilgan. Bir masjidga turli vaqtlarda turli kishilar
tarafidan ham mulklar ajratilgan va ular uchun alohida vaqfnomalar tuzilgan. Vaqfning bir
k
o‘
rinishida vaqf qilingan mol-mulk vaqf qiluvchi, ya
’
ni voqifning q
o‘
lidan butunlay chiqib
ketgan, ikkinchi k
o‘
rinishi esa vaqfga vaqf qilinayotgan mulkdan kelayotgan daromadning
bir qismini
o‘
ziga olish imkonini bergan. Vaqf x
o‘
jaligi ishlarini yurituvchi shaxs
–
mutavallini belgilash va vaqf daromadini taqsimlash voqifning ixtiyorida bo
‘
lgan [6].
Masjidlarning xizmatchilari. Masjidlarda, asosan, imom, muazzin, mutavalli, yirik
masjidlarda esa farrosh, sartarosh va qarovul ham xizmat qilgan. Ular masjidlarning vaqf
mulkidan belgilangan tartibda mabla
g‘
bilan ta
’
minlangan.
Imom
o‘
tmishda va bugungi kunda ham aholi orasida imomga hurmat yuzasidan
“imom xatib”, “imom domla” kabi nomlar bilan ham murojaat qilish urf bo‘
lgan. Dastlabki
vaqtlarda, imom vazifasini bajaruvchi alohida shaxs yuzaga kelguniga qadar shahar hokimi
yoki harbiy sarkardalar (qal
’
alarda) imomlik vazifasini bajargan50. Umaviylar davrida
xalifalik markazi
–
Damashqda namozda imomlik qilish xalifa q
o‘
lida b
o‘
lgan. Abbosiylar
hukmronligi yillariga kelib, xalifaning namozda imomlik qilish an
’
anasi t
o‘
xtatildi va
poytaxt Ba
g‘
dod jome
’
siga imomlik qilishga xalifa tomonidan islomiy ilmlarni mukammal
egallagan shaxslar tayinlandi. Shu vaqtdan imomlik alohida bir mansab sifatida shakllanib,
ularga maosh berish y
o‘
lga q
o‘
yilgan[7]. Lekin, imomlar maxsus maoshdan k
o‘
ra k
o‘
proq
vaqf daromadidan tegadigan ulush hisobiga kun k
o‘
rgan. Bu hol k
o‘
rib chiqilayotgan
davrdagi Toshkent masjidlari imomlari faoliyati uchun ham taalluqlidir. Masjidlarning
vaqfnomalari va arxiv hujjatlaridagi ma
’
lumotlarga qaraganda, masjid imomi asosan
vaqfdan tegadigan ulush, shuningdek, maktabdorlik evaziga beriladigan haq hamda
mahalla yi
g‘
inlaridan ajratiladigan k
o‘
p b
o‘
lmagan mabla
g‘
hisobiga
o‘
z tirikchiligini
o‘
tkazgan [8].
Xulosa qilib aytadigan b
o‘
lsak, Bugungi kunda yurtimizga tashrif buyurgan
sayyohlarni lol qoldirayotgan Toshkent, Samarqand, Buxoro,Termiz, Xiva, Mar
g‘
ilon kabi
qadimiy shaharlarida barpo etilgan masjidlar, ushbu zaminda
o‘
tmishda shaharsozlik va
madaniyat ham yuksak darajada rivoj topganligidan dalolat beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Ислом
мамлакатларида
масжидлар
тарихи
ҳамда
меъморчили
анъаналарининг ўрганилиши ҳақида, қаранг: Önkal A.,
Bozkurt N., Evice S., Şener M. Cami:
I. Dini ve sosyokültürel tarihi. II. Mimari tarihi. III. Diniy hükümler // Türkiye Diyanet vakfi
Islam ansiklopedisi. 7-cilt. Ca
’
far as-Sadik
–Ciltçilik. –
Istanbul, 1993.
–
Б.
46-92.
2.
Булатова В.А., Маньковская Л.Ю. Памятники зодчества Ташкента XIV–XIX в.
–
Т., 1983; Пулатов Х. Архитектурно
-
планировочная структура старого Ташкента
(конец XIX –
начало XX века).: Автореф. дисс. ... канд. архитектуры. –
Т.,1994. –
С.
13.
3.
Немцова Н.Б. Хонака Сайф ад
-
Дина Бохарзи в Бухаре (К истории
архитектурного комплекса). –Бухара, 2003. –
С.45
-
92; Стародуб Т.Х. Средновековая
архитектура, связанные.
4.
Муҳаммад Солиҳхўжа. Тарихи жадидайи Тошканд. –
207а варақ.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
526
5.
Стародуб Т.Х. Эволюция типов средневековой исламской архитектуры.:
Автореф. дис. ... докт. искусствоведение. –М., 2006. –
С.27. Яна қаранг: Рашид Калвир
Ходжатулла. Становление и развертывание пространственной структуры
традиционной мечети Ирана: Михраб. Айван. Купол.: Автореф. дисс. ... канд.
архитектуры. –
М., 2008. –
С.13
-14.
6.
Жўраева Ғ. Вақф нима? // Шарқшунослик. 1990. №2. –
Б.37
-47.
7.
Imam // Türkiye Diyanet vakfi Islam ansiklopedisi. 22
-cilt. Ihv
ān
-i-
Safā–
Iskit.
–
Istanbul, 2000.
–
Б
.178-179.
8.
Xasanova.M.A. (2021) CONSTRUCTION OF "BIBIKHONIM JOME MOSQUE" BY
AMIR TEMUR AND ARCHITECTURAL SOLUTION OF THE MOSQUE. Asian Journal of
Multidimensional Research., (10),635-641
9.
Tursunova, Sh F. "HISTORY OF ADVERTISING IN UZBEKISTAN." International
Engineering Journal For Research & Development 5.9 (2020): 10-10.
10.
Sultanova, Muhayyo. "Use of Cultural Plants in Desert Cities in Creating the
Landscape of Recreation Zones in Uzbekistan." International Journal on Orange
Technologies, vol. 2, no. 10, 20 Oct. 2020, pp. 102-104, doi: 10.31149 / ijot.v2i10.738.
11.
Qizi, A. N. X., & Nazokatkhon, A. (2020). Factors influencing the creation of a
comfortable microclimate and environmental control of zone by landscape design.
ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 10(5), 2040-2049.
12.
Razikberdiev, M. I. (2020). Southern mesopotamia in the first half of the 3rd
millennium bc. Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR), 9(5), 211-216.
13.
MANNAPOVA N. R. et al. Organization And Basic Requirements For Restaurant
Design Interior //International Journal of Innovations in Engineering Research and
Technology.
–
2020.
–
Т
. 7.
–
№.
05.
–
С. 5
-12.
14.
Mukaddas Isakova.(2020).Influence Of Colors On Children
’
s Mentality In
Children
’
s Institutions, Research And Analysis Of Psychologists And Designers.
International Journal of Scientific & Technology Research, 9(2), 5549-5551.
15.
Nazokatkhon A. INNOVATIVE TECHNOLOGIES TO REDUCE CLIMATIC EFFECTS
IN HOT AND DRY CLIMATIC TERRITORIES //
Архитектурада
инновациялар
журнали
.
–
2020.
–
Т
. 1.
–
№.
1.
16.
Makhmudova M., Makhmudova M. ISLAMIC STYLE IN LANDSCAPE DESIGN ON
THE EXAMPLE OF ANCIENT GARDENS OF THE TEMURID PERIOD //SOCIETY.
INTEGRATION. EDUCATION. Proceedings of the International Scientific Conference.
–
2020.
–
Т
. 5.
–
С
. 706-718.
17.
“THE ROLE OF FURNITURE IN THE FORMATION OF THE RESTAURANT’
S
INTERIOR`”. 2
020. International Engineering Journal For Research & Development 5 (9):5.
https://doi.org/10.17605/OSF.IO/2PDTC.
18.
Makhmudova,
М
.
Т
., Makhmudova,
М
. M. (2018). Formation of the Restoration
School in Uzbekistan and its Role in Preservation of Architectural Heritage. Interational
scientific conference “SOCIETY, INTEGRATION, EDUCATION", Latvia.
19.
Makhmudova M., Jumaniyazova D., Abdullahodjaev G. The Landscape Design of
the Art Nouveau Style //SOCIETY. INTEGRATION. EDUCATION. Proceedings of the
International Scientific Conference.
–
2015.
–
Т
. 2.
–
С
. 391
–
400.
20.
КАСЫМОВ О. С. МОСТ ДВУХ БЕРЕГОВ //Поколение будущего: взгляд
молодых ученых. –
2016.
–
С. 34
-37.
21.
Kasimov O. S. Formation of Landscape Design in Japan //European Journal of
Business and Social Sciences.
–
2018.
–
Т
. 6.
–
№.
12.
–
С. 30
-35.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
527
22.
Saipova D. S. et al. Problems and Solutions in Studying the Modern Design of
Museum Interiors //JournalNX.
–
С
. 241-245.
23.
Isakova M. B., Olimova F. J. Principles of formation of children
’
s rehabilitation
centers in Uzbekistan //ASIAN JOURNAL OF MULTIDIMENSIONAL RESEARCH.
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№.
5.
–
С. 620
-626.
24.
Исакова М.Б. ФОРМИРОВАНИЕ ПРИНЦИПОВ ЦВЕТОВОГО РЕШЕНИЯ
ИНТЕРЬЕРОВ
ГОСТИНИЧНО
-
МУЗЕЙНЫХ
КОМПЛЕКСОВ
//Архитектура
и
архитектурная среда: вопросы исторического и современного развития. –
2020.
–
С.
209-212.
25.
Мансуров Я. Проектирование как стадии творчества //Общество и
инновации. –
2021.
–
Т. 2. –
№. 5. –
С. 184
-188.
26.
Султанова М. Inson psixologiyasiga arxitektura dizayni va undagi hajmlarning
ta
’
siri //
Общество и инновации. –
2021.
–
Т. 2. –
№. 5. –
С. 177
-183.
27.
Isakova M. IMKONIYATI CHEKLANGAN BOLALAR SAN
’
AT MAKTABLARIDA
BADIIY TA
’LIMNI RIVOJLANTIRISH TAMOYILLARI //Камолиддин Беҳзод номидаги
Миллий рассомлик ва дизайн институти АХБОРОТНОМАСИ илмий
-
амалий журнали.
–
2021.
–
Т. 5. –
№. 03. –
С. 98
-101.
28.
Mukaddas I. et al. Creating an Architectural Environment for Unemployed
People with Disabilities in Uzbekistan //Design Engineering.
–
2021.
–
С
. 12165-12172.
29.
Abdalimovich A. B. APPLICATION OF PLASTIC PRODUCTS IN CONSTRUCTION
AND DESIGN //Web of Scientist: International Scientific Research Journal.
–
2021.
–
Т
. 2.
–
№.
07.
–
С. 126
-130.
30.
Makhmudova M., Makhmudova M. THE ROLE OF RESTORATION AND
SCIENTISTS IN THE PRESERVATION OF ARCHITECTURAL MONUMENTS OF THE
TEMURID PERIOD //SOCIETY. INTEGRATION. EDUCATION. Proceedings of the
International Scientific Conference.
–
2021.
–
Т
. 4.
–
С
. 575-587.
31.
kizi Sultanova M. F. The Role Of Tour Bases In The Development Of Tourism In
Uzbekistan //INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND CURRENT RESEARCH CONFERENCES.
–
2021.
–
С
. 1-5.
32.
Malika Makhmudova. RESTORATION OF MONUMENTS OF UZBEKISTAN
ARCHITECTURE. Look to the past. 2021, vol. 4, issue 6, pp.53-59
33.
Kamalova F. K. Q. ARXITEKTURA VA INTERYER MAKETINI YASASHDA XOM-
ASHYO VA MATERIALLARNING ORNI //Scientific progress.
–
2021.
–
Т
. 1.
–
№.
5.
34.
Akhunova N. K. K. Possibilities of using virtual reality technologies in education
// Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR).
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№. 3. –
С
. 549-
555.
35.
Badirovna I. M. The specificities of creating and developing modern campuses.
–
2021.
36.
Mannopova N., Mannapov A. Influence of “Thematic Parks” to the development
of tourism in Uzbekistan //ASIAN JOURNAL OF MULTIDIMENSIONAL RESEARCH.
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№.
4.
–
С. 696
-704.
37.
Mannopova N. R., Kamolkhodjaeva M. B. Features of designing interiors of
restaurant establishments // ASIAN JOURNAL OF MULTIDIMENSIONAL RESEARCH.
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№. 4. –
С
. 711-715.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
528
38.
Marufovich M. Y. Some Features Of The Connection Between The Interior And
The Environment // International Journal of Progressive Sciences and Technologies.
–
2021.
–
Т
. 26.
–
№. 1. –
С
. 97-101.
39.
Makhmudova M. T. Features of a country house in hot countries // ACADEMICIA:
An International Multidisciplinary Research Journal.
–
2021.
–
Т
. 11.
–
№. 3. –
С
. 2167-2173.
40.
Makhmudova M. T. A masterpiece of the avant-garde era in Russia-melnikov
’
s
house // ASIAN JOURNAL OF MULTIDIMENSIONAL RESEARCH.
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№. 4. –
С
. 642-647.
41.
Takhirovna M. M. ART NOUVEAU MASTERPIECE-RYABUSHINSKY MANSION //
ResearchJet Journal of Analysis and Inventions.
–
2021.
–
Т
. 2.
–
№. 05. –
С
. 133-139.
42.
Sh S. D. Modern museums cultural heritage for future youth // ASIAN JOURNAL
OF MULTIDIMENSIONAL RESEARCH.
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№. 4. –
С
. 733-737.
43.
Tursunova S. F. Light in the modern world // ASIAN JOURNAL OF
MULTIDIMENSIONAL RESEARCH.
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№. 4. –
С
. 750-756.
44.
Roziqberdiev M. I. The time has come to move from stereotypes to creativity: In
the example of mosques // Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR).
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№. 3. –
С
. 564-571.
45.
Latifovich T. A. Large-span structures and architectural form // ACADEMICIA:
AN INTERNATIONAL MULTIDISCIPLINARY RESEARCH JOURNAL.
–
2021.
–
Т
. 11.
–
№. 1.
–
С
. 397-401.
