Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Basic concepts and content of communicative competence
Jamila ISHKOBILOVA
1
Denau Institute of Entrepreneurship and Pedagogy
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2021
Received in revised form
15 October 2021
Accepted 20 November 2021
Available online
15 December 2021
The functional purpose of communicative competence is seen
in the organization and provision of this or that objective activity.
Communication, which is part of communicative competence,
works as a way of organizing activities. Because of this, the
teacher directs students
’
thoughts to a specific area of the lesson,
draws their attention to interesting events and processes, and
suggests remembering specific rules, events, dates, facts.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
competence,
communicative competence,
pedagogy,
teacher,
student,
specialist,
profession,
knowledge,
skill,
qualification.
Kommunikativ kompetensiyaning asosiy tushunchalari va
mazmuni
ANNOTATSIYA
Kalit s
o‘
zlar:
kompetensiya,
malaka,
kommunikativ
kompetensiya,
pedagogika,
o‘
qituvchi,
talaba,
mutaxassis,
kasb,
bilim,
malaka.
Kommunikativ kompetensiyaning funksional maqsadi u yoki
bu obyektiv faoliyatni tashkil qilish va ta’minlashda ko‘
rinadi.
Kommunikativ kompetensiya tarkibiga kirgan aloqa faoliyatni
tashkil etish usuli sifatida ishlaydi. Shu tufayli
o‘
qituvchi
o‘
quvchilarning fikrlarini darsning ma
’
lum bir y
o‘
nalishiga
y
o‘
naltiradi, ularning e
’
tiborini qiziqarli hodisa va jarayonlarga
qaratadi, aniq qoidalar, voqealar, sanalar, faktlarni eslab qolishni
taklif qiladi.
1
Stylist of the Department of youth affairs and spirituality, Denau Institute of Entrepreneurship and Pedagogy.
Surkhandarya, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
92
Основные понятия и содержание коммуникативной
компетентности
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
компетенция,
коммуникативная
компетенция,
педагогика,
педагог,
студент,
специалист,
профессия,
знания,
умение,
квалификaция.
Функциональное
назначение
коммуникативной
компетенции видится в организaци и обеспечении той или
иной предметной деятельности. Коммуникaция, которая
является частью коммуникативной компетенции, работает
как способ организaции деятельности. Благодаря этому
учитель направляет мысли учеников на конкретную
область урока, обращает их внимание на интересные
события и процессы и предлагает запомнить определенные
правила, события, даты, факты.
KIRISH
Kommunikativ kompetensiya, birinchi navbatda, shaxsning rivojlanishi va
o‘
z-
o‘
zini
rivojlantirish jarayonida shakllanadigan
o‘
qituvchining shaxsiy sifati; ikkinchidan, peda-
gogik muloqot maqsadlari, mohiyati, tuzilishi, vositalari, xususiyatlari t
o‘g‘
risida
o‘
qituv-
chining xabardorligi k
o‘
rsatkichi; tegishli texnologiyani bilish darajasi; mutaxassisning
individual psixologik fazilatlari; aloqa faoliyatini doimiy ravishda takomillashtirishga
intilish; inson shaxsiyatiga y
o‘
naltirish, asosiy qadriyat sifatida, shuningdek, pedagogik
muloqot jarayonida yuzaga keladigan muammolarni nostandart, ijodiy hal qilish qobiliyati.
Kasbiy muloqot
o‘
qituvchining kommunikativ kompetensiyasining asosiy qismidir, u har
doim hamjamiyatni,
o‘
xshashlikni,
o‘
zgalarni anglash va qabul qilishga b
o‘
lgan
o‘
zaro
intilishni, nafaqat oqilona
o‘
lchash va javob berish, balki hissiyot bilan hamdard b
o‘
lishni
nazarda tutadi.
Psixologik va pedagogik adabiyotlarda
“
kompetensiya
”
tushunchasi nisbatan yaqin-
da keng tarqaldi. 1960-yillarning oxiri 1970-yillarning boshlarida
g‘
arbda va 1980-yillar-
ning oxirlarida mahalliy adabiyotlarda maxsus y
o‘
nalish
–
ta
’
limda kompetensiyaga asos-
langan yondashuv paydo b
o‘
ldi. Kompetensiyaviy yondashuvda ta
’
lim natijasiga e
’
tibor
beriladi va, natijada, olingan ma
’
lumot miqdori emas, balki insonning qobiliyati turli xil
muammoli vaziyatlarda harakat qilish, shu bilan birga, ta
’
lim natijalari ta
’
lim tizimidan
tashqarida muhim deb tan olinadi.
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili (Literature review). Zamonaviy pedagogika fani
amaliyotida
“
kompetensiya
”
va
“
kompetensiyaviy yondashuv
”
tushunchalari faqat XX-asr-
ning 90-yillari oxirida ishlay boshladi. V.I. Dal kompetensiyani t
o‘
la huquq sifatida
tushunadi va uni, asosan, huquqiy sohada q
o‘
llaydi:
“
Biror kishini, nimani yoki kimnidir
hakamlik qilishga qodir b
o‘
lgan va huquqiga ega b
o‘
lgan vakolatli sudya ...
”
[1].
D.I. Ushakov turli mualliflarning fikri va ular orasidagi farqlarni isbotlashga harakat
qiladi: kompetensiya
–
xabardorlik, vakolat; kompetensiya
–
ma
’
lum bir shaxs vakolati,
bilimlari, tajribasi, texnik topshiriqlariga ega b
o‘
lgan muammolar, hodisalar doirasi
”
,
kompetensiya
–
bu
o‘
ziga xos shaxsiy xususiyat, vakolat esa
o‘
ziga xos professional yoki
funksional to
‘
plamdir [2].
D. Ivanov bu tushunchalarni biroz boshqacha tarzda bayon etadi. Qobiliyat deganda,
inson yaxshi biladigan, bilim va tajribaga ega b
o‘
lgan qator masalalar tushuniladi. Muayyan
sohada mutaxassis b
o‘
lgan odam tegishli bilim va qobiliyatlarga ega b
o‘
lib, unga ushbu
sohani oqilona baholash va bu yerda samarali harakat qilish imkoniyatini beradi. [3].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
93
A.S. Belkin ta
’
kidlaganidek, kompetensiyani inson ongi tarkibidagi bilim tarkibiy
qismlarning t
o‘
plami deb tushunish kerak, keyin hayot va inson faoliyatining eng muhim
jihatlari, uning t
o‘
laqonli mavjudligini ta
’
minlash, vakolatlarni amalga oshirish usullari
t
o‘g‘
risida ma
’
lumotlar tizimi mavjud.
O‘
zining vakolatiga k
o‘
ra, muallif
“
inson jamiyat
a
’
zosining ijtimoiy ahamiyatga ega b
o‘
lgan huquq va majburiyatlarni amalga oshirishda
ega b
o‘
lgan ijtimoiy funksiyalarning umumiyligini tushunadi [4].
Agar biz kelajakdagi
o‘
qituvchining malakasini shakllantirishni oliy ta
’
lim tizimi
doirasida k
o‘
rib chiqsak, unda bilim, qobiliyat va k
o‘
nikmalar, qobiliyatlar, ya
’
ni mutaxas-
sisning tayyorligi haqida gapirish mumkin.
Pedagogika fanida kompetensiya tushunchasi quyidagicha k
o‘
rib chiqiladi: mehnat
samaradorligini belgilaydigan bilim va k
o‘
nikmalar t
o‘
plami; vazifalarni bajarish qobiliyat-
lari miqdori; shaxsiy xususiyatlar va xususiyatlarining kombinatsiyasi; bilim va profess-
sional ahamiyatga ega shaxsiy fazilatlar t
o‘
plami; professionalizatsiya vektori; ishlashga
nazariy va amaliy tayyorlikning birligi; murakkab madaniyatga
o‘
xshash harakat turlarini
amalga oshirish qobiliyati va boshqalar.
Shunday qilib, biz
o‘
qituvchining ikki tomonlama e
’
tiborga ega b
o‘
lgan kommuni-
kativ, axborot va tartibga soluvchi asosiy kompetensiyalari haqida fikr yuritishimiz
mumkin
–
bu
o‘
quvchilarga va
o‘
ziga qaratilgan.
O‘
qituvchining kommunikativ kompeten-
siyasi bu kasbiy ahamiyatga ega, integral sifat b
o‘
lib, uning asosiy tarkibiy qismlari
quyidagilardir: hissiy barqarorlik (moslashuvchanlik bilan bo
g‘
liq); ekstraversiya
(maqom va samarali yetakchilik bilan bo
g‘
liq); t
o‘g‘
ridan t
o‘g‘
ri va teskari aloqani
loyihalash qobiliyati; nutq qobiliyatlari; tinglash qobiliyati; mukofotlash qobiliyati;
noziklik; muloqotni
“
silliq
”
qilish qobiliyati [5].
Zamonaviy tadqiqotlarda kommunikativ kompetensiya
o‘
qituvchidan (kommuni-
katordan)
o‘
quvchiga (qabul qiluvchiga) va, aksincha, ma
’
lumotni semantik idrok etishni
ta
’
minlaydigan pedagogik funksiyalar t
o‘
plamini
o‘
zlashtirish deb tushuniladi.
Kommunikativ kompetensiyaning tuzilishi ancha murakkab, k
o‘
p darajali va k
o‘
p
faktorli xususiyatga ega. Biz faqat uning pedagogik jarayon bilan bevosita bo
g‘
liq b
o‘
lgan,
amaliy jihatdan eng k
o‘
p talab qilinadigan va ilmiy-pedagogik adabiyotlarda chuqur
o‘
rganilgan tarkibiy qismlariga t
o‘
xtalamiz. Kommunikativ kompetensiyaning asosiy
tarkibiy qismlarini ochib beramiz:
Birinchi komponent
–
bu kelajakdagi
o‘
qituvchining qadr-qimmatga b
o‘
lgan
o‘
z-
o‘
zini tutishi.
Kommunikativ kompetensiyaning ikkinchi komponenti
–
bu matn va nutqni tahlil
qilish, savollar berish, ularga javob berish, dialog va monolog
o‘
tkazish,
o‘
z nuqtayi
nazaringizni himoya qilish, nuqtayi nazardan mulohaza yuritish imkonini beradigan bilim,
k
o‘
nikma va malakalarning integral kompleksidir.
Kommunikativ kompetensiyaning uchinchi komponenti
–
bu muomala madaniyati,
bu turli xil aloqa vaziyatlarida yetarli xulq-atvorga oid bilim, k
o‘
nikma va malakalar
tizimidir [7].
Kommunikativ kompetensiyaning bir qismi sifatida pedagogik aloqada nutqning
har xil turlari mavjud, ammo
o‘
qituvchi ishontiradimi, xabar beradimi,
o‘
qituvchi
o‘
quvchi-
larni chaqiradimi, qat
’
i nazar, uning nutqiga alohida talablar q
o‘
yiladi: t
o‘g‘
riligi, aniqligi,
soddaligi, izchilligi, mavjudligi, boyligi (lingvistik vositalarning xilma-xilligi), obrazliligi,
emotsionalligi.
“
Muloqotda nafaqat s
o‘
zlar, balki s
o‘
zlarni boshqa odamlarga ta
’
sir
o‘
tkazish vositasiga aylantiradigan narsa qanday aytilgani ham muhimdir
”
[8].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
94
Muloqotni kommunikativ kompetensiyaning tarkibiy qismi sifatida alohida ajratib,
A.S. Belkin
o‘
zaro aloqani uning eng muhim jihati deb ta
’
kidlaydi:
–
vasiylik (maktabgacha yoshdagi davr) kattalarning maqsadlarni belgilashda va
bolaga yordam berishdagi maksimal rolini, maqsadlarni anglashning eng past darajasi va
bolalarning kattalarga yordam berishda minimal rolini bajarishi bilan tavsiflanadi;
–
murabbiylik (boshlan
g‘
ich maktab davri)
o‘
qituvchiga yordam berishda bolalar
rolining oshishi kattalarning hal qiluvchi roli bilan ajralib turadi;
–
sheriklik (boshlan
g‘
ich maktab,
o‘
smirlik yoshi), bu yerda kattalarning roli ustun
turadi, ammo maqsadlarni anglashda tenglik saqlanib qoladi, faoliyatning muvaffaqiyati
birgalikdagi harakatlarning nisbatan tengligi bilan ta
’
minlanadi;
–
kooperatsiya (yosh va kattaroq
o‘
spirinlik), bu yerda kattalarning roli yetakchi
sifatida belgilanadi,
o‘
zaro ta
’
sir ishtirokchilari tomonidan maqsadlar birligini yetarlicha
anglash;
–
muvaffaqiyat birgalikdagi sa
’
y-harakatlarning tengligi [4].
Ushbu bosqichlarni bilish kommunikativ kompetensiyaning asosini tashkil etadi,
chunki
o‘
qituvchi turli yoshdagi bolalar bilan muloqotni haddan tashqari holatlarni istisno
qiladigan tarzda tashkil etish imkoniyatini beradi.
Tadqiqot metodologiyasi. Kommunikativ kompetensiya nuqtayi nazaridan peda-
gogik taktika
o‘
qituvchining ma
’
naviy yetukligi natijasini aks ettiradi. Avvalo, bu bola-
larning yoshi va individual xususiyatlari psixologiyasini bilish; axloq asoslarini bilish;
harakatlarning axloqiy ma
’
nosini k
o‘
rish qobiliyati; talabalarga ta
’
sir
o‘
tkazish usullarini
bilish; pedagogik mahorat; bolalarni sevish; bolalar xulq-atvorini kuzatish; atrof-muhitni
boshqarish; tegishli ta
’
sir usulini tanlash; bolalar bilan suhbatlashish;
o‘
z-
o‘
zini boshqarish
va
o‘
zini tutish, adolatlilik, boshqalarning tajribasida ijodkorlik; pedagogik texnikani rivoj-
lantirish, hazil tuy
g‘
usi. Bularning barchasi talabadagi shaxsga b
o‘
lgan hurmat va uning
qadr-qimmati bilan ajralib turadi.
Shunday qilib, pedagogik taktikada kasbiy kompetensiya, kommunikativ kompeten-
siya, psixologik hushyorlik va pedagogik texnika birlashtiriladi.
O‘
qituvchining faoliyati
hech qachon faqat professional doirada cheklanmaydi. Uning ishbilarmonlik fazilatlari
inson shaxsiyati bilan uzviy bo
g‘
liqdir. Shuning uchun pedagogik taktikada
o‘
qituvchining
umumiy madaniyati, uning ijtimoiy yetukligi, takomillashtirish b
o‘
yicha doimiy ishi
o‘
z
ifodasini topadi.
Tahlil va natijalar (Analysis and results). Pedagogik muloqotning navbatdagi
tarkibiy elementi bu taktikadir, bu pedagogik takt bilan bo
g‘
liq.
O‘
qituvchi bolalar oldida
turli xil rollarni ijro etadi: darsda
–
sinf darsga tayyor b
o‘
lmaganda aniqlik, t
o‘g‘
rilik,
jiddiylik va ohanglari; sinfdan tashqari ishlarda
–
samimiylik, erkinlik, bu, ayniqsa indivi-
dual suhbatda zarur;
o‘
yin paytida-d
o‘
stlik, b
o‘
sh vaqtini mazmunli
o‘
tkazishga ishonish.
Shuning uchun turli xil aloqa shakllari
o‘
qituvchidan ohangni
o‘
zgartirishni talab qiladi.
Yuqoridagilar kommunikativ kompetensiya tarkibiga xos funksiyalarni aniqlashga
imkon beradi. Uning yadrosi pedagogik aloqa ekanligini va pedagogik aloqa ta
’
lim
jarayoniga xos deyarli barcha asosiy funksiyalarni bajarishini hisobga olsak, funksional
xarakteristikani, bizning fikrimizcha, shu nuqtayi nazardan yozish mumkin. Ammo
kommunikativ kompetensiya uchun ushbu funksiyalar
o‘
ziga xos xususiyatlarga ega
b
o‘
ladi. Eslatib
o‘
tamiz, pedagogik kommunikatsiya, avvalambor, aloqa - axborotni uzatish,
pedagogik jarayon ishtirokchilari
o‘
rtasida ma
’
lumot almashish tushuniladi. Axborot
berish
o‘
qituvchining barcha harakatlariga hamroh b
o‘
ladi. Axborot almashish
–
bu
pedagogik faoliyatning eng qiyin y
o‘
nalishi [5].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
95
Shu nuqtayi nazardan, biz kommunikativ kompetensiyaning axborot funksiyasini
alohida ta
’
kidlaymiz, bu kundalik,
o‘
quv, uslubiy, izlanish va boshqa xarakterdagi ba
’
zi
ma
’
lumotlarni aloqa orqali yetkazishdan iborat. Ushbu funksiyani amalga oshirish
t
o‘
plangan hayotiy tajribani, ilmiy bilimlarni
o‘
zgartirishga yordam beradi, shaxsni moddiy
va ma
’
naviy qadriyatlar bilan tanishtirish jarayonini ta
’
minlaydi.
Kommunikativ bilim
–
bu
o‘
qituvchining, umuman, aloqa nima ekanligini, uning
turlari, bosqichlari, shakllari, rivojlanishi qanday ekanligi haqidagi bilimdir. Bu qanday
ta
’
lim usullari va texnikasi mavjudligi, qanday ta
’
sir k
o‘
rsatishi, ularning imkoniyatlari va
cheklovlari qanday ekanligi haqidagi bilimdir. Shuningdek, qaysi usullar har xil bolalar va
turli xil
o‘
qitish vaziyatlari uchun samarali ekanligini bilishdir. Bu aloqa qobiliyatining
rivojlanish darajasi va qaysi usullar aynan
“
mening faoliyatimda
”
samarali ekanligi va
qaysi biri samarali emasligi haqidagi bilimdir.
Xulosa va takliflar.
O‘
rganish jarayonida kommunikativ kompetensiyasini shakl-
lantirish, ehtimol, quyidagi y
o‘
nalishlar hisobga olingan holda samarali davom etadi, degan
taxminni ilgari surishga undaydi:
1)
b
o‘
lajak
o‘
qituvchining kommunikativ kompetensiyasini shakllantirishni kasbiy
faoliyat va pedagogikadan ajratilgan emas, balki yaxlit, umumiy tamoyillar va tabiat
hodisalari asosida qurilgan deb hisoblash kerak;
2)
har bir talabaning kasbiy rivojlanishini illyustrativ-monografik kuzatish usuli va
uning odatdagi vaziyatlarda rivojlanishini tavsiflash va bashorat qilish usuli bilan amalga
oshirish lozim;
3)
kelajakdagi
o‘
qituvchining kommunikativ kompetensiyasini shakllantirish
texnologiyasi illyustrativ-monografik kuzatish va tavsiflash usulini amalga oshirish natija-
sida olingan pedagogik tashxisdan kelib chiqadi va uni shakllantirishning kommunikativ
qobiliyatlari, k
o‘
nikmalari va tajribalarini rivojlantirishning individual trayektoriyasini
amalga oshiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Даль
В.И. Толковый словарь живого великорусского языка [текст]: в 4
-
х т.
Т. 2, / В.И.
Даль; под ред. М.И.
Бодуэна де Куртене.
–
М.: Цитадель, 1998.
–
С.
1024.
2.
Толковый словарь русского языка: в 4
-
х т. Т.1/ под ред. Д.И.
Ушакова. –
М., 1985.
3.
Иванов
Д.А. Компетентностный подход в образовании. Проблемы. Понятия.
Инструментарий
/
Д.А.
Иванов, К.Г.
Митрофанов, О.В.
Соколова.
–
М.,
Белкин
A.C.
Педагогическая компетентность/ А.С.
Белкин,
В.
Нестеров.
–
Екатеринбург, 2003.
–
С.
186.
4.
Касимов
Ш.У.,
Жалилов
Э.Э., Пулатов Г.Э.
Содержание профессиональной
подготовки будущих педагогов/ Материалы конференции Роль психолого
-
педагогических исследований в инновационном развитии общества. 2019. –
С. 68–
70.
5.
Qosimov Sh.U. Kasb-
hunar kollejlarida amaliy kasbiy ta’limni tashkil etishning
metodik asoslarini takomillashtirish / Ped.fan.fal.dok. ... dis.
–
T.,
O‘
MKHTTKMOQTI,
2018.
–
B. 176.
6.
Антропова
Л.Г. Совершенствование коммуникативной компетентности
учителя на основе творческой рефлексии (в условиях дополнительного
образования): автореф. канд. пед. наук / Л.Г
.
Антропова.
–
Челябинск, 1999.
–
С.
24.
7.
Коджаспирова, Г.М.
Педагогический словарь [текст]: для студ. высш. пед.
учеб. завед
/ Г.М.
Коджаспирова, Ю.А.
Коджаспиров,
–
М.: Академия, 2000.
–
С.
176.
8.
Введение в педагогическую деятельность [текст]: учеб. пособие для студ.
высш. пед. учеб. заведений / А.С.
Роботова, Т.В.
Леонтьева, И.Г.
Шапошникова и др.
под ред. А.С.
Роботовой,
–
М.: Академия, 2002.
–
С.
208.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
96
9.
Iskandarovich U.I. (2021). Theoretical Fundamentals of Introduction of
Electronic Educational Tools to the Educational Process. Central asian journal of
theoretical & Applied sciences, 2(1), 1
–
7.
10.
Kuziev S.S. (2019). Practical and methodological bases of technology in creating
electronic educational resources reserves. Scientific Bulletin of Namangan State
University, 1(3), 326
–
329.
11.
Умиров
И. (2021). Таълим жараёнида электрон таьлим воситаларини
қўллашнинг педагогик
-
психологик омиллари. Academic research in educational
sciences, 2(2).
12.
Sobirovich S.S., & Allakulovich N.U. (2020). The implementation of integration
in specific and general professional sciences-as a pedagogical problem. PalArch
’
s Journal
of Archaeology of Egypt / Egyptology, 17(6), 3217
–
3224.
13.
Нуруллаев
У.А. (2021). Ўқитишнинг муаммоли шакли ва унинг ўқув жорий
этишнинг назарий
-
методик жиҳатлари. Academic research in educational sciences, 2(2).
14.
Эрназаров
А.А. (2019). Необходимость применения систем автоматизированного
проектирования при обучении студентов инженерных специальностей высших учебных
заведений. Вестник науки, 1(11), 20
-26.
15.
Турматов
Ж.Р., & Аскаров
И.Б. (2020). Динамическая оценка исследовательской
компетенции студентов. Общество, (1), 87–
89.
16.
Askarov I.B. (2017). Basic stages of training to research activity future
professional education teachers. Eastern European Scientific Journal, (5).
17.
Аскаров
И.Б. (2017). Основные подходы и принципы подготовки будущих
педагогов профессионального обучения к исследовательской деятельности.
Актуальные научные исследования в современном мире, (2
-6), 25
–
32.
18.
Аскаров
И.Б. (2017). Управление и планирование процессом формирования
исследовательских умений и навыков будущих преподавателей профессионального
образования. Школа будущего, (2), 10–
15.
19.
Бегматов
Б.Я. (2020). Техника олий таълим муассасаларида талаба
амалиёти тадқиқи. Academic research in educational sciences, (3).
20.
Аскаров
И.Б. (2016). Подготовка к исследовательской деятельности
будущего педагога профессионального обучения. In Педагогическое мастерство
(PP. 39
–
42).
21.
Бегматов
Б. (2021). Техника олий таълим муассасалари талабаларининг
касбий мослашиш жараёнини амалиётнинг аҳамияти. Academic research in
educational sciences, 2(10), 932
–
938.
22.
Daniyarovna
H.S. (2021). The Contents of Students’ Independent Education and
Methods of Implementation. Psychology and Education Journal, 58(2), 1445
–
1456.
23.
Адилов
О., Зуҳурова
Д., & Мамарасулов
Р. (2021). Транспорт воситалар
техник ҳолатини баҳолаш
. Academic research in educational sciences, 2(10), 137
–
143.
