Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Developing the skills of creative cooperation of future foreign
language teachers when using the
“
bit-lesson
”
technology
Shaxnoza IGAMBERDIEVA
1
Fergana state university
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2021
Received in revised form
15 October 2021
Accepted 20 November 2021
Available online
15 December 2021
In this article, the methods of improving the skills of creative
cooperation of future teachers of a foreign language with the help
of
“
bit-lesson
”
technology are considered. The analysis of the
elements of the structure and skills of creative cooperation of
foreign language teachers, as well as the improvement of
teaching methods based on an integrated approach is carried out.
Possible, interdisciplinary integration through the
“
bit-lesson
”
technology. The development of opportunities for creative
cooperation of students, by identifying and studying the learners
’
learning opportunities, their levels with the integration of
pedagogical and special disciplines. Improvement and
implementation in practice of the methodology for developing
the skills of creative cooperation of foreign language teachers
using the
“
bit-lesson
”
technology. Which is based, first of all, on
the specifics and modern technologies of integration and
pedagogical processes. The problems of expanding the
organizational and functional potential of the criterion are
studied. The system of objective assessment of the level of
development of the skills of creative cooperation of future
foreign language teachers using the
“
bit-lesson
”
technology is
also considered.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
teacher,
future teacher,
English language,
“
beat-lesson
”
,
technology,
creativity,
creative collaboration,
collaborative pedagogy.
1
Teacher, department of English language, Fergana state university, Fergana, Uzbekistan. E-mail: sigamberdieva@list.ru.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
191
Бўлажак
хорижий
тил
ўқитувчиларида
“бит
-
дарс”
технологияси орқали ижодий ҳамкорлик кўникмаларини
ривожлантириш
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
ўқитувчи,
бўлажак ўқитувчи,
инглиз тили,
“бит
-
дарс”,
технология,
ижодкорлик,
ижодий ҳамкорлик,
ҳамкорлик педагогикаси.
Ушбу мақолада бўлажак хорижий тил ўқитувчиларида
“бит
-
дарс”
технологияси орқали ижодий ҳамкорлик кўник
-
маларини ривожлантириш усулларини такомиллаштириш,
мазкур жараёнда бўлажак хорижий тил ўқитувчиларининг
ижодий ҳамкорлик кўникмалари тузилмаси элементларини
таҳлил қилиш ва уларнинг мазмунини интегратив ёндашув
асосида такомиллаштириш, бўлажак хорижий тил ўқитув
-
чиларини “бит
-
дарс”
технологияси орқали фанлараро
интеграция, педагогик ва махсус фанлар интеграцияси
мазмуни ва даражаларини аниқлаш орқали талабалараро
ижодий ҳамкорлик компетенцияларини ривожлантириш,
бўлажак хорижий тил ўқитувчиларини “бит
-
дарс”
техно
-
логияси орқали интеграцион
-
педагогик жараёнларнинг
ўзига хос хусусияти ва замонавий тенденцияларига таянган
ҳолда ижодий ҳамкорлик кўникмаларини ривожлантириш
методикасини такомиллаштириш ва амалиётда жорий
этиш, бўлажак хорижий тил ўқитувчиларида “бит
-
дарс”
технологияси орқали ижодий ҳамкорлик кўникмаларининг
ривожланганлик
даражасини
педагогик
диагностика
қилиш усуллари ёрдамида тадқиқ этиш ва объектив баҳо
-
лаш мезонларининг ташкилий
-
функционал имконият
-
ларини кенгайтириш муаммолари тадқиқ қилинган.
Развитие навыков творческого сотрудничества будующих
преподавателей иностранного языка при испозовании
технологии «бит
-
урок»
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
учитель,
будущий учитель,
английский язык,
«бит
-
урок»,
технология,
творчество,
творческое
сотрудничество,
педагогика
сотрудничества
.
В
данной
статье,
рассматриваются,
методы
усовершенствования навыков творческого сотрудничества
будующих преподавателей иностранного языка с помощью
технологии «бит
-
урок». Проводится анализ элементов
структуры
и
навыков
творческого
сотрудничества
преподавателей
иностранного
языка,
а
также
совершенствование методов преподавания на основе
комплексного подхода. Возможная, междисциплинарная
интеграция через технологию «бит
-
урок». Развитие
возможностей творческого сотрудничества студентов,
путем определения и изучения обучаемых возможностей
учахщихся, их уровней при интеграции педагогических и
специальных дисциплин. Совершенствование и внедрение
на практике методики развития навыков творческого
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
192
сотрудничества преподавателей иностранного языка с
использованием
технологии
«бит
-
урок».
Которая
основанна, прежде всего, на специфике и современных
технологиях интеграционно
-
педагогических процессов.
Изучаются
проблемы
расширения
организационно
-
функционального потенциала критерия. Рассматриваются,
также, система объективной
оценки уровня развития
навыков творческого сотрудничества будущих учителей
иностранного языка при использования технологии «бит
-
урок».
КИРИШ
Бугунги кунда бўлғуси мутахассислар, хусусан,0 бўлажак хорижий тил ўқитув
-
чиларининг ижодий ҳамкорлик кўникмаларини вертикал педагогик [1.
Б.
192
–
193]
воситалар асосида интеграциялаш орқали ривожлантириш муҳим педагогик
муаммолардан ҳисобланади. Жаҳон амалиётида мазкур жараёнда ўқитишнинг
замонавий технологиялари, хусусан, “бит
-
дарс”
[2.
Б.
146] технологияси асосида
бўлажак хорижий тил ўқитувчиларининг ижодий ҳамкорлик кўникмаларини устоз
-
шогирд муносабатлари негизига қуриш, бунда интеллектуал вазиятларнинг
мураккаб ижтимоий
-
маданий ҳамда дидактик ҳодиса сифатида ўқув фаоллиги ва
натижадорлигига таъсиридан самарали фойдаланиш тенденциялари мавжуд.
Илғор таълим муассасалари томонидан билиш фаолиятида ижодий ҳамкорлик
ҳаётнинг универсал таркибий қисми эканлиги, унинг педагогик қиймати, эркин
-
лиги ва ихтиёрийлиги эътироф этилиб, мазкур жараённи “бит
-
дарс” технологияси
асосида ривожлантиришга қаратилган самарали педагогик муҳит, амалий
йўналганлик имкониятлари ва сифат кафолатини ошириш воситаси ҳисоб
-
ланишига алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Ижодий ҳамкорлик назарияси ва амалиёти тенденциясини янада ривожлан
-
тиришда инновацион касбий
-
техник салоҳият элементларининг уйғунлиги ва
узвийлигини таъминлаш асосида бўлажак хорижий тил ўқитувчилари ўртасида
таълимнинг интегратив ташкилий функциясини янада кенгайтириш, таълим
шакллари ва методларини модернизациялаш, шахсий ва
касбий муҳим сифатларни
шакллантириш каби интеграцион жараёнлар муҳим ўрин тутади. Бу эса соҳага доир
билимларни эгаллаш жараёнидаги ижодий ҳамкорликни талабалар ўртасида “бит
-
дарс” технологиясига таянган ҳолда олиб бориш –
бўлажак хорижий тил ўқитувчи
-
ларининг ижодий ҳамкорлик кўникмаларини ривожлантириш жараёнини
педагогик
-
диагностик усуллар билан текшириш ва аниқланган муаммолар бўйича
тегишли методик тавсияларни ишлаб чиқиш ҳамда таълим интеграциясининг
дидактик имкониятларини кенгайтиришни тақозо этмоқда.
Асосий қисм:
Хорижий тилларни касбий максадларда ўқитишда ўқувчи
шахсининг:
• фикрлашини;
• эстетик тарбиясини;
• коммуникатив қобилиятини;
• оптимал қарор қабул қилиш малакасини;
• ахборот маданиятининг ривожланишини таъминлайди
[3].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
193
Хорижий тилларда
тил аспектларини ўқитишда таълим жараёнини техно
-
логиялаштириш муайян методик, лингводидактик тамойиллар асосида ташкил
қилиниб, у ҳозирги замон чет тиллар ўқитиш методикасидаги устувор йўналиш –
коммуникатив ёндашув, яъни хорижий тилларни ўқитишдаги бош мақсад –
мулоқотни ўргатишга йўналтирилади.
ХХ асрнинг 80
-
йилларида чет тилларни ўқитиш назарияси ва амалиётида
шаклланган коммуникатив ёндашув талабалар ўқув фаолиятини интерфаол
усулларда ташкил қилишнинг самарали омили сифатида тобора оммалаша
бошлади. Етук услубчи олимлар И.Л.
Бим, О.В.
Афанасьева, О.А.
Радченколарнинг
асосли фикрича, хорижий тилларда мулоқотни ўргатишга йўналтирилган коммуни
-
катив ёндашув таълим самарадорлигини оширувчи янгича методик системадир.
Хорижий тил машғулотларини технологиялаштиришнинг коммуникатив
асослари рус олимлари Е.И.
Пассов, С.И.
Полат, Н.И.
Болдырев, Р.П.
Мильруд ва
И.Р.
Максимоваларнинг тадқиқотларида кенг ва атрофлича ёритилган
[4.
Б.
9
–
10].
Хорижий тиллар ўқув
-
тарбия жараёнларининг барча босқичларини жадал
-
лаштиради. Бунда ахборот технологияларидан фойдаланиш асосида, таълим
жараёнининг сифати ва самарадорлиги ортиши, ўқувчиларнинг билиш фаолияти
фаоллашувини, фанлараро алоқаларнинг чуқурлашувини кузатиш мумкин.
Чет тили ўқитишнинг тарбиявий мақсади чет тилини ўқитиш жараёнида
ўқувчиларни ватанпарварлик, инсонпарварлик, ахлоқий поклик руҳида тарбиялаш,
ҳар томонлама етук, маънавий жиҳатдан бой, мустақил фикрловчи шахсларни
шакллантириш, уларда ростгўйлик, ўзга халқлар ва уларнинг қадриятларига
ҳурмат, иймон
-
эътиқод, дўстлик, ўз қадрини билиш, иродалилик сифатларини
тарбиялашни кўзда тутади. Тарбиявий мақсад хорижий тилдаги ўқув ва бадиий
матнларни ўқитиш жараёнида амалга оширилади.
Чет тили ўқитишнинг таълимий мақсади деганда
,
хорижий тилни ўқитиш
жараёнида талабаларнинг дунёқарашини, тафаккурини ўстириш, такомиллаш
-
тириш тушунилади
[5.
Б.
5].
Ҳозирги пайтда чет тили фани
,
биринчи навбатда
,
коммуникатив мақсад
-
ларда ўргатилади ва ўқитиш мазмунини белгилашда ўқувчиларнинг ҳаётий
эҳтиёжларига мос келадиган, уларда гапиришга, фикр ёки муносабат билдиришга
рағбат уйғотадиган, кундалик ҳаётлари жараёнида энг кўп дуч келинадиган
мавзулар асосида мулоқотга ўргатиш бош вазифа қилиб белгиланмоқда. Нутқ
мавзуларини мулоқотга ўргатиш мақсадида танлаш масаласи методист
-
олимлар
ўртасида ҳамон ўзининг якуний ечимини топмасдан, баҳс
-
мунозараларга сабаб
бўлиб келмоқда.
Кўникма ва малакаларни шакллантириш чет тили ўқитиш мазмунининг
иккинчи компонентини ташкил қилади. Маълумки
,
ҳар қандай фаолият тегишли
кўникма ва малакалар шакллансагина
,
автоматлашган характерга эга бўлади.
Руҳшуносликда “кўникма”
атамасига
“у ёки бу ақлий ҳаракатни бир хил
шароитда кўп марта такрорлаш натижасида ҳосил қилинган, автоматлашган онгли
фаолият”
,
дея таъриф берилади. “Малака”
эса инсоннинг олган билим ва кўникма
-
ларини амалий фаолият жараёнида қўллай олиш қобилиятидир.
Чет тилида эркин гапира олиш, ўқиб, эшитиб тушунишни ўрганиб олиш учун
бу ўринда ҳам тегишли кўникма ва малакалар шакллантирилиши талаб қилинади.
Кўникма ва малакаларни шакллантириш мураккаб психологик жараён бўлиб
,
у кўп
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
194
жиҳатдан фикрлаш билан боғлиқдир. Чунки фикрлашсиз ҳеч қандай нутқ вужудга
келмайди. Шунинг учун чет тили дарсларида ўқувчиларнинг мавҳумий, мантиқий
фикрлаш қобилиятларини ривожлантиришга алоҳида аҳамият берилади. Кўникма
ва малакалар қанчалик мустаҳкам шакллантирилса, ўқувчиларнинг
гапириш, ўқиб
ва эшитиб тушуниш, фикрларини ёзма баён қилиш қобилиятлари шунчалик яхши
ривожланади. Кўникмаларни шакллантириш ва уларни малакаларга айлантириш
оғзаки ва ёзма бажариладиган машқлар жараёнида амалга оширилади.
Чет тили ўқитиш мазмунининг учинчи компоненти тил материали бўлиб
,
улар тил ўқитиш босқичларига мувофиқ махсус дастурга танлаб киритилади. Бу
материал фонетика, лексика, грамматикага оид қоидалар, уларга мос танланган
матнлар ва машқларни ўз ичига олиб, ўқувчиларнинг таълим босқичларига
(синфларига), ёшларига, қизиқишларига кўра танланади. Ўқув материалининг
мазмуни
,
биринчи навбатда
,
умуминсоний қадриятлар ва тарбиявий, таълимий,
ривожлантирувчи характерда бўлишлигига эътибор берилади. Чет тили ўқитиш
дастури тил материалини танлашга қуйидаги талабларни қўяди:
1.
Коммуникатив ёндашув принципига биноан мулоқот мавзуларини
танлашда ўқувчиларнинг кундалик турмушида энг кўп қўлланиладиган, уларнинг
мулоқот эҳтиёжларини қондиришга мўлжалланган нутқ вазиятларидан фойда
-
ланиш
.
2.
Таълимнинг ҳар бир босқичида муайян фонетик, лексик, грамматик ва
уларга асосланган нутқ кўникма ва малакаларини коммуникатив ёндашув асосида
шакллантириш.
3.
Нутқ кўникма ва малакаларини шакллантиришда асосий эътиборни ўзаро
фикр алмашувга йўналтириш.
4.
Бу малакаларни шакллантиришда талаб қилинган фонетик, лексик, грам
-
матик, орфографик минимумларга риоя қилиш
[6.
Б.
12].
Ижодий ҳамкорлик –
икки ва ундан ортиқ
ижодкорнинг биргаликдаги
ижодий меҳнати. Ижтимоий ҳаётга муносабати, ҳаётий тажрибаси, маслак ва
матлаби, эътиқоди, тили, эстетик ғоялари, ижодий услуби ёки йўналиши бир
-
бирига яқин ижодкорлар муайян асарни биргаликда яратиши мумкин
[7].
Талабаларнинг дарсларда мустақил фикрлашларига етарли даражада
эътибор берилмаётганлиги, уларнинг пассив тингловчига айланиб қолаётган
-
ликлари, ўқитувчи ва талаба ўртасидаги ўзаро ҳамкорликнинг йўлга қўйилмаган
-
лиги, синфда, илиқ руҳий иқлимнинг мавжуд эмаслиги, улар қобилиятини тўла
намоён қилишга тўсқинлик қилмоқда. Бизнинг фикримизча, бугунги кунда таълим
жараёнида талабаларнинг мустақиллиги, ташаббускорлиги, ижодкорлиги ва
қобилиятларига етарли даражада эътибор қилинмаяпти
,
талаба таълимда ижрочи,
ўқитувчи топшириқларини, хоҳиш
-
истакларини бажарувчи вазифасида иштирок
этяпти.
Талабаларни креатив фаолият асосида ижодий ҳамкорликка тайёрлашда
уларнинг умуммаданий салоҳияти, мутахассислик билимлари ҳамда шахсий
фазилатлари шаклланишида уйғунликка эришиш талаб қилинади. Шу боис олий
таълим ўқув режаларида кўзда тутилган барча билимларга оид фанларнинг
интеграциялашув зарурати юзага келади. Демак, талабаларда креативлик ва у
асосида ижодий ҳамкорликни ривожлантириш фанлараро алоқаларни мустаҳ
-
камлашга асосланади. Талабаларда ҳамкорлик кўникмаларини ривожлантиришда
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
195
мустақил фикрлаш, ижодий қобилиятларини ривожлантириш мақсадида янги
педагогик технологиялар, ўқитишнинг интерфаол усулларидан фойдаланишнинг
аҳамияти каттадир. Бинобарин, шахсга йўналтирилган таълим ҳамкорлик педаго
-
гикаси, кичик гуруҳларда ишлаш усуллари таъсирида яхши самара бериши мумкин.
Таълим технологиялари самарадорлигини янада оширишда замонавий ахборот
коммуникацияларини кенг жорий этиш яхши натижа беради.
Маълумки, талабалар таълим олиш жараёнида ўзларида билим олишга
ижодий муносабатларни шакллантиришлари, дарс материалларини юқори дара
-
жада ўзлаштиришлари керак. Бунинг учун хоҳиш
-
истакнинг ўзи камлик қилади,
ваҳоланки, бугунги кунда ўқув
-
методик материаллар, дарсликлар ва ўқув қўллан
-
малари етарли даражада эмас.
Педагог олим В.П.
Беспалько бу масалага ўз эътиборини қаратиб
,
“Агар
дарслик тарбиявий вазифаларга
(
Мустақиллик, Фаоллик, Мустақил фикрлаш
Қизиқувчанлик
)
бефарқ тузилган бўлса, ўқувчиларни ўз дунёқарашларини
мустақил шакллантиришга умуман ўргатиб бўлмайди. Агар дарсликларда ўқувчи
-
ларнинг ижодий сифатларини шакллантиришнинг тарбиявий мақсадлари, бунга
эришишнинг йўналишлари кўрсатилмаган бўлса, ўқувчиларга ўзларида ижодий
хислатлар, қобилиятларни шакллантиришни таклиф қилиб бўлмайди. Ўз навба
-
тида, ўқувчилардан дарс материалларини юқори
-
илмий даражада ўзлаш
-
тиришларини ҳам кутиб бўлмайди”
,
–
деб
таъкидлайди.
Масалани тўғри ҳал этиш талабаларнинг ёш ҳамда индивидуал хусусият
-
ларини, шунингдек, ўзига хос шахсий хусусиятлари, маънавияти, тарбияланганлик
даражаси
,
педагогик, касбий камолоти ва ҳоказоларни аниқлашга ҳам боғлиқ
бўлади. Талабаларнинг онгли мустақиллиги ушбу мотивлар –
интилиш –
қизиқиш
–
фаол онгли фаолият –
унга бўлган эҳтиёж
–
эгалланган билим, кўникма ва малака
-
ларни қўллаш тартибида шакллантирилади
[8].
Талабаларда ижодий ҳамкорлик кўникмаларини ривожлантиришдан асосий
мақсад бўлғуси мутахассисларни касбий фаолият соҳаси
билимлари, усул ва восита
-
ларидан самарали фойдаланиш малакасини эгаллашга ёрдам бериш, мавжуд
моддий ва маънавий салоҳиятни янги ғоя, шу асосда янги ечимлар яратиш,
амалиётга татбиқ этишда
ижодийликнинг ҳамда
у асосида ташкил этилган
фаолиятни амалга оширишда қуйидаги вазифаларни ҳал этиши мумкин:
–
ижодий ҳамкорликни ижтимоий
-
маданий қадрият, уни яратишга қара
-
тилган онгли амаллар мажмуи сифатида ўзлаштиришда назарий билимлар билан
қуроллантириш;
–
ижодий ҳамкорликни аксиологик, интеллектуал ва функционал асослари
билан таништириш, уни амалга оширишнинг омиллари ҳақида тушунча бериш;
–
ижодий фаолиятни яратувчи, уларни татбиқ этувчи талабанинг умум
-
ижтимоий ва ижодкорлик табиати, шунингдек, унинг конкрет касбий фаолиятда
гавдаланиш хусусиятлари ҳақида тушунча ҳосил қилиш;
–
креатив ғояларни илгари суриш ҳамда уни амалга ошириш жараёнини
таҳлил қилиш қобилиятини тарбиялаш;
–
бўлғуси касбий фаолиятга оид креативликни кўрсатиш, уларни амалий
жиҳатдан рўёбга чиқариш малакаларини шакллантириш;
–
ижодий ҳамкорлик билан боғлиқ стратегик, тактик, оператив вази
-
фаларни
бажариш лаёқатини юзага келтириш;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
196
–
талабалар томонидан ижодий ҳамкорлик қадриятларини ўзлаштириш
билан бир қаторда уларнинг ижодий фаолиятидаги зарурий индивидуал
салоҳиятни аниқлаш, уни янада кучайтиришга замин яратиш, ва ҳ.к.
Тадқиқотлар жараёнида бўлажак инглиз тили ўқитувчилари социолинг
-
вистик компетенциясини шакллантиришнинг дидактик тамойиллари (ўқув
материалини
импровизация қила олишга инновацион ёндашув; тиллар ва
маданиятлар ўртасида ўзаро ҳурмат, ўзаро алоқа ва ўзаро таъсир тамойили;
толерантлик тафаккурининг устуворлигини таъминлаш тамойили; илғор халқаро
ғояларнинг имплементация қилиниши тамойили; ижтимоий
-
ғоявий маданиятнинг
устуворлиги тамойили; лингвомаданий тамойили), методик омиллари (истиқ
-
болини башоратлаш, технологиялаштириш, алгоритмлаштириш, лойиҳалаш
-
тириш), социолингвистик коммуникация турлари, типлари, тадқиқот объекти,
идентификация иерархияси (биологик, географик, конфессионал, тил нуқтаи
назаридан, ижтимоий ва маданий), нутқ маданияти компонентлари, таълим
воситалари (матнли воситалар, аудиовизуал воситалар, тасвирли воситалар, асосий
воситалар, ёрдамчи воситалар), илмий
-
методик тизими, дарс мазмуни
,
педагогик
мотивлар, эҳтиёжлар, манфаатлар якдиллиги аниқланади, ўзаро самарали алоқа
натижасига эришишнинг шакл, метод ва воситалари танланади[9.16
-17].
Олий таълим талабаларда ижодий ёндашув ва ижодий ҳамкорлик кўникма
-
ларини ривожлантиришнинг устувор белгиларига асосланади, ижодий ҳамкорлик
муаммоси ўз ичига кўп мустақил масалаларни олади ва бир қатор концептуал
қоидаларни белгилаб беради. Булар талабаларда ижодий ҳамкорлик асосида
конкрет технологик масалаларни ишлаб чиқишни тақозо қилади.
Булар қуйидагилардан иборатдир:
–
ижодий ҳамкорлик кўникмаларини ривожлантиришнинг педагогик асос
-
ларига доир технологияларни яратиш;
–
талабада ижодий ҳамкорлик ҳақида тасаввурлар тизимини шакллантириш;
–
таълимнинг креатив фаолият жараёнидаги компонентлари алоқадор
-
лигини таъминловчи педагогик воситалар;
–
олий таълим муассасасида ижодий ҳамкорлик муҳитини яратиш;
–
ижодий ҳамкорлик кўникмаларини ривожлантиришда индивидуал хусу
-
сиятларни аниқлашга таъсир кўрсатувчи технологик ва методик омиллар.
Шу ўринда талабаларнинг
ҳамкорликда ривожланишига қаратилган топши
-
риқлар (“Ҳамкорликда ижод қилинг”)ни келтириб ўтсак:
–
турли технология ва шакллардан фойдаланиб, гуруҳларда ижодий ишлаш:
“ақлий ҳужум”, ролли ўйинлар, гуруҳларда ишлаш, проект методи ва бошқалар;
–
биргаликда бажариладиган “оддий” ижодий топшириқлар (жамоа билан,
жуфтликларда иншо ёзиш, гуруҳларга бўлиниб
,
лаборатория ишини ёзиш ва
бошқалар);
–
гуруҳларда ўқитувчи томонидан ўқувчиларга вазифаларни, ўрнини бўлиб
берган ҳолда биргаликда ижодий топшириқни бажариш: гуруҳ бошлиғи,
“безатувчи”, экспорт
-
контролёр ва бошқалар;
–
ролларни тақсимлаб, ижодий ролли ўйинлар ташкил қилиш (тақсимланган
роллар ўзаро боғланган, ижодий намоён бўлишига имкон бериши, индивидуал ва
умумий ижодий натижага эришишга қаратилган бўлиши керак);
–
биргаликда ишлашда иштирокчиларнинг ўзаро ҳамжиҳатлигини кўзлаган
топшириқлар (масалан, ўзининг нерв системасининг хусусиятларини аниқлаш
бўйича тажрибалар ёки чет тилида бир
-
биридан интервью олиш);
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
197
–
фаолиятнинг натижаси ва жараёнини биргаликда таҳлил қилиш (масалан,
гуруҳнинг ҳар бир вакили томонидан мавзуни ўзлаштирганлик даражасини
муҳокама қилиш, гуруҳ ишини баҳолаш);
–
ўқув фаолиятининг индивидуал мақсади ва режасини ишлаб чиқишда бир
-
бирига ёрдам бериш (лаборатория ишларини бажариш бўйича
режасини бирга
-
ликда тузиш, назорат ишига тайёрланиш бўйича индивидуал режани биргаликда
ишлаб чиқиш)
[10.
Б.
6
–
7].
Олий таълимда талабаларнинг ижтимоий ҳамкорлик кўникмаларининг
ривожланганлигининг намоён бўлиши кўринишларидан бирини инсон салоҳия
-
тини юксак даражада гавдалантирадиган шахс тимсолини шакллан
-
тиришдан
иборатдир. Салоҳият деганда, муайян шароитда воқеликка айланиш қобилиятига
эга бўлган яширин имконият тушунилади. Имкониятнинг воқеликка айланиши
салоҳиятни фаоллаштириш ва муайян мақсадга йўналтириш жараёни демакдир.
Фаоллаштириш категорияси икки ёқлама характерга эга бўлиб, бир томондан,
таълим берувчининг муайян мақсадга йўналтирилган хатти
-
ҳаракатини, бошқа
томондан эса талабанинг фаоллигини акс эттиради. Шу муносабат билан
талабаларда ижодий ҳамкорлик кўникмаларининг ривожланишидаги устувор
жиҳатларни аниқлаб ва белгилаб олиш муҳим назарий
-
методологик аҳамиятга
эгадир.
Талабаларда ижодий ҳамкорлик кўникмаларини ривожлантириш бугунги
куннинг зарур ижтимоий талабларидан бири бўлиб қолмоқда. Чунки ижтимоий
ҳамкорлик мутахассиснинг ижтимоий эҳтиёжни англаб етиши ва унга керакли
ечимни беришига қаратилган фаолиятдир. Шу боис олий таълим тизимида
талабаларда ижодий ҳамкорлик кўникмаларини ривожлантиришнинг самарадор
педагогик модели ва шарт
-
шароитларини яратишга доир тадқиқотларни олиб
бориш, бу орқали аниқ натижага йўналтирилган таълим технологиясини ишлаб
чиқиш муҳим вазифалардан биридир. Айниқса, техника йўналиши мутахас
-
сисларида ижодий ҳамкорлик кўникмаларини ривожлантириш орқали уларда
коммуникативлик сифатларини, фаолликни шакллантириш жуда муҳим ҳисоб
-
ланади.
Хулоса
қилиб айтганда, “бит
-
дарс” технологияси талабаларнинг фикрлаш
қобилиятларини шакллантирадиган ва фаоллаштирадиган, ÿқувчиларнинг комму
-
никатив фаолиятини моделлаштирадиган, бу жараёнда уларнинг мулоқот кўникма
ва малакаларини шакллантирадиган ва такомиллаштирадиган ўқув жараёнининг
қизиқарлилигини таъминлайдиган, эшитилган фикрга тезлик билан муносабат
билдириш, эшитиш ва олдиндан ҳис қилиш сезгиларини шакллантириш ва
ривожлантиришга, ҳис
-
ҳаяжонга солиш, бу орқали ўқув материалининг онгли
ўзлаштирилишига рағбат, туртки берадиган энг муҳим эмоционал таъсир восита
-
ларидан биридир.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Вертикал педагогика –
юқори синф ўқувчиларининг қуйи синф ўқувчи
-
ларига ёрдам кўрсатишини ташкил этиш шакли. Мазкур атамани нафақат мактабда,
балки ОЎЮда ва ўрта махсус таълим муассасаларида ҳам қўллаш мумкин. Айниқса,
бу интегратив илмий
-
педагогик тадқиқотларни амалга оширишда алоҳида
аҳамиятга эга. Педагогика. Энциклопедия.
1-
жилд. –
Тошкент: “Ўзбекистон миллий
энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2015. –
Б. 192–
193.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
198
2.
Бит
-
дарс –
таркибида суҳбат, ўйин ва ижодий машқларни қамраб олган
мусобақа характеридаги қизиқарли дарс. Педагогика. Энциклопедия.
1-
жилд. –
Тошкент: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2015. –
Б. 146
3.
http://library.ziyonet.uz /
Тиллаева
Ш.М. Хорижий тилларни касбий мақсад
-
ларда ўқитиш.
4.
Кўчибоев
А. Олий ўқув юртларида хорижий тил аспектлари бўйича ўқув
машғулотларини технологиялаштириш. (Ўқув
-
услубий қўлланма). Самарқанд,
2013.
–
Б. 9–
10. (
Б.
105.)
5.
Кўчибоев
А.К. Хорижий тилларга ўргатишнинг коммуникатив методикаси.
–
Самарқанд, 2010. –
Б. 5. (Б.
148).
6.
Кўчибоев
А.К. Хорижий тилларга ўргатишнинг коммуникатив методикаси.
–
Самарқанд, 2010. –
Б. 12.
7.
https://qomus.info/encyclopedia/cat-
i/ Ижодий ҳамкорлик
-uz/.
8.
https://yandex.ru/search/ Тошибекова
М. Бўлажак педагогларда ижодий
фикрлаш малакасини шакллантириш
.
9.
Рискулова
К.Д. Бўлажак инглиз тили ўқитувчилари социолингвистик
компетентлигини шакллантириш тизими. Педагогика фанлари бўйича фан доктори
(dsc) диссертацияси автореферати. Тошкент, 2017. –
Б. 16
-17.
10.
Шахсга йўналтирилган педагогик технологиялар. –
Тошкент, 2013. –
Б. 6–
7. (
Б.
28).
