Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Opportunities to improve the effectiveness of teaching english
in distance education
Anvar NURMURATOV
1
Samarkand State Institute of Foreign Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2021
Received in revised form
15 October 2021
Accepted 20 November 2021
Available online
15 December 2021
The article is devoted to the use of modern ICT technologies
of distance learning (DL) in the educational process for the
preparation of quality personnel in the education system. In
addition, it shows the possibilities of a radical improvement in
the quality of personnel through the use of the Internet and ICT
in the process of teaching English through the acquisition,
storage, transfer of new knowledge and making practical
decisions. The use of multimedia technology, information and
computer networking (ICT) tools in teaching English through
distance learning has had a positive impact on the education
system.
2181-1415/
© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
English,
modern education,
distance learning,
information and
communication
technologies,
traditional education,
online,
publicly available open
online courses.
Масофавий таълимда инглиз тилини ўқитишнинг
самарадорлигини ошириш имкониятлари
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
инглиз тили,
замонавий таълим,
масофавий таълим,
ахборот
-
коммуникация
технологиялари,
анъанавий ўқитиш,
online,
оммавий очиқ онлайн
курслар.
Мақолада таълим тизимида сифатли кадрлар тайёрлаш
учун ўқиш жараёнида замонавий АКТларга асосланган
масофавий таълим (МТ) шаклини қўллашга эътибор
қаратилган. Шунингдек, инглиз тилини ўқитиш жараён
-
ларида интернет тизими ва АКТни янги билимларни
эгаллаш, сақлаш, узатиш ҳамда амалий қарорлар қабул
қилиш воситасига айлантириш ҳисобига кадрларнинг
сифат даражасини тубдан яхшилашнинг имкониятлари
кўрсатиб берилган. Масофавий таълим орқали инглиз
тилини ўргатишда мультимедиа технологиялари, ахборот
-
компьютер тармоғи (АКТ) воситаларидан фойдаланишнинг
таълим тизимига ижобий таъсири кўрсатиб ўтилган.
1
Independent researcher at the Samarkand State Institute of Foreign Languages. Samarkand, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
366
Возможности повышения эффективности преподавания
английского языка при дистанционном образовании
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
английский язык,
современное образование,
дистанционное обучение,
информационные и
коммуникационные
технологии,
традиционное обучение,
онлайн,
общедоступные открытые
онлайн
-
курсы.
В данной статье, изучено использование современных
ИКТ
-
технологий
дистанционного
обучения
(МП)
в
образовательном процессе для подготовки качественных
кадров в системе образования. Кроме того, показаны
возможности
радикального
повышения
качества
работоспособности
персонала.
А
именно,
за
счет
использования Интернета и ИКТ в процессе обучения
английскому языку посредством приобретения, хранения,
передачи новых знаний и принятия практических решений.
Использование новейших мультимедийных технологий,
анализа информации и инструментов компьютерных сетей
(ИКТ) при
преподавании английского языка. Может стать,
посредством дистанционного обучения, которое может
оказать положительное влияние на систему образования
.
КИРИШ
Мамлакатимизда Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича
Ҳаракатлар стратегиясида белгиланган вазифалар асосида умумий ўрта таълим
сифатининг тубдан оширилиши, муҳим ва талаб юқори бўлган фанлар, чет тиллари,
информатика, математика, физика, кимё ва биология фанларини чуқурлаш
-
тирилган тарзда ўрганишнинг ташкил этилишида фанлараро алоқадорлик ва
интегратив ёндашувдан фойдаланиш таълим сифатини ривожлантиришнинг
кафолатли омили саналади [1].
Инсон капиталини ривожлантиришда таълим
-
тарбиянинг ўрни ва аҳамияти
-
ни ҳисобга оладиган бўлсак, таълим тизими бугунги кунда мамлакатимиздаги
ислоҳотларнинг диққат марказида бўлиб қолмоқда. Шу билан бирга, ҳодисалар
занжиридаги ўзгаришлар таълимга ҳам ўз таъсирини кўрсатмоқда, натижада,
таълимнинг турли хил турлари вужудга келишига сабаб бўлди. Хусусан, жаҳонда
таълим турларининг кўпайиши уларнинг такомиллашувига замин яратмоқда.
Таълим олувчилар сонининг ортиши ва уларга бўлган бугунги талаб масофавий
таълим шаклининг кенг қўлланилишига олиб келмоқда. Яъни таълим жараёнига
замонавий ахборот
-
коммуникация технологияларининг жорий этилиши анъана
-
вий ўқитиш усулларига қўшимча равишда янги ўқитиш шакли
-
масофавий ўқитиш
шаклининг яратилишига олиб келди.
МАВЗУГА ОИД АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ
Бугунги кунда замонавий ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда
исталган масофа, ҳажм ва контентда маълумотларни жойлаштириш, сақлаш, қайта
ишлаш ва етказиб бериш имкониятлари чексиз ҳисобланади. Бунда масофавий
таълимда биринчи ўринда ўқув материалининг педагогик, мазмунли ва таркибий
ташкил этилиши туради. Ўқитишнинг асосий услубий муаммоси, аслида, мақсадга
эришишни таъминлаш ва ўқитувчи томонидан ўқув жараёнининг боришини
назорат қилиш билан боғлиқ. Масофавий таълимнинг мақсади талабаларни
керакли маълумотларни ўрганишга, дарс мавзуларини чуқурроқ англашга
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
367
ундашдан иборат бўлиб, бу ўқувчида танқидий фикрлаш, ташкилотчилик,
тиришқоқлик ва мақсадга интилишни ривожлантиришга олиб келади. Бу борада
хориж олимларидан С.
Арафекс, А.В.
Батес, М.
Буллен, Т.
Морган, А.
Қайюм кабилар
ахборот ва коммуникация технологияларининг масофавий таълимга таъсири,
билимга
асосланган жамиятда масофавий таълим, олий таълимда рақамли
технологияларни қўллаш мавзуларида олиб бораётган тадқиқотларида атрофлича
тўхталиб ўтадилар [2]. Шунингдек, глобал АКТ ва интернет орқали таълим бериш
жараёни билан боғлиқ тадқиқотларни россиялик профессор
-
олимлардан
А.С.
Карпов,
П.В.
Сысоев,
Л.П.
Владимирова,
М.Н.
Евстигнеев,
И.А.
Зимняя,
Л.Г.
Аверкиева,
Р.К.
Потапова,
Т.В.
Карамышева.
Н.Ю.
Пахомова,
Ю.А.
Чайка,
Л.П.
Петрова ва бошқалар ҳам ўрганганлар
ТАДҚИҚОТ МЕТОДОЛОГИЯСИ
Бугунги кунда жаҳон миқёсида масофавий таълим замонавий таълимнинг энг
муҳим ва ривожланаётган шаклидир. Масофавий таълим ўқувчининг мустақил
фикрлаш, вазиятни баҳолаш, хулоса қилиш қобилиятларини ривожлантирувчи
ўқитишнинг янгича замонавий шакли ҳисобланади. У талабани мустақил билим
олишга, изланишга, фикрлашга ўргатади.
Масофавий таълимнинг афзаллиги шундаки, ҳар ким ўзига қулай вақтда,
қулай жойда ва қулай шароитда билим олиши мумкин бўлади. Шу туфайли ушбу
таълим тизими бугунги кунда дунёда кенг оммалашмоқда.
Ўқитишнинг бу шакли таълим олувчилар ва ўқитувчиларнинг бир
-
бирлари
ҳамда ўқитиш воситалари билан ўзаро таъсирининг мақсадга йўналтирилган
интерфаол жараёнидан иборат бўлиб, бунда таълим жараёни уларнинг географик
-
фазовий жойлашишига боғлиқ бўлмайди [2.
Б
. 5
–
7].
Таълим
жараёни
кичик
тизим
-
лардан
иборат
,
яъни
ўқитиш
мақсади
,
мазмуни
,
методлари
,
воситалари
,
ташкилий
шакллари
,
назорат
,
ўқув
-
моддий
,
молиявий
-
иқтисодий
,
меъёрий
-
ҳуқуқий
ва
маркетинг
каби
элементларни
қамраб
олган
ўзига
хос
педагогик
тизимда
кечади
.
Ҳозирги
даврда
коронавирус
тарқалиши
–
пандемия
шароитида
жамиятнинг
кўплаб
соҳаларини
рақамлаштириш
мутлақо
янги
босқичга
чиқмоқда
.
Шу
муно
-
сабат
билан
рақамли
билимларни
кенг
жамоатчиликка
узатиш
ва
ўқитиш
жуда
муҳим
аҳамият
касб
этмоқда
.
Хусусан
,
бугун
танқидий
фикрлаш
,
ривожлантириш
ва
ўқитишнинг
янги
усулларидан
фойдаланиш
учун
катта
имкониятлар
мавжуд
,
бироқ
рақамли
ахборот
воситаларидан
фойдаланиш
,
айниқса
,
ўқитувчиларга
ўқитишнинг
янги
шакл
-
ларидан
фойдаланишда
,
дарс
мазмунини
атрофлича
тушунтиришда
ёрдам
бермоқда
.
Бугунги кунда чет тилларини ўқитиш мазмуни ва услубларида сезиларли
даражада ижобий ўзгаришларга олиб келди.
Жумладан, компьютер дастурлари ёрдамида чет тилини ўрганиш талаба
-
ларда катта қизиқиш уйғотади. У барча турдаги иловаларда самарали қўлланилиши
мумкин. Масалан:
–
электрон почта ёки чатдан фойдаланиш орқали талабаларнинг реал вақт
режимида ёрқин мулоқот қилишлари, яъни шериклар ўртасида ёзма равишда
ҳақиқий суҳбат уюштиришда;
–
интерфаол диалог сифатида талабанинг
компьютер билан ўзаро алоқаси,
яъни инсон
-
машина суҳбати сифатида;
–
аудио ва видео ёзувларни эшитиш, кўриш ва тушунишда;
–
матнларни, уларга доир берилган савол ёки тестларни ўқиб тушунишда
[3. Б. 5–
7].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
368
Маълум сабабларга кўра, таълим муассасаларининг кундузги бўлимларида
таҳсил олиш имконияти бўлмаган, масалан, соғлиги тақозо этмайдиган, мутахас
-
сиcлигини ўзгартириш нияти бўлган ёки ёши катта, малакасини ошириш нияти
бўлган кишилар учун масофавий ўқитиш қулай ўқитиш шакли ҳисобланади.
ТАҲЛИЛ ВА НАТИЖАЛАР
Нима учун масофавий таълим керак бўлиб қолди? –
деган савол туғилиши табиий.
Бу саволга жавоб тариқасида қуйидагиларни санаб ўтиш мумкин
[4.
Б.
67
–
68]:
–
таълим олишда янги имкониятлар (таълим олишнинг арзонлиги, вақт ва
жойга боғлиқ эмаслиги ва бошқалар);
–
таълим масканларига талаба қабул қилиш сонининг чекланганлиги;
–
таълим олишни хоҳловчилар сонининг ошиши;
–
сифатли ахборот технологияларининг пайдо бўлиши ва ривожланиши;
–
халқаро интеграциянинг кучайиши.
Юқорида санаб ўтилган шароит ва имкониятлар масофавий ўқитишга эҳтиёж
борлигини кўрсатади.
Масофавий ўқитишнинг таълим тизимида бир
-
биридан фарқланувчи модель
ва шакллари мавжуд бўлиб, улар қуйидаги қўлланиш шартлари билан фарқланади:
–
географик шартлар (масалан, мамлакат территорияси, марказдан
узоқликда жойлашуви, иқлими);
–
мамлакатнинг ахборотлашуви ва компьютерлаштириш умумий даражаси;
–
коммуникация ва транспорт воситаларининг ривожланиш даражаси;
–
таълим жараёнида ахборот ва коммуникация технологиялари воситалари
-
нинг қўлланилиш даражаси;
–
таълимда қўлланиладиган анъаналар;
–
масофавий ўқитиш тизими учун илмий педагог кадрлар мавжудлиги ва
уларнинг салоҳияти ва бошқалар.
Умуман олганда, масофавий таълимнинг мақсадига қуйидагилар киради:
–
мамлакат миқёсидаги барча ҳудудлар ва чет элдаги барча ўқувчилар, тала
-
балар, таълим олишни хоҳловчиларга бирдек таълим олиш имкониятини яратиб
бериш;
–
етакчи университетлар, академиялар, институтлар, тайёрлов марказлари,
кадрларни қайта тайёрлаш муассасалари, малака ошириш институтлари ва бошқа
таълим муассасаларининг илмий ва таълим бериш потенциалларидан фойдаланиш
эвазига таълим беришнинг сифат даражасини ошириш;
–
асосий таълим ва иш фаолияти билан параллел равишда қўшимча таълим
олиш имкониятини яратиб бериш;
–
таълим олувчиларни таълим олишга бўлган эҳтиёжини қондириш ва
таълим муҳитини кенгайтириш;
–
узлуксиз таълим имкониятларини яратиш;
–
таълим сифатини сақлаган ҳолда янги принципиал таълим даражасини
таъминлаш.
ХУЛОСА
ВА
ТАКЛИФЛАР
Юқоридагилардан
хулоса
қилиб
шуни
айтиш
мумкинки
,
масофавий
таълим
элементларининг
таълим
муассасаларига
жорий
этилиши
ҳар
томонлама
фойда
келтиради
.
Бугунги
ахборот
асри
ва
пандемия
даврида
олий
таълим
муассасаларида
масофавий
таълим
тизимини
шакллантириш
муҳимдир
.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
369
Кўпгина
мамлакатлар
таълим
тизимида
сифатли
кадрлар
тайёрлаш
учун
ўқиш
жараёнида
замонавий
АКТларга
асосланган
масофавий
таълим
(
МТ
)
шаклини
қўллашади
.
Таълим
тизими
тажрибалари
шуни
кўрсатмоқдаки
,
ўқув
жараёнида
интернет
тизими
ва
АКТни
янги
билимлар
эгаллаш
,
сақлаш
,
узатиш
ҳамда
амалий
қарорлар
қабул
қилиш
воситасига
айлантириш
ҳисобига
кадрларнинг
сифат
даражасини
тубдан
яхшилашнинг
имкониятлари
тобора
кенгайиб
бормоқда
.
Хулоса
қиладиган
бўлсак
,
масофавий
таълим
концепциясини
ишлаб
чиқиш
лозим
.
Бугун
масофавий
таълимнинг
илмий
асосларини
,
унинг
инновацион
ўқув
-
услубий
тизими
ва
асосларини
такомиллаштириш
,
бу
борада
хорижий
давлат
-
ларнинг
илғор
тажрибасидан
самарали
фойдаланиш
ҳамда
таълимда
масофавий
таълимнинг
самарадорлигини
оширишга
қаратилган
ташкилий
-
ҳуқуқий
“Йўл
хариталари”ни
ишлаб
чиқиш
лозим
.
Таълимда
янги
рақамли
технологияларни
қўллаш
унинг
норматив
-
ҳуқуқий
асосларини
такомиллаштириб
боришни
тақозо
этиб
,
бу
эса
,
ўз
навбатида
,
инно
-
вацион
масофавий
таълим
соҳасидаги
қонун
ҳужжатларини
унификация
қилишни
ва
уни
амалиётда
тўғридан
-
тўғри
қўллаш
самарадорлигини
оширишга
хизмат
қилади
.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017
-
йил 7
-
февралдаги
“Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар Страте
-
гияси тўғрисида”ги ПФ–
4947-
сон Фармони. Ўзбекистон Республикаси қонун
ҳужжатлари тўплами. 2017
-
йил, 6
-
сон, 70
-
модда.
2.
Miroslav Trajanovic, Dragan Domazet,Biljana Misic-Ilic. Distance learning and
foreign languageteaching // https://www.researchgate.net/publication/32231723/
–
PP. 442
–
443.
3.
Атабаева
К
.
Р
.
Таълим
тизимида
масофавий
ўқитишнинг
афзалликлари
//
Молодой
ученый
.
–
2017.
–
№ 24.1 (158.1). –
С
. 5
–
7.
–
URL: https://moluch.ru/archive/
158/44573/.
4.
Hampel R. and Hauck M. (2004). Towards an effective use of audio conferencingin
distance language courses, Language Learning and Technology Journal Vol. 8: 1,
–
PP. 66
–
82.
5.
Исраилова
Д
.
Ш
.
Чет
тилини
ўқитишда
ракамли
воситаларнинг
аҳамияти
ва
масофавий
таълимнинг
салбий
,
ижобий
жиҳатлари
// https://cyberleninka.ru/
article/n/chet-tilini-itishda-ra-amli-vositalarning-a-amiyati-va-masofaviy-talimning-
salbiy-izhobiy-zhi-atlari.
