Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Using modern pedagogical technologies in choreographic
education
Shahlo SAFAEVNA
1
Urgench branch of state academy of choreography of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2021
Received in revised form
15 October 2021
Accepted 15 November 2021
Available online
25 December 2021
This article discusses the application of advanced pedagogical
technologies in the process of choreographic education. Also
described in detail the positive effects of using interactive
technologies in the process of teaching the subject “Uzbek
dance”.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
lesson,
science,
technology,
education,
choreography,
pedagogy,
method,
result.
Xoreografik ta’limda zamonaviy pedagogik texnologiyalardan
foydalanish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
dars,
fan,
texnologiya,
ta’lim,
xoreografiya,
pedagogika,
metod,
natija.
Mazkur maqolada ilg‘or pedagogik texnologiyalarni xoreog
-
rafik ta’lim jarayonlariga tatbiq etish haqida sо‘z boradi.
Shuningdek, “O‘zbek raqs” fani bо‘yicha о‘tkaziladigan dars
jarayonida interfaol texnologiyalardan foydalanishning ijobiy
samarasi atroflicha yoritib berilgan.
1
Dean of the Faculty of the Urgench Branch State Academy of Choreography of Uzbekistan. Urgench, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
2
№
6 (2021) / ISSN 2181-1415
223
Использование современных педагогических технологий
в хореографическом образовании
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
урок,
наука,
технология,
образование,
хореография,
педагогика,
метод,
результат.
В данной в статье, рассматривается, применение
передових
педагогических
технологий
в
просессе
хореографического образований. Также подробно описани
положителние эффекти от исползования интерактивних
технологий в просессе обучения предмета «Узбекский
танец».
Bugungi kundagi eng dolzarb masala va vazifa ta’lim standartlarini о‘quv jarayoniga
tatbiq etishdir. Xoreografiya sohasida ta’lim mazmunini isloh qilib, uni jahon ta’lim
standartlariga muvofiqlashtirishda ilg‘or pedagogik texnologiyalarni joriy etishga alohida
e’tibor berilmoqda. Xususan, Kadrlar tayyorlash milliy dasturida “о‘quv jarayonini ilg‘or
pedagogik texnologiyalar bilan ta’minlash” zarurligi ham alohida kо‘rsatib о‘tilgan.
Pedagogik texnologiya hozirda barcha pedagogik kasblar hamda ta’lim –
tarbiya
jarayonini tashkil qilish, boshqarish, nazorat qilish bilan bog‘liq kasblarning asosini tashkil
qiladi. Zamonaviy badiiy pedagogik texnologiyalardan barcha xoreografiy
a ta’lim sohasi
pedagoglari xabardor bо‘lishlari zarur.
Zamonaviy badiiy xoreografik ta’limni tashkil etishga qо‘yiladigan muhim
talablardan biri ortiqcha ruhiy va jismoniy kuch sarf etmay, qisqa vaqt ichida yuksak
natijalarga erishishdir. Qisqa vaqt orasi
da muayyan nazariy va amaliy bilimlarni о‘quvchi
va talabalarga yetkazib berish, ularda raqs bо‘yicha kо‘nikma va malakalarni hosil qilish,
shuningdek, о‘quvchilarning sahnadagi faoliyatini nazorat qilish, ular tomonidan egal
-
langan bilim, kо‘nikma va malakalar darajasini baholash о‘qituvchidan yuksak pedagogik
mahoratni hamda ta’lim jarayoniga nisbatan yangicha yondashuvni talab etadi.
Hozirgi kunda badiiy xoreografik ta’lim jarayonida interfaol metodlar, innovatsion
texnologiyalar, pedagogik va axborot te
xnologiyalarini о‘quv jarayonida qо‘llashga bо‘lgan
qiziqish, e’tibor kundan kunga kuchayib bormoqda. “О‘zbek raqs” fani doirasida ham bir
qator amaliy ishlar kuzatilmoqda. Dars mobaynida
о‘zlashtirilayotgan biror
-bir milliy
raqsni videolavhalar orqali tomosha qilish va mazkur xatti
–
harakatlarning talabalar
tomonidan
о‘zlashtirilishi kabi interfaol uslublarni doimiy qо‘llash zarur.
Shu vaqtgacha an’anaviy ta’limda о‘quvchi, talaba faqat tayyor bilimlarni egallashga
jalb etilgan b
о‘lsa, zamonaviy texnolog
iyalar ularni egallayotgan bilimlarini
о‘zlari qidirib
topishga, mustaqil
о‘rganishga, tahlil qilishga, hatto, yakuniy xulosani ham о‘zi chiqarishga
о‘rgatmoqda. “О‘zbek raqs” fani о‘qituvchisi esa bu jarayonda talabaning ijodkor sifatida
rivojlanishi, shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratib beruvchi va, shu
bilan bir qatorda, boshqaruvchi, y
о‘naltiruvchi shaxs sifatida auditoriyaga kirib kelmoqda,
xolos. Shuning uchun xoreografiya ta’limida zamonaviy badiiy xoreografik ta’lim va
о‘qi
tish metodlari, interfaol metodlar, innovatsion texnologiyalarning
о‘rni kuchayib
bormoqda.
Shuni alohida ta’kidlab о‘tish kerakki, har qanday texnologiya badiiy xoreografik
ta’limning yangi mazmunini shakllantiruvchi tamoyillarga asoslanadi va о‘quvchi s
haxsini
tarbiyalash, unda mehnat va muayyan y
о‘nalishlarda ijodiy kо‘nikmalarni hosil qilishga
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
2
№
6 (2021) / ISSN 2181-1415
224
qaratiladi. Badiiy xoreografik ta’lim jarayonining faol subyektlari о‘qituvchi va о‘quvchi
yoki talaba b
о‘lib, ularning hamkorlikdagi faoliyatlari muayyan mavzu
(masalan,
о‘zbek
milliy raqslari) b
о‘yicha kam kuch va vaqt sarflangan holda nazariy, ijodiy va amaliy
bilimlarni chuqur
о‘zlashtirish imkonini beruvchi jarayonning umumiy mohiyatini
tavsiflaydi.
О‘qituvchining faol, samarali faoliyat kо‘rsatishiga yо‘nalt
irilgan badiiy xoreografik
ta’lim jarayonining metodik ishlanmasidan farqli ravishda, badiiy, ijodiy ta’limning
pedagogik texnologiyasi
о‘quvchilarga qaratiladi, shuningdek, ularning shaxsiy va
о‘qituvchi bilan birgalikdagi faoliyatini hisobga olgan
holda muayyan ijodiy asarni
о‘zlashtirishga sharoit yaratadi. Masalan, biror milliy raqsni о‘zlashtirish davomida barcha
t
о‘plangan axborotlarni о‘quvchiga taqdim etadi.
Sahnalashtirish jarayoniga nisbatan ijodiy yondashuv muayyan sohalarda islohot-
larni
tashkil etish, ularning muvaffaqiyatini ta’minlash, erishilgan yutuqlarni boyitib
borish kabi maqsadlarga erishishning samarali omili sifatida namoyon b
о‘ladi.
Badiiy asarni sahnalashtirish, masalan, biror raqsning yaratilishida zamonaviy,
ilg‘or, yuksak
texnologiyalarning tatbiq etilishi bir qator shartlar asosida kechadi, xususan,
ilm-fan hamda raqsshunoslikning s
о‘nggi yutuqlariga tayanish, moliyaviy ta’minot va
yuksak darajadagi kasbiy mahoratga ega malakali mutaxassislarning mavjudligi bu
boradagi yutuqlarni kafolatlaydi.
“О‘zbek raqs” fanini olib borishda qо‘llaniladigan pedagogik texnologiya о‘quvchi
-
larning tayyorgarlik darajasiga, ularning axborotlar bilan tanishganlik va amaliy tayyor-
garligiga moslangan b
о‘lishi lozim. Fanni olib borishda о‘quvc
hilarning bilim orttirish
faoliyatini kuchaytirish usullari, asosan, u yoki bu muammoni yechish y
о‘llarini izlashda
taxminiy erkin fikr almashinish dialogi asosida k
о‘riladi.
Ayniqsa, keng tarqalgan va
о‘ziga xos xususiyatga ega bо‘lgan ta’limning faol
usu
llariga quyidagilar kiradi: suhbat, munozara, ta’limiy о‘yinlar, loyihalash usuli,
muammoli usul, miyaga hujum va boshqalar.
Interaktiv (Interactive)
–
dialogli ta’limda о‘qituvchi va о‘quvchi о‘rtasidagi (talaba
va kompyuter)
о‘zaro harakatni amalga oshiruvchi dialogli ta’lim. Interfaollik darajasi
qanchalik yuqori b
о‘lsa, badiiy
-
xoreografik ta’lim jarayoni ham shunchalik samarali
b
о‘ladi.
Zamonaviy metodlar yoki interfaol usullar,
о‘qitishning samarasini oshirishga
yordam beruvchi texnologik treninglar
о‘quvchilarda mantiqiy, ijodiy, tanqidiy, mustaqil
fikrlashni shakllantirishga, qobiliyatlarini rivojlantirishga, raqobatbardosh, b
о‘lajak yetuk
mutaxassis b
о‘lishlariga hamda mutaxassisga kerakli bо‘lgan kasbiy fazilatlarni
tarbiyalashga yordam beradi.
О‘qituvchi fanni olib borishda qо‘llagan interfaol metodlarni tanlash mezoni –
ularning ta’lim va tarbiya, rivojlantirish masalalarini yechishga yuqori yо‘nalganligidir. Bu
mezon turli xil metodlarni u yoki bu doiradagi vazifalarni yechish imkoniyatlarini baholash
y
о‘li bilan joriy etiladi, chunki ijtimoiy tajriba elementlarini о‘zlashtirishda ularning
imkoniyatlari turlichadir.
Zamonaviy ta’limni tashkil etishga qо‘yiladigan muhim talablardan biri ortiqcha
ruhiy va jismoniy kuch sarf etmay, qisqa vaqt ichida yuksak natijalarga erishishdir.
Bugungi kunda bir qator mamlakatlarda
о‘quvchilarning о‘quv va ijodiy faolliklarini
oshiruvchi hamda ta’lim
-tarbiya jarayonining samaradorligini kafolatlovchi interfaol
metodlarni q
о‘llash borasida katta t
ajriba t
о‘plangan bо‘lib, ushbu tajriba asoslarini tashkil
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
2
№
6 (2021) / ISSN 2181-1415
225
etuvchi metodlar i n t e r f a o l
m e t o d lar nomi bilan kiritilmoqda. Quyida ta’lim
amaliyotida foydalanilayotgan interfaol metodlardan bir nechtasining mohiyati va ulardan
foydalanish borasida s
о‘z yuritamiz:
Interfaol uslubda dars jarayoni tashkil etilganda:
–
о‘quvchining о‘zaro faolligi oshadi, hamkorlik, ijodkorlikda ishlash kо‘nikmalari
shakllanadi;
–
о‘quv, reja, dastur, darslik, standart, me’
yor, q
о‘llanmalar, mavzu mazmuni bilan
ishlash malakalari shakllanadi;
–
ta’lim mazmunini, ma’ruzasini mustaqil mutolaa qilish, ishlash, о‘zlashtirish
kundalik shaxsiy ishlariga aylanadi;
–
о‘quvchi erkin fikr bildirish, о‘z fikrini himoya qilish, isbotlay olish, tasdiqlay
olishga odatlanadi;
–
eng muhimi,
о‘quv jarayonida didaktik motivlar vujudga keladi.
Ya’ni о‘quvchining ehtiyoji, xohish
-istagi qondiriladi.
О‘qish
-
о‘rganish jarayonida
uning manfaatdorligi oshadi. Bu holat
о‘quvchini о‘quv maqsadlariga erishishda yuqori
bosqichga k
о‘taradi. О‘qitish mazmunini yaxshi о‘zlashtirishga olib keladi. О‘z vaqtida
о‘qituvchi va о‘quvchilar orasida ta’limiy aloqalar о‘rnatiladi. О‘qitish usullari badiiy
-
xoreografik ta’lim jarayonida turli xil kо‘rinishlarda kechadi.
О‘quv jarayonida о‘quv e
htiyojini qondirish bilan birgalikda yuqori motivatsiyaga
ega b
о‘ladi. О‘quvchilarda о‘zaro axborot berish, olish, qayta ishlash orqali о‘quv materiali
yaxshi
о‘zlashtiriladi.
Talabada
о‘zaro muloqotga kirishish, fikr bildirish, fikr
almashinish k
о‘nikmalari
shakllanadi.
О‘quv jarayonida –
о‘quvchining о‘z
-
о‘ziga baho berishi, tanqidiy qarashi rivoj
-
lanadi.
О‘quvchi uchun dars qiziqarli va mazmunli о‘qitilayotgan fanga aylanadi, о‘qish
jarayoniga ijodiy va mustaqil yondashishga haraka
t qiladi va har bir daqiqani g‘animat deb
biladi. Muhimi ularda:
–
о‘quv mehnatiga о‘zida xohish
-
istak uyg‘ota olishga;
–
har qanday vaziyatda faollik k
о‘rsata olishga;
–
ayniqsa, hozirgi tezkor axborot manbalaridan unumli foydalana olishga k
о‘nik
-
malari shakllanadi. Shuning uchun ham hozirgi kunda
о‘quvchining о‘z
-
о‘zini rivojlantirish
texnologiyasini yaratish pedagogika va didaktika fanlari oldida
о‘z yechimini kutayotgan
dolzarb muammolardandir.
Badiiy-
xoreografik ta’lim jarayonida interfaol metodlarda
n foydalanishning amaliy
asoslari, pedagogik jarayonni loyihalash texnologiyasining umumiy mohiyati, interfaol
darslarda
о‘quvchilarning bilim olish faoliyatlarini tashkil etish yо‘llari, interfaol metodlar
va ulardan badiiy-
xoreografik ta’lim jarayonida f
oydalanish tajribalari keng yoritib
berilgan.
Interfaol darslarda
о‘quv
-biluv faoliyatini guruhlarda tashkil etishning
о‘ziga xos
xususiyatlari, interfaol metodlar va ularning turli usullari trening asosida
о‘rganilgan.
Interfaol metodlarni ta’lim jarayon
larida q
о‘llash, avvalo, о‘qituvchilarni shu
jarayonga tayyorlash va malakasini oshirishdan boshlanadi. Buning uchun
о‘qituvchilarni
tayyorlashda interfaol seminar, trening, maxsus maqsadli kurslar, doimiy harakatdagi
ta’lim jarayonlarini tashkil qilish
maqsadga muvofiqdir.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
2
№
6 (2021) / ISSN 2181-1415
226
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
О‘YXATI:
1.
Avdey
е
va L.A. Ozbek Milliy raqsi tari
х
idan.
–
T
ошкент
: Mukarrama Turgunboeva
nomidagi “O’zbekraqs” milliy raqs birlashmasi, 2001 y.
2.
Sayfullaeva D., Kazakbaeva Z. O
‘zbek raqs san’ati tariх
i va raqs sahnalashtirish
sirlari.
–
Тоshkent: “Voris nashriyoti”, 2006y.
3.
R. Dosmetova N. Abraykulova Raqs darslik
–
T.:
“
Barkamol fayz media
”
, 2017.
–
B. 160.
4.
Абрайкулова
Н
.
Рақс
жамоаси
билан
ишлаш
услубиёти
.
–
Т
.:
Абдулла
Қодирий
номидаги
халқ
мероси
нашриёти
, 2003
й
.
