Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Trends in the development of online education management
systems
Elyor ALKAROV
1
, Bakhodir XURRAMOV
2
Research Institute for the study of problems and establishment of the prospects of public education
named after A. Avloniy.
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2021
Received in revised form
15 November 2021
Accepted 20 December 2021
Available online
15 January 2022
This article provides analytical information on the
implementation of online learning platforms in developed
countries and in the Republic of Uzbekistan. The possibilities of
software development systems and possible stages of
development of these online platforms are also considered.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
LMS,
platform,
system,
electronic,
online,
management,
software.
Onlayn
ta
’
limni
boshqarish
tizimlarining
rivojlanish
tendensiyalari
ANNOTATSIYA
Kalit s
o‘
zlar:
LMS,
platforma,
tizim,
elektron,
onlayn,
boshqaruv,
dastur.
Ushbu maqolada jahonning rivojlangan mamlakatlarida va
O‘
zbekiston Respublikasida onlayn malaka oshirish imkonini
beruvchi platformalar joriy etilishi,
o‘
quv jarayonini boshqa-
ruvchi tizimlarning imkoniyatlari hamda taraqqiyot bosqichlari
haqida tahliliy ma
’
lumotlar keltirilgan.
1
P.F.F.D., The Scientific Research Institute for the study of problems and establishment of the prospects of public
education named after A. Avloniy. Tashkent, Uzbekistan.
2
The Scientific Research Institute for the study of problems and establishment of the prospects of public education
named after A. Avloniy. Tashkent, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
388
Тенденции
развития
систем
управления
онлайн
-
образованием
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
LMS,
платформа,
система,
электронная,
онлайн,
управление,
программное обеспечение.
В
данной
статье,
представлена
аналитическая
информация о внедрении платформ онлайн
-
обучения в
развитых странах и в Республике Узбекистан. Рассмотрены,
также, возможности систем разработки программного
обеспечения и возможные этапы развития данных онлайн
платформ.
Mamlakatimiz ta’lim tizimida sezilarli o‘
zgarishlar r
o‘
y berayotganligi kun sayin
yaqqol k
o‘rinib bormoqda. Turli ta’lim shakllari qatori,
ayniqsa, onlayn ta’lim ham keng
q
o‘
llanilayotganligi ham quvonchli hol.
K
o‘
pchilikning internetdan faqatgina yangiliklar bilan tanishish, informatsiya
qidirish, elektron pochtadan foydalanish va boshqa k
o‘
ngilochar ijtimoiy tarmoqlardan
foydalanishlari sir emas. Internetning imkoniyatlari kundan kunga oshib bormoqda.
Internetdan foydalanishning yangi bosqichi boshlandi, ya’ni Internet turli sohalarga ta
tbiq
qilindi. Internet texnologiyalar: masofadan onlayn
o‘
qitish, elektron kutubxonalar,
telemeditsina, telemetrologiya, elektron tadbirkorlik, elektron magazinlar va boshqalar.
Bugungi kunda onlayn ta’lim bozorda o‘
z
o‘
rnini mustahkam egallab turibdi va u
an’anaviy ta’limga muqobil sifatida ishonchli tarzda ta’lim olish imkonini beruvchi tizim
sifatida shakllandi. Ushbu tizim kompaniyalar, tashkilotlar va ta’lim sohasidagi xodimlarni
dastlabki tayyorlash, ularni sertifikatlash va malaka oshirish b
o‘
yicha muqobil variant
sifatida keng joriy etilib borilmoqda.
Ushbu onlayn ta’lim jahon ta’lim resurslaridan keng foydalanish va o‘
quv materialini
mustaqil
o‘zlashtirish ulushini oshirish orqali ta’lim sifatini oshirishga imkon beradi va
ikkinchisi, ayniqsa, muhimdir, chunki u mustaqillik kabi fazilatlarni bosqichma-bosqich
rivojlantirishni ta’minlaydi. Mas’uliyat, tashkilotchilik va o‘
z kuchini real baholash va ongli
qarorlar qabul qilish qobiliyati
–
busiz muvaffaqiyatli martabani tasavvur qilib b
o‘
lmaydi.
Bundan tashqari,
elektron ta’lim avtomatik tarzda “axborot
-kommunikatsiya texnolo-
giyalaridan foydalanish k
o‘
nikmalarini erta egallashga olib keladi, bu esa kelajakda
bilimlardan
o‘
z kasbiy faoliyatida foydalanish samaradorligini sezilarli darajada oshirish
imkonini beradi.
Umuman olganda, onlayn ta’limning vazifasi ma’lum bir tashkilotning ko‘
p sonli
xodimlarining minimal vaqt ichida kasbiy k
o‘
nikmalarni uzluksiz rivojlantirishdan iborat.
Ushbu onlayn ta’limning joriy etilishi o‘
quv jarayonini boshqaruvchi tizim
–
LMS elektron
tizimining yuzaga kelishiga zamin yaratildi.
LMS bu
–
bilim olish faoliyatini tashkil etish va boshqarish uchun m
o‘
ljallangan
videodars, ma’ruza materiallari, taqdimot, kitob kabi o‘
quv materiallari majmuasidan
iborat muloqot rejimida ishlay oladigan inson-
mashina majmuasi yoki masofaviy ta’lim
shakli.
Learning
(
o‘
qitish)
–
LMS yordamida elektron kurs yoki
o‘
quv materiallarining
yagona bazasini yaratish mumkin. Bunday baza mavzu b
o‘
yicha shakllantirilgan bilimlar
omboridir.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
389
Management
(boshqaruv)
–
ta’limni administrator (yoki kursni tashkil etuvchi
o‘
qituvchi) boshqarib boradi. U
o‘
quvchilar uchun kurs, topshiriq va testlarni belgilab
beradi hamda uy vazifalari bajarilishini nazorat qilib boradi.
System
(elektron tizim)
LMS
o‘
qituvchining
o‘
rniga har bir
o‘
quvchi berilgan
topshiriq yoki testni qancha vaqtda va qanday topshirganini tekshirib, qayd etib boradi.
Hisobotlar orqali
o‘
quvchilarning
o‘
zlashtirish darajasini kuzatib borishi ham mumkin.
LMS interfeysi zamonaviy axborot-kommunikatsiya va raqamli texnologiyalarga
asoslangan ta’lim tizimi bo‘lib, ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchi bilan muloqot olib borish
hamda xohlagan vaqtida, istalgan joydan turib mustaqil ravishda shu
g‘
ullanish
imkoniyatini ta’minlaydi.
LMS tizimlarining asosiy vazifalari:
–
o‘
quv kontentlari bilan ishlash
–
kurs yaratuvchi
o‘
qituvchilar tomonidan elektron
o‘
quv materiallari (matnli, audio, video va b.)ni yaratish va kiritish; elektron materiallarni
import/eksport qilish; elektron kutubxona tashkil etish; mualliflik dasturlari yordamida
yaratilgan elektron
o‘
quv resurslarini yuklash;
–
o‘
quv jarayonini boshqarish
–
tizim foydalanuvchilari (kurs yaratuvchi
o‘
qituv-chilar,
o‘
qituvchilar,
o‘
quvchilar va boshqalar)ni r
o‘
yxatdan
o‘
tkazish; sinflar yaratish va
o‘
quvchilarni
sinflarga biriktirish;
o‘quvchilarning mustaqil ta’lim olish muhitini yaratish; har xil ijtimoiy
s
o‘
rovlarni tashkil etish; foydalanuvchilarni
o‘
quv kurslardan chetlash-tirish;
–
baholash
–
nazorat topshiriqlari (amaliy mash
g‘
ulot topshiriqlari, savol va
testlar)ni kiritish;
o‘
quvchilarning
o‘
zlashtirishi va bilim darajasi monitoringini olib
borish; sertifikatlar (diplomlar) berish;
–
foydalanuvchilar
o‘
rtasida
o‘
zaro aloqa
–
o‘
quvchi va
o‘
qituvchilarning
o‘
zaro
individual yoki guruh b
o‘
lib, hamkorlikda ishlashini tashkil etish;
o‘
quvchilarning
o‘
zaro
yoki
o‘
qituvchilar bilan muloqotini chat, forum, videokonferensiya orqali tashkil etish;
o‘quv jarayoniga taalluqli e’lon, xabar yoki yangiliklarni ommaviy tarzda uzatish;
–
statistika
–
tizim foydalanuvchilarining faoliyati haqidagi ma’lumotlarni qayd etib
borish; maxsus grafiklar orqali tizimdagi faol foydalanuvchilar haqidagi ma’lumotlarni
olish.
LMSning afzalliklari:
–
foydalanishning erkinligi
–
o‘
quvchi tizimdan deyarli hamma joyda foydalanishi
mumkin. Yoshi katta ta’lim oluvchilar esa asosiy ish joyidan ajralmagan holda ta’lim
olishlari mumkin;
–
o‘
qish xarajatlarini kamaytirish
–
metodik adabiyotlar sotib olish uchun mabla
g‘
talab qilinmaydi;
–
moslashuvchanligi
–
o‘
quv jarayoni
o‘
qituvchi va
o‘
quvchi imkoniyat va talab-
laridan kelib chiqqan holda tashkil etilishi mumkin;
–
zamon bilan hamnafasligi
–
elektron kurs foydalanuvchilari, xususan,
o‘
qituvchi va
o‘
quvchilar
o‘
z bilim va k
o‘
nikmalarini eng yangi zamonaviy texnologiya va standartlarga
muvofiq rivojlantirib boradilar. Bunda elektron
o‘
quv kurslar materiallarini tezkorlik bilan
o‘
z vaqtida yangilab turish imkoniyatlari mavjud;
–
ta’lim olishning tengligi –
o‘qitish ma’lum bir ta’lim muassasasidagi o‘
qitish sifatiga
bo
g‘
liq b
o‘
lmaydi;
–
bilimlarni baholashning obyektiv mezonini belgilash imkoniyati
–
o‘
quv
jarayonida
o‘
quvchi tomonidan
o‘
zlashtirilgan bilimlarni baholashning aniq mezonlarini
belgilab olish mumkin;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
390
–
tajriba almashish
–
muloqot qilish, xabarlar almashish uchun chat, blog, forum va
konferensiyalardan foydalanish mumkin;
–
statistika
–
darsga qatnashish,
o‘zlashtirish kabi ma’lumotlar tizimda qayd etib
borilganligi uchun,
o‘
qituvchi xohlagan paytda kerakli shakldagi hisobotni olishi mumkin.
Ushbu afzalliklar standart saytlar yaratish uchun CMSdan foydalanishni eng maqbul
yechimga aylantirdi.
LMSning kamchiliklari:
–
o‘
quvchi va
o‘
qituvchi
o‘
rtasida bevosita aloqaning mavjud emasligi
o‘
quv
jarayonini nazorat qilish va
o‘
quvchi natijalarini baholashni qiyinlashtiradi;
–
LMSni joriy etish yaxshi texnologik infratuzilmani talab etadi;
–
ta’lim oluvchilar yuqori AKT kompetentlikka ega bo‘
lishlari hamda
o‘
z
o‘
quv
dasturlarini elektron ta’limga moslashtirish qobiliyatiga ega bo‘
lishlari lozim;
–
o‘
qituvchi individual pedagogik mahoratini t
o‘
liq namoyish qila olmaydi.
O‘
quv jarayonini boshqaruvchi ochiq kodli LMS dasturiy majmualari rivojlanish
tendensiyalariga t
o‘
xtalib
o‘
tsak.
Ochiq kodli LMS dasturiy majmuasi
o‘
quv jarayonini boshqaruvchi Webga y
o‘
nal-
tirilgan maxsus tizim b
o‘
lib, internet tarmo
g‘
ida foydalanishga m
o‘
ljallangan. Tizimni
yaratishda ochiq kodli dasturiy ta’minotlardan foydalanilgan. Uni ishlatish uchun
ma’lumotlar omborini boshqarish dasturi (MySQL yoki
PostgreSQL), PHP protsessori,
Web-xizmati dasturlari sozlangan server zarur. Operatsion tizim sifatida ixtiyoriy keng
tarqalgan tizimlarning biridan foydalanish mumkin (Windows, Linux, Mac OS X, Novwll
Netware).
OLAT (Online Learning And Training) tizimni ishlab chiqarish 1999-yil Syurix
universitetida yaratila boshlangan, 2004-yildan boshlab dastur kodi ochiq kodlikka
o‘
tdi.
Hozirga kelib, tizimdan 50 000ga yaqin foydaluvchi va 50ga yaqin tashkilot foydalanib
kelmoqda. Boshqa LMSlar singari IMS (IMS Content Packaging, IMS QTI) va SCORM
standartlarni q
o‘
llab-quvvatlaydi. OLAT dasturiy majmuasida mavjud
o‘
quv modullari
quyida keltirilgan: Content managing, Forums, File discussions, Quizzes with different
kinds of questions,Wikis, Blogs, Podcast, Surveys, Chat va boshqa modullari mavjud.
Apache License 2.0 asosida foydalanish mumkin. OLATni ishlatish uchun talab etiladigan
dasturiy majmualar: Java SDK, Tomcat Servlet Engine, ma’lumotlar omboridan MySQL yoki
PostgreSQL. OLAT dasturiy majmuasining ishlash imkoniyati bilan tizimga har xil
foydalanuvchi (administrator,
o‘
qituvchi,
o‘
quvchi) rolida kirib, http://demo.olat.org/
havolaga murojaat etgan holda tanishib chiqish mumkin.
O‘
quv moduli yozilayotgan
vaqtda tizimning barqaror versiyasi OLAT 7.7. Tizimning rasmiy internet manzili:
http://www.olat.org.
eFront dasturiy majmuasi Unix, Linux, FreeBSD, Windows, Mac OS X, Netware va
boshqa PHPni q
o‘
llab-
quvvatlovchi operatsion tizimlarda ishlaydi. Ma’lumotlar bazasi
sifatida MySQL va PostgreSQLdan foydalanish mumkin. Boshqa LMSlar singari IMS va
SCORM standartlarni q
o‘
llab-quvvatlaydi. Tizim k
o‘
plab tillarga tarjima qilingan, shu
qatorida,
o‘
zbek tilidagi tarjimasi ham mavjud. Agar saytga kirilsa, eFrontning bir nechta
versiyasidan foydalanish taklif etiladi, bular Editions, Enterprise, Educational va Open-
sourcelar. (Bular bir-biridan nimasi bilan farq qilishini t
o‘
liq bilish uchun quyidagi
havolaga murojaat etish mumkin http://www.efrontlearning.net/functionality-matrix).
Bulardan faqat oxirgisidan (Open-source) foydalanish bepul hisoblanib, qolgan-
laridan foydalanmoqchi b
o‘
lsangiz,
ma’lum qo‘
shimcha pul evaziga sotib olishingiz
mumkin b
o‘
ladi. Lekin eFront dasturiy majmuasining Open-source versiyasi masofaviy
ta’lim jarayonini
tashkillashtirishingiz uchun yetarli hisoblanadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
391
Chamilo
ochiq kodli masofaviy ta’lim jarayonini tashkillashtirish imkoniyatini
beruvchi Webga y
o‘
naltirilgan dasturiy majmua hisoblanadi. Chamilo loyihasi 2010-yil 18-
yanvardan boshlab rivojlanib kelmoqda.
O‘
quv moduli yozilayotgan vaqtda Chamilo
dasturiy majmuasining barqaror versiyasi 1.9.6. Boshqa LMSlar singari IMS (IMS Content
Packaging, IMS QTI) va SCORM standartlarini q
o‘
llab-quvvatlaydi. Tizim kross-platformali
hisoblanib, barcha operatsion tizimlarda ishlaydi. GPLv3 litsenziyasi asosida ish yuritadi.
Tizimning rasmiy saytida keltirilgan ma’lumotga ko‘
ra, hozirda 250 000dan ortiq talaba
bu tizim orqali ta’lim olib kelishmoqda.
https://campus.chamilo.org/index.php?language=russian havolasi orqali tizim-
ning imkoniyatlarini real ravishda administrator,
o‘
qituvchi(tyutor) va
o‘
quvchi rollarida
b
o‘
lib, tanishib chiqish mumkin. Masofaviy
o‘
quv jarayonini bu tizim orqali hech qanday
qiyinchiliksiz tashkillashtirish mumkin. Tizimdan davlat tashkilotlari
o‘
zlarining ishchi
xodimlarini attestatsiyadan
o‘
tkazishda ham foydalanishlari mumkin. Tizimning rasmiy
internet manzili: https://chamilo.org.
ILIAS.
Bu tizim ham erkin va ochiq kodli masofaviy ta’lim jarayonini boshqaruvchi
LMS tizimi hisoblanadi. Dasturiy majmua 1998-yildan va hozirgi vaqtgacha rivojlanib
kelmoqda. Boshqa tizimlarda mavjud b
o‘
lgan
o‘
qitish modullari bu tizimda ham bor:
Forums, Materials, Messenger, Chat, Exercises, Student tracking, Kalendar, Glossari, Viki
va boshqa modullari mavjud.
O‘
quv modulini yozish vaqtida ILIAS dasturiy majmuaning
barqaror versiyasi 4.3.4. Tizim Apache, PHP, MySQL, XMLlarga asoslangan. SCORM
standartiga t
o‘
liq javob beradi. Tizimning boshqa tizimlarga nisbatan afzal tomonlaridan
biri elektron nazorat turlarining yaxshi y
o‘
lga q
o‘
yilganidadir. Quyida k
o‘
rsatilgan elektron
nazorat turlari: single choice, multiple choice, matching, fill-in-the-blanks, hot spots, flash,
java applet va boshqalarni
o‘
z ichiga oladi.
O‘
quvchilarning olgan natijalarini tahlil qilish
va sertifikatlash imkoniyati ham mavjud. Tizimning rasmiy internet manzili:
http://www.ilias.de.
Open Elms
erkin va ochiq kodli navbatdagi masofaviy ta’lim jarayonini
tashkillashtirish imkoniyatini beradigan tizim b
o‘
lib, GNU GPL litsenziyasi asosida
foydalanuvchilarga foydalanishlari uchun tarqatiladi. Tizimning
o‘
zi erkin va ochiq kodli
b
o‘lganligi bois ham, dasturiy majmuani yaratishda ochiq kodli dasturiy ta’minotlardan
foydalanilgan. Uni ishlatish uchun ma’lumotlar omborini boshqarish dasturi (MySQL yoki
PostgreSQL), PHP protsessori, Web xizmati dastur (Apache yoki IIS) lari sozlangan server
zarur. Operatsion tizim sifatida ixtiyoriy keng tarqalgan tizimlardan biridan foydalanish
mumkin (Windows, Linux, Mac OS X, Novwll Netware). Internet manzili:
https://www.openlms.net/.
Sakai dunyoning k
o‘pgina ta’lim muassasalarida keng foydalanib kelinayotgan
navbatdagi ochiq kodli GNU GPL litsenziyasi asosida erkin tarqatiluvchi dasturiy majmua
hisoblanadi. Boshqa LMS tizimlaridan farqi shundaki, tizim t
o‘
liq Java tilida yozilgan. Shu
sababli tizim kross-platformali hisoblanadi. Sakai dastur majmuasining
o‘z ma’lumotlar
ombori mavjud b
o‘
lib, agar foydalanuvchilar soni kam b
o‘lsa, tizimning ichki ma’lumotlar
omboridan foydalanish mumkin. Agar foydalanuvchilar soni k
o‘
p b
o‘
lsa, u holda MySQL
yoki Oracle
ma’lumotlar omborida ishlashi mumkin. O‘
quv moduli yozilayotgan vaqtda
tizimning dastur majmuasida ta’lim jarayonini boshqarish imkoniyatini beruvchi quyidagi
umumiy modullari mavjud:
•
Announcements (E’lonlar) –
tizim foydalanuvchilariga tegishli e’lonlarn
i yetkazish
uchun xizmat qiladi;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
392
•
Drop Box (Fayllar almashinuvi)
–
talabalar /
o‘
qituvchilar va
o‘
qituvchilar /
talabalar
o‘rtasida (shaxsiy) hujjatlar almashinuvini ta’minlashga xizmat qiladi;
•
Email Archive (Elektron pochta arxivi)
–
bu modul orqali tizimdagi foydalanuv-
chilarning pochta xabarlari tizimning arxiv pochtasida saqlanadi;
•
Resources (Resurslar)
–
tizim ichidagi foydalanuvchilar
o‘
zlarining
o‘
quv resurs-
larini saqlashlari va ularni jamoaga e’lon qilish imkoniyati;
•
Chat Room
–
online ravishda tizim ichidagi foydalanuvchilar
o‘
rtasida aloqani
o‘
rnatish muhiti;
•
Forums (Forum)
–
biror-bir mavzu b
o‘
yicha diskussiya mavzularni ochish
mumkin. Online muloqotdagi chatdan farqli ravishda bu modul orqali offline ravishda
muammoli vaziyatlarni tahlil qilish mumkin;
•
Message Center (Xabarlar markazi)
–
tizim foydalanuvchilari
o‘
rtasida ichki
xabarlar almashish moduli;
•
News / RSS- RSS dinamik yangiliklarini
o‘
zingizning kompyuteringizga eksport
qilish imkoniyati;
•
Poll tool (S
o‘
rovlar
o‘
tkazish)
–
tizim ichida har xil s
o‘
rovlar
o‘
tkazish imkoniyati;
•
Presentation (Prezentatsiya)
–
bir vaqtning ichida bir nechta foydalanuvchilar
uchun fayllarni taqdimot qilish imkoniyatini beruvchi modul;
•
Profile /Roster
–
tizimda mavjud foydalanuvchilarning shaxsiy profillari bilan
ishlash moduli;
•
Repository Search
–
tizim ichidagi ma’lumotlarni qidirish moduli.
O‘
qituvchi uchun ishchi modullari (Teaching tools) quyidagilardan iborat:
Assignments, Grade book, Module Editor, QTI Authoring, QTI Assessment, Section
Management, Syllabus. Tizim muhitida
o‘
quvchi uchun ishchi modullari (Portfolio tools)
quyidagilardan iborat: Forms, Evaluations, Glossary, Matrices, Layouts, Templates,
Reports, Wizards, Search, Web Content, WebDAV, Wiki, Site Setup, MySakai, Widgets.
Tizimning rasmiy internet manzili: http://www.sakaiproject.org.
LMS t
a’limni boshqarish tizimlari, tashkilotingiz uchun eng yaxshi LMS dasturini
topishga yordam berish uchun shu yerda. Biz BEPUL xizmatmiz va savollaringizni
eshitishdan xursandmiz! LMS - bu tashkilotlar uchun
o‘
rganish va
o‘
qitishni boshqaradigan
dasturiy ta’minot. Ular to‘g‘
ri amalga oshirilsa, juda samarali b
o‘
lishi mumkin va ulardan
foydalanadigan tashkilotlar uchun xarajatlarni kamaytiradi. LMSlar tashkilotning elektron
ta’lim tashabbusini boshqarish, kuzatish, qayd etish va hisobotlarni taqdim etish uchun
ishlatiladi. Ta’limni boshqarish tizimi SumTotal, Oracle, OnDemand, Cornerstone, Saba va
SAP kompaniyalar provayderini tashkil qiladi. Tizimning rasmiy internet manzili:
https://www.lms.org/.
Onlinedu platformasida
o‘qituvchilar, ta’lim muassasalari direktorlari, o‘
rinbosar-
lari va xalq ta’limi tizimidagi metodistlar uzluksiz malaka oshirishlari hamda ularning
kasbiy faoliyatini baholash nazarda tutilgan, bundan tashqari, platforma orqali xodim-
larning kasbiy bilim darajasini aniqlash va diagnostika (tahlil) qilish, diagnostika natijalari
asosida ularning individual kasbiy rivojlanish trayektoriyasini aniqlash mumkin hamda
trayektoriya asosida ularga mavjud ta’lim
kurslari tavsiya etiladi.
Ushbu platforma
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 25-yanvardagi
“Xalq ta’limi sohasidagi ilmiy
-tadqiqot faoliyatini q
o‘
llab-quvvatlash hamda uzluksiz
kasbiy rivojlantirish tizimini joriy qilish chora-tadbirlari to
‘g‘risida”gi PQ–
4963-son Qarori
asosida “Uzluksiz kasbiy ta’lim” maxsus elektron platformasi (
onlinedu.uz) sifatida
yaratildi:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
393
–
maxsus platforma
“tas
-
ix”
da joylashtirilgan va personal kompyuter bilan birga
mobil telefon orqali (Android, iOS) kirish imkoniyati mavjud;
–
mustaqil onlayn r
o‘
yxatdan
o‘
tish va malaka oshirish;
–
har bir tinglovchining shaxsiy kabineti;
–
malaka oshirishni boshlashdan oldin kasbiy kompetensiyalar b
o‘
yicha
diagnostikadan
o‘
tish;
–
diagnostika natijalariga asosan individual kasbiy rivojlanish trayektoriyasining
shakllanishi;
–
individual trayektoriyaga asosan platforma tomonidan ehtiyojga asoslangan
kurslarning taklif etilishi;
–
har bir kursdagi alohida mavzu b
o‘
yicha videodars, taqdimot, adabiyotlar
mavjudligi;
–
har bir mavzudan keyin
o‘
zlashtirish darajasini aniqlash imkoniyati (agarda
tinglovchining
ma’lum mavzuni o‘
zlashtirishi past b
o‘
lsa, keyingi mavzular ochilmaydi va
qayta
o‘
zlashtirib topshirish);
–
rahbar va mutaxassislar kamida 30 soat (15 kredit), pedagoglar 36 soat
(18 kredit) malaka oshirishdan
o‘
tgandan keyin malaka oshirganlik t
o‘g‘
risidagi elektron
sertifikat;
–
har bir tinglovchining natijalaridan kelib chiqib, shaxsiy portfoliosi shakllanishi;
–
muqobil malaka oshirish shakllaridan foydalanish va uchun muayyan kredit
t
o‘
plash imkoniyati;
–
malaka oshirish davrida turli vebinarlarda cheklanmagan vaqtda va cheklan-
magan tinglovchilar soni ishtirok etishi (bunda tinglovchi onlayn vebinarda ishtirok
etmasa, vebinarning arxivini k
o‘
rishi mumkin);
–
vebinarlar
o‘
tkazish paytida turli onlayn s
o‘
rovnomalar
o‘
tkazish imkoniyati;
–
yaratilgan kurslar sifatini baholash
(5 balli tizimda)
;
–
tinglovchilar va tyutorlar
o‘
rtasida
o‘
zaro muloqot qilish va fayl almashish;
–
tinglovchilar tomonidan
o‘
zlarining mualliflik kurslarini joylashtirish va boshqa
tinglovchilarga
o‘
rtoqlashish;
–
malaka oshirish tizimini yanada rivojlantirish va sifat darajasini oshirish
maqsadida monitoring tizimi, ya’ni Respublika, har bir hudud, har b
ir maktab direktori,
har bir fan metodisti
o‘
z pedagoglarining bilim va k
o‘
nikmalarini monitoring qilish va
kerakli k
o‘
rsatmalar berish imkoniyati mavjudligi;
–
kurs kontentlarini yanada rivojlantirish maqsadida har bir kursga individual
s
o‘
rovnoma va baholash tizimining mavjudligi;
Malaka oshirish kurslaridan tashqari ixtiyoriy, soha vakiliga qiziq b
o‘
lgan ommabop
kurslar joylashtirish imkoniyatlari yaratilgan.
Ushbu tizimni takomillashtirish, malaka oshirish tartibini belgilash va boshqa
o‘
quv
jarayoni bilan bo
g‘
liq turli masalalar
O‘
zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
2022-yil 17-
yanvardagi “Xalq ta’limi xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini
tashkil etish tartibi t
o‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi 25
-sonli Qarori belgilab
berildi.
“Uzluksiz kasbiy taʼlim” maxsus elektron platforma orqali xalq ta’limi xodimlarini
ng
bilim, k
o‘nikma va malakalarini “hayot davomida” o‘
qish tamoyili asosida yangilab borish-
lari belgilangan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
394
Mamlakatimiz mustaqilligi tufayli biz nafaqat ijtimoiy hayotimizda, shu bilan birga,
barcha dunyoning il
g‘
or mamlakatlari fan va texnika yutuqlari, yuqori sifatli texnik
vositalarni q
o‘
llash, ularni yaratish imkoniga ega b
o‘
lib bormoqdamiz. Bu ishlab chiqarish-
ning turli sohalarida yangi kompyuter texnologiyalarini rivojlantirish hamda yetuk
mutaxassislar yetishtirishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, ochiq kalitli onlayn taʼlim platformalari turli kasb egalari,
jumladan,
taʼlim tizimida faoliyat olib borayotgan pedagog xodimlarning dunyoviy,
kasbiy
ehtiyojlari asoslangan kompetensiyalarini rivojlantirish va doimiy yangilash imkonini
yaratib beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 25 yanvardagi “Xalq ta’limi
sohasidagi ilmiy-tadqiqot faoliyatini q
o‘
llab quvvatlash hamda uzluksiz kasbiy
rivojlantirish tizimini joriy qilish chora-tadbirlari t
o‘g‘risida”gi PQ–
4963-son Qarori. //
Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 26.01.2021
-y., 07/21/4963/0064-son.
2.
O‘
zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 17-
yanvardagi “Xalq
ta’limi xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini tashkil etish tartibi to‘g‘
risidagi
nizomni tasdiqlash haqida”gi 25
-
sonli Qarori. // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi,
18.01.2022-y., 09/22/25/0033-son.
3.
Elektron universitet. Masofaviy ta’lim texnologiyalari. Oliy ta’lim muassasalari
uchun / A. Parpiev, A. Maraximov, R. Hamdamov, U. Begimkulov, M. Bekmuradov,
N. Taylokov. UzME davlat ilmiy nashriyoti.
–
T.: 2008.
–
B. 196.
4.
A.X. Nishonov va boshkalar.
Ta’lima erkin va ochik kodli dasturiy ta’minotlar,
Axborot texnologiyalari va telekommunikatsiya muammolari, respublika ilmiy-texnik
konferensiyasi,
–
Toshkent 2012.
–
B. 121
–
123.
5.
A. Abdukodirov, A.X. Pardaev. Masofali ukitish nazariyasi va amaliyoti.
–
T.: Fan, 2009.
6.
S. Yaremchuk. Sistema upravleniya obucheniem Claroline. // Sistemn
ы
y
administrator, 7-iyul 2008.
–
S 82
–
85.
7.
https://onlinedu.uz/.
8.
http://elearning.zn.uz.
9.
http://www.atutor.ca.
10.
http://www.olat.org.
11.
http://www.dokeos.com.
12.
http://www.efrontlearning.net.
13.
http://www.ilias.de.
14.
http://www.dlearn.org.
15.
http://lamsfoundation.org.
16.
http://www.sakaiproject.org.
17.
https://blog.desdelinux.net/.
18.
http://dc.uz.
19.
http://www.active.uz.
20.
http://uz.infocom.uz/2013/11/07/erkin-va-ochiq-kodli-lms-tizimlar-tahlili-2.
