Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Methods for creating new generation textbooks for
distance learning german as a second foreign language
and their models
Utkir SATTAROV
1
Samarkand State Institute of Foreign Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2021
Received in revised form
30 January 2022
Accepted 20 February 2022
Available online
15 March 2022
This article discusses a possible methodology for creating
textbooks of a new generation on distance learning of German
as a second foreign language and their models, including the
methodology of creating textbooks, the functions of textbooks
in the educational process, textbooks of a new generation.
Textbooks were also mentioned for teaching German as a
second language.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
German language,
textbooks,
Cabinet of Ministers of the
Republic of Uzbekistan,
information function,
systematizing function,
coordinating function,
lesson model.
Немис тилини иккинчи чет тили сифaтидa мaсофaвий
ўқитишдa янги aвлод ўқув aдaбиётлaрини яратиш
методикаси ва уларнинг моделлари
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
немис тили,
ўқув адабиётлари,
Ўзбекистон Республикаси
Вазирлар Маҳкамаси,
ахборот функция,
тизимловчи функция,
мувофиқлаштирувчи
функция,
дарс модели.
Ушбу мақола немис тилини иккинчи чет тили сифaтидa
мaсофaвий ўқитишдa янги aвлод ўқув aдaбиётлaрини
яратиш методикаси ва уларнинг моделлари хусусида
бўлиб, унда ўқув адабиётларини яратиш методикаси, ўқув
адабиётнинг таълим жараёнидаги функциялари, немис
тилини иккинчи тил сифатида ўқитиш бўйича янги авлод
ўқув адабиётлари амалий машғулотларда қўлланувчи
дарсликлар ҳақида ҳам тўхталиб ўтилган.
1
Lecturer, Samarkand State Institute of Foreign Languages. Samarkand, Uzbekistan. E-mail: uusattarovrgtf@gmail.ru.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
111
Методы создания учебников нового поколения по
дистанционному обучению немецкому языку как
второму иностранному и их модели
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
немецкий язык,
учебники,
Кабинет Министров
Республики Узбекистан,
информационная
функция,
систематизирующая
функция,
координирующая
функция,
модель урока.
В данной статье, рассматривается возможная методитка,
создания учебников нового поколения по дистанционному
обучению немецкому языку как второму иностранному и
их моделях, в том числе о методике создания учебников,
функциях учебников в учебном процессе, учебниках нового
поколения. для обучения немецкому как второму языку,
также были упомянуты учебники.
Бизга маълумки, янги авлод ўқув адабиётларини яратиш методика
-
сини
ишлаб чиқишда ўқув адабиётнинг таълим жараёнидаги бевосита функциясини
инобатга олган ҳолда ишлаб чиқиш мақсадга мувофиқдир. Бу ўринда Ўзбекистон
Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Олий таълим муассасаларини ўқув
адабиётлари билан таъминлаш тўғрисида”ги 208 йил 10 октябрдаги 816
-
сон
Қарорида кўрсатиб ўтилган қуйидаги функциялар алоҳида аҳамиятга эга бўлиб,
улар қуйидагилар:
–
ахборот функцияси –
таълим олувчи муайян фан бўйича эгаллаши зарур
бўлган билим ва кўникмалар мазмунини қамраб олганлиги;
–
тизимловчи функцияси –
ўқув фани мазмуни тизимланган шаклда қатъий
кетма
-
кетликда ва изчилликда оддийдан мураккабга риоя қилинган ҳолда баён
қилинишини таъминлаши;
–
мувофиқлаштирувчи функцияси –
фан ўқув материалини лойиҳалаш
жараёнида бошқа ўқув манбаларида келтирилган материалларни ўрганиш, улар
орасида узвийликни таъминлаш, ахборот оқимини тез ўзлаштириш, олган
билимларни чуқурлаштириш ва амалий фаолият жараёнида қўллаш йўлларини
топишга хизмат қилиши;
–
мутахассисликка йўналтирилганлик функцияси –
ўқув адабиётининг
мазмуни ўқувчи
-
талабанинг мутахассислик бўйича ишлаб чиқариш жараёнлари,
объектлари, техника ва технологиялар тўғрисидаги асосий фундаментал тушунча
ва билимга эга бўлишини таъминлаши ҳамда келажакда уларга таяниб янги
маълумотларни мустақил таҳлил қилиш ва ўзлаштириш кўникмаларини
шакллантиришга қаратилиши;
–
дидактик функцияси –
таълим олувчининг қобилияти ва эҳтиёжига мос
равишда ўқув материалини мустақил ўзлаштиришга ҳамда асосий мазмунни
ажратиш, таҳлил қилиш, умумлаштириш ва хулосалаш кўникма
-
ларини шакллан
-
тириш учун хизмат қилиши;
–
ўзлаштирилган билимларни мустаҳкамлаш ва ўзини ўзи назорат қилиш
функцияси –
таълим олувчининг ўқитувчи раҳбарлигида ёки мустақил тарзда
дарсликдаги назорат саволлари, тест материалларидан фойдаланиб, ўзининг
билимини текшириши ҳамда билимига таянган ҳолда амалий машғулотларни
бажара олишига қаратилган фаолиятларга кўмаклашиши;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
112
–
таълим олувчиларни мустақил таълим олишга қизиқтириш ва ижодкор
-
ликка ундовчи функцияси –
таълим олувчиларда мустақил тарзда таълим олишга
бўлган иштиёқ, эҳтиёж ва заруратни уйғотиши, етишмай
-
диган билимларни
мустақил тарзда тўлдиришга ёрдам беришга йўнал
-
тирилганлиги. Таълим
олувчиларга мустақил равишда бажариши лозим бўлган лойиҳалар,
муаммоли
саволлар ва топшириқлар берилиши орқали уларда изланувчанлик қобилият
-
ларини ривожлантириши;
–
ривожлантирувчи
-
тарбияловчи функцияси –
ўқув материаллари асосида
шахснинг давлат ва халқига эътиқодни, маънавий
-
инсоний хислатларни, ватан
-
парварликни, меҳнатсеварлик каби бошқа ижобий фазилатларнинг фаол шакл
-
ланишига кўмак бериши.
Демак, яратиладиган ўқув адабиёт босма ёки электрон шаклда бўлишидан
қатъи назар у таълим жараёнида ахборот берувчи, тизимловчи, мувофиқ
-
лаштирувчи, мутахассисликка йўналтирувчи, дидактик, назорат қилувчи, ижод
-
корликка ундовчи ҳамда ривожлантирувчи
-
тарбияловчи функцияларни ўзида
мужассам этган бўлиши мақсадга мувофиқдир.
Немис тилини иккинчи тил сифатида ўқитиш бўйича янги авлод ўқув
адабиётлари амалий машғулотларда қўлланувчи дарсликлар таркибига кирган
-
лигини эътиборга олган ҳолда уларнинг моделларини ишлаб чиқишда амалий
машғулотларда қўлланувчи ўқув адабиётлар яратиш принципларидан фойда
-
ланишни лозим топдик ва уларни қуйидаги моделларини таклиф этдик. Немис
тилини иккинчи тил сифатида ўқитишда қўлланадиган ўқув адабиёт таркибий
жиҳатдан қуйидагиларни ўз ичига олади:
Ўқув адабиётининг ушбу қисми энг асосий қисм бўлиб, унда фан дастурида
белгиланган мавзулар асосида немис тилида ҳар кунги ишлатиладиган
лексик
бирликлар, танишув, мамлакатлар ва халқлар, менинг иш куним каби мавзулар
тил кўникмаларини интеграллашган ҳолда ўқитиш методикаси асосида
яратилади. Бунда дастлаб гапириш, яъни кўрсатилган расмни аниқлаб, уни
тасвирлашга доир топшириқлар берилади.
Кейин ўқиш учун материал тақдим
этилиб, унга мос ҳолда ўқишдан олдин ва ўқишдан кейинги босқичга бағишланган
топшириқлар тайёр берилади. Ундан кейинги топшириқлар тинглаб тушуниш
кўникмасига бағишланган бўлиб, унда аудио материаллар ёки видео материал
-
ларнинг ҳаволаси берилиди. Ва ниҳоят, охирги кўникма ёзиш кўникмаси бўлиб,
унда белгиланган ёзиш намунасининг инструкцияси келтириб ўтилади ва ёзиш
топшириғининг тавсифи келтирилади. Демак, ўқув адабиётининг мазкур қисми
юқоридаги такидлаб ўтилган чет тилини интеграллашган методика орқали
ўқитишга бағишланади. Қуйида курс китобини яратиш бўйича битта дарс
моделини ҳавола этамиз:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
113
Lektion 1
Guten Tag!
1.
Schauen Sie bitte die Bilder an, sagen Sie wo die Leute herkommen.
Deutschland, China, Indien Schotland.
2.
А
B
C
D
Beispiel: Sie sind in Deutschland.
3.
Hören und Wiederholen Sie.
Ich bin aus Edinburg, aus Schotland. Ich bin 40 Jahre alt und bin ich nicht
verheiratet. Meine Lieblingssportart ist Golf. Am Wochenende besuche ich Golfklub.
3. Lesen Sie die Texte und Finden Sie welche Personen auf den Bildern sind.
1) Hallo! Ich bin Fergus. Ich bin aus Edinburg, aus Schotland. Ich bin 40 Jahre alt
und bin ich Musiker. Ich bin noch ledig. Meine Lieblingssportart ist Golf.
2) Hallo! Ich bin Li Schin und komme ich aus Beijing (China). Ich bin 25 Jahre alt.
Ich bin noch nicht verheiratet. Ich bin Tänzer. Ich esse gern chinesisches Essen.
3)
Er ist Müller. Er kommt aus Berlin, Deutschland. Er ist 34 Jahre alt. Er hat
geheiratet un
d hat zwei Kinder. Er ist Landwirt und interessiert für Fußball, Fan der
Fußballmannschaft Leipsig.
4) Hallo! Ich bin Veen. Ich komme aus Nyu Dehli. Ich bin 22 Jahre alt. Ich bin
Hausfrau und habe ich ein Kind. Ich spiele gern Volleyball. Wenn ich freie Zeit habe,
spiele ich Volleyball.
4. Beantworten Sie Fragen?
1) Wo kommt Fergus? Was für einen Beruf hat er?
2) Wie alt ist Li Shin? Was ist ihre Lieblingssportart?
3) Woher ist Müller? Was ist sein Lieblingsfußballmanschaft?
4) Wie alt istVeen
? Was macht sie während der Freizeit?
(1)
Грамматика китоби (Grammatikbuch)
Грамматика китобида немис тили грамматикасига оид мавзулар, хусусан,
Personalpronomen
ich, Sie, du
, Verbkonjugation:
heißen, kommen, sprechen,
Präposition
aus,
Possessivartikel
mein / meine,
Personalpronomen
er / sie, wir, ihr, sie,
Verbkonjugation:
leben, haben,
Präposition
in: Sie leben in Helsinki,
Ja- / Nein-Frage:
Kennen Sie …?
Nullartikel:
Haben Sie Äpfel?,
indefiniter Artikel
ein / eine
каби
мавзуларнинг ишлатилиш қоидалари ва шу қоидаларни мустаҳкамлашни ўз ичига
CD
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
114
қамраб оладиган машқлар яратилади. Немис тили грамматикасига оид машқларни
алоҳида қисм ҳолатида тайёрлаш орқали талабаларнинг тил компетенциясини
янада яхшироқ шакллантириш мақсад қилинади.
Қуйида кишилик олмошлари (Personalpronomen
ich, du, er, sie, es, wir, ihr,
sie, Sie,)
мавзуси акс этган грамматика китобнинг битта дарси моделини таклиф
этамиз:
Die Personalpronomen (Кишилик олмошлари)
Кишилик олмошлари от ўрнида қўлланилиб, шахс ёки предметни
ифодалайди. Кишилик олмошлари бирлик ва кўплик шаклларига эга бўлган уч
шахсга ва ҳурмат шаклига эга.
Singular (бирлик)
Plural (кўплик)
I
Ich
–
мен
Wir
–
биз
II
Du
–
сен
Ihr
–
сиз
III
er, sie, es
–
у
Sie
–
улар
Ҳурмат маъноси
Sie
–
Er
–
мужской род
Sie
–
женской род
Es
–
средний род
Кишилик олмошлари келишикларда турланади
Kasus
Singular
Plural
Hoflichkei
tsform
1. Per
2. Per
3. Per
1. Per
2. Per
3. Per
Nominativ
ich
du
er,sie, es
Wir
ihr
sie
Sie
Genitiv
meiner
deiner
seiner ihrer seiner
Unser
euer
ihrer
Ihrer
Dativ
mir
dir
ihm, ihr, ihm
Uns
euch
ihnen
Ihnen
Akkusativ
mich
dich
ihn, sie, es
Uns
euch
sie
Sie
Das Personalpronomen steht als Stellvertreter für Personen, Gegenstände,
Zustände oder Sachverhalte: Der Schüler geht nach Hause. → Er geht nach Hause. Man
unterscheidet eine 1., 2. und 3. Person im Singular und im Plural. Die höfliche Anrede
entspricht der 3. Person Plural und wird großgeschrieben: Haben Sie einen Wunsch?
Setze die Personalpronomen in der richtigen Form ein (Nominativ, Genitiv, Dativ
oder Akkusativ).
1.
Der Mann hat
(du)
etwas gefragt.
2.
Die Freunde haben
(ich)
geholfen.
3.
Wo hat Gerda
(er)
kennengelernt?
4.
Was hat
(sie)
gemacht?
5.
Kann ich mit
(ihr)
zum Einkaufen fahren?
Ўқитувчи
китоби
(Lehrerbuch)
Ўқитувчи
китобида
дарсликнинг
асосий
тамойиллари
ва
китобдан
фойдаланишнинг
тавсия
этилган
тартиб
-
қоидалари
келтирилган
бўлади
.
Шундай
қилиб
,
ўқитувчилар
китоби
алоҳида
бир
қўлланма
бўлиб
,
малакаси
ёки
аудиторияда
ишлаш
тажрибаси
кам
бўлган
янги
ўқитувчилар
учун
мўлжалланган
.
Бу
янги
машина
билан
бирга
бериладиган
йўриқномага
ўхшайди
. A
втомобил
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
115
билан
танишганингиздан
сўнг
,
қўлланмага
тез
-
тез
мурожаат
қилишингиз
шарт
эмас
.
Бироқ
курс
китобида
вазият
бироз
бошқача
,
чунки
китоблар
турли
хил
контекстларда
қўлланилади
ва
ўқитувчи
учун
китобидаги
маълумотлар
жуда
умумий
бўлиши
мумкин
ва
муайян
контекстига
мослашиш
учун
ўқитувчининг
ўзи
ҳам
мослаштирилиши
керак
бўлиши
мумкин
.
Бу
тўғридан
-
тўғри
тажриба
эмас
,
балки
ижодий
ўқитишни
қўллаб
-
қувватлаш
учун
трамплин
сифатида
қаралиши
мумкин
.
Ўқитувчининг
китобида
ўқувчиларнинг
иш
дафтаридаги
барча
фаолиятига
жавоб
калитлари
,
шунингдек
,
дарсни
режалаштириш
ва
синфни
бошқариш
бўйича
умумий
маслаҳатлар
,
қўшимча
тестлар
ва
топшириқларни
қандай
бажаришни
талабаларга
тушинтириб
бериш
бўйича
йўриқномалар
берилади
.
Қуйида ўқитувчи
китобининг битта дарс учун тузилган намуна моделини таклиф этамиз.
Angebotene Variante zum Thema “Aufsatz”
Hallo. Ich bin Akmal Chamidov. Ich bin aus Usbekistan. Ich bin i der Stadt Taschkent
geboren. Ich wohne zusammen mit den Eltern. Mein Vater ist Artzt. Er arbeitet im
Krankenhaus. Meine Mutter ist Lehrerin. Sie arbeitet an der Uni. Ich interessiere mich für
Fußball. Ich lese gern ausländi
sche Literatur. In meiner Freiezeit lese ich klassische
Romane. Mein lieblingsbuch ist “Vergangene Tage” von Abdulla Qodiriy.
Ich reise gern zu den historischen Orten. In meiner Heimat gibt es viele historische
Städte und Bauwerken. In den Städten Samarka
nd, Buchara, Chiva, Termiz und Schahrisabz
gibt es viele Sehenswürdigkeiten. In den Ferien besuche ich diese Städten. Ich interessiere
mich für Archäologie. In der Zukunft möchte ich Archäologe werden.
Машқлар
тўплами
,
одатда
,
фан
дастури
билан
боғлиқ
муҳим
тушунчалар
ва
вазифалар
мавжуд
.
Машқлар
тўплами
ўқувчилар
дарсликда
ўрганилган
мавзу
-
ларга
қўшимча
машқлар
орқали
малакалар
ва
тушунчаларни
ривожлантириш
учун
ишлатилади
.
Машқлар
тўплами
талабаларнинг
дастур
асосида
курс
китобида
кўрсатилган
мавзуларни
янада
мустаҳкамлаш
мақсадида
ўша
мавзуларга
бағиш
-
ланган
турли
машқлар
яратилади
.
Машқлар
тўплами
,
шунингдек
,
талабаларга
мустақил
таълим
учун
қўшимча
материал
сифатида
фойдаланиш
ҳам
мақсадга
мувофиқдир
.
Демак
,
бугунги
кунда
яратилаётган
ўқув
адабиётларимизни
тайёрлашда
,
аввало
,
юқорида
таъкидлаб
ўтилган
қарорларнинг
мазмун
ва
моҳиятини
яхши
тушуниб
олшимиз
мақсадга
мувофиқдир
.
Немис
тилини
иккинчи
тил
сифатида
ўқитиш
жараёнида
қўлланадиган
янги
авлод
дарсликлари
,
асосан
,
амалий
машғулотларда
қўллаш
учун
яратилишини
ҳисобга
оладиган
бўлсак
,
Мувофиқ
-
лаштирувчи
кенгаш
томонидан
белгилаб
қўйилган
талаблардаги
айрим
мулоҳа
-
залари
ўринларга
ва
биз
томонимиздан
таклиф
этилган
халқаро
тажрибаларга
асосланган
янги
авлод
ўқув
адабиётларининг
таркибига
эътибор
қаратган
ҳолда
яратилса
,
мақсадга
мувофиқ
бўлар
эди
.
ФОЙДАЛАНИЛГАН
АДАБИЁТЛАР
РЎЙХАТИ
:
1.
I.A. Karimow, Usbekistan ein eigener Weg der Erneuerung und Fortschrittes,
Verlag “Usbekiston”, Taschkent, 1996
.
2.
Tatsachen iiber Deutschland, Societs
–
Verlag, Frankfurt/Main, 1996
3.
Elisabeth Ruge, Behordenkorrespondenz, Musterbriefe, Falken
–
Verlag CmbH,
Niederhausen, 1991.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
116
4.
Heinz Griesbach, Deutsche Grammatik im Uberblick, Tabellen, Listen,
Ubersichten, Max Hueber
–
Verlag, Ismaning, 1993.
5.
G.M. Schalina, N.P.
Elina und andere, LehrbuchDeutsch, Verlag “Oqituwtschi”,
Taschkent, 1976.
6.
E.
Baumann, Deutsch in 10 Tagen, Verlagsbuchhandlung “Kniga”, Koln, BRD, 1993
.
7.
Alles Gute, Dialoge, 4. Auflage, Bonn, 1994.
8.
N.F. Borisko, Business
–
Deutsch, Kiew, 1995.
9.
A.M. Eminow und andere, Der industrielle Einsatz des usbekischen
Primarkaolins Angren, Keramische Zeitschrift, Verlag Schmid, CmbH, Freiburg,
/52/-2000 10. Deutschland, Zeitschrift fur Politik, Kultur, Wirtschaft und Wissenschaft,
Verlag
–
Frankfurter Societats, CmbH, Frankfurt/Main, /6 /-1999.
10.
Deutschland, Zeitschrift fiir Politik, Kultur, Wirtschaft und Wissenschaft,
Deutschland auf dem Wege ins 21. Jahrhundert, Verlag
–
Frankfurter Societats, CmbH,
Frankfurt/Main, 2000.
11.
Peter Salden, Alte und neue Osterbriiuche, Miinchen, 1993.
12.
2000 Ereignisse aus 2000 Jahren, Compact Verlag Munchen, 2000.
13.
Paul Crebe und Gerhart Streitberg, Duden Stilworterbuch der Deutschen Sprache,
Mannheim, 1960 15. Landkarte Usbekistans, Verla
g “Usbekiston”, Taschkent, 2000
.
14.
Landkarte der BRD, Westermann Schulbuchverlag, CmbH, Braunschweig, 1998.
