Авторы

  • Уткир Саттаров
    преподаватель, Самаркандский государственный институт иностранных языков, Самарканд, Узбекистан

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp110-116

Ключевые слова:

немецкий язык учебники Кабинет Министров Республики Узбекистан информационная функция систематизирующая функция координирующая функция модель урока

Аннотация

В данной статье, рассматривается возможная методитка, создания учебников нового поколения по дистанционному обучению немецкому языку как второму иностранному и их моделях, в том числе о методике создания учебников, функциях учебников в учебном процессе, учебниках нового поколения. для обучения немецкому как второму языку, также были упомянуты учебники.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Methods for creating new generation textbooks for
distance learning german as a second foreign language

and their models

Utkir SATTAROV

1

Samarkand State Institute of Foreign Languages

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received January 2021
Received in revised form

30 January 2022
Accepted 20 February 2022

Available online

15 March 2022

This article discusses a possible methodology for creating

textbooks of a new generation on distance learning of German

as a second foreign language and their models, including the
methodology of creating textbooks, the functions of textbooks

in the educational process, textbooks of a new generation.

Textbooks were also mentioned for teaching German as a

second language.

2181-

1415/©

2022 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp

110-116

This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

German language,

textbooks,

Cabinet of Ministers of the
Republic of Uzbekistan,
information function,

systematizing function,
coordinating function,
lesson model.

Немис тилини иккинчи чет тили сифaтидa мaсофaвий
ўқитишдa янги aвлод ўқув aдaбиётлaрини яратиш
методикаси ва уларнинг моделлари

АННОТАЦИЯ

Калит сўзлар:

немис тили,

ўқув адабиётлари,

Ўзбекистон Республикаси
Вазирлар Маҳкамаси,
ахборот функция,

тизимловчи функция,
мувофиқлаштирувчи
функция,

дарс модели.

Ушбу мақола немис тилини иккинчи чет тили сифaтидa

мaсофaвий ўқитишдa янги aвлод ўқув aдaбиётлaрини

яратиш методикаси ва уларнинг моделлари хусусида

бўлиб, унда ўқув адабиётларини яратиш методикаси, ўқув

адабиётнинг таълим жараёнидаги функциялари, немис
тилини иккинчи тил сифатида ўқитиш бўйича янги авлод

ўқув адабиётлари амалий машғулотларда қўлланувчи

дарсликлар ҳақида ҳам тўхталиб ўтилган.

1

Lecturer, Samarkand State Institute of Foreign Languages. Samarkand, Uzbekistan. E-mail: uusattarovrgtf@gmail.ru.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

02 (2022) / ISSN 2181-1415

111

Методы создания учебников нового поколения по

дистанционному обучению немецкому языку как

второму иностранному и их модели

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

немецкий язык,

учебники,

Кабинет Министров

Республики Узбекистан,

информационная

функция,

систематизирующая

функция,

координирующая

функция,

модель урока.

В данной статье, рассматривается возможная методитка,

создания учебников нового поколения по дистанционному

обучению немецкому языку как второму иностранному и

их моделях, в том числе о методике создания учебников,

функциях учебников в учебном процессе, учебниках нового

поколения. для обучения немецкому как второму языку,

также были упомянуты учебники.

Бизга маълумки, янги авлод ўқув адабиётларини яратиш методика

-

сини

ишлаб чиқишда ўқув адабиётнинг таълим жараёнидаги бевосита функциясини

инобатга олган ҳолда ишлаб чиқиш мақсадга мувофиқдир. Бу ўринда Ўзбекистон

Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Олий таълим муассасаларини ўқув

адабиётлари билан таъминлаш тўғрисида”ги 208 йил 10 октябрдаги 816

-

сон

Қарорида кўрсатиб ўтилган қуйидаги функциялар алоҳида аҳамиятга эга бўлиб,

улар қуйидагилар:

ахборот функцияси –

таълим олувчи муайян фан бўйича эгаллаши зарур

бўлган билим ва кўникмалар мазмунини қамраб олганлиги;

тизимловчи функцияси –

ўқув фани мазмуни тизимланган шаклда қатъий

кетма

-

кетликда ва изчилликда оддийдан мураккабга риоя қилинган ҳолда баён

қилинишини таъминлаши;

мувофиқлаштирувчи функцияси –

фан ўқув материалини лойиҳалаш

жараёнида бошқа ўқув манбаларида келтирилган материалларни ўрганиш, улар

орасида узвийликни таъминлаш, ахборот оқимини тез ўзлаштириш, олган

билимларни чуқурлаштириш ва амалий фаолият жараёнида қўллаш йўлларини

топишга хизмат қилиши;

мутахассисликка йўналтирилганлик функцияси –

ўқув адабиётининг

мазмуни ўқувчи

-

талабанинг мутахассислик бўйича ишлаб чиқариш жараёнлари,

объектлари, техника ва технологиялар тўғрисидаги асосий фундаментал тушунча

ва билимга эга бўлишини таъминлаши ҳамда келажакда уларга таяниб янги

маълумотларни мустақил таҳлил қилиш ва ўзлаштириш кўникмаларини

шакллантиришга қаратилиши;

дидактик функцияси –

таълим олувчининг қобилияти ва эҳтиёжига мос

равишда ўқув материалини мустақил ўзлаштиришга ҳамда асосий мазмунни

ажратиш, таҳлил қилиш, умумлаштириш ва хулосалаш кўникма

-

ларини шакллан

-

тириш учун хизмат қилиши;

ўзлаштирилган билимларни мустаҳкамлаш ва ўзини ўзи назорат қилиш

функцияси –

таълим олувчининг ўқитувчи раҳбарлигида ёки мустақил тарзда

дарсликдаги назорат саволлари, тест материалларидан фойдаланиб, ўзининг

билимини текшириши ҳамда билимига таянган ҳолда амалий машғулотларни

бажара олишига қаратилган фаолиятларга кўмаклашиши;


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

02 (2022) / ISSN 2181-1415

112

таълим олувчиларни мустақил таълим олишга қизиқтириш ва ижодкор

-

ликка ундовчи функцияси –

таълим олувчиларда мустақил тарзда таълим олишга

бўлган иштиёқ, эҳтиёж ва заруратни уйғотиши, етишмай

-

диган билимларни

мустақил тарзда тўлдиришга ёрдам беришга йўнал

-

тирилганлиги. Таълим

олувчиларга мустақил равишда бажариши лозим бўлган лойиҳалар,

муаммоли

саволлар ва топшириқлар берилиши орқали уларда изланувчанлик қобилият

-

ларини ривожлантириши;

ривожлантирувчи

-

тарбияловчи функцияси –

ўқув материаллари асосида

шахснинг давлат ва халқига эътиқодни, маънавий

-

инсоний хислатларни, ватан

-

парварликни, меҳнатсеварлик каби бошқа ижобий фазилатларнинг фаол шакл

-

ланишига кўмак бериши.

Демак, яратиладиган ўқув адабиёт босма ёки электрон шаклда бўлишидан

қатъи назар у таълим жараёнида ахборот берувчи, тизимловчи, мувофиқ

-

лаштирувчи, мутахассисликка йўналтирувчи, дидактик, назорат қилувчи, ижод

-

корликка ундовчи ҳамда ривожлантирувчи

-

тарбияловчи функцияларни ўзида

мужассам этган бўлиши мақсадга мувофиқдир.

Немис тилини иккинчи тил сифатида ўқитиш бўйича янги авлод ўқув

адабиётлари амалий машғулотларда қўлланувчи дарсликлар таркибига кирган

-

лигини эътиборга олган ҳолда уларнинг моделларини ишлаб чиқишда амалий
машғулотларда қўлланувчи ўқув адабиётлар яратиш принципларидан фойда

-

ланишни лозим топдик ва уларни қуйидаги моделларини таклиф этдик. Немис
тилини иккинчи тил сифатида ўқитишда қўлланадиган ўқув адабиёт таркибий
жиҳатдан қуйидагиларни ўз ичига олади:

Ўқув адабиётининг ушбу қисми энг асосий қисм бўлиб, унда фан дастурида

белгиланган мавзулар асосида немис тилида ҳар кунги ишлатиладиган

лексик

бирликлар, танишув, мамлакатлар ва халқлар, менинг иш куним каби мавзулар
тил кўникмаларини интеграллашган ҳолда ўқитиш методикаси асосида
яратилади. Бунда дастлаб гапириш, яъни кўрсатилган расмни аниқлаб, уни
тасвирлашга доир топшириқлар берилади.

Кейин ўқиш учун материал тақдим

этилиб, унга мос ҳолда ўқишдан олдин ва ўқишдан кейинги босқичга бағишланган
топшириқлар тайёр берилади. Ундан кейинги топшириқлар тинглаб тушуниш
кўникмасига бағишланган бўлиб, унда аудио материаллар ёки видео материал

-

ларнинг ҳаволаси берилиди. Ва ниҳоят, охирги кўникма ёзиш кўникмаси бўлиб,
унда белгиланган ёзиш намунасининг инструкцияси келтириб ўтилади ва ёзиш
топшириғининг тавсифи келтирилади. Демак, ўқув адабиётининг мазкур қисми
юқоридаги такидлаб ўтилган чет тилини интеграллашган методика орқали
ўқитишга бағишланади. Қуйида курс китобини яратиш бўйича битта дарс
моделини ҳавола этамиз:


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

02 (2022) / ISSN 2181-1415

113

Lektion 1
Guten Tag!
1.

Schauen Sie bitte die Bilder an, sagen Sie wo die Leute herkommen.

Deutschland, China, Indien Schotland.

2.

А


B

C

D


Beispiel: Sie sind in Deutschland.

3.

Hören und Wiederholen Sie.

Ich bin aus Edinburg, aus Schotland. Ich bin 40 Jahre alt und bin ich nicht

verheiratet. Meine Lieblingssportart ist Golf. Am Wochenende besuche ich Golfklub.

3. Lesen Sie die Texte und Finden Sie welche Personen auf den Bildern sind.

1) Hallo! Ich bin Fergus. Ich bin aus Edinburg, aus Schotland. Ich bin 40 Jahre alt

und bin ich Musiker. Ich bin noch ledig. Meine Lieblingssportart ist Golf.

2) Hallo! Ich bin Li Schin und komme ich aus Beijing (China). Ich bin 25 Jahre alt.

Ich bin noch nicht verheiratet. Ich bin Tänzer. Ich esse gern chinesisches Essen.

3)

Er ist Müller. Er kommt aus Berlin, Deutschland. Er ist 34 Jahre alt. Er hat

geheiratet un

d hat zwei Kinder. Er ist Landwirt und interessiert für Fußball, Fan der

Fußballmannschaft Leipsig.

4) Hallo! Ich bin Veen. Ich komme aus Nyu Dehli. Ich bin 22 Jahre alt. Ich bin

Hausfrau und habe ich ein Kind. Ich spiele gern Volleyball. Wenn ich freie Zeit habe,
spiele ich Volleyball.

4. Beantworten Sie Fragen?

1) Wo kommt Fergus? Was für einen Beruf hat er?

2) Wie alt ist Li Shin? Was ist ihre Lieblingssportart?

3) Woher ist Müller? Was ist sein Lieblingsfußballmanschaft?

4) Wie alt istVeen

? Was macht sie während der Freizeit?

(1)

Грамматика китоби (Grammatikbuch)

Грамматика китобида немис тили грамматикасига оид мавзулар, хусусан,

Personalpronomen

ich, Sie, du

, Verbkonjugation:

heißen, kommen, sprechen,

Präposition

aus,

Possessivartikel

mein / meine,

Personalpronomen

er / sie, wir, ihr, sie,

Verbkonjugation:

leben, haben,

Präposition

in: Sie leben in Helsinki,

Ja- / Nein-Frage:

Kennen Sie …?

Nullartikel:

Haben Sie Äpfel?,

indefiniter Artikel

ein / eine

каби

мавзуларнинг ишлатилиш қоидалари ва шу қоидаларни мустаҳкамлашни ўз ичига

CD


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

02 (2022) / ISSN 2181-1415

114

қамраб оладиган машқлар яратилади. Немис тили грамматикасига оид машқларни
алоҳида қисм ҳолатида тайёрлаш орқали талабаларнинг тил компетенциясини
янада яхшироқ шакллантириш мақсад қилинади.

Қуйида кишилик олмошлари (Personalpronomen

ich, du, er, sie, es, wir, ihr,

sie, Sie,)

мавзуси акс этган грамматика китобнинг битта дарси моделини таклиф

этамиз:

Die Personalpronomen (Кишилик олмошлари)

Кишилик олмошлари от ўрнида қўлланилиб, шахс ёки предметни

ифодалайди. Кишилик олмошлари бирлик ва кўплик шаклларига эга бўлган уч
шахсга ва ҳурмат шаклига эга.

Singular (бирлик)

Plural (кўплик)

I

Ich

мен

Wir

биз

II

Du

сен

Ihr

сиз

III

er, sie, es

у

Sie

улар

Ҳурмат маъноси

Sie


Er

мужской род

Sie

женской род

Es

средний род

Кишилик олмошлари келишикларда турланади

Kasus

Singular

Plural

Hoflichkei

tsform

1. Per

2. Per

3. Per

1. Per

2. Per

3. Per

Nominativ

ich

du

er,sie, es

Wir

ihr

sie

Sie

Genitiv

meiner

deiner

seiner ihrer seiner

Unser

euer

ihrer

Ihrer

Dativ

mir

dir

ihm, ihr, ihm

Uns

euch

ihnen

Ihnen

Akkusativ

mich

dich

ihn, sie, es

Uns

euch

sie

Sie

Das Personalpronomen steht als Stellvertreter für Personen, Gegenstände,

Zustände oder Sachverhalte: Der Schüler geht nach Hause. → Er geht nach Hause. Man
unterscheidet eine 1., 2. und 3. Person im Singular und im Plural. Die höfliche Anrede
entspricht der 3. Person Plural und wird großgeschrieben: Haben Sie einen Wunsch?

Setze die Personalpronomen in der richtigen Form ein (Nominativ, Genitiv, Dativ

oder Akkusativ).

1.

Der Mann hat

(du)

etwas gefragt.

2.

Die Freunde haben

(ich)

geholfen.

3.

Wo hat Gerda

(er)

kennengelernt?

4.

Was hat

(sie)

gemacht?

5.

Kann ich mit

(ihr)

zum Einkaufen fahren?

Ўқитувчи

китоби

(Lehrerbuch)

Ўқитувчи

китобида

дарсликнинг

асосий

тамойиллари

ва

китобдан

фойдаланишнинг

тавсия

этилган

тартиб

-

қоидалари

келтирилган

бўлади

.

Шундай

қилиб

,

ўқитувчилар

китоби

алоҳида

бир

қўлланма

бўлиб

,

малакаси

ёки

аудиторияда

ишлаш

тажрибаси

кам

бўлган

янги

ўқитувчилар

учун

мўлжалланган

.

Бу

янги

машина

билан

бирга

бериладиган

йўриқномага

ўхшайди

. A

втомобил


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

02 (2022) / ISSN 2181-1415

115

билан

танишганингиздан

сўнг

,

қўлланмага

тез

-

тез

мурожаат

қилишингиз

шарт

эмас

.

Бироқ

курс

китобида

вазият

бироз

бошқача

,

чунки

китоблар

турли

хил

контекстларда

қўлланилади

ва

ўқитувчи

учун

китобидаги

маълумотлар

жуда

умумий

бўлиши

мумкин

ва

муайян

контекстига

мослашиш

учун

ўқитувчининг

ўзи

ҳам

мослаштирилиши

керак

бўлиши

мумкин

.

Бу

тўғридан

-

тўғри

тажриба

эмас

,

балки

ижодий

ўқитишни

қўллаб

-

қувватлаш

учун

трамплин

сифатида

қаралиши

мумкин

.

Ўқитувчининг

китобида

ўқувчиларнинг

иш

дафтаридаги

барча

фаолиятига

жавоб

калитлари

,

шунингдек

,

дарсни

режалаштириш

ва

синфни

бошқариш

бўйича

умумий

маслаҳатлар

,

қўшимча

тестлар

ва

топшириқларни

қандай

бажаришни

талабаларга

тушинтириб

бериш

бўйича

йўриқномалар

берилади

.

Қуйида ўқитувчи

китобининг битта дарс учун тузилган намуна моделини таклиф этамиз.

Angebotene Variante zum Thema “Aufsatz”

Hallo. Ich bin Akmal Chamidov. Ich bin aus Usbekistan. Ich bin i der Stadt Taschkent

geboren. Ich wohne zusammen mit den Eltern. Mein Vater ist Artzt. Er arbeitet im

Krankenhaus. Meine Mutter ist Lehrerin. Sie arbeitet an der Uni. Ich interessiere mich für
Fußball. Ich lese gern ausländi

sche Literatur. In meiner Freiezeit lese ich klassische

Romane. Mein lieblingsbuch ist “Vergangene Tage” von Abdulla Qodiriy.

Ich reise gern zu den historischen Orten. In meiner Heimat gibt es viele historische

Städte und Bauwerken. In den Städten Samarka

nd, Buchara, Chiva, Termiz und Schahrisabz

gibt es viele Sehenswürdigkeiten. In den Ferien besuche ich diese Städten. Ich interessiere
mich für Archäologie. In der Zukunft möchte ich Archäologe werden.

Машқлар

тўплами

,

одатда

,

фан

дастури

билан

боғлиқ

муҳим

тушунчалар

ва

вазифалар

мавжуд

.

Машқлар

тўплами

ўқувчилар

дарсликда

ўрганилган

мавзу

-

ларга

қўшимча

машқлар

орқали

малакалар

ва

тушунчаларни

ривожлантириш

учун

ишлатилади

.

Машқлар

тўплами

талабаларнинг

дастур

асосида

курс

китобида

кўрсатилган

мавзуларни

янада

мустаҳкамлаш

мақсадида

ўша

мавзуларга

бағиш

-

ланган

турли

машқлар

яратилади

.

Машқлар

тўплами

,

шунингдек

,

талабаларга

мустақил

таълим

учун

қўшимча

материал

сифатида

фойдаланиш

ҳам

мақсадга

мувофиқдир

.

Демак

,

бугунги

кунда

яратилаётган

ўқув

адабиётларимизни

тайёрлашда

,

аввало

,

юқорида

таъкидлаб

ўтилган

қарорларнинг

мазмун

ва

моҳиятини

яхши

тушуниб

олшимиз

мақсадга

мувофиқдир

.

Немис

тилини

иккинчи

тил

сифатида

ўқитиш

жараёнида

қўлланадиган

янги

авлод

дарсликлари

,

асосан

,

амалий

машғулотларда

қўллаш

учун

яратилишини

ҳисобга

оладиган

бўлсак

,

Мувофиқ

-

лаштирувчи

кенгаш

томонидан

белгилаб

қўйилган

талаблардаги

айрим

мулоҳа

-

залари

ўринларга

ва

биз

томонимиздан

таклиф

этилган

халқаро

тажрибаларга

асосланган

янги

авлод

ўқув

адабиётларининг

таркибига

эътибор

қаратган

ҳолда

яратилса

,

мақсадга

мувофиқ

бўлар

эди

.

ФОЙДАЛАНИЛГАН

АДАБИЁТЛАР

РЎЙХАТИ

:

1.

I.A. Karimow, Usbekistan ein eigener Weg der Erneuerung und Fortschrittes,

Verlag “Usbekiston”, Taschkent, 1996

.

2.

Tatsachen iiber Deutschland, Societs

Verlag, Frankfurt/Main, 1996

3.

Elisabeth Ruge, Behordenkorrespondenz, Musterbriefe, Falken

Verlag CmbH,

Niederhausen, 1991.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

02 (2022) / ISSN 2181-1415

116

4.

Heinz Griesbach, Deutsche Grammatik im Uberblick, Tabellen, Listen,

Ubersichten, Max Hueber

Verlag, Ismaning, 1993.

5.

G.M. Schalina, N.P.

Elina und andere, LehrbuchDeutsch, Verlag “Oqituwtschi”,

Taschkent, 1976.

6.

E.

Baumann, Deutsch in 10 Tagen, Verlagsbuchhandlung “Kniga”, Koln, BRD, 1993

.

7.

Alles Gute, Dialoge, 4. Auflage, Bonn, 1994.

8.

N.F. Borisko, Business

Deutsch, Kiew, 1995.

9.

A.M. Eminow und andere, Der industrielle Einsatz des usbekischen

Primarkaolins Angren, Keramische Zeitschrift, Verlag Schmid, CmbH, Freiburg,
/52/-2000 10. Deutschland, Zeitschrift fur Politik, Kultur, Wirtschaft und Wissenschaft,
Verlag

Frankfurter Societats, CmbH, Frankfurt/Main, /6 /-1999.

10.

Deutschland, Zeitschrift fiir Politik, Kultur, Wirtschaft und Wissenschaft,

Deutschland auf dem Wege ins 21. Jahrhundert, Verlag

Frankfurter Societats, CmbH,

Frankfurt/Main, 2000.

11.

Peter Salden, Alte und neue Osterbriiuche, Miinchen, 1993.

12.

2000 Ereignisse aus 2000 Jahren, Compact Verlag Munchen, 2000.

13.

Paul Crebe und Gerhart Streitberg, Duden Stilworterbuch der Deutschen Sprache,

Mannheim, 1960 15. Landkarte Usbekistans, Verla

g “Usbekiston”, Taschkent, 2000

.

14.

Landkarte der BRD, Westermann Schulbuchverlag, CmbH, Braunschweig, 1998.

Библиографические ссылки

I.A. Karimow, Usbekistan ein eigener Weg der Erneuerung und Fortschrittes, Verlag “Usbekiston”, Taschkent, 1996.

Tatsachen iiber Deutschland, Societs – Verlag, Frankfurt/Main, 1996

Elisabeth Ruge, Behordenkorrespondenz, Musterbriefe, Falken – Verlag CmbH, Niederhausen, 1991.

Heinz Griesbach, Deutsche Grammatik im Uberblick, Tabellen, Listen, Ubersichten, Max Hueber – Verlag, Ismaning, 1993.

G.M. Schalina, N.P. Elina und andere, LehrbuchDeutsch, Verlag “Oqituwtschi”, Taschkent, 1976.

E. Baumann, Deutsch in 10 Tagen, Verlagsbuchhandlung “Kniga”, Koln, BRD, 1993.

Alles Gute, Dialoge, 4. Auflage, Bonn, 1994.

N.F. Borisko, Business – Deutsch, Kiew, 1995.

A.M. Eminow und andere, Der industrielle Einsatz des usbekischen Primarkaolins Angren, Keramische Zeitschrift, Verlag Schmid, CmbH, Freiburg,

/52/-2000 10. Deutschland, Zeitschrift fur Politik, Kultur, Wirtschaft und Wissenschaft, Verlag – Frankfurter Societats, CmbH, Frankfurt/Main, /6 /-1999.

Deutschland, Zeitschrift fiir Politik, Kultur, Wirtschaft und Wissenschaft, Deutschland auf dem Wege ins 21. Jahrhundert, Verlag – Frankfurter Societats, CmbH, Frankfurt/Main, 2000.

Peter Salden, Alte und neue Osterbriiuche, Miinchen, 1993.

Ereignisse aus 2000 Jahren, Compact Verlag Munchen, 2000.

Paul Crebe und Gerhart Streitberg, Duden Stilworterbuch der Deutschen Sprache, Mannheim, 1960 15. Landkarte Usbekistans, Verlag “Usbekiston”, Taschkent, 2000.

Landkarte der BRD, Westermann Schulbuchverlag, CmbH, Braunschweig, 1998.