Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
An Approach to the Teaching Methods of Fine Arts in
Higher Education
Dilshod DJABBOROV
1
Jizzakh State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 February 2022
Accepted 20 March 2022
Available online
15 April 2022
The
article
provides
theoretical
and
practical
recommendations on the methods of teaching fine arts in
undergraduate studies in higher education. The research work
of foreign and local scholars on the subject has been extensively
studied in order to reveal the content of the article.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss3/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
fine arts,
drawing,
methodology,
higher education,
creativity.
Ta
’
sviriy sa
’
nat
o‘
qitish metodikasiga oliy ta
’
limdagi
yondashuv
ANNOTATSIYA
Kalit
so‘zlar
:
tasviriy san’at,
rasm chizish,
metodika,
oliy ta’lim,
ijodkorlik.
Maqolada oliy ta
’
lim muassasalaridagi bakalavriat y
o‘
na-
lishlarida tasviriy san
’
at fanini
o‘
qitish metodikasi b
o‘
yicha
nazariy va amaliy tavsiyalar yoritib berilgan. Maoqla maz-
munini ochib berish maqsadida xorijlik va mahalliy olimlarning
mavzu doirasidagi ilmiy-tadqiqot ishlari keng
o‘
rganilgan.
Подход к методике образования изобразительного
искусства в высшем образовании
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
изобразительное
искусство,
рисование,
методика,
высшее образование,
творчество.
В статье освещены теоретические и практические
рекомендации по методике преподавания изобразительного
искусства по направлениям бакалавриата в высших учебных
заведениях.
В
целях
раскрытия
смысла
широко
изучена научно
-
исследовательская работа зарубежных и
отечественных ученых по данной тематике.
1
Lecturer at the Department of
“
Distance Education in Natural and Exact Sciences
”
Jizzakh State Pedagogical
Institute. Jizzakh, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
56
Oliy ta
’
lim muassasalarida ta
’
limga yondashuv, ta
’
lim mazmuni va sifati hozirgi
zamonning dolzarb vazifalaridan biri b
o‘
lmoqda. Bu vazifani hal etish hozirgi davr
pedagogiga fani doirasida chuqur va keng bilimli, shuningdek, ijodkor va doimiy ravishda
izlanuvchan b
o‘
lishini talab qiladi. Oliy ta
’
lim muassasalaridagi har bir y
o‘
nalish va
undagi fanlarning ahamiyati va
o‘
z
o‘
rni mavjuddir. Tasviriy san
’
at
o‘
qitish metodikasi
fani ham b
o‘
l
g‘
usi boshlan
g‘
ich ta
’
lim
o‘
qituvchilari uchun zarur fanlardan biridir.
Tasviriy san
’
at fanining asosiy maqsadi b
o‘
l
g‘
usi boshlan
g‘
ich ta
’
lim
o‘
qituvchilari
boshlan
g‘
ich sinflardagi
“
Tasviriy san
’
at
o‘
qitish metodikasi
”
darslarini
o‘
qitishga
tayyorlash, tabiatdagi hamda tasviriy san
’
at asarlaridagi g
o‘
zallikni k
o‘
ra bilish va idrok
etish, badiiy did, k
o‘
rish xotirasi, rangni sezish, fazoviy tasavvur, kuzatuvchanlik va badiiy
ijodiy qobiliyatini
o‘
stirishdan iborat.
“
Tasviriy san
’
at
o‘
qitish metodikasi
”
kursining
asosiy vazifalari quyidagilar:
–
b
o‘
lajak boshlan
g‘
ich sinf
o‘
qituvchilarida tasviriy san
’
at metodikasi b
o‘
yicha
bilim va malakalami hosil qilish va
o‘
stirish;
–
b
o‘
lajak boshlan
g‘
ich sinf
o‘
qituvchilariga tasviriy san
’
atning nazariy va amaliy
asoslari (yoni
g‘
, soya, perspektiva, kompozitsiya) haqidagi bilimlarni puxta egallashga
yordam berish;
–
b
o‘
lajak boshlan
g‘
ich sinf
o‘
qituvchilarida rasm ishlash va badiiy ijod b
o‘
yicha
k
o‘
nikma va malaka hosil qilish;
–
o‘
zbek va jahon xalqlari tasviriy, amaliy va me
’
morchilik san
’
ati bilan yaqindan
tanishtirish va chuqur
o‘
rgatish;
–
tasviriy san
’
at
o‘
qitish metodikasining
o‘
ziga xos rivojlanishi tarixi, maqsad va
vazifalari, nazariy asoslari haqida ma
’
lumot berish;
–
talabalarni zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish y
o‘
llari bilan
tanishtirish.
Tasviriy san’at o‘
qitish metodikasi fani mash
g‘
ulotlarida fanning nazariyasi va
o‘qitish usullari, shuningdek, tasviriy san’at asoslari hamda uning tarixi masalalariga
alohida e’tibor berilgan. “
T
asviriy san’at o‘
qitish metodikasi
”
fanida quyidagi amaliy
bilimlar
o‘
rgatiladi:
–
ketma-ketlik bosqichlari asosida tasvirlar chizish;
–
mustaqil ravishda tasviriy va amaliy mavzularga kompozitsiyalar ishlash;
–
loy va plastilindan har xil narsalar haykalchalarini yasash;
–
rang xususiyatlari bilan yaqindan tanishtirish.
“Tasviriy san’at o‘
qitish metodikasi
”
fanida quyidagi nazariy bilimlar
o‘
rgatiladi.
–
tasviriy san’at tarixi asoslarini o‘
rganish ;
–
umumta’lim maktablarining boshlang‘
ich
sinflarida tasviriy san’at o‘
qitish
metodikasiga oid materiallami
o‘
rganish.
Talabalarga ta’lim berishning quyidagi asosiy shakllari mavjud:
–
ma’ruza;
–
amaliy mash
g‘
ulotlar ishlari;
–
mustaqil darslar;
Talabalar ma’ruzalarda tasviriy san’at fani va
uni
o‘
qitish metodikasining nazariy
asoslari, metodlari va uning tarixiy rivojlanishini
o‘
rganadilar, tasvirlashning nazariy
asoslari, san’at tarixidan qisqacha ma’lumotlar hamda umumta’lim boshlang‘
ich maktab-
larining tasviriy san’at bo‘
yicha dasturlari mazmuni bilan tanishadilar. Amaliy mash
g‘
u-
lotlarda talabalar qalam yordamida tasvirlashning oddiy asoslaridan boshlab murakkab
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
57
narsalarni tasvirlashgacha b
o‘
lgan chuqur bilim va amaliy malakalami
o‘
zlashtiradi, rang-
tasvir va kompozitsiya b
o‘
limlarida rang bilan ishlash xususiyatlarini amalda bajarish,
badiiy asarlarga esa illyustratsiyalar ishlashni
o‘rganadilar. Shuningdek, umumta’lim
maktablarining boshlan
g‘
ich sinf dasturlariga muvofiq talabalar mavzuli-tasvirli rejalar,
dars turlariga ishlanmalar tuzadi, ularga didaktik materiallar tayyorlaydi hamda badiiy
bezak kutubxonasi san’ati va amaliy grafik ishlar, haykaltaroshlik bilan shug‘
ullanish
nazarda tutilgan. Rasm chiza bilish va hamma masalalarga ijodiy yondashish barcha
sohalarda zarurdir. Ijodiy yondashish butunlay yangi
g‘
oyalar va iasawurlami vujudga.
keltiradi, shaxsni badiiy rivojlantirishda muhim
o‘rinni egallaydi. Metodika ta’lim
-tarbiya
jarayonida
o‘
qituvchining
o‘
quvchilar bilan ishlash usullarining mazmunining xususiyat-
lariga qarab chiqadi.
Ma’lumki, maktabda o‘
qitishning xilma-xil metodlari q
o‘
llaniladi. Bu
yerda ta’lim usuli, o‘
quv materiallarining joylashishi (
o‘quv, reja, dastur), ta’lim
prinsiplari va yana (s
o‘
ngida),
o‘
quv tarbiyaviy ishlarning umumiy maqsad va vazifalari
eng muhim ahamiyatga egadir.
“
Metod
”
s
o‘
zi grekcha b
o‘
lib,
“
tadqiqot yoki
”
bilish usuli
rangli ma’nosini anglatadi. Pedagogik o‘
qitish metodlari deganda, maktab
o‘
quvchi-
larining bilim, mahorat va malakalarini egallashida, ulaming ijodiy qobiliyatlarini
rivojlantirishda va dunyoqarashini tarkib toptirishda
o‘
qituvchilaming q
o‘
llagan ish
usullari tushuniladi.
“Metodika” so‘zi, avvalo, ta’lim va tarbiyaning samarali usullarini majmui
ma’nosini bildiradi. Tasviriy san’at o‘
qitish metodlari deganda
o‘
qituvchining
o‘
quvchilar
bilan ishlash usullari natijasida
o‘
quv materiallarini yaxshi bilib olish darajasiga erishish
va
o‘
zlashtirish darajasini oshirilishi nazarda tutiladi. Har bir
o‘
qitish metodlari
o‘
quvchilar egallashi lozim b
o‘
lgan bilimlarining mazmuni (hajmi)ga monand tarzida
ta’lim maqsadiga, o‘
quvchilaming yosh va fiziologik xususiyatlariga bo
g‘
liq.
“
Usul
”
iborasi
pedagogik adabiyotlarida tez-tez uchrab turadi.
O‘
qitish usuli
–
bu ta’lim
-tarbiyada alohida qismi hisoblanadi, ulaming yi
g‘
indisi
o
‘
qitish metodlariga kiradi. Umumiy y
o‘nalishga qaratilgan ma’lum bir o‘
qitish metodlari
va usullarining majmuasidan
o‘qitish tizimi tuziladi. Tasviriy san’at o‘
qitish metodikasi
pedagogik ilmiy fan sifatida tajribada sinalgan ishlarning nazariy qismlarini umum-
lashtirib, amaliyotda samarali natijalar bergan
o‘
qitish metodlarini taqdim etadi.
Metodika, asosan, pedagogika, psixologiya, estetika va san’atshunoslikning tadqiqot
natijalariga asoslanadi. U tasviriy san’atni o‘
rgatish qonun-
qoidalarini ta’riflab b
eradi,
kelajak avlodni tarbiyalashning zamonaviy metodlarini belgilaydi.
Amaliy metodika ta’lim va tarbiyaning rivojlanish jarayonini o‘
rganadi. Pedagogik
mahorat k
o‘
nikmalarini
o‘rganish uni egallashga qaratilgan ma’lum iste’dod, qobiliyatlar
va ishtiyoqlar (moyilliklar) mavjud b
o‘lishini talab etadi, chunki metodika fani san’at
pedagogikasining mashaqqatli murakkab va juda mas’uliyatli sohasidir. Demak, tasviriy
san’atni o‘
qitish metodikasi fani pedagogika ilmining
o‘quvchilami tasviriy san’atga
o‘
rgatish mazmuni, vazifalari va metodlarini
o‘
qitishning mazmuni, vazifalarini va
metodlarini aniqlovchi, ijodiy ishlardagi oqilona usullarini
o‘rganuvchi, ta’lim va tarbiya
-
ning maqsad va vazifalariga tayangan holda samarali
o‘
quv jarayonini tashkil etuvchi,
shakl va y
o‘llarini tadqiq etuvchi sohasidir. Tasviriy san’at metodikasi metodika fanining
boshqa sohalari kabi umumiy va xususiy turlarga ajratiladi.
Umumiy metodika
o‘
quv fanning nazariy qismini asoslariga qarashli savollarni va
k
o‘
pchilik fanlarga tegishli
o‘
qitish usul va uslublarini q
o‘
llanishlarini k
o‘
rib chiqadi.
Bular quyidagilar:
–
tasviriy san
’
at fanining maqsad va vazifalari;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
58
–
tasviriy san’at fani dasturlarining tuzilishi va mazmuni;
–
o‘
qitishning tashkiliy shakllari va metodlarini ishlab chiqish;
–
k
o‘
rgazmali metodik vositalami tadqiq qilish va tanlash (
o‘
quv k
o‘
rgazmali
qurollar va texnik vositalari);
–
tasviriy san’atning boshqa fanlar bilan bog‘liqligi (adabiyot, musiqa, biologiya, tarix);
–
tushunchalami, iboralami ta’riflash va
boshqalar.
Xususiy metodika biron-bir
o‘
quv fanining
o‘
qitish uslubi nazarda tutadi.
–
k
o‘
rgazmali qurollardan foydalanish b
o‘
yicha tavsiyalar beriladi;
–
amaliy va ijodiy ishlaming mazmunlari aniqlanadi va h.k.
Hozirgi kundagi rasm
o‘
rgatish metodikasi birdaniga kelib, shakllangan emas,
bunga qadar mazkur metodika shakllanishi va murakkab taraqqiyot y
o‘
lini bosib
o‘
tdi.
Respublikamizda tasviriy san’atni o‘
rgatish metodikasining shakllanishida mahalliy
olimlar, metodistlarning qator izlanishlari,
o‘
quv q
o‘
llanmalaming ahamiyati juda katta
o‘
rin tutadi. Badiiy pedagogika metodika sohasidagi s
o‘
nggi yutuqlari k
o‘
rsatilgan va
talabalami pedagogik faoliyatga tayyorlash, ularni metodik bilim va mahoratlar bilan
qurollantirish,
o‘qitish san’atini egal
lashsga yordam berishni
o‘
ziga asosiy maqsad qilib
q
o‘
ygan.
O‘
qituvchi
–
tasviriy san’at darslarining tashkilotchisi, rahbari va ilhomchisi.
Yuqorida k
o‘
rsatib
o‘
tilgan
o‘
quv-tarbiyaviy vazifalarni amalga oshirishga dastur asosida
o‘
qitiladigan tasviriy s
an’at mashg‘
ulotlari narsaning asliga qarab:
–
tasvir chizish;
–
xotira va mavzu asosida tasvir chizish;
–
dekorativ amaliy san’at va haykaltaroshlik;
–
san’atni idrok qilish kabi turlarda olib boriladi.
Quyida biz tasviriy san’at fanning
turlarini k
o‘
rib chiqamiz.
O‘
qituvchi tasviriy
san’at darslarida o‘
quvchilarni dars mavzusiga aktivlashtirish uchun dars mavzusining
mazmuni, hayotdagi ahamiyati va uni chizish qoidalarini tushuntirishi zarur. Ba’zida
o‘qituvchilar tasviriy san’at darslari
ni tashkil etish uchun
o‘
quvchilarga dars mavzusi
yuzasidan savollar berib, unga berilgan javoblami t
o‘
ldirish kabi vositalardan foyda-
laniladi.
O‘
quvchilar dars va darsdan tashqari vaqtlarda mustaqil ravishda bajarayotgan
ishlari vositasi bilimga, malakaga, ijodiy k
o‘
nikmaga ega b
o‘
ldilar,
o‘
qituvchining vazifasi
o‘
quvchilarning mustaqil ishlariga yordam berishi, ra
g‘
batlantirish metodi asosida
ilhomlantirish, yutuq va kamchiliklarini
o‘
z vaqtida k
o‘
rsatish, ulami
o‘
z kuchiga
ishonchini mustahkamlashida rahbarlik qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Sh.R.
Qobilov. Tasviriy san’at o‘qitish metodikasi. –
T.:
“
Fan va texnologiya
”
,
2014,
–
B. 136.
2.
S.F.
Abdirasilov. Tasviriy san’at o‘qitish metodikasi. –
T.:
“
Fan va texnologiya
”
,
2012,
–
B. 232.
3.
Shuhrat Nazarovich Mamatqulov.
Tasviriy san’at metodikasining mazmuni
va uni
O‘
qitish uslullari // Academic research in educational sciences. 2020.
–
№
3.
URL: https://cyberleninka.ru/article/n/tasviriy-sanat-metodikasining-mazmuni-va-uni-
oqitish-uslullari.
4.
Джабборов
Д.Б. Актуальные научные исследования в
современном мире
//
Учредители: Общественная организация «Институт социальной трансформации»
.
–
С. 51–
54.
