Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Pirls program for student assessment in primary schools
N. ADIZOVA
1
,
F. IBRAGIMOVA
2
Pedagogical Institute of Bukhara state university
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 February 2022
Accepted 15 March 2022
Available online
25 April 2022
This article describes the innovative technologies used in
practical classes in the native language in the preparation of
future primary school teachers for work on the basis of
international assessment programs, and their importance in the
practical teaching of theoretical knowledge, methods of
application.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
international,
PISA,
research,
experiment,
scientific,
decree,
form,
country,
modern,
expedient,
reform.
Boshlang
‘
ich sinflarda o
‘
quvchilar bilimini baholashda
pirls dasturi
ANNOTATSIYA
Калит сўзлар:
xalqaro,
PISA,
tadqiqot,
tajriba,
ilmiy,
farmon,
shakl,
mamlakat,
zamonaviy,
munosib,
islohot.
Ushbu maqolada b
o‘
lajak boshlan
g‘
ich sinf
o‘
qituvchilarini
xalqaro baholash dasturlari asosida ishlashga tayyorlashda ona
tilidan amaliy mash
g‘
ulot darslarida q
o‘
llanadigan innovatsion
texnologiyalar va ularning nazariy bilimlarni amalda q
o‘
llashga
o‘
rgatishdagi ahamiyati, q
o‘
llash metodikasi yoritilgan.
1
Associate Professor Pedagogical Institute of Bukhara state university
2
Master of the 1st degree Pedagogical Institute of Bukhara state university
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
2 (2022) / ISSN 2181-1415
107
Программа pirls для оценки знаний учащихся в
начальных школах
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
международный,
PISA,
исследование,
эксперимент,
научный,
декрет,
форма,
страна,
современный,
целесообразный,
реформа.
В данной статье описаны инновационные технологии,
используемые на практических занятиях по родному языку
при подготовке будущих учителей начальных классов к
работе на основе международных оценочных программ, и
их значение в практическом обучении теоретическим
знаниям, методы применения.
Maktabda olingan bilim insonning kelgusi hayot y
o‘lini belgilaydi. Ko‘
pchilik uni
baho bilan o‘lchaydi. Ammo baho bilimni belgilovchi aniq mezon emas. U o‘quvchilarni
faollikka undovchi, ra
g‘batlantiruvchi vosita, xolos. Har bir o‘qituvchining o‘z ish uslubi,
baholash metodi bor. Qaysidir o‘qituvchi uchun baho bu –
ra
g‘
bat y
oki o‘quvchini
45 daqiqa ushlab turish vositasi. Shundanmi, bir sinfdan ikkinchi sinfga o‘tgan bolaning
bahosida keskin o‘zgarish yaqqol namoyon o‘ladi. Yana pedagoglar orasida bahoni
nisbatan yuqoriroq qo‘yuvchi yoki o‘quvchining bilim darajasi talabga j
avob bersa-
da, “5”
ni tejaydiganlari bor. Bu usullarning qaysi biri to‘g‘
riligi esa doimiy bahstalab mavzu.
O‘quvchilarning bilim va malakasini umumiy ravishda tahlil qilish mamlakatdagi ta’lim
sifati darajasini belgilaydi. Shu maqsadda o‘quv yili davomida
har bir ta’lim muassasasida
ichki va tashqi monitoring o‘tkazib boriladi. Uning natijasiga ko‘ra, eng namunali
maktablar ketma-
ketligi, o‘qituvchilar salohiyati va o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasi
aniqlanadi. Bu jarayon ta’lim taraqqiyotini belgilovchi muhim mezon bo‘lgani uchun Xalq
ta’limi vazirligi tashabbusi bilan umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘quvchilari bilimini
baholash bo‘yicha xalqaro dasturlarni amaliyotga joriy etish maqsadida ilk qadamlar
tashlandi. Ya’ni o‘quvchilar bilimini xalqaro talablarga yetkazish, unga mosligini o‘rganib
borish maqsadida PISA (Programme for International Student Assesment), TIMSS
(Trends in Mathematics and Science Study) kabi baholash dasturlaridan foydalanil-
moqda.
O‘quvchilarni mazkur dasturlar talablari asosida tayyorlash maqsadida “Milliy
dastur” va u asosida darsliklar yaratilib amaliyotga joriy qilinmoqda.
PIRLS xalqaro boshlan
g‘ich sinf bitiruvchi o‘quvchilarining matnni o‘qish va
tushish savodxonligini baholash dasturi o‘tkazish davrlarida zamonga moslashtiri
b,
topshiriqlar mazmuni va mohiyatini takomillashtirib boradi. Masalan, 4-
o‘tish davri
(PIRLS-
2016 yil)da o‘quvchilar topshiriqlarni kompyuterda onlayn tarzida o‘tkazilib,
natijalari elektron hisoblashga o‘tkaziladi. 2021
-
yilda o‘tkaziladigan PIRLS tadqiqo
tlarida
raqamli format, internet orqali muloqot qilishning
ko‘p sonli turlari (forum, chat, blog),
ko‘p hollarda matn o‘zaro bog‘
langan veb-
saytlar kabi raqamli shakllarga o‘tish
rejalashtirildi. Lekin, shu bilan birga, an’anaviy format, ya’ni kitoblar, ju
rnallar, hujjatlar
va gazetalardagi kabi an’anaviy yozuv shakllarida ham beriladi. O‘quvchilarga beriladigan
materiallar ra
g‘
batlantiradigan va bir butun samaradoralikni oishiradigan va qiziqarli va
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
2 (2022) / ISSN 2181-1415
108
tasavvur qilish jihatdan yoqadigan sifatida taqdim etiladi. PIRLS-2021 dasturida
moslanuvchan dizayn qo‘llanildi. Xalqaro dasturda qatnashayotgan mamlakatlar o‘quv
-
chilari o‘qish va qismlarni boshqarishadi, har bir mamlakatda alohida turli xil darajadagi
test shakllari moslashtirib beriladi. Mazkur yangi
g‘
oya boshlan
g‘
ich sinf bitiruvchi-
larining turli xil o‘qish qobiliyatiga ega bo‘lgan mamlakatlar uchun o‘qish darajalarining
PIRLS o‘lchovini takomillashtirib, o‘quvchilarning faolligini oshirib boradi. “Agar bu
bolalar murakkab matnni o‘qishsa, unda ular faqat
aniq tasvirlangan tafsilotlarni topib
olishlari mumkin. Ammo agar bolalarga oddiy matn berilgan bo‘lsa yoki matn qismlarga
bo‘lib taqdim etilsa, ular og‘zaki va noverbal tekshiriladigan ma’lumotni topib chiqarib
(grafikalar yoki diagrammalar yordamida), voqealari va qahramonlar harakatlarining
sabablari to‘g‘
risida sodda xulosalar chiqarishlari, voqealar va asosiy
g‘
oyani sharhlay
boshlaydilar. PIRLSning muhim maqsadi
–
to‘rtinchi sinfda o‘qish yutuqlari bilan bog‘
liq
uy, jamoat, maktab va o‘quvchi omillarini o‘rganish. Ushbu maqsadni amalga oshirish
uchun o‘quv sharoitlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar o‘quvchilar, shuningdek, ularning ota
-
onalari, o‘qituvchilari va direktorlari tomonidan to‘ldirilgan so‘rovnomalar orqali
to‘planadi.
PIRLSning vazifa sifatida topshiriqlarning 10 ta varianti taklif qilingan. Sinovlarda
adabiy matn qo‘llanilgan: “
Inverted sichqonchalar
”
,
“
Bir loy parchasi
”
,
“
Gulda
gular”
,
“
Qovoq zilzilani ogohlantiradi
”
;
“
Leonardo da Vinchi
”
,
“
Antarktida
”
kabi mashhur ilmiy
matnlar
va "Daryo bo‘ylab marshrutda" matnlari berilgan. Sinov topshiriqlarining barcha
versiyalari bir xil tuzilishga va qiyinchilik darajasiga ega. Sinovning barcha variantlari
ikki qismdan iborat bo‘lib, ularning har biriga 11 dan 14 tagacha savol topshiriqlari
berilgan 2016-
yilda o‘tkazilgan PIRLS tadqoqotida materiallar 16 variantda ishlangan
bo‘lib, ularning har
biri bir xil qiyinchilik darajasiga ega bo‘lgan. Har bir o‘quvchiga ikkita,
ya’ni badiiy va ilmiy
-ommabop matnlar va har bir matn uchun 12-17 ta topshiriqlar
berilgan.
PIRLS tadqiqotlari boshlan
g‘ich sinf bitiruvchilarning monitoringi bo‘lib hisob
-
lanadi. PIRLS topshiriqlari xaqaro hamjamiyat jamoatchiligi tomonidan kitobni o‘qiydi
-
gan o‘quvchilar uchun eng yaxshi zamonaviy o‘qish savodxonligi deb tan
olingan.
Nima uchun aynan o‘qish savodxonligi ta’lim tizimidagi yutuqlarning markaziy
ko‘rsatkichi sifatida tan olingan? Chunki matnlardan olingan ma’lumotlarni tushunish va
ishlatish qobiliyati har bir bola taqdiriga va mamlakat farovonligiga sezilarli darajada
ta’sir qiladi. Tadqiqotlar natijasida o‘n bir yashar o‘quvchiga o‘qish savodxonligini juda
yuqori darajada bo‘lishi umumiy o‘rta ta’lim maktabini tugatgandan keyin ham ta’lim
olishni davom ettirish ehtimolini kuchaytiradi.
O‘quvchilarda o‘qish savodxonligining yaxshilanishi iqtisodiy o‘sishga boshqa
savodxonliklarga nisbatan ko‘proq o‘z ta’sirini ko‘rsatadi PIRLSga a’zo mamlakatlar besh
yilda bir marotoba ta’lim olish natijalariga bog‘liq bo‘lgan, yaxshi o‘ylangan ta’limda
o‘sish imkonini beruvchi strategik qarorlar qabul qilish imkonini yaratidagan ma’lu
-
motlar bazasiga ega bo‘lishadi. Qabul qilinadigan qarorlar ko‘lamining farqi shundaki,
unda butun mamlakatning hamda har bir sinf o‘quvchisiga o‘z ta’sirini ko‘rsatadigan
darajada bo‘ladi. Mana shun
day
qarorlar natijasida yoshlarning o‘qish savodxonligi
taqdiri hal qilinadi. Dasturning har bir (5 yillik) davriy o‘tishida tadqiqotning tashkilot
-
chilari topshiriqlar ma’lumotlar bazasini ayni zamon talablariga mos darajadagi dolzarb
matnlar bilan moslas
htirib borishadi. O‘quvchilarning yosh psixologik rivojlanishi
o‘sib
borayotganligini inobatga olib, bolaning ta’lim
-
tarbiyasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatuvchi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
2 (2022) / ISSN 2181-1415
109
omillarga e’tibor qaratib boradi. 2021
-
yilda o‘tkaziladigan PIRLS xalqaro baholash
dasturida 70 ga yaqin davlatlar qatorida mamlakatimizdagi 4-
sinf o‘quvchilari ham ilk
marotaba ishtirok etadi. Tadqiqotlar 2001, 2006, 2011, 2016 yillarda o‘tkazilgan bo‘lib,
2021 yil tadqiqotning beshinchi davriyligi hisoblanadi. Har besh yilda o‘tkaziladigan
PIRLS dasturi 4-
sinf o‘quvchilarining o‘qib tushunish ko‘nikmasini xalqaro darajada
baholaydi. Mazkur dastur 4-
sinf o‘quvchilarining matematika va tabiiy fanlardan bilim
darajasini baholaydigan TIMSS dasturini to‘ldirishga yo‘naltirilgan bo‘lib, Boston
kollejidagi TIMSS va PIRLS xalqaro markazi, IEA tashkilotining Gamburg va Amsterdam
shaharlaridagi idoralari bilan yaqindan hamkorlikda boshqariladi. O‘quvchilarning
erishgan yutuqlarini baholash barcha o‘quvchilardan emas, balki ushbu qatlam vakillari
sifatida tanlab ol
ingan o‘quvchilardan obyektiv testlarni o‘tkazish orqali amalga
oshiriladi. Shuningdek, maktab direktorlari, o‘qituvchilar, o‘quvchilar, hattoki ota
-
onalardan so‘rovnomalar o‘tkazilib, ta’lim sifatiga ta’sir etuvchi omillarga doir qimmatli
ma’lumotlar to‘p
lanadi.
PIRLS xalqaro tadqiqoti boshlan
g‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qib tushunish ko‘nik
-
malarining qay darajada rivojlanganligi haqidagi ma’lumotlarni xalqaro miqyosda
taqqoslash imkonini beradigan, o‘qish va o‘qitishni yaxshilashda ta’lim sohasidagi dav
lat
siyosatiga xizmat qilishi mumkin bo‘lgan tahlillarni taqdim etadigan yirik xalqaro
baholash dasturi hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda PIRLS ta’rifiga ko‘ra, o‘qish savodxonligi jamiyat tomonidan talab
qilinadigan va inson tomonidan qadrlanadigan yozma til shakllarini tushunish va ulardan
foydalanish, shuningdek, matnlardan turli shakllarda ma’no hosil qila olish qobiliyati
hamdir.
Tadqiqot doirasida asosiy e’tibor tushunishni namoyon qilishdan o‘zlashtirilgan
ma’lumotlarni qanday qilib yangi loyihalar va vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyatlarini
namoyon qilishga qaratilmoqda.
O‘quvchi bu jarayonning faol qatnashuvchisi bo‘lib, ma’no yaratadi, matn ustida
mushohada yuritadi va samarali o‘qish strategiyalarini ongli ravishda tanlab qo‘llaydi.
Har bir matn
turi odatiy shakl va qoidalarga amal qilgan holda o‘quvchiga matnni
sharhlashga yordam beradi. Har qanday matn turli shaklga ega bo‘lishi mumkin. Bular
an’anaviy kitoblar, jurnallar, hujjatlar va gazetalar, shuningdek, raqamli ko‘rinishdagi
yozma shakllarn
i ham o‘z ichiga oladi.
PIRLS boshlan
g‘ich sinf o‘quvchilarining sinf va sinfdan tashqari o‘qishini
baholashda ikkita keng qamrovli maqsadga, ya’ni “badiiy tajriba orttirish”, “axborotni
olish va undan foydalanish”ga qaratiladi. O‘z navbatida, ushbu maqsad
larning har biri
to‘rtta keng tushunish jarayonini birlashtiradi. Bular:
diqqatni jamlash va aniq
ko‘rsatilgan ma’lumotlarni topish; to‘g‘
ridan-
to‘g‘
ri xulosalar chiqarish; kontent va matn
elementlarini baholash va tanqid qilish;
g‘
oyalar va axborotni talqin qilish va
uy
g‘
unlashtirish.
Tadqiqotdagi matnlar murakkabligiga ko‘ra, o‘rtacha 500 dan 800 tagacha,
o‘quvchilarning o‘qish savodxonligi darajasi past bo‘lgan mamlakatlar uchun 400–
500 ta,
PIRLSda esa, taxminan 1000 ta so‘zdan iborat bo‘ladi. Matnning m
azmuni 9-10 yoshdagi
o‘quvchilarga mos, ayrim madaniyatlarga juda xos bo‘lgan mavzulardan chetlashgan,
shuningdek, qiziqarli hamda o‘quvchiga unchalik tanish bo‘lmaydi.
PIRLS tadqiqotida o‘qish savodxonligining darajalari quyidagicha tavsiflanadi:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
2 (2022) / ISSN 2181-1415
110
Eng yuqori daraja (625 ball va undan yuqori)
–
o‘quvchilar matnni yaxlit
o‘zlashtira oladi va ayni paytda uning alohida qismlarini bir
-biri bilan bo
g‘
liq holda
tushunadi. Muallifning
g‘oyasini izohlashda o‘z fikrini asoslash uchun matnga tayana
oladi. Yuqori daraja (550 ball)
–
o‘quvchilar matnning ahamiyatli xabarlarini tushunadi,
matnga asoslanib o‘z xulosalarini chiqaradi, matn mazmuniga ham, shakliga ham baho
bera oladi, uning ayrim til xususiyatlariga e’tibor qarata oladi.
O‘rta daraja (475 ball) –
o‘quvchilar
matndan axborot topa oladi, matn shakli va
tilining ba’zi xususiyatlaridan foydalanib, matnga asosan o‘z xulosalarini chiqaradi.
Quyi daraja (400 ball)
–
o‘quvchilar matnda aniq berilgan va cheklash oson bo‘lgan
xabarni ajratib oladi. Tadqiqotda O‘zbekist
onning boshlan
g‘
ich sinf bitiruvchilari boshqa
davlatlardagi tengdoshlariga nisbatan qanchalik darajada yaxshi o‘qiydi? O‘zbekiston
o‘quvchilarining o‘qish savodxonligi qay darajada? O‘qish 4
-
sinf o‘quvchilari uchun
sevimli mash
g‘
ulotmi? Oila tomonidan savodxonlikni rivojlantirishga qanday hissa
qo‘shilmoqda? Bugungi kunda bizning mamlakatimizda o‘qishni o‘rgatish jarayoni
qanday tashkil etilgan? O‘zbekiston o‘qishni o‘rgatish jarayonining boshqa davlatlarga
nisbatan o‘ziga xosligi bormi, agar shunday bo‘lsa, u nimada namoyon bo‘ladi?
Boshlan
g‘ich sinflarimizning o‘qituvchilari foydalanayotgan metodlar boshqa mamlakat
o‘qituvchilari foydalanayotgan metodlardan farq qiladimi kabi asosiy masalalar
o‘rganiladi.
Shuningdek, tadqiqotda ta’lim sifatiga ta’sir etuvchi omillarni o‘rganish va tahlil
qilish maqsadida anketa so‘rovnomalari ham o‘tkaziladi. Jumladan, o‘quvchilar so‘rov
-
nomasi orqali ishtirokchi haqida ma’lumotlar, oiladagi ta’limiy resurslar, maktabga,
o‘qituvchiga, o‘quv faniga munosabat, o‘quvchilar o‘rtasidagi munosabat, o‘quv fanlari
bo‘yicha o‘zini baholash, sinfdan tashqari mashg‘ulotlar to‘g‘risida ma’lumotlar to‘pla
-
nadi. O‘qituvchilar so‘rovnomasi o‘qituvchilar haqidagi ma’lumotlar, maktabning
jihozlanishi, xavfsizlik, maktab muhiti, o‘qitish usuli, malaka oshirish masalalarini o‘z
ichiga oladi. Ota-
onalar so‘rovnomasida ota
-
onalar haqidagi ma’lumotlar, oiladagi ta’limiy
resurslar, farzandini maktabga tayyorlash, maktabga qabul qilinishidan avvalgi ko‘nikma
va malakalari, ota-onalarning maktabga v
a o‘qishga munosabati o‘rganiladi. Maktab
ma’muriyati so‘rovnomasi orqali maktab quvvati, joylashuvi, jihozlanishi, ta’limiy
resurslar, maktabda o‘quv jarayonining tashkil etilishi, maktab muhiti o‘rganilib, tahlil
etiladi.
Tadqiqotning 2016-yil natijalari
ga ko‘ra, 50 ta mamlakat ichida Rossiya, Singapur,
Gonkong, Irlandiya va Finlyandiya mamlakatlari yuqori natijalarni qayd etgan bo‘lsa,
shular orasida rossiyalik va singapurlik o‘quvchilar matnni o‘qish va tushunish bo‘yicha
eng yuqori natijalarni ko‘rsatd
i. Shuningdek, Rossiyaning boshlan
g‘ich sinf o‘quvchilari
ushbu mezon bo‘yicha dunyoda yetakchilik qildi.
Mazkur davlatlarda o‘qish savodxonligi bo‘yicha yuqori natijalar quyidagi omillar
bilan bo
g‘
liq: uydagi kitoblar va raqamli qurilmalarning mavjudligi, ziyoli ota-onalar va
ularning kitobga bo‘lgan muhabbati, bola maktabga borgunga qadar o‘qish
-yozishni
o‘rganganligi hamda maktabgacha ta’lim muassasalariga qamrab olish ko‘rsatkichining
yuqoriligi. PIRLS tadqiqotida O‘zbekiston Respublikasining ishtirok etishi ta’lim sifatini
oshirish, xalqaro miqyosda mamlakat nufuzini mustahkamlash bilan birga, o‘quvchilar
bilimini xalqaro talablar darajasiga olib chiqishga xizmat qiladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
2 (2022) / ISSN 2181-1415
111
FOYDALANILGAN ADABIYOLAR RO‘YXATI:
1.
Адизова
Нигора
Бахтиёровна
.
Оқсоқол Бува, Бола Ва Хон Образлари
Қизиқмачоқлар Талқинида.
Journal of innovations in social sciencesjournal of
innovations in social sciences. 02 Issue: 01 | 2022.
2.
Adizova Nigora Bakhtiyorovna. The Arrival of Great, Child and Khan Images in
Interesting. European journal of life safety and stability (ejlss). www.ejlss.indexedresearch.org
Volume 14, 2022.
3.
Nigora Adizova Baxtiyorovna. 3-4-
sinf ona tili darslarida qoʻllanadigan tayanch
kompetensiyalar. Journal of Advanced Research and Stability. Volume: 02 Issue: 01 | 2022.
4.
A.B. Rakhmonovich, A.N.
Bakhtiyorovna. The main motives and tasks of children’s
folklore. Emergent: Journal of Educational Discoveries and Lifelong Learning (EJEDL)
5.
Нигора Бахтиёровна Адизова, Ҳилола Худойбердиева. Қизиқмачоқларда
оқсоқол ва хон образлари. Scientific progress
.
6.
Nigora Baxtiyorovna Adizova. Boshlang
‘
ich sinf o
‘
quvchilari nutqini o
‘
stirishda
mustaqil ishlarning o
‘
rni va ahamiyati. Scientific progress
7.
N.B. Adizova, M.
Raimqulova. Use of alisher navoi’s spiritual and enlightenment
views in textbooks for grades 1-4.
Актуальные вопросы современной науки и
образования, 121–
123.
8.
N.A. Bakhtiyorovna, N.A.
Bakhtiyorovna. Anvar Obidjon is a children’s poet.
Middle European Scientific Bulletin.
9.
A.N. Bakhtiyorovna, E. Dilsora. Visual Aids, Which Are Used in The Educational
Process In The Use Of Didactic Games. The American Journal of Social Science and
Education Innovations 3 (31), 540-545
10.
A.N. Bakhtiyorovna, A.N. Bakhtiyorovna.
The role of the fun genre in children’s
spiritual development. Middle European Scientific Bulletin 4, 38
–
40.
11.
Adizova Nigora, Adizova Nodira. Alisher Navoiyning tibbiy qarashlari. Conferences.
12.
Amonov U.S., Saparova S.R. The mother tongue textbook of the primary school
in elbek
’
s interpretation // ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research
Journal.
–
2021.
–
Т
. 11.
–
№. 6. –
С
. 403
–
407.
13.
O.R. Avezov. Ekstrennaya psixologicheskaya pomosh v ekstremalnix situatsiyax.
Vestnik integrativnoy psixologii 4 (No. 21), 34-37.
14.
Hayitov H.A. Literary influence and artistic image //
Экономика
и
социум
.
–
2019.
–
№. 8. –
С
. 11
–
14.
15.
Saidova M. Educate students by solving textual problems //European Journal
of Research and Reflection in Educational Sciences Vol.
–
2019.
–
Т
. 7.
–
№. 12.
16.
Saidova M.J. Methods and Importance of Using Innovative Technologies in
Learning Concenter “Decimal” at Teaching Process of Math in Primary Schools //
www.auris-verlag. de.
–
2017.
17.
Saidova Mohinur Jonpulatovna, Ibrahimova Mohichehra Furkat Qizi. An
integrated approach to the use of pedagogical technologies in primary school
mathematics // Middle European Scientific Bulletin. Volume 8, January 2021, 174.
18.
Saidova G.E, Roziyeva Z.S. Methods for improving the system of assessing
pupils 'knowledge based on the qualitological approach. Academicia: An International
Multidisciplinary Research Journal https: // www.saarj.com. 2020. 321
–
326.
19.
Saidova G.E. The situation of free choice in mathematics lessons in primary
school // Bulletin of science and education.
–
2019.
–
No. 7-3 (61).
