Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Formation of the management system in Turkestan on the
basis of
“
management regulations
”
Bakhtiyor BOLTABAEV
1
Namangan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 February 2022
Accepted 20 March 2022
Available online
15 April 2022
The article reveals the formation of the management system
in the Turkestan region after its capture by tsarist Russia.
Adoption of legislative acts in the form of
“
Regulations
”
in
several stages, as well as their impact on the policy of
governance of Turkestan.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss3/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Turkestan,
administration, colonial
orders,
governor general,
position,
system.
Туркистонда
бошқарув
тизимининг
“бошқарув
тўғрисидаги низом”лар асосида шаклланиши
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
Туркистон,
маъмурият,
мустамлака буйруқлари,
генерал
-
губернатор,
лавозим,
тизим.
Мақолада чор Россияси томонидан қўлга киритилгандан
сўнг Туркистон ўлкасида бошқарув тизимининг шакл
-
ланиши очиб берилган. Бир неча босқичда “Тузуклар”
шаклидаги қонун ҳужжатларининг қабул қилиниши ҳамда
уларнинг Туркистон бошқарув сиёсатига таъсири.
Становление системы управления в Туркестане на
основе «положений об управлении»
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Туркестан,
управление,
колониальные порядки,
генерал
-
губернатор,
положение,
система.
В статье раскрывается становление системы управления
в Туркестанском крае после захвата её царской Россией.
Принятие в несколько этапов законодательных актов в
виде «Положений» а также влияние их на политику
управления Туркестаном.
1
Department of Archives
–
Senior Lecturer. Namangan State University. E-mail: baxtiyor5577@gmail.com.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
280
Россия тарафидан Марказий Осиёни босиб олиниши ХIХ асрнинг иккинчи
ярмида содир бўлиб, у Россия империясининг жиддий
заифлашиши, 1853–
1856 йилги Қрим урушида чоризм мағлубияти ҳамда “Европа миршаби”
сифатида
ўз ролини қулаши натижасида содир бўлди. Чор ҳукумати Болқон ва яқин
Шарқдаги фаол сиёсатидан вақтинча воз
кечишга ва Марказий Осиёдаги мавқеини
мустаҳкамлашга кўпроқ этибор қаратишга мажбур бўлди. Россия империяси
ҳукмрон
доираларининг бирламчи манфаатига у билан яқин ва ўзаро манфаатли
савдо алоқаларини олиб борган Бухоро, Қўқон ва Хива хонликлари сабаб
бўлишган. Бунга уларнинг ҳудудий яқинлиги, шунингдек, ўша даврдаги Россия
империяси ва Ўрта Осиё хонликларида ҳукм сураётган иқтисодий вазият сабаб
бўлди. Россия капитализм тизимига борган сайин мустаҳкам ва дадил кириб
келаётган эди, Ўрта Осиё эса саноат маҳсулотлари учун фойдали бозор ва
истиқболли хомашё манбаи бўлган иқтисодий жиҳатдан ривожланмаган минтақа
эди. Шунинг учун унинг Ўрта Осиёдаги мавқеларини мустаҳкамлаш Россия
империясининг ҳукмрон доиралари учун жуда муҳим саналди.
Бироқ уни эгаллаб олиш йўлида чоризм кучли ва хавфли рақиб –
Британия
империясига дуч келди. ХIХ аср ўрталарида, Англия Ҳиндистонни бўйсундиришни
якунлаб, уни Осиё ва Африкадаги кенг иқтисодий ва ҳарбий
-
сиёсий экспансия
-
сининг асосига айлантирди. Инглиз агентлари Бухоро, Хива, Қўқон, Туркманистон
ва Помир худудларида фаол сиёсий фаолият олиб бордилар. Буюк Британия
ҳукмрон
доиралари ва инглиз матбуоти бу ҳаракатларни Ҳиндистонда ўз
мустамлакасига "Россия таҳдиди"га қарши кураш сифатида оқлаб келди.
Яқин Шарқда Англиянинг тижорат, ҳарбий ва сиёсий экспансияси Ўрта
Осиёда Россия империясининг фаоллашишига олиб келди. 1857–1862 йилларда
чор ҳукумати ундаги вазиятни диққат билан ўрганиб чиқди, 1863–1868 йилларда
ўз ҳукмронлигини Жанубий Қозоғистон, Шимолий Қирғизистон, Тошкент ва
Самарқанд воҳаларига ўрнатди, Ўрта Осиёнинг энг йирик давлатлари –
Бухоро
амирлиги ва Қўқон хонлигини Россия империясига вассал қарамлигини тан
олишга мажбур қилди.
Бунга қаноат қилмасдан, 1869
йилда Россиянинг ҳукмрон доиралари Каспий
денгизининг Шарқий қирғоғида ўрнашдилар ва шу билан
Туркман ерларига
кириш учун плацдарм тайёрладилар. 1873
-
йилда Хива хонлиги устидан ўз
ҳокимиятини
ўрнатдилар, сўнгра (1875–1876) Қўқон хонлигининг мустақил
-
лигини тугатиб, уни 1867
-
йилда тузилган Туркистон Генерал
-
губернаторининг
Фарғона вилоятига айлантирдилар.
1877 йилга келиб, яқин Шарқда халқаро муносабатлар, айниқса, оғирлашиб,
рус
-
турк уруши бошланганда, Ўрта Осиё ҳудудининг катта қисми аллақачон
Россия империясининг бир қисмига айланган ёки унинг таъсир доирасига
айланган эди. Навбат “ёнбағир”
ерлар: ғарбда туркман ерлари ва ўрта Осиёнинг
жануби
-
шарқидаги Помирлар учун эди. Уларнинг қўшилиши 80 йилларда
–
ХIХ асрнинг 90
йилларининг биринчи ярмида содир бўлди.
Россия империяси таркибидаги маъмурий бирлик сифатида ХIХ асрнинг
ўрталаридан бошлаб бу ҳудудлар Туркистон Генерал
-
губернатори деб аталган. Бу
атама ХХ аср бошларида ишлатилмай қолди, кейинчалик бу қонун ҳужжатларида
ўз аксини топди. 1886
-
йилда “Туркистон ўлкасини бошқариш тўғрисидаги Низом”
тасдиқлангач, яна бир расмий ном –
Туркистон ўлкаси пайдо бўлди [1]. Шу билан
бирга, параллел равишда “Туркистон”
атамаси кўпинча расмий ёзувларни бошқа
-
ришда ишлатилиб келинди.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
281
Туркистон ўлкасида бошқарувнинг асосий тамойиллари биринчи генерал
-
губернатор К.P. фон Кауфман тарафидан белгилаб берилган бўлиб, улар ҳарбий ва
фуқаролик бошқаруви бирлигини мустаҳкамлашга асосланган эди. Вилоят ҳудуди
-
даги барча бошқарув органларининг генерал
-
губернатори назорати остида бирла
-
шишига эътибор қаратилди, бу эса генерал
-
губернатор мақомини
мустаҳкамлаш
учун зарур шарт
-
шароитларни яратди
[2].
1867 йил 11 июлида Семиреченск ва Сирдарё вилоятларини бошқариш
тўғрисидаги Низом лойиҳаси кучга кирди, унда рус Туркистонининг кейинги уч
йил давомида яшаш қоидалари белгиланди. Ажратилган вақтдан сўнг Тошкентда
Туркистон ўлкасида бошқарув тўғрисидаги янги Низом лойиҳаси тайёрланди.
Янги қонун лойиҳасини ишлаб чиқувчиларнинг фикрига кўра, қабул қилин
-
майдиган институтлар ва институтларни йўқ қилишдан янги сиёсий ҳақиқатни
ҳисобга
оладиган бошқаларни яратишга ўтиш вақти келган эди. Туркистон
раҳбарлари 1867 йилги Низомнинг уч йили давомида вилоят ўз тараққиётида
узоққа кетмаганини тан олдилар. Қонунда белгиланган мақсадларга эришилди,
минтақада Россия ҳуқуқининг тарқалиши йўлидаги тўсиқлар бартараф этилди ёки
четлаб ўтилди, душман кучлар мағлубиятга учради, маъмурий модернизациянинг
таклиф этилган усуллари тугатилди. Сирдарё ва Семиреченск вилоятларида
бошқарув тўғрисидаги Низом лойиҳаси ўз олдидаги вазифани бажарди. У томони
-
дан бузилган маҳаллий муассасалар ва муассасаларни янгиларига алмаштириш
вақти келди
“... одатнинг ўз
-
ўзидан бошланишига кириш ва унда мос келадиган
нарсани қонунийлаштириш, ниҳоят, зарарли ва бизнинг давлат тизимимиз билан
қўшилмаган
ҳамма нарсани рад этиш ва алмаштириш” тизими амалга оширилди.
1867 йилги қонун сингари, 1871
йилги Низом лойиҳасида ҳам император
-
нинг бевосита хоҳишига кўра вилоят бош бошлиғини тайинлаш, туман қўшинлари
қўмондонлигини
унинг қўлига ўтказиш ва чегара ишларини бевосита олиб бориш
баён этилган эди. Аммо аввалгисидан фарқли ўлароқ, янги қонун лойиҳаси
Генерал
-
губернаторнинг унга бўйсунувчи амалдорларга нисбатан ваколатларини
кенгайтирди. Энди у махсус шароитларда амалдорларни вилоят ҳокимларига
қадар
ўз вазифаларидан озод қилиш ҳуқуқини олди ва амалдорларга қарши
бундай ишларни император эътиборига ҳавола этди. 1871 йилги лойиҳада
биринчи марта Туркистон ходимларини (шу жумладан, алоҳида вазирликларда
рўйхатга олинганларни) фақат Генерал
-
губернатор орқали мукофотлашга топши
-
риш қоидалари назарда тутилган эди.
1871 йилги Низом лойиҳасини тузувчилар биринчи марта, шубҳасиз, амалий
заруратга асосланиб, вилоят бошлиғига ишончсиз шахсларни Туркистондан
чиқариб юбориш учун мутлақ ҳуқуқни беришди. Бундан ташқари, ҳеч ким, ҳатто
Сенат ҳам ушбу масалалар бўйича шикоятларни кўриб чиқишга ҳақли эмас эди.
Генерал
-
губернатор давлат хизматида бўлмаган ҳар қандай шахсни минтақанинг
бирон
-
бир қисмида полиция назорати остида маъмурий сургун қилишнинг ягона
ҳуқуқини
олиши керак эди. Бундан ташқари, у бу ҳуқуқни нафақат ҳокимларга
,
балки тегишли вилоятлар ва округлар таркибидаги округ раҳбарларига ҳам
топшириши мумкин эди. Туркистон раҳбари биринчи марта ҳарбий ва жиноий
жиноятларда айбланган шахсларни судга бериш учун қонуний тасдиқланган
ҳуқуқни
олиши керак эди
[3].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
282
1873 йилдаги Низом лойиҳаси, аввалги қонун лойиҳалари сингари, ҳарбий
губернатор ҳузурида махсус идора ташкил қилмади, балки минтақавий ҳукумат
ҳузурида
офис яратишни таклиф қилди, бу орқали ҳарбий губернатор ўзига
ишониб топширилган минтақани бошқариши керак эди. Шуни
таъкидлаш
керакки, 1871 йилги лойиҳани тузувчилар вилоят маъмурияти ва вилоят идораси
ўртасида умуман чизиқ тортмадилар.
Маҳаллий аҳолига биринчи марта йиғинларда қатнашиш, давлат лавозим
-
ларига сайланиш, бир қишлоқ (шаҳар) жамиятидан бошқасига эркин ўтиш
,
фарзандларини умумий асосларда таълим муассасаларига юбориш ва ўзлари
давлат хизматига кириш ҳуқуқи берилди[4].
Эътибор беринг, агар 1871 йилги Низом лойиҳасига кўра, уезд бошлиғи
туман Кенгаши томонидан тақдим этилган учта нмзоддан туман устасини
танлаши керак бўлса, 1873 йилги навбатдаги лойиҳада Туркистон ҳокимияти
қишлоқ устасини танлашни бутунлай қишлоқ Мажлиси ваколатига ўтказишни
таклиф қилди.
1886 йил 12 июнда “Туркистон минтақасини бошқариш тўғрисидаги Низом”
тасдиқланди, унга мувофиқ Туркистон ҳудудида Россия империяси вилоят
маъмуриятининг умумий меъёрлари жорий етилди, Туркистон Генерал
-
губерна
-
тори ва вазирликлар вакилларининг манфаатлари соҳаларини белгилаб берди.
Натижада, бир томондан, Генерал
-
губернатор Туркистон вилоятининг бутун
ҳудудида қонун устуворлигига риоя етилишини таъминлаши ва суверенга
тўғридан
-
тўғри кириш ҳуқуқини сақлаб қолиши шарт эди. Бошқа томондан,
Генерал
-
губернатор ўртасида, уруш вазирлигининг вакили сифатида ва император
ўртасида бош штаб ва Осиё қисми шаклида оралиқ инстанциялар занжири
қурилаётган эди, бу эса Генерал
-
губернатор мақомининг сезиларли даражада
пасайишини англатади [5]
.
Туркистон Генерал
-
губернатори ҳузурида барча Қонунчилик масалалари
бўйича маслаҳат функцияларига эга бўлган Кенгаш мавжуд эди. Унинг ишининг
ўзига хос хусусияти шундаки, земство вазифалари ва ер ва солиқ келишувлари
бўйича қарор оддий кўпчилик овоз билан қабул қилинди, бу Генерал
-
губернаторни Кенгаш аъзоларининг қарорларига бевосита қарам қилиб қўйди.
Генерал
-
губернаторлик фаолиятининг жиддий муаммоси Туркистонда
Вазирлар тузилмалари ва Генерал
-
губернаторлик мақомини аниқлаш зарурати
эди. Генерал
-
губернатор ва умуман вилоят маъмуриятининг кенг ҳуқуқ ва вако
-
латлари кўплаб вазирлик ва идораларнинг норозилигига сабаб бўлди. Баҳс
-
мунозаралар марказида вилоятдаги тармоқ бошқарувининг бошида ким бўлиши
ҳақида савол туғилди: тегишли Марказий вазирликлар ёки барча филиаллар
Генерал
-
губернатор томонидан назорат қилинади.
1899-
йилги ҳудудий ва маъмурий ислоҳот натижасида Туркистон Генерал
-
губернаторлиги 5 та вилоятдан: Самарқанд, Сирдарё, Фарғона, Семиреченская ва
Каспийортидан иборат эди.
Дастлабки тўртта минтақада етакчиликни ҳарбий губернаторлар, бешинчи
-
сида эса Каспийорти вилояти раҳбари амалга оширди. Шу билан бирга,
Семиреченск вилояти ҳарбий губернатори ҳам казак қўшинларининг атаман
вазифаларини бажарган. Вилоятларнинг ҳарбий губернаторлари ва Каспийорти
вилояти бошлиғининг ҳуқуқ ва бурчлари сезиларли даражада фарқ қилар, бу эса
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
283
вилоятларнинг Туркистонга аста
-
секин кириб келиши билан
боғлиқ эди.
Каспийорти вилояти бошлиғиэенг кенг ҳуқуқларга эга эди, чунки Каспийорти
вилояти, бир томондан, Форс ва Афғонистон билан умумий чегарага эга эди, бошқа
томондан, Бухоро амирлиги ва Хива хонлиги билан чегарадош эди.
Вилоятларнинг ҳарбий губернаторлари ва Каспийорти вилояти бошлиғи
фуқаролик ва ҳарбий ҳокимиятнинг тўлиқлигига эга бўлишига қарамай, уларни ўз
ҳудудларида
тўлақонли “хўжайинлар”
деб ҳисоблаш қийин эди. Идоравий кўрсат
-
малар асосида вилоятларда фаолият кўрсатаётган турли вазирликлар вакиллари
Туркистон Генерал
-
губернаторлиги маъмурияти вакиллари билан тез
-
тез тўқнаш
келиб туришарди.
Туркистон вилоятларидаги асосий ижро ҳокимияти органлари вилоят
кенгашлари бўлиб, улар вилоят кенгашлари вазифаларини бажарган ва уларнинг
барча ваколатларига эга бўлган. Марказий Россияда фаолият юритадиган
минтақавий кенгашлар ва вилоят кенгашлари ўртасидаги фарқ шунда эдики,
аслида, уларнинг функциялари анча кенгроқ эди. Кенгашлар вилоятда давлат
мулкини бошқариш вазифаларини ҳал этиб келди, ирригация иншоотларини
назорат қилди, ҳарбий хизмат ва деҳқончилик ишлари билан боғлиқ масалалар
билан шуғулланди. Вилоят кенгашлари Туркистонда жуда кам бўлган шаҳарларни
ободонлаштиришга масъул эдилар.
Шу билан бирга, шаҳар маъмуриятининг ўзига хос хусусиятлари бор эди.
Туркистон ҳудудида 1870 йилги “Шаҳар Низоми”
фақат 1877 йилда жорий қилин
-
ган. Туркистоннинг кичик шаҳарлари “рус”
ва “маҳаллий”
қисмларга бўлиниб,
турли хил бошқарувга эга эди. 1892 йилда ўлкада “шаҳар давлати”ни жорий
этишга уринишлар бир неча йил давомида муваффақиятсиз амалга оширилди,
аммо ҳеч қачон амалга оширилмади. Шаҳар ўзини
-
ўзи бошқариш органлари
гўдаклигида эди. Фақат Тошкентда барча диний сайланадиган тузилмалар: шаҳар
Думаси ва шаҳар кенгаши тузилди.
Туркистон ўлкасидаги округ маъмуриятига
бўйсунувчиларнинг оз сонли
ходимлари билан катта масъулиятга эга бўлган округ бошлиғи раҳбарлик қилган.
Унинг вазифалари Марказий Россиядаги ўхшаш амалдорларга қараганда кенгроқ
эди. У ер солиғи бўйича раис эди, халқ судларини назорат қилди, округнинг бир
қисми бўлган шаҳарларда шаҳар маъмурияти учун жавобгар эди, уларнинг ҳажми
баъзида Россия империясининг округлари ҳажмидан сезиларли даражада ошиб
кетди.
Қишлоқларда
бошқарув тизим масаласида 1886
-
йилги Туркистон ўлкасини
бошқариш тўғрисидаги Низомда муқим аҳоли учун факултатив ўз
-
ўзини бошқа
-
риш тамойили жорий этилди. Волост маъмури, қишлоқ рахбари ва ёрдамчи
ёрдамчиси лавозимлари сайланиш орқали амалга ошириладиган бўлиб, бу маҳал
-
лий аҳоли олдида тушунарсиз ҳодисага айланди. Сайловолди ташвиқоти, сайлан
-
ган амалдорлар томонидан кўплаб пора билан бирга, “маҳаллий аҳоли”ни кескин
равишда уюштиришга киришилди. Ўрганилаётган даврда вилоят маъмурияти бир
неча бор сайловларни Россия ҳукуматига содиқ амалдорларни тўғридан
-
тўғри
тайинлаш билан алмаштиришга ҳаракат қилди, аммо бу Туркистондаги мавжуд
қонунчиликка зид эди.
1902 йилда Тошкентда Туркистон ўлкасини бошқариш тўғрисидаги янги
Низом лойиҳасини ишлаб чиқиш учун К.A.
Несторовский раислигида комиссия
тузилди. Унинг асосий вазифаси 1886 йилдаги “Туркистон ўлкасини бошқариш
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
284
тўғрисида Низом”
ва 1891 йилдаги “Акмола, Семипалатинск, Семиреченск, Урал ва
тургай вилоятларини бошқариш тўғрисида Низом”
моддаларини қиёсий таҳлил
қилиш эди.
Комиссия иши Каспийорти вилоятига тааллуқли эмас эди. Тошкент
комис
-
сияси вилоят бошқарувини ислоҳ қилиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқди, унга
кўра, “маҳаллий”ларнинг маънавий ишларини бошқариш масаласи вилоят ҳоким
-
лиги ваколатидан ташқарида қолди. Туркистон Генерал
-
губернаторининг штат
таркибини ўзгартириш тўғрисидаги таклифлар энг кўп ишлаб чиқилган қонун
даражасида бўлиб чиқди.
1906 йилги “асосий Давлат қонунлари”
эълон қилиниши арафасида
Туркистон ўлкасининг идоравий мансублигини ўзгартириш ва уни ҳарбий
бўлимдан ички ишлар вазирлигига ўтказиш масаласи кўтарилди. 1908 йилда ўз
ишини бошлаган К.A.
Несторовский бошчилигидаги Санкт
-
Петербургда махсус
идоравий бўлмаган йиғилишни ташкил етишга қарор қилинди. Унинг иштирок
-
чилари 1906 йилда еълон қилинган “асосий Давлат қонунлари”ни ҳисобга олган
ҳолда Тошкент комиссияси материалларини ишлаб чиқишлари керак эди. Махсус
йиғилиш асосий қарорларни қабул қилиш учун зарур бўлган маълумотларнинг
етишмаслигига дуч келди. Шунинг учун махсус йиғилиш иши тўхтатилди ва
К.K.
Пален (1908–1910) раислигида сенаторлик аудити ўтказилди. Унинг натижа
-
лари бўйича минтақани маъмурий қайта ташкил етиш учун зарур бўлган барча
чора
-
тадбирлар тўплами ишлаб чиқилиб, 1910 йил декабрда Вазирлар Кенгашига
тақдим этилди.
Суд тизимига келсак, ХIХ асрнинг 90
-
йиллари охиригача Туркистон ўлкасида
ислоҳотгача бўлган суд органлари тизими фаолият кўрсатган. “Сирдарё,
Самарқанд, Фарғона, Семиреченск, Акмола, Семипалатинск, Урал ва Тургай вилоят
-
ларида суд низомларини қўллаш бўйича муваққат қоидалар”
жорий этилган эди.
1898 йилдан Туркистонда Умумроссия судлари фаолият кўрсата бошлади, бу
ҳуқуқий
-
маъмурий зиддиятларга олиб келди. Шариат қонунларига асосланган
халқ судларини бирлаштириш ва маҳаллий аҳоли манфаатларини Туркистон суд
тизимига акс эттириш каби масалалар ҳал этилмай қолди; вилоят ҳокимлиги ёки
Адлия вазирлигининг суд муассасалари устидан назорат соҳасида, мансабдор
шахсларни суд лавозимларига тайинлашда устуворлиги тўғрисидаги масала
Туркистон Генерал
-
губернатори билан Адлия вазирлиги ўртасида зиддиятларга
олиб келди.
Марказий Россияда ҳам, Туркистон ўлкасида ҳам судлар фаолиятида бир
хиллик зарурати Адлия вазирлиги ва Харбий вазирлик томонидан Туркистонда
суд ислоҳоти лойиҳасини биргаликда ишлаб чиқишга асос бўлди.
ХУЛОСА
Туркистон ўлкасини бошқаришнинг Қонунчилик асослари эволюциясини
ўрганиш даври Туркистон Генерал
-
губернаторлиги ҳудудида 3 та мустақил қонун
ҳужжатларининг амал қилиш даври бўлиб, минтақани бошқаришда жиддий
муаммоларни юзага келтирди, дейиш имконини берди. Улар орасида ягона
норматив
-
ҳуқуқий базанинг йўқлиги, идоралараро зиддиятлар, вилоятдаги
Туркистон Генерал
-
губернатори ва вазирлик тузилмалари ўртасида ваколат
-
ларнинг аниқ тақсимланмаганлигини таъкидлаш зарур. Ўтказилган тадқиқотлар
чор ҳукуматининг Туркистон генерал
-
губернаторлигини бошқариш моделини
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
285
танлашдаги тебранишларини кўрсатди. Туркистон генерал
-
губернаторларининг
мунтазам ўзгариши фонида бу муаммоларнинг ҳал этилмаганлиги ХХ аср
бошларида Туркистонда империя ҳокимияти нуфузининг пасайишига, минтақани
бошқаришда инқироз ҳодисаларининг ривожланишига ёрдам берди.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Васильев
Д.В. Организация управления в Русском Туркестане по проектам
Положения об управлении 1870
-
х гг
// Науковедение. 5 (24) 2014, –
С.
2.
2.
Мирзаджанов
Б.Т. Национальные кадры: вопросы равного представления
в государственных органах
и учреждениях Туркестана
// Oriental renaissance. 1 (2),
–
С.
162
–
171.
3.
Положенiе об управлении Туркестанскаго края. Т.2, Ч.2, Санкт
-
Петербург,
1986,
–
С.
1.
4.
Пректъ всеподданнъейшаго отчета Ген.
Адъютанта К.П. фонъ
-
Кауфмана
по гражданскому управлению и устройству въ областях Туркестанскаго генералъ
-
губернаторства. С.
Петербург: Военная Типографiя. 1885.
5.
Шушкова
М.Е. Организация управления Туркестаном в начале ХХ века.
Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических
наук. Москва: 2015, –
С.
9.
