Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Prosecutor
’
s control in foreign countries
Gulnaz BERDIMURATOVA
1
, Mirobod URAZBOEV
2
Karakalpak State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 February 2022
Accepted 20 March 2022
Available online
15 April 2022
The article discusses the organization and activities of
prosecutorial supervision in foreign countries. Two approaches
to the classification of modern prosecutorial activity have been
established: functional and institutional. The first assumes a
typology depending on the dominant function, the second is
based on a formal definition of the position of the prosecutor
’
s
office in the system of public authorities that has developed in a
particular country. Taking into account the proposed
classification, models and types of organizations and the
structure of the prosecutor
’
s office were identified and
considered.
Regularities are characterized and the countries where the
prosecutor
’
s offices are similar in organization and content of
activities are distinguished; not related to any branch of
government and endowed with superior functions compared to
our prosecutor
’
s office; countries in which the constitutions
practically do not fix the legal status of the prosecutor
’
s offices,
since in them the prosecutor
’
s office is not considered as an
autonomous system, but as part of the judicial or executive
power. Particular attention is paid to the prosecutor
’
s offices of
the CIS countries, as well as their coordinating bodies.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss3/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
prosecutorial control,
the prosecutor,
control over the
implementation of laws,
the supremacy of rights and
freedoms,
the prosecutor
’
s office in
foreign countries.
Хорижий Мамлакатларда Прокурор Назорати
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
прокурор назорати,
прокурор,
қонунлар
ижроси устидан
назорат,
Мақолада хорижий давлатларда прокурор назоратини
ташкил этиш ва фаолияти ҳақида сўз боради. Замонавий
прокуратура фаолиятини таснифлашда иккита ёндашув
маълум бўлди: функционал ва институционал. Биринчиси,
1
(PhD) Karakalpak State University. E-mail: berdimuratovagulnaz91@g.mail.com.
2
2
nd
course Master, Karakalpak State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
354
ҳуқуқ
ва эркинликларнинг
устунлиги,
хорижий мамлакатларда
прокуратура органлари.
устунлик қиладиган функцияга қараб типологияни ўз
ичига олади, иккинчиси маълум бир мамлакатда ривож
-
ланган давлат ҳокимияти органлари тизимида прокура
-
туранинг ўрнини расмий белгилашга асосланади. Таклиф
етилаётган таснифни ҳисобга олган ҳолда, ташкилот
-
ларнинг моделлари ва турлари ва прокуратура фаолияти
-
нинг тузилиши аниқланиб қўриб чиқилган.
Қонунлар
тавсифланади ҳамда прокуратура органлари
фаолиятини ташкил
этиш ва мазмуни жиҳатидан ўхшаш
бўлган давлатлар аниқланган; ҳокимиятнинг бирорта
тармоғига мансуб бўлмаган ва прокуратурамизга нисбатан
юқори функцияларга эга бўлган ҳалқаро прокуратура
-
ларнинг ваколатлари ажратилган; Конституцияларида
прокуратуранинг ҳуқуқий
мақоми амалда белгиланмаган
мамлакатлар, чунки уларда прокуратура автоном тизим
сифатида эмас, балки суд ёки ижро ҳокимиятининг бир
қисми сифатида қаралади. МДҲ таркибига кирувчи
мамлакатлар прокурорларига, шунингдек, их мувофиқлаш
-
тирувчи органларга
алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Прокурорский контроль в зарубежных государствах
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
прокурорский контроль,
прокурор,
контроль над исполнение
законов,
верховенство прави и
свобод,
органы прокуратуры в
зарубежных государств.
В статье рассматривается организация и деятельность
прокурорского надзора в зарубежных странах. Установлено
два подхода к классификации современной прокурорской
деятельности: функциональный и институциональный.
Первый предполагает типологию в зависимости от
доминирующей функции, второй основан на формальном
определении положения органов прокуратуры в системе
органов государственной власти, сложившейся в той или
иной стране. С учетом предложенной классификации были
выявлены и рассмотрены модели и виды организаций и
структура органов прокуратуры.
Охарактеризованы закономерности и выделются
страны, где прокуратуры сходны по организации,
содержанию деятельности; не относящиеся ни к одной
ветви власти и наделенные превосходящими функциями
по сравнению с нашей прокуратурой; страны, в которых
конституции практически не закрепляют правовой статус
прокуратур, так как в них прокуратура рассматривается не
как автономная система, а как часть судебной или
исполнительной власти. Особое внимание уделяется
прокуратурам стран, входящих в состав СНГ, а также их
координирующим органам.
Мамлакатимиз ҳудудида амал қилинадиган қонунларнинг аниқ ва бир хилда
бажарилиши устидан прокурор назоратини тартибга солувчи асосий қонун
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
355
ҳужжатлари Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва “Прокуратура тўғри
-
сида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунидир. Конституциянинг 24
-
боби қонун
-
ларнинг аниқ ва бир хилда бажарилиши устидан назоратни амалга оширишда
прокуратуранинг ўрни ва фаолиятининг ҳуқуқий регламентациясига бағишлан
-
ган. Бу эса давлат органлари тизимида
прокуратура алоҳида ўринни эгаллашидан
далолат беради. Жиноятчиликка қарши курашни амалга оширадиган ҳуқуқни
муҳофаза қилувчи органларнинг фаолиятини мувофиқлаштириш билан бирга
прокуратура улар томонидан қонунларнинг ижро этилиши устидан назоратни ҳам
амалга оширади. Шунинг учун прокуратура органлари зиммасида давлатдаги
ҳуқуқ
-
тартиботнинг қонунийлиги ҳолатига алоҳида жавобгарлик масъулияти
ётади. “Прокуратура тўғрисида”ги биринчи Қонун Конституция қабул қилинган
кундан бир кун кейин, яъни 1992 йил 9 декабрда қабул қилиниши бежиз эмас эди.
Чунки бундай муҳим қонунсиз Конституциявий кафолатларнинг таъминланиши
ва амалдаги қонунларга риоя қилинишига эришиб
бўлмасди. Юқорида қайд
қилинганидек, бу қонун замон, давр талаблари асосида такомиллаштирилиб,
2001 йил 29 августда “Прокуратура тўғрисида”ги Қонуннинг янги таҳрири қабул
қилинди
.
Хорижий давлатлардаги прокуратура органлари мақомига доир консти
-
туциявий нормалар ва норматив
-
ҳуқуқий актларни таҳлил қилиш ушбу масалани
ҳал қилиш бўйича бир неча вариантлар борлигини кўрсатади.
Бугунги кунда давлат органлари тизимида прокуратуранинг эгаллаган
ҳуқуқий
мақоми бўйича давлатларни тўртта гуруҳга бўлиш мумкин.
Биринчи гуруҳ мамлакатларида прокуратура органлари ижро этувчи
ҳокимият тармоғига мансуб (АҚШ, Дания, Қирғизистон, Мексика, Норвегия,
Словения, Филиппин, Швеция, Эстония).
Айрим мамлакатларда қонун чиқарувчи прокуратурани суд ҳокимияти
таркибига киритган (Озарбайжон, Андорра, Болгария, Грузия, Испания, Латвия,
Молдова).
Франция, Германия, Бельгия, Миср, Италия, Нидерландия, Руминияда
прокуратура ташкилий жиҳатдан адлия вазирлигига бўйсуниб, прокурорлар,
асосан, судлар қошида фаолият кўрсатади ва аксарият ҳолларда судьялар корпуси
таркибига киритилади. Шу боис бу давлатларда прокуратура ижроия ва суд
ҳокимияти ўртасида оралиқ мавқега эга.
Тўртинчи гуруҳ мамлакатларида прокуратура ҳокимият тақсимланиш
тизимида мустақил ўринга эга бўлиб, ҳокимиятнинг ҳеч бир тармоғига мансуб
бўлмайди (МДҲнинг кўпчилик
давлатлари, Албания, Венгрия, Македония, Сербия,
Словакия, Хорватия, Бразилия, Аргентина, Индонезия).
Хорижий мамлакатларда прокуратура органларининг асосий функциялари
бўйича фикр билдиришдан олдин “прокурор назорати”, “прокуратура органлари
-
нинг функциялари” атамаларининг мазмуни бўйича ўз фикримизни билдириб
ўтишни лозим деб топдик.
Прокурор назорати деганда давлат номидан махсус ваколатга эга бўлган
мансабдор шахслар
-
прокурорлар томонидан қонун бузилиш ҳолларини ўз вақтида
аниқлаш ва бартараф қилиш, айбдор шахсларни қонун билан белгиланган
тартибда жавобгарликка тортиш билан қонунларнинг аниқ ва бир хилда бажари
-
лишини таъминлашга қаратилган фаолият тушунилиши лозим
[1].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
356
Прокурор назорати
-
махсус ваколатли мансабдор шахслар
-
прокурорлар
томонидан қонунларнинг аниқ ва бир хилда ижро этилиши ва қўлланилишини
таъминлаш мақсадида қонунбузарликлар, уларнинг сабаблари ва бунга имкон
берган шароитларни ўз вақтида аниқлаш ва бартараф этиш, бузилган қонуний
-
ликни тиклаш, айбдор шахсларни қонунда белгиланган жавобгарликка тортиш
бўйича давлат номидан амалга ошириладиган ҳокимият фаолиятидир [2].
“Функция” атамаси лотинча “funktio”cўзидан келиб чиққан бўлиб, фаолият
доираси, тайинлаш, фаолият мазмунини англатади.
Ҳуқуқ
назариясида “функция” атамаси орқали, одатда, фаолият йўналиш
-
лари тушунилади [3].
Айрим олимлар фикрича, “прокуратура органларининг фаолиятида фаолият
йўналишлари ва функция алоҳида мустақил тушунчалардир” [4].
Бизнинг фикримизча эса, прокуратура органларининг функциялари деганда
тегишли субъектлар(прокурорлар, прокуратура органларининг бошқа профес
-
сионал ходимлари) томонидан прокуратура органларига қонун билан юклатилган
вазифаларни бажариш учун амалга ошириладиган фаолият йўналишлари мажмуи
тушунилади.
Хорижий мамлакатларда прокуратура органларининг асосий функциялари
кўпгина ҳолларда ушбу давлатлар мансуб бўлган ҳуқуқий тизимга боғлиқ бўлади.
Мисол учун, роман
-
герман ҳуқуқий тизимига мансуб давлатларда қонуний
-
лик таъминланиши бўйича назоратни амалга ошириш прокуратура органлари
-
нинг асосий функцияси бўлиб, қолган барча функциялар уни тўлдириш ва
ривожлантиришга қаратилган [5].
Албатта, битта ҳуқуқий тизимга мансуб бўлган давлатлардаги прокуратура
органлари функциялари ўртасида ҳам жиддий фарқлар бўлиши мумкин. Лекин
ушбу давлатларда прокуратура органлари функциялари тарихий шакллани
-
шининг бирлиги, ушбу функцияларни амалга оширишда қўлланиладиган ҳуқуқий
воситаларнинг умумийлиги битта ҳуқуқий тизимга мансуб бўлган давлатлардаги
прокуратура органлари функциялари бўйича умумий хулосага келиш имконини
беради.
Континентал (роман
-
герман) ҳуқуқ тизимига кирувчи давлатлардаги
прокуратура органларининг функциялари турличадир.
Франция, Германия, Бельгия, Италия, Нидерландия, Руминияда прокуратура
органларининг асосий функциялари жиноят
-
судлов ишларини юритиш соҳасига
тааллуқли бўлиб, шу боисдан бу давлатларда прокурорлар, асосан, судлар қошида
фаолият кўрсатади.
Бу давлатларда жиноят судлов ишларини юритиш бўйича прокурорларнинг
функциясига қуйидагилар киради:
1.
Жиноят ишларини қўзғатиш.
2.
Жиноят ишларини тергов қилиш, терговни назорат қилиш, терговга
умумий раҳбарлик қилиш.
3.
Судларда айбловни қувватлаш.
Прокурорларнинг жиноят ишларини қўзғатишга доир ваколати кўпчилик
ривожланган мамлакатларда мутлақ харакатерга эга. Жумладан, ГФР ЖПКга
мувофиқ жиноят ишларини қўзғатиш ваколати прокурорларнинг мутлақ ҳуқуқи
ҳисобланади.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
357
Францияда ҳам фақатгина прокурор қонунбузарга нисбатан жиноий
даъвони давлат номидан ёки ўзининг ташаббуси билан ёхуд келиб тушган ариза,
баённома, хабар ҳамда жабрланувчининг шикоятига биноан қўзғатишга ҳақлидир.
Италияда прокурорнинг бу ваколати ҳатто Конституцияда белгилаб
қўйилган
[6].
Россия Федерацияси, Албания, Венгрия, Македония, Сербия, Словакия,
Хорватия ва МДҲнинг деярли барча давлатларида прокуратура органлари қону
-
нийлик ва ҳуқуқ
-
тартиботни таъминлаш бўйича жиноят процесси ва бошқа
соҳаларда функцияларининг кенглиги билан ажралиб турадилар.
Бу давлатларда прокуратура органларининг қонунийлик ва ҳуқуқ
-
тартиботни таъминлаш функциясига қуйидагилар киради:
–
қонунлар ижросини назорат қилиш;
–
идоравий норматив
-
ҳуқуқий актларнинг Конституция ва қонунларга
мослигини таъминлаш;
–
ҳуқуқни
муҳофаза қилувчи органларнинг жиноятчиликка қарши кураш
борасидаги фаолиятини мувофиқлаштириш.
Бу давлатларнинг кўпчилигида прокурорлар юқоридаги функцияларни
амалга ошириш чоғида процессуал жиҳатдан мустақилдирлар.
Англо
-
саксон ҳуқуқ тизимига кирувчи давлатларда ҳам прокуратура орган
-
ларининг функциялари турличадир. Ушбу функцияларнинг асосийлари сифатида
қуйидагиларни
ажратиб кўрсатиш мумкин:
1.
Жиноят ишларини қўзғатиш, тергов қилиш ва судда айбловни қувватлаш;.
2.
Ҳукуматнинг
юридик масалалар бўйича вакили ролини бажариш.
Аммо ҳар бир давлатнинг тарихий
-
ҳуқуқий ривожланишининг ўзига хос
хусусиятларига боғлиқ ҳолда прокуратура органларининг функциялари бир
-
биридан деярли тубдан фарқ қилади.
Мисол учун, АҚШда атторнейлар тергов, суриштирув, судда айбовни қувват
-
лаш, ижроия ҳокимият манфаатларини судларда ифодалаш бўйича кенг ваколат
-
ларга эга бўлса, Буюк Британияда атторнейлар фаолияти судларда айбловни
қувватлаш
ва ҳукумат манфаатларини судларда ҳимоя қилиш билан чекланган.
Лотин Америкаси ва Скандинавия давлатларида прокуратура органлари
-
нинг функциялари роман
-
герман ҳуқуқ тизимига кирувчи давлатларникига
ўхшаш.
Бу давлатларда прокуратура органларининг асосий функцияларига қону
-
нийлик ва ҳуқуқ
-
тартиботни таъминлаш ҳамда жиноят
-
судлов ишларини
юритишда иштирок этиш киради.
Айрим Скандинавия давлатларида (Норвегия, Финляндия)да прокуратура
органлари маъмурий судларга тегишли бўлган функцияларни ҳам бажарадилар [7].
Хорижий мамлакатларда прокуратура органлари фаолиятида эришилган
ижобий натижаларни жорий қилишнинг ўзига хос хусусиятлари бўйича фикр
билдиришдан олдин шуни айтиш лозимки, прокуратура органлари фаолиятини
ташкил этиш соҳасида ҳеч қандай ягона андозалар бўлиши мумкин эмас.
Жаҳондаги прокуратура органлари фаолиятини таҳлил қилиш прокуратура
фаолияти ва уни ташкил этиш борасида турли хил моделлар мавжудлигини
кўрсатади [8].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
358
Замонавий прокуратура фаолияти типологиясига иккита ёндашув энг кенг
тарқалган: функционал ва институционал. Биринчиси, устунлик қиладиган
функцияга қараб
типологияни ўз ичига олади, иккинчиси маълум бир мамлакатда
ривожланган давлат ҳокимияти органлари тизимида прокуратуранинг ўрнини
расмий белгилашга асосланади.
Функционал ёндашув тарафдорлари прокуратура тузилмаси ва фаолияти
-
нинг иккита асосий турини ажратиб кўрсатишади: прокуратура жиноий таъқиб
органи (“прокурор –
айбловчи”) ва прокуратура қонун устуворлигини назорат
қилувчи
орган сифатида (“прокуратура”) прокурор –
қонун устуворлиги посбони”
).
Ҳозирда
прокуратура оргонларига қўшимча функцияларни амалга ошириш
юкланиши мумкин, шунинг учун кўплаб функцияларнинг мавжудлиги билан
тавсифланган аралаш турдаги прокуратура фаолиятининг мавжудлиги тўғрисида
фикр мавжуд.
Прокуратуранинг биринчи тури тарихан прокуратура фаолиятининг суд
тузилишидан келиб чиқади
(
“суд магистратураси”). Бунда прокуратуранинг асосий
фаолияти, асосан, жиноят ишлари бўйича одил судлов манфаатларини таъминлаш
билан боғлиқ бўлиб, прокуратуранинг ўзи эса, қоида тариқасида, жиноий таъқиб
этувчи ва давлат прокуратурасини таъминловчи органлардир.
Бу ерда прокурор фақат айблов мақсадини кўзлайди
-
жиноят содир этган
шахсни омма олдида фош этиш ва унга тегишли жазо тайинланишига эришиш. Шу
муносабат билан, кўпинча, прокуратуранинг ягона вазифаси давлат айбловини
таъминлаш ёки, умуман олганда, жиноий таъқиб қилишни амалга оширишдир.
Таъкидлаш жоизки, замонавий шароитда прокурор, суд ва ҳимоячи ўртасидаги
муносабатлар рақобат асосида қурилади [9].
Иккинчи турдаги “Прокуратура қонунийлик устидан назорат қилувчи орган
сифатида”
тарихан прокуратура фаолиятининг суд
-
маъмурий ва фискал
-
назорат
тузилмасидан келиб чиқади. Aсосий мақсад –
қонун устуворлигига риоя этили
-
шини назорат қилиш (кузатиш), бу назорат қилинадиган муҳитнинг қонуний
ҳолатига
эришиш учун юқори юридик кучга эга бўлган ҳужжатлар
-
қонунларда
мустаҳкамланган талабларнинг бажарилишини англатади.
Суд процесси жараёнида прокурор процесснинг бошқа иштирокчиларига
нисбатан расмий ёки ҳақиқий процессуал устунликка эга, шунингдек, судга
нисбатан очиқ ёки яширин назорат ваколатларига ҳам эга.
Прокуратура органлари тузилишининг худди шундай модели Россия, Хитой
ва баъзи Лотин Aмерикаси мамлакатлари учун хосдир.
Хорижий мамлакатларда прокуратура органлари фаолиятида эришилган
ижобий натижаларни жорий қилиш мамлакатимиз прокуратура органлари
тизимида қонунийлик ва ҳуқуқ тартиботни мустаҳкамлашга қаратилган фаолият
самарадорлигини ошириши лозим. Чунки прокуратуранинг обрў
-
эътибори,
ижтимоий аҳамияти, аввало, унинг қонунийликни мустаҳкамлаш ва ҳуқуқ
-
тартиботни барқарорлаштиришга қўшган ҳиссаси билан белгиланади.
Юқоридагилардан келиб чиққан ҳолда айтиш мумкинки, бирон
-
бир
давлатда прокуратура органлари фаолиятида эришилган ижобий натижаларни
мамлакатимиз прокуратура органлари тизимига жорий қилишда ушбу давлатнинг
ижтимоий
-
сиёсий тузуми, иқтисодий ривожланиш даражаси, маъмурий
-
ҳудудий
тузилиши, миллий анъана ва ҳуқуқий маданият даражасини ҳисобга олиш ва ўзаро
қиёслаш
мақсадга мувофиқ бўлар эди.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
359
Хорижий давлатлар прокуратура органлари фаолияти бўйича илмий
тадқиқот олиб борган олимлар фикрича ҳам ҳар бир давлатдаги прокуратура
органларининг шаклланиши ва фаолият кўрсатиши ушбу халқнинг тарихий ва
ҳуқуқий
анъаналари, ижтимоий ва сиёсий тузумнинг ўзига хос хусусиятлари билан
боғлиқ [10].
Шу муносабат билан прокуратура кўпроқ даражада адлия органларининг
фақат ташқи белгиларига эга бўлган мустақил назорат органлари тизимидир.
Унинг фаолиятининг асосий мақсади қонунларнинг бир хилда ва тўғри қўллани
-
лиши устидан прокурор назоратини амалга ошириш орқали бутун марказий
ҳокимият
манфаатларини таъминлашдан иборат, бошқа барча функциялар ҳосила
ва ёрдамчидир.
Хорижий мамлакатларда прокуратура органлари фаолиятида эришилган
ижобий натижаларни жорий қилиш мамлакатимиз прокуратура органлари
тизимида қонунийлик ва ҳуқуқ тартиботни мустаҳкамлашга қаратилган фаолият
самарадорлигини ошириши лозим. Чунки прокуратуранинг обрў
-
эътибори, ижти
-
моий аҳамияти, аввало, унинг, қонунийликни мустаҳкамлаш ва ҳуқуқ
-
тартиботни
барқарорлаштиришга қўшган ҳиссаси билан белгиланади.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Рустамбоев
М.Ҳ. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ва
прокуратура. Т.: 2005.
ТДЮИ. –
Б.
8.
2.
Качалов
В.И., Качалова
О.В.
Правоохранительние и судебные органы:
Учебник. М.:
Издательско торговая корпорация «Дашков и К'». 2016. –
С.
108.
3.
Прокурорский надзор.Учебник /
Под. ред. О.А.
Галустьяна. М.:
ЮНИТИ
–
ДАНА.
2016.
–
С.
104.
4.
Ястребов
В.Б.
Прокурорский надзор.
Учебник. М.:
Городециздат,
2017.
–
С.
96.
5.
Шалумов
М.
Надзор за законностью и уголовное преследование
самостоятельные функции прокурора //
Законность. 1999. №8. С.4
6.
Олимов
Б.
Хорижда санкция ва тергов // Қонун ҳимоясида. 2005. –
№6. –
Б.
22.
7.
Додонов В.Н.Прокуратуры стран мира.Справочник.
//
Под общей научной
редакцией. проф. С.П. Щербы. Юрлитинформ.: М. 2016. –
С.
144, 226.
8.
Gulomov, Akmaljon Sh, Nodir S. Muxiddinov, and Ulfat I. Shonazarov.
“
Concepts
And Procedures of Private Property Under the Legislation of The Republic of Uzbekistan."
Journal of Positive School Psychology 6.3 (2022): 1587
–
1594.
9.
Шоназаров
Улфат
.
“Ер
участкасини
давлат
ва
жамоат
эҳтиёжлари
учун
олиб
қўйишнинг
фуқаролик
-
ҳуқуқий
талқини”
.
Общество и инновации 2.2
/ S
(2021): 146
–
152.
10.
Власихин
В.А. Государственная аттонейская служба в США (критический
анализ организации, функций и деятельности). Автореферат дисс…
канд.
юрид.
наук. М.,
1979.,
Щукин
М.Д.
Прокурор в уголовном процессе Германии. Автореф.
дисс. на соискание ученой степени кандидата юридических наук. М.,
2004.
