Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Some of the problems that arise in the application of
punishment-stealing situations and their elimination
Vokhid SUNNATOV
1
Tashkent State University of Law
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 March 2022
Accepted 20 April 2022
Available online
15 May 2022
In this article we will talk about the possible and emerging
problems associated with the application of aggravating
circumstances, first of all, we will address these problems by
developing our proposals to ensure that the principles of the
Criminal Code and the Criminal Procedure Code work on the
basis of specific criteria in the appointment of punishment for
the crime committed here., Speaking about the possible and
emerging problems associated with the application of
aggravating circumstances, we should first develop our
proposals to ensure that the criteria for justice and the
principles of the Criminal Code and the Criminal Procedure
Code work on the basis of specific criteria in the appointment of
punishment for the crime committed here.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss4/S-pp5
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
use of aggravating
circumstances,
social danger,
violation of the status of a
young child or a person
whose permission is clearly
evident,
to a person in a state of
weakness,
severe consequences,
low intentions,
individualization of
punishment.
Jazoni o
g‘
irlashtiruvchi holatlarni q
o‘
llashda yuzaga
keladigan ayrim muammolar va ularni bartaraf etish
masalalari
ANNOTATSIYA
Калит сўзлар:
o
g‘
irlashtiruvchi holatlarni
q
o‘
llash,
ijtimoiy xavfliligi,
yosh bola yoki ruhiy holati
buzilganligi,
aybdorga ayon b
o‘
lgan
Ushbu maqolada o
g‘
irlashtiruvchi holatlarni q
o‘
llash bilan
bo
g‘
liq vujudga kelishi mumkin b
o‘
lgan hamda vujudga
kelayotgan muammolar haqida s
o‘
z yuritar ekanmiz, biz,
birinchi navbatda, bu yerda sodir etilgan jinoyat uchun jazo
tayinlashda adolat mezonlari hamda Jinoyat kodeksi hamda
Jinoyat-protsessual kodeksi prinsiplarining aniq mezonlar
1
Doctor of Philosophy in Law (PhD), Tashkent State University of Law Acting Assistant Professor of the Department
of Criminal Law, Criminology and Anti-Corruption. E-mail: sunnatovv@mail.ru.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
6
shaxslar,
ojiz ahvoldagi shaxsga,
o
g‘
ir oqibatlar,
past niyatlar,
jazoni individuallashtirish.
asosida ishlashini ta’minlash yuzasidan o‘
z takliflarimizni ishlab
chiqish orqali ushbu muammolarni bartaraf etish yuzasidan
o‘
z
takliflarimizni ishlab chiqishimiz lozim.
Некоторые проблемы, возникающие при применении
наказания за хищение и вопросы их устранения
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Применение отягчающих
обстоятельств,
общественно опасных
деяний,
лиц,
в совершении которых
виновен малолетний
ребенок или психическое
расстройство, к лицу,
находящемуся в
беспомощном состоянии,
тяжелые последствия,
низкие намерения,
индивидуализация
.
Говоря о возможных и возникающих проблемах,
связанных с применением отягчающих обстоятельств, в
данной статье мы в первую очередь обращаем внимание на
необходимость устранения этих проблем путем разработки
собственных
предложений
по
обеспечению
функционирования на основе четких критериев критериев
справедливости и принципов уголовного кодекса и
Уголовно
-
процессуального
кодекса
при
назначении
наказания за совершенное здесь преступление., Говоря о
возможных и возникающих проблемах, связанных с
применением отягчающих обстоятельств, мы должны, в
первую очередь, выработать здесь свои предложения по
обеспечению функционирования на основе четких
критериев критериев справедливости и принципов
уголовного кодекса и Уголовно
-
процессуального кодекса
при назначении наказания за совершенное преступление.
Bugungi kunda bir xil jinoyat uchun bir xil jazo chorasini q
o‘
llash bu jazoni
individuallashtirish jarayonining ishlashini istisno qiladi. Shu sababdan ham jinoyat
huquqida jazoni yengillashtiruvchi hamda o
g‘
irlashtiruvchi holatlar tushunchalari
kiritildi.
O‘
zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida jinoyat qonunining qonuniylik,
fuqarolarning qonun oldida tengligi, demokratizm, insonparvarlik. odillik, ayb uchun
javobgarlik prinsiplari qonunan mustahkamlab q
o‘
yildi. O
g‘
irlashtiruvchi holatlarni
q
o‘
llash bilan bo
g‘
liq vujudga kelishi mumkin b
o‘
lgan hamda vujudga kelayotgan
muammolar haqida s
o‘
z yuritar ekanmiz, biz, birinchi navbatda, bu yerda sodir etilgan
jinoyat uchun jazo tayinlashda adolat mezonlari hamda Jinoyat kodeksi hamda Jinoyat-
protsessual kodeksi prinsiplarining aniq mezonlar asosida ishlashini ta
’
minlash
yuzasidan
o‘
z takliflarimizni ishlab chiqish orqali ushbu muammolarni bartaraf etishimiz
lozim.
Birinchidan,
homiladorligi aybdorga ayon b
o‘
lgan ayolga nisbatan jinoyat
sodir qilish.
Ushbu holatda hech bir muammo b
o‘
lishi mumkin emas. Chunki onaga
qilingan har qanday jinoyat natijasi homilaga salbiy ta
’
sir qilishi mumkin. T
o‘g‘
ri, ba
’
zan
sodir etilgan jinoyatlar onaga unchalik ta
’
sir qilmasligi mumkin, masalan, firibgarlik yoki
o‘g‘
rilik jinoyati sdoir etilganda tan jarohatlari yetkazilmaydi. Lekin uning ijtimoiy
xavfliligi shundaki, homilaga ayolning ruhiy
o‘
zgarishlari ham salbiy ta
’
sir qiladi. Shu
sababdan ham har qanday holatda o
g‘
irlashtiruvchi holat sifatida qaralmo
g‘
i lozim.
Yosh bola, qariya yoki ojiz ahvoldagi shaxsga nisbatan
jinoyat sodir qilish
holatida yosh bolaga nisbatan qilinadigan jinoyatga ushbu holatni inobatga olish bilan
bo
g‘
liq muammo uchramaydi. Chunki bu holat aniq k
o‘
rinib turgan b
o‘
ladi hamda yosh
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
7
bola deb kimlar e
’
tirof etilishi ham qonunda belgilab q
o‘
yilgan. Albatta, shaxs bolaning
tashqi k
o‘
rinishi tufayli yanglishgan hollar bundan mustasno. Lekin qariya yoki ojiz
ahvoldagi shaxslarni inobatga olishda biroz tushunmovchiliklar uchrab turishi mumkin,
masalan, yoshi 58 da va u erkak kishi, hamda 60 yoshli sobiq sport murabbiyiga nisbatan
jinoyat sodir etmoqda, Jinoyat kodeksida voyaga yetmaganning yoki homilador ayolning
jinoyat sodir etishi yengillashtiruvchi holat sifatida inobatga olinadi, lekin qariyaning
jinoyat sodir etishi yengillashtiruvchi holat emas, jazo tayinlashda ham faqat 60 yoshdan
o‘
tgan erkaklarga ma
’
lum bir yengilliklar berilgan. Agar yuqoridagi holatni o
g‘
irlash-
tiruvchi holat deb oladigan b
o‘
lsak, jinoyat huquqining insonparvarlik hamda odillik
prinsiplariga, albatta, zid b
o‘
lmaydi, lekin biroz t
o‘
gri kelmasligi mumkin.
Shulardan kelib chiqqan holda qarilikni faqat yosh mezoni asosida emas, balki
shaxsning jismoniy holatlarini ham inobatga olgan holda belgilanishi t
o‘g‘
ri b
o‘
ladi, deb
hisoblaymiz.
Keyingi holat
yosh bola yoki ruhiy holati buzilganligi aybdorga ayon b
o‘
lgan
shaxslardan foydalangan holda
jinoyat sodir etish. Bunda qonun chiqaruvchi bir
jihatini inobatga olmagan, ya
’ni “
ruhiy holati buzilganligi”
darajasi inobatga olinmagan,
ya
’
ni shaxsning ruhiy holati buzilgan b
o‘
lishi mumkin, lekin uning darajasi yuqori
b
o‘
lmasligi ham mumkin, ya
’
ni u
o‘
z harakatlarining mohiyatini anglab yetayotgan
b
o‘
lishi ham mumkin, misol uchun, oddiy stress holati haqida gapiradigan b
o‘
lsak, ushbu
holat ham ruhiy kasalliklardan biri hisoblanadi, lekin uning darajasi yengil. Ya
’
ni shaxs
stress holatida ham
o‘
z harakatlarining mohiyatini tushunib yetadi. Shu sababdan ham
ushbu holatni o
g‘
irlashtiruvchi holat deb olish uchun faqat aqli noraso shaxslardan
foydalangan holda sodir etilganda vujudga kelishi kerak, bundan tashqari, alkogolli
ichimlikdan yoki psixotrop moddalar ta
’
sirida kuchli darajada mast shaxsga nisbatan
jinoyat sodir qilinganda ojiz ahvoldagi shaxsga nisbatan jinoyat sodir qilish deb
baholanadi. Lekin nima sababdan, kuchli darajada mast shaxsdan foydalangan holatda
jinoyat sodir qilish o
g‘
irlashtiruvchi holat sifatida inobatga olinmaydi? Yosh boladan yoki
ruhiy holati buzilgan shaxsdan foydalangan holda jinoyat sodir etishning ijtimoiy
xavfliligi sifatida yuqoridagi shaxslar, qilmishning ijtimoiy xavfliligini tushunib yetmasligi
hamda
o‘
z harakatlarining mohiyatini anglab yetmasligida deb ifodalanadi. Axir, kuchli
darajada mast shaxs ham
o‘
z harakatlarining mohiyatini tushunib yetmaydi-ku, shularni
inobatga olgan holda JKning 56-moddasi 1-
qismi “j” bandini: “
yosh bola yoki ruhiy
holati o
g‘
ir darajada buzilganligi aybdorga ayon bolgan yoki kuchli darajada mast
shaxsdan foydalangan holda”
deb
o‘
zgartirishni taklif etamiz.
JKning 56-moddasi 1-
qismi “z” bandi, ya’
ni
jinoyat natijasida boshqacha o
g‘
ir
oqibatlarning kelib chiqqanligi
–
ushbu holat ham tushunmovchiliklarni yuzaga
keltiradi. Amaldagi Jinoyat kodeksida o
g‘
ir oqibatlar tushunchasi ochiq qolgandi, lekin
muhokamaga q
o‘
yilgan Jinoyat kodeksining 3-moddasiga k
o‘
ra:
O
g‘
ir oqibatlar
–
ushbu kodeksda jinoyatni malakalovchi belgisi sifatida
k
o‘
rsatilmagan quyidagi oqibatlarni nazarda tutadi: shaxsning
o‘
limi, ikki yoki undan
ortiq shaxsning
o‘
limi, jabrlanuvchining yoki uning yaqin qarindoshining
o‘
zini
o‘
zi
o‘
ldirishi, so
g‘
liqqa o
g‘
ir ziyon yetkazilishi, ommaviy zaharlanish, kasallanish yoki
yuqumli kasalliklarning tarqalishi, istalmagan homiladorlik, texnogen yoki ekologik
falokat, favqulotda ekologik hodisa, k
o‘
p yoki juda k
o‘
p miqdordagi zarar, davlatning
xavfsizligiga xavfning vujudga kelishi, avariya yoki halokat, harbiy qism jangovar
tayyorgarligining pasayishi, jangovar texnikalarning ishdan chiqishi, jangovar
vazifalarning bajarilmasdan qolishi yoki yetkazilgan zararning o
g‘
irligidan dalolat
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
8
beruvchi boshqa oqibatlar ekanligi nazarda tutilgan. Bu yaxshi, albatta, lekin o
g‘
ir
oqibatlar tushunchasi judayam keng hisoblanadi hamda har bir jinoyat uchun har xildir,
shularni inobatga olgan holda qonun chiqaruvchi o
g‘
ir oqibatlar nazarda tutilgan har bir
jinoyat uchun o
g‘
ir oqibatlarning taxminiy versiyalarini modda dispozitsiyasining
o‘
zida
bersa, maqsadga muvofiq bo
‘
lar edi.
Misol uchun, nomusga tegish jinoyatida qizning qizlik pardasi buzilishini ham o
g‘
ir
oqibat sifatida olishimiz lozimligi t
o‘g‘
risida yuqorida fikr bergan edik, lekin bu holatga
qonun chiqaruvchi o
g‘
ir oqibat deb qaramayapti. O
g‘
ir oqibatlarning modda dispozit-
siyaning
o‘
zida berilishi sudlar uchun ham ancha qulaylik tu
g‘
dirishi bilan bir qatorda,
shaxsga nisbatan asossiz ravishda boshqa holatlarni o
g‘
ir oqibat sifatida baholamaslik
imkoni yaratadi.
JKning 56-moddasi 1-
qismi “k” bandi, ya’
ni
g‘
arazli yoki boshqacha past
niyatlarda
jinoyat sodir etish holati. Shuni alohida ta
’
kidlab
o‘
tishim joizki, Jinoyat
kodeksining loyihadagi variantida amaldagi kodeksdagi k
o‘
plab holatlarga oydinlik
kiritib ketilgan, o
g‘
ir oqibatlar singari ushbu kodeksda
“past niyat”
tushunchasiga
alohida t
o‘
xtalib
o‘
tilgan, unga k
o‘
ra:
“
past niyatlar
–
jinoyat sodir etishga undagan nomoddiy k
o‘
rinishdagi shaxsiy
(hasad, xudbinlik,
o‘ch olish, mansabparastlik va boshqalar) niyatlardir” deb belgilangan.
Lekin bu holatga bizning e
’
tirozimiz bor. Bizning fikrimizcha, ushbu holatni qayta k
o‘
rib
chiqish lozim. Negaki past niyatlar faqat yuqoridagi keltirib
o‘
tilgan holatlar emas.
Umuman olganda, qonunni mensimaslikning
o‘
zi past niyatni ifodalaydi. Bundan
tashqari, qasddan sodir etiladigan jinoyatlarning hammasida u yoki bu past niyat bor.
Shularni inobatga olgan holda, JKning 56-moddasi 1-
qismi “k” bandidan “boshqacha past
niyatlarda” jumlasini olib tashlash maqsadga muvofiq bo‘
ladi. Aks holda, yuqorida aytib
o‘
tganimizdek, qasddan sodir etilgan barcha jinoyatlar uchun ushbu holatni
o
g‘
irlashtiruvchi holat sifatida olishimizga t
o‘g‘
ri kelib qoladi. Misol uchun,
O‘
zbekiston
Respublikasi Oliy Sud Plenumiming “Qasddan odam o‘
ldirishga oid ishlar b
o‘
yicha sud
amaliyoti t
o‘g‘
risida
”gi 13
-sonli Qarorining 5-bandiga k
o‘
ra,qasddan odam
o‘
ldirish
jinoyati
rashk tufayli, o‘ch olish, hasad, adovat, nafrat oqibatida sodir etilgan bo‘lsa,
JKning 97-moddasi 1-qismi bilan kvalifikatsiya qilinadi, deb belgilangan. Ushbu holatda
o‘ch olish yoki
hasadni og‘irlashtiruvchi holat deb qarasak, JKning 97
-moddasi 1-qismi
uchun har doim og‘irlashtiruvchi holat sifatida inobatga olishimizga to‘g‘ri keladi.
JKning 56-
moddasi “o” bandi
mastlik holatida yoki giyovandlik vositalari,
ularning analoglari, psixotrop yoxud kishining aql-
idrokiga ta’sir qiluvchi boshqa
moddalar ta’siri ostida jinoyat sodir etish.
Mazkur holatda, yuqorida ta’kid
-
laganimizdek, mastlik holati har doim ham jinoyatning tarkibiga
o‘
z ta
’
sirini
o‘
tkazmaydi.
Misol uchun, pora olish, pora berish yoki olish-berishda vositachilik qilish jinoyatlarida
mastlik holatining ahamiyati sezilmaydi. Shu sababdan ham shu va shunga
o‘
xshash
holatlarda mastlikni o
g‘
irlashtiruvchi holat sifatida inobatga olmaslik lozim. Shularni
inobatga olgan holda ushbu bandni yuqoridagi Litva tajribasini inobatga olgan holda,
mastlik holatida yoki giyovandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop yoxud
kishining aql-
idrokiga ta’sir qiluvchi boshqa moddalar ta’siri ostida jinoyat sodir
etish, agar ushbu holat jinoyat sodir etilishiga ta'sir k
o‘
rsatgan b
o‘
lsa,
deb
o‘
zgartilishini taklif etamiz.
Bundan tashqari,
O‘
zbekiston Respublikasi Oliy Sudi
o‘
z Plenum Qarori bilan jazoni
o
g‘
irlashtiruvchi holatlarni q
o‘
llash yuzasidan tushuntirish berishi lozim.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
9
Yana qonun chiqaruvchi yangi loyihadagi Jinoyat kodeksining 63-moddasini:
“Agar
shaxsning qilmishida jazoni yengillashtiruvchi holatlar b
o‘
lmasa va jazoni
o
g‘
irlashtiruvchi holatlardan kamida bittasini
o‘
z ichiga olgan b
o‘
lsa, eng kam
sanksiyada ko
‘
zda tutilgan choradan k
o‘
ra o
g‘
irroq jazo tayinlash sud uchun
majburiydir”,
degan norma kiritilishi lozim.
Shu
o‘
rinda o
g‘
irlashtiruvchi holatlarni q
o‘
llash b
o‘
yicha sud amaliyotidan misol
keltirib
o‘
tmoqchiman. 2021-yil 9-aprel kuni Jinoyat ishlari b
o‘
yicha Quva tuman sudida
O‘
zbekiston Respublikasi JK 169-moddasi 3-
qismi “a” bandida nazarda tutilgan jinoyatni
sodir etganlikda ayblangan Turakulov Ziyodbek Djurabaevich (muqaddam sudlangan)ga
oid 1-1511-2101/42-sonli jinoyat ishi k
o‘
rib chiqilgan. Ishning mohiyatiga t
o‘
xtalib
o‘
tirmaymizda, undagi sud tomonidan inobatga olingan o
g‘
irlashtiruvchi va yengil-
lashtiruvchi holatlarni hamda sud tayinlagan jazoni k
o‘
rib chiqamiz. Demak, sud
sudlanuvchi Z. Turakulovga jazo turi va miqdorini tayinlashda, uning qilmishidan
pushaymonligi, qaramo
g‘
ida ikki nafar voyaga yetmagan farzandlari borligi, jabrlanuv-
chilarga yetkazilgan moddiy zararlar jami 820 ming s
o‘
mni tashkil etib, uncha k
o‘
p
miqdor emasligi, zarar t
o‘
liq qoplangani, jabrlanuvchilarning sudlanuvchiga nisbatan
hech qanday da'vosi y
o‘
qligini jazoni yengillashtiruvchi holat deb hisoblab, JKning
57-moddasi q
o‘
llab 3 yil OMQ jazosini tayinlagan. Endi xuddi shu moddaning aynan shu
qismi bilan hukm qilingan boshqa bir hukmga nazar solamiz.
2021-yil 8-aprel kuni jinoyat ishlari b
o‘
yicha Q
o‘
qon shahar sudida
O‘
zbekiston
Respublikasi JKning 169-moddasi 3-
qismi “a” bandi bilan ayblangan I.U. (muqaddam
sudlangan)ga nisbatan 1-1503-2105/-sonli jinoyat ishi k
o‘
rib chiqildi. Ushbu ishda sud
I.U.ga nisbatan jazo tayinlashda
g‘
arazli niyatlarda, mastlik holatida jinoyat sodir
etganligini jazoni o
g‘
irlashtiruvchi holat deb topib, aybiga t
o‘
liq iqror va qilmishidan chin
k
o‘
ngildan pushaymonligini, qaramo
g‘
ida bir nafar voyaga yetmagan farzandlari
borligini, jabrlanuvchilarga yetkazilgan zarar t
o‘
liq qoplanganligini jazoni yengillash-
tiruvchi holatlar sifatida inobatga olib, JKning 57-moddasini q
o‘
llab, bu holatda ham 3 yil
OMQ tayinlagan. Birinchi holatda o
g‘
irlashtiruvchi holatlar y
o‘
q b
o‘
lishiga qaramasdan
3 yil OMQ tayinlangan, ikkinchi holatda esa, birinchidan, JK 169-moddasi iqtisodiyot
sohasiga qarshi jinoyat b
o‘
lganligi bois bu turdagi jinoyatlar hammasi
g‘
arazli
maqsadlarda sodir etiladi. Shu sababdan sud ushbu holatni o
g‘
irlashtiruvchi holat sifatida
hisobga olmasligi kerak edi. Shunday b
o‘
lsa-da, uning qilmishida mastlik o
g‘
irlashtiruvchi
holati bor, lekin sud unga ham 3 yil OMQ tayinlamoqda. T
o‘g‘
ri, hozirgi davrda jinoyatlar
va jazolar liberallashyapti, imkon qadar shaxsga yengillik berishga harakat qilinmoqda,
lekin barcha shu kabi ishlarda shunga
o‘
xshash hukmlar chiqaversa, unda
o
g‘
irlashtiruvchi holatlar
o‘
z ahamiyatini y
o‘
qotib q
o‘
yadi.
Yuqoridagilarni inobatga olgan holda, shaxsning harakatlarida o
g‘
irlashtiruvchi
holatlarning bir nechtasi bo
‘
lgan taqdirda, sud tomonidan JKning 57-moddasini q
o‘
llash
masalasini k
o‘
rib chiqish lozim.
Bundan tashqari, agar shaxsning harakatlarida JKning 55-moddasi 1-
qismi “I”
bandida nazarda tutilgan yengillashtiruvchi holat b
o‘
lgan taqdirda uning qilmishidagi
o
g‘
irlashtiruvchi holatlarni jazo tayinlashda inobatga olmaslikni va bu haqida Plenum
qarorida yoki Jinoyat kodeksining
o‘
zida nazarda tutishni taklif etamiz.
Xulosa qilib aytadigan b
o‘
lsak, jazoni o
g‘
irlashtiruvchi holatlar, jinoyat qonunida
jazoni individualizatsiya qilishda eng muhim
o‘
rinni egallaydi. Jazoni o
g‘
irlashtiruvchi
holatlar jazoni individuallashtirishning muhim shartlaridan biri b
o‘
lib,
O‘
zR JKning
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
10
54-moddasida belgilanishicha sud jazo tayinlashda sodir etilgan jinoyatning xususiyati va
ijtimoiy xavflilik darajasini, qilmishning sababini, yetkazilgan zararning xususiyati va
miqdorini, aybdorning shaxsini hamda jazoni yengillashtiruvchi va o
g‘
irlashtiruvchi
holatlarni hisobga oladi
”
,
–
deyiladi. Ushbu qoidadan k
o‘
rinib turibdiki, o
g‘
irlashtiruvchi
holatlar JK 54-moddasida nazarda tutilgan jazo tayinlashda hisobga olinishi kerak b
o‘
lgan
har bir holatda b
o‘
lishi mumkin. Shaxsning qilmishida o
g‘
irlashtiruvchi holatlar b
o‘
lgan
taqdirda unga nisbatan sud o
g‘
irroq jazo tayinlaydi. Sud jazo tayinlash vaqtida adolat va
insonparvarlik prinsiplariga qat
’
iy rioya qilib,
O‘
zR JKning 54-moddasida belgilangan
qoidalarga asoslangan holda jazo tayinlaydi. Sud jazo tayinlashda sodir etilgan
jinoyatning xususiyati, ijtimoiy xavflilik darajasini, qilmishning sababini, yetkazilgan
zararning xususiyati va miqdorini, aybdorning shaxsini hamda jazoni yengillashtiruvchi
va o
g‘
irlashtoruvchi holatlarni inobatga oladi.
Jazo tayinlashda jazoni individuallashtirishning eng muhim sharti jazoni yengil-
lashtiruvchi va o
g‘
irlashtiruvchi holatlarni e
’
tiborga olishdir. Jazoni yengillash-tiruvchi va
o
g‘
irlashtiruvchi holatlar ma
’
lum darajada qilmishni ijtimoiy xavfliligini belgilovchi
mezon hisoblanadi.
Ushbu mavzuni tadqiq qilish jarayonida amaldagi qonunchilikni hamda xorijiy
tajribani inobatga olgan holda mazkur holatlarni takomillashtirish yuzasidan quyidagi
takliflarni beramiz:
–
qarilikning faqat yosh mezoni asosida emas, balki shaxsning jismoniy holatlarini
ham inobatga olgan holda belgilanishi;
–
JKning 56-moddasi 1-
qismi “j”banidini “yosh bola yoki ruhiy holati og‘
ir darajada
buzilganligi aybdorga ayon b
o‘
lgan yoki kuchli darajada mast shaxsdan foydalangan
holda” deb o‘
zgartirish;
–
o
g‘
ir oqibatlar nazarda tutilgan har bir jinoyat uchun o
g‘
ir oqibatlarning taxminiy
versiyalarini modda dispozitsiyasining
o‘
zida nazarda tutish;
–
JKning 56-moddasi 1-
qismi “k” bandidan “boshqacha past niyatlarda” jumlasini
olib tashlash;
–
JKning 56-
moddasi “o” bandini
“mastlik holatida yoki giyohvandlik vositalari
,
ularning analoglari, psixotrop yoxud kishining aql-
idrokiga ta’sir qiluvchi boshqa
moddalar ta’siri ostida jinoyat sodir etish, agar ushbu holat jinoyat sodir etilishiga ta’
sir
k
o‘
rsatgan b
o‘
lsa
”
deb
o‘
zgartirish
–
Jinoyat kodeksining 63-moddasiga
“
Agar shaxsning qilmishida jazoni yengil-
lashtiruvchi holatlar b
o‘
lmasa va jazoni o
g‘
irlashtiruvchi holatlardan kamida bittasini
o‘
z
ichiga olgan b
o‘
lsa, eng kam sanksiyada k
o‘
zda tutilgan choradan k
o‘
ra o
g‘
irroq jazo
tayinlash sud uchun majburiydir
”
degan qoida kiritish;
–
agar shaxsning harakatlarida JKning 55-moddasi 1-
qismi “I” bandida nazarda
tutilgan yengillashtiruvchi holat b
o‘
lgan taqdirda uning qilmishidagi o
g‘
irlashtiruvchi
holatlarni jazo tayinlashda inobatga olmaslik lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI:
1.
M. Usmonaliev, P.
Bakunov. Jinoyat huquqi. Umumiy qism: Oliy o‘quv yurtlari
uchun darslik.
–
Toshkent: “Nasaf” nashriyoti, 2010. –
B. 616.
2.
Rustambayev
M.X. O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi.
Tom 2. Jazo
haqida ta’limot.
Darslik. 2-
nashr, to‘ldirilgan va qayta ishlangan. –
T.: O‘zbekiston
Respublikasi Milliy gvardiyasi Harbiy-texnik instituti, 2018.
–
B. 335.
3.
M. Usmonaliyev. Jinoyat huquqi (Umumiy qism).
Oliy o‘quv yurtlari uchun
darslik.
–
T.: “Yangi asr avlodi”, 2005. –
B. 662.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
11
4.
Rustamboyev
M.X. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksiga sharhlar.
Umumiy qism.
–
T.: ILM-ZIYO, 2006.
–
B. 387.
5.
M. Usmonaliev, P. Bakunov.Jazo tayinlashda yengillashtiruvchi holatlarni
hisobga olish.
O‘quv qo‘llanma
.
–
T.: TDYU nashriyoti, 2006.
–
B. 64.
6.
Sukiyanen
L.R. Musulmon huquqi. Darslik. “Наука” –
M.: 1986.
7.
Блиндер
Б.А. Уголовно
-
правовая охрана свободы и достоинства женщины.
–
Т.: ТашГУ, 1971.
–
С.
52.
8.
Расулов
А.А. Применение уголовного наказания За вовлечение
несовершеннолетнего в преступную деятельность. В кн.: Совершенствование
законодательства о борьбе с преступностью. –
Т.: «Фан»
. 1982.
–
C. 127.
9.
Кругликов
Л.Л. Смягчающне и отягчающие обстоятельства советском
уголовном праве. Часть особенная. –
Ярославль, 1
979.
10.
Андреева
Л.А.
О
характере
принуждения
при
изнасиловании.
"Правоведение“ 1960, N2, –
С. 155; Состав преступления изнасилования в советском
уголовном праве. Автореф. канд. дисс. –
Л.: 1962, –
0.9.
11.
Сердюков
М.Г. Судебная гинекология и судебное акушерство
–
M.:
1964, -
0.93 3. Игнатов
А.Н. Квалификация половых преступлений.
–
н. Юрид. лит
-
ра,
1974.
–
С. 54
12.
Кругликов
Л.Л. Общеопасный способ совершения преступления как
обстоятельство отягчающее ответственность // «Советская остиция». 1077. О.
–
С. 10–
11.
13.
Kabulov
R. Jinoyatlarni kvalifikatsiya qilish: IIV oliy ta’lim muassasalari uchun
darslik.
–
T.: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2012. –
13-14-betlar.
14.
O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi // O‘zbekiston Respublikasi
Qonun hujjatlari milliy bazasining rasmiy veb-sayti
–
www.lex.uz
15.
Шамсидинов
,
Зайниддин
Зиёвиддинович
.
“Ноқонуний
молиявий
операциялар
билан
боғлиқ
айрим
қилмишларни
квалификация
қилиш
масалалари”
.
Журнал правовых исследований Special
3 (2020).
16.
Xudaykulov F. Theoretical aspects of facultative signs of the objective side of
crime and their legal significance // ProAcademy.
–
2018.
–
Т
. 1.
–
№. 4. –
С
. 75-79. 18:41.
17.
Allanova A.A., Kaustav C.A. Comparative Study of The Economic Crime In
Uzbekistan And India: A Critical Analysis // The American Journal of Political Science
Law and Criminology.
–
2021.
–
Т
. 3.
–
№. 04. –
С
. 73
–
78.
18.
Алланова
А
.
А
.
Европа
давлатлари
ва
Америка
Қўшма
Штатларида
қонунга
хилоф
равишда
давлат
чегарасидан
ўтиш
билан
боғлиқ
жиноятлар
учун
жавобгарлик
масалалари
//
журнал
правовых
исследований
.
–
2020.
–
Т
. 5.
–
№. 8.
19.
А.
Алланова
.
Незаконный выезд за границу или въезд в Республику
Узбекистан
.
Понятие и
особенности // Review of law sciences. 2018. №2. (дата
обращения: 16.11.2021).
20.
Алланова Азиза Антисоциальное поведение несовершеннолетнего –
объективный признак преступления в виде вовлечения в действия // Review of law
sciences. 2020. № Спецвыпуск. (дата обращения: 16.11.2021).
21.
Allanova A.
А
. Responsibility for Crimes Related Unlimited Border In European
Countries And The United States Of America //
“
Electronic Journal
”
Legal Research.
–
2020.
–
Т
. 8.
–
№. 5.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
12
22.
Курбанов
М. Особенности уголовной ответственности должностных лиц
//
Правовые исследования. –
2017.
–
№. 2. –
С. 35–
45.
23.
Курбанов Маъруфжон
.
Понятие
,
виды незаконных финансовых операций
и
международные стандарты противодействия им
// Review of law sciences. 2020.
№ Спецвыпуск.
(дата обращения: 06.12.2021
24.
Kurbanov Marufjon Mamadaminovich. Criminal-legal analysis. OF SOME
Crimes related to obstruction of business activity in Uzbekistan. Journal of Law Research.
2020.
–
Vol. 5.
–
Issue 1.
–
PP. 46
–
52.
25.
Salaev N., Khamidov N. Qualification of Smuggling: Uzbek Legislation and
Foreign Experience // Ilkogretim Online.
–
2021.
–
Т
. 20.
–
№. 3.
26.
Хайдаров Ш. Ненадлежащее исполнение профессиональных обязанностей:
Причины совершения и допустимые условия преступления //
Review of law sciences.
–
2020.
–
Т. 2. –
№. Спецвыпуск.
27.
Хайдаров
Ш
. Measures of preventing crime of non-performance of ones duties
in their profession //
Юридик
фанлар
аҳборотномаси
.
–
2018.
–
№. 4. –
С
. 105
–
108.
28.
Khaydarov S. Measures of preventing crime of non-performance of ones duties
in their profession // Review of law sciences.
–
2018.
–
Т
. 2.
–
№. 4. –
С
. 22.
29.
Хайдаров
Ш.
Меры
по
предотвращению
преступлений
по
несоответствующему исполнению своих профессиональных обязанностей
//
Review of law sciences.
–
2018.
–
№. 4. –
С. 105–
108.
30.
Эрматов
Г., Хайдаров
Ш. Ответственность за оставление в опасности:
Учебное пособие //
Ташкент: ТГЮИ. –
2010.
–
С. 92.
31.
Хайдаров
Ш.Д. Компаративный анализ ответственности за ненадлежащее
исполнение профессиональных обязанностей в уголовном законодательстве
зарубежных стран //
Журнал зарубежного законодательства и
сравнительного
правоведения. –
2017.
–
№. 2 (63).
