Авторы

  • Севара Бобоназарова
    стажер-исследователь, Каршинский Государственный университет

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss4/S-pp155-158

Ключевые слова:

акмеология личность акмеличностъ акмеологиясинергетическая активность

Аннотация

В данной статье обобщены смысл и сущность понятия акмеология, роль акмеологических воззрений в жизни человека. Также в статье рассматривается важность синергетического подхода в подготовке студентов к акмеологической деятельности. Описаны сущность понятия синергетики, ее место в жизни студенческой молодежи, значение использования акмеологических взглядов в истории отечественного образования в деятельности студенческой молодежи.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

The importance of using a synergistic approach in
preparing students for acmeological activities

Sevara BOBONAZAROVA

1

Karshi State University

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received February 2021
Received in revised form

28 March 2022

Accepted 20 April 2022

Available online

15 May 2022

This article summarizes the meaning and essence of the

concept of acmeology, the role of acmeological views in a

person

s life. The article also discusses the importance of a

synergistic approach in preparing students for acmeological

activities. The essence of the concept of synergetics, its place in

the life of students, the importance of the use of acmeological

views in the history of national education in the activities of
students are described.

2181-

1415/©

2022 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss4/S-pp155-158

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

acmeology,

personality,

acme personality,
synergistic approach.

Талабаларни акмеологик фаолиятга тайёрлашда
синергетик ёндашувдан фойдаланишнинг аҳамияти

АННОТАЦИЯ

Калит сўзлар:

шахс,

акмешахс,

акмеология,

синергетика,

синергетик фаолият.

Ушбу мақолада акмеология тушунчасининг мазмуни ва

моҳияти, шахс ҳаётида акмеологик қарашларнинг тутган

ўрни ҳақидаги фикр

мулоҳазалар жамланган. Шунингдек,

мақолада талабаларни акмеологик фаолиятга тайёрлашда

синергетик ёндашувнинг аҳамияти баён қилинган.
Синергетика тушунчасининг мазмун

-

моҳияти, уни талаба

-

лар хаётида тутган ўрни, миллий таълим

-

тарбия тарихи

-

даги акмеологик қарашлардан талабалар фаолиятида

фойдаланишнинг аҳамиятли эканлиги баён қилинган.

1

Researcher, Karshi State University. E-mail: s.o.bobonazarova@umail.uz.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

04 (2022) / ISSN 2181-1415

156

О важности использования синергетического подхода

в подготовке учащихся к акмеологической деятельности

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

акмеология,

личность,

акмеличностъ,

акмеология,
синергетическая
активность.

В данной статье обобщены смысл и сущность понятия

акмеология, роль акмеологических воззрений в жизни

человека. Также в статье рассматривается важность
синергетического подхода в подготовке студентов к

акмеологической

деятельности.

Описаны

сущность

понятия синергетики, ее место в жизни студенческой

молодежи, значение использования акмеологических
взглядов в истории отечественного образования в
деятельности студенческой молодежи.

КИРИШ

Жамият тараққиётининг барча даврларида ҳам шахсни хар томонлама

тарбиялаш долзарб муаммо бўлиб келган. Ўзбек халқи ёшларни ҳар томонлама
баркамол шахс қилиб тарбиялашда бой тарихий тажрибага эга [1

-3].

Акмеология ва унга яқин фанлар томонидан ўрганиладиган барча маълумот

шахснинг манфаатига, унинг ривожланиши ва муносабатларини уйғунлаш

-

тиришга йўналгандир.

АСОСИЙ ҚИСМ

Акмеологияда синергетик ёндашувнинг қўлланилиши ушбу саволларга

жавоб беришга имкон беради: кишининг ўз

-

ўзини ташкил этиши, тарбиялаши,

актуалланиши қандай боради, эътироф этилган юксакликка у қандай эриша
олади,бу, ўз навбатида, кишининг ривожланиши ва ҳаётий йўлининг тўғри
моделини ясашга имкон яратади ва шу жараёнда муваффаққиятга эришишига
олиб келади [4

-7].

Бу борада Олий таълимнинг ҳиссаси беқиёс бўлиб, у таълим тизимининг

муҳим босқичи бўлиш билан бирга, маънавий ва ахлоқий талабларга жавоб
берувчи юқори малакали кадрлар тайёрлаш жараёнининг самарадорлигини
таъминлашда ўзига хос ўрин тутади. Ушбу мақсадда мамлакатимиз раҳбари Ш.
Мирзиёев ва ҳукуматимизнинг кўплаб қарор, фармон ва фармойишлари қабул
қилинди. Жумладан, 2018 йил 5 июндаги ПҚ–

3775-

сонли “Олий таълим муасса

-

саларида таълим сифатини ошириш ва уларнинг мамлакатда амалга ошири

-

лаётган кенг қамровли ислоҳотларда фаол иштирокини таъминлаш бўйича
қўшимча

чора

-

тадбирлар тўғрисида”ги Қарори, 2018 йил 5 июндаги ПҚ–

3775-

сонли

“Олий таълим муассасаларида таълим сифатини ошириш ва уларнинг мамлакатда
амалга оширилаётган кенг қамровли ислоҳотларда фаол иштирокини таъминлаш
бўйича қўшимча чора

-

тадбирлар тўғрисида”ги Қарори шулар жумласидандир [8

-10].

Синергетика атамаси қадимги юнон тилидан келиб чиққан бўлиб, биргалик,

бирлашган ҳолда, ҳамкорлик, кўмаклашиш, иштирокчилик ёки кўмаклашувчи,
ёрдам берувчи деган маъноларни англатади. Мазкур атаманинг қўлланилиши
исихазм –

Византиядаги мистик оқим фаолиятидан ҳам топиш мумкин. У илмий

тадқиқотлардан, кўпинча, мувофиқлаштирилган ҳаракат, узлуксиз ҳамкорлик,
биргаликда фойдаланиш, деган маъноларда қўлланилади.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

04 (2022) / ISSN 2181-1415

157

Синергетика

оламнинг ўз

-

ўзини ташкил этиши, макон ва замонда нарса ва

воқеаларнинг азалий кетма

-

кетлиги, ўзаро алоқадорлиги, уларнинг муайян

тизимлардан иборат сабабий боғланишлар асосида мавжудлигини эътироф

этишга асосланган илмий қарашлар мажмуидир. У, асосан, ХХ асрнинг тўртинчи

чорагидан шаклланган таълимот бўлиб, унинг асосчиси Нобель мукофоти

совриндори Н.

Пригожиндир.

1973 йил немис олими Г.

Хакен ўз –

ўзини ташкил этиш муаммоларига

бағишланган биринчи конференцияда сўзлаган нутқи синергетикага асос солди.

Г.

Хакен “Синергетика” асарида у кўпгина фанларда –

астралогиядан тортиб

то социологиягача –

тизим алоҳида қисмларнинг бирлашиши микроскопик

тузилмалар ёки функцияларга олиб келишини кузатиш мумкинлигини қайд этади.

Хакен янги фанни нима учун “синергетика” деб номлаганини ўзига хос

тарзда тушунтиради. Яъни унда макроскопик даражада тузилма ва тегишли

фаолиятни вужудга келтирадиган кўплаб кичик тизимларнинг биргаликдаги

фаолияти тадқиқ қилинади. Синергетика ўз

-

ўзини ташкил этиш, стихияли,

структурогенез, чизиқсизлик, очиқ тизимлар сингари асосли сўзлар ёрдамида

тавсифланади.

Демак, синергетик ёндашув асосида талабаларни акмеологик фаолиятга

тайёрлашда ўз

-

ўзини ривожлантириш вазифалари ўзини ўзи таҳлил қилиш ва

ўзини ўзи баҳолаш орқали аниқланади. Ўз устида ишлаш

педагогнинг изчил

равишда ўзининг касбий билим, кўникма, малака ва шахсий сифатларини

ривожлантириб бориш йўлида амалий ҳаракатларни ташкил этиши кабилар

муҳим саналади. Ўз устида ишлаш қуйидагиларда кўринади:

касбий БКМни такомиллаштириб бориш;

фаолиятга танқидий ва ижодий ёндашиш;

касбий ва ижодий ҳамкорликка эришиш;

ишчанлик қобилиятини ривожлантириш;

салбий одатларни бартараф этиб бориш;

ижобий сифатларни ўзлаштириш.

Акмеологик фаолиятга синергетик ёндашув талабалар олдига қуйидаги

вазифаларни қўяди:

тезкор ўзгаришларга кўникиш, ҳаётий фаолият, шунингдек, мавжуд

муаммоларни ҳал қилишда ўзлаштирган билимларини моҳирлик билан қўллай

олиш;

мустақил ва танқидий фикрлаш қобилиятига эга бўлиш, реал борлиқ ва

юзага келувчи муаммолар моҳиятини англай олиш, замонавий технологиялардан

фойдаланган ҳолда уларни бартараф этиш йўлларини излаб топиш

;

эгаллаган билимларни амалиётда қўллашнинг самарали усулларини

топиш, янги ғояларни илғаб олиш ва ижодий фикрлаш;

ахборот технологияларидан ўз вақтида самарали фойдалана олиш ва

уларни қўллай билиш.

ХУЛОСА

Хулоса қилиб айтганда, талабаларни акмеологик фаолиятга тайёрлашда

синергетик ёндашувдан фойдаланиш давр талаби бўлиб, бу жараёнда уларнинг

мустақил фикрлай олиш қобилиятига эга бўлиши муҳим аҳамиятга эга. Шу боис

таълим тизимида талабаларни фикрлашга, ўзлаштирган билимларини мушоҳада

қилишга ўргатиш зарурдир.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

04 (2022) / ISSN 2181-1415

158

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:

1.

А.А.

Деркача. (2006). Акмеология: Учебник. Изд. 2

-

е. Под общей ред. М.: Изд.

РАГС, C. 134–

136.

2.

Хакен

Г. (1980). Синергетика. М.

3.

Курдюмов

С.П. (1989). Синергетика новые направления. М.

4.

Орипова

Н.Х., & Ражабова

Х.Х. (2015). Исторические источники воспитания

преданности Родине.

Молодой ученый, (6), 666–

668.

5.

Орипова

Н.Х., & Мухаммадиева

А. (2013). Способы обучения креативности

детей дошкольного возраста.

Science and world, 50.

6.

Орипова

Н., & Нарзиева

Л. (2020). Социально

-

исторические и педагогические

проблемы овладения профессией. Экономика и социум, (12

-1), 868

871.

7.

Орипова

Н.Х., & Туропова

М.С. (2021). Основные виды занятий для детей

дошкольного возраста. Экономика и социум, (1

-2), 291

294.

8.

Орипова

Н.Х., & Собирова

Н.З. (2013). Смысл и сущность понятия

убеждения. Science and world,

45.

9.

Орипова

Н., & Омонова

М. (2021). Педагогико

-

психологические проблемы

развития адаптивных процессов детей дошкольного возраста. Общество и
инновации,

2(4/S), 197

200.

10.

Орипова

Н.Х., & Джумаева

Х. (2017). Необходимость и актуальность

проблемы защиты молодёжи от духовных угроз с помощью общенациональных
ценностей. Журнал научных публикаций аспирантов и докторантов, (1), 42–

44.

Библиографические ссылки

А.А.Деркача. (2006). Акмеология: Учебник. Изд. 2-е. Под общей ред. М.: Изд. РАГС, C. 134-136.

Хакен Г. (1980). Синергетика. М.

Курдюмов С.П. (1989). Синергетика новые направления. М.

Орипова, Н. Х., & Ражабова, Х. Х. (2015). Исторические источники воспитания преданности Родине. Молодой ученый, (6), 666-668.

Орипова, Н. Х., & Мухаммадиева, А. (2013). Способы обучения креативности детей дошкольного возраста. Science and world, 50.

Орипова, Н., & Нарзиева, Л. (2020). Социально-исторические и педагогические проблемы овладения профессией. Экономика и социум, (12-1), 868-871.

Орипова, Н. Х., & Туропова, М. С. (2021). Основные виды занятий для детей дошкольного возраста. Экономика и социум, (1-2), 291-294.

Орипова, Н. Х., & Собирова, Н. З. (2013). Смысл и сущность понятия убеждения. Science and world, 45.

Орипова, Н., & Омонова, М. (2021). Педагогико-психологические проблемы развития адаптивных процессов детей дошкольного возраста. Общество и инновации, 2(4/S), 197-200.

Орипова, Н. Х., & Джумаева, Х. (2017). Необходимость и актуальность проблемы защиты молодёжи от духовных угроз с помощью общенациональных ценностей. Журнал научных публикаций аспирантов и докторантов, (1), 42-44.