Организация музыкальной грамотности и музыкального слушания на занятиях музыкальной культуры

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Organizing music literacy and music listening activities in
music culture classes

Bakhodir AKHMEDOV

1

Namangan State University

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received February 2021
Received in revised form

28 March 2022

Accepted 20 April 2022

Available online

15 May 2022

In this article, the music teacher provides guidance to music

teachers in engaging students in the lessons through the use of

methods in music culture lessons, increasing their musical
knowledge, teaching them mature, well-rounded, their national

traditions and values through music. detailed information

about.

2181-

1415/©

2022 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss4/S-pp1

14-119

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

music,

culture,

tradition,

problem,

national,

student,

lesson,

education,

school,

cultural heritage,
upbringing,

purpose,

education,

note.

Musiqa madaniyati darslarida musiqa savodi va musiqa
tinglash faoliyatini tashkil etish

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

musiqa,

madaniyat,

an’ana,

muammo,

milliy,

o‘

quvchi,

dars,

Ushbu maqolada musiqa

o‘

qituvchisi tomonidan musiqa

madaniyati darslarida metodlardan foydalanish orqali

o‘

quvchi-

larni darsga qiziqtirish, musiqiy bilimini oshirish, musiqa orqali
yetuk, barkamol,

o‘z milliy an’ana va qadriyatlarni o‘

rgatishda

musiqa

o‘

qituvchilariga k

o‘rsatmalar haqida batafsil ma’lumot

berilgan.

1

Teacher of Namangan State University. E-mail: bahodirahmedov@gmail.com.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2022) / ISSN 2181-1415

115

ta’lim,

maktab,

madaniy meros,

tarbiya,

maqsad,

ta’lim,

nota.

Организация

музыкальной

грамотности

и

музыкального слушания на занятиях музыкальной
культуры

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

музыка,

культура,

традиция,

проблема,

национальный,

ученик,

урок,

образование,

школа,

культурное наследие,

воспитание,

цель,

образование,

примечание.

В данной статье учитель музыки дает рекомендации

учителям музыки по привлечению учащихся к занятиям
посредством

использования

методов

на

уроках

музыкальной культуры, повышению их музыкальных

знаний, обучению их зрелости, всесторонне развитости,

своим национальным традициям и ценностям. через
музыку подробная информация.

O‘

sib kelayotgan yosh avlodni har tomonlama mukammal inson qilib tarbiyalash

hozirgi kunning eng dolzarb muammolaridan biridir. Musiqa ta’limining oliy maqsadi

yosh avlodni milliy musiqa merosimizga vorislik qila oladigan hamda musiqa boyligini
idrok eta oladigan, yetuk, barkamol, madaniyatli, nafaqat

o‘

z milliy a

n’ana

-madaniyat-

larini, balki boshqa millatlar madaniyatidan boxabar va bu an’ana, madaniyatlarini

hurmat qiladigan inson qilib voyaga yetkazishdan iborat.

Bu borada talaygina ishlar amalga oshirib kelinmoqda. Jumladan, O‘zbekiston

Respublikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyevning 2022-yil 2-fevraldagi

“Madaniyat va san’at

sohasini yanada rivojlantirishga doir qo‘shimcha chora

-

tadbirlar to‘g‘risida” gi PQ–

112-sonli

Qarori [1] ham yosh avlodni milliy cholg‘u

-

kuylarimiz, qo‘shiqlarimiz,

madaniyatimizga

bo‘lgan e’tibornini oshirib, musiqiy madaniyati va savodxonligini yuksaltirishga qaratil

-

gan.

Musiqa fani o‘qituvchisi

har bir mavzu ustida yanada ko‘proq

izlanishi, pedagogik

texnologiyalardan unumli foydalanishi kerak. To‘garaklar tashkil

etib, o‘quvchilarga

cholg‘u sozlarini o‘rganishda amaliy yordam berishi kerak. Cholg‘ular nota bilan
chalishga o‘rgatilsa, maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Musiqa savodini o‘rgatishda quyidagi metoddan foydalanishni tavsiya qilardim.

Tovushlar nota

yo‘lining ust

ida va orasida ketma-

ket joylashgan. Avval nota yo‘lida

joylashgan tovushlarni o‘rgansak.

1

–

chiziqda “mi” tovushi joylashganligini.

2

–

chiziqda “sol” tovushi joylashganligini.

3

–

chiziqda “si” tovushi joylashganligini.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2022) / ISSN 2181-1415

116

4

–

chiziqda “re” tovushi joyla

shganligini.

5

–

chiziqda “fa” tovushi joylashganligini bilib olamiz.

Ushbu tovushlarni chap

qo‘limizni biroz ko‘tarib, eng pastdan bukib o‘rganamiz

[2].

Bu tovushlar yod bo‘lgandan keyin chiziqlar orasida joylashgan tovushlarni

o‘rganamiz. Buning uchun t

ovushlar ketma-

ketligini bilish afzal. Shu o‘rinda Do

tovushdan bir oktava tovushlarni ketma-ket aytamiz. Do, Re, Mi, Fa, Sol, Lya, Si, Do gacha
va orqaga qaytib, Do, Si, Lya, Sol, Fa, Mi, Re, Do deb aytamiz. Bu ketma-ketlikni iloji
boricha tez aytamiz. Keyingi holatda Re dan Re gacha, Mi dan Mi gacha, va har bir

tovushdan boshlab aytib ko‘ramiz. Tez aytish o‘yinidek bir nafasda ko‘proq aytishni
o‘rgatamiz. Keyingi darslarda sinf o‘quvchilarini guruhlarga bo‘lib, qaysi jamoa
o‘quvchilari ko‘proq ball yig‘is

higa qarab baholab boramiz.

Tovushlar joylanishini yanada tez va mukammal o‘rganish uchun “Rebus” tuzishni

tavsia qilaman. Bunda so‘z o‘yini, ya’ni qaysi so‘zimizda tovushlar uchraydigan bo‘g‘inlar
mavjud. Nota yo‘liga “Do” tovushni yozib , pastiga chiziq yordamida so‘zni davomini
yozamiz. Masalan, “Do” –

ira , “Do” –

no, “Do” –

imo, “Re” –

ja, “Re” –

kord, “Re” –

spublika,

“Re” –

bus, “Mi” –

sol, “Mi” –

x, “Mi” –

rjalol, “Fa”

–

zliddin, “Fa” –

brika, “Fa” –

rrux, “Fa” –

roasat, “Fa” –

rog‘at, “Sol” –

li,

“Sol” –

ih, “Sol” –

liq, “Si” –

ddiq, “Si” –

tora va shunga

o‘xshash so‘zlarni tovushlar nomi bilan bog‘lab o‘rganish o‘quvchilarda tovushlarni nota
yo‘lida joylanishini tez o‘rganishda katta yordam beradi.

Notalarni ko‘rinishiga qarab farqlab o‘rganishd

a bir

–

biriga taqqoslab o‘rganamiz.

Har darsda ikkitadan nota bilan tanishib boramiz. Ularning ko‘rinishi, nomi, cho‘zimi
bilan tanishtirib boramiz. Notalar cho‘zimiga alohida e’tibor bilan o‘rganish juda muhim.
Notalar rasmini kichik qog‘ozga(15x10)

chiz

ib ko‘rsatamiz.

Notalarni cho‘zimlarini o‘rganishda, nimchorak notalarni “tam”, o‘n oltitalik

notalarga “ta –

ta” deb o‘rgatamiz. Bitta nimchorak va ikkita o‘n oltitalik notani misolida

“tam –

ta,ta” deb qalamni orqasi bilan partaga chertib mashq qilamiz.

Barcha o‘quvchilar

bilib olishgandan so‘ng oldin ikkita o‘n oltitalik notani , keyin bitta nimchorak

notani

qo‘yamiz. Endi qanday ijro etamiz, “–

ta,ta

–

tam” deb ijro etamiz. Siz ko‘rsatib bermasdan

oldin mustaqil to‘g‘ri bajara olgan o‘quvchilarni munosib baholab boramiz. Ya’ni rag‘bat

kartochkalarni berib boramiz. Dars davomigacha har bir faoliyatda

ko‘p rag‘bat olgan

o‘quvchilarni musiqa tinglash jarayonida baholarini qo‘yib olamiz. Bu holat

darsda

ko‘proq o‘quvchilarni baholanishiga qulaylik yaratadi.

Demak, sizning har bir

savolingizga to‘g‘ri javob berganga yoki to‘g‘ri bajargan ishiga munosib baho olsa,
darsingizning samaradorligi oshadi, o‘quvchilarda ko‘tarinki kayfiyatni vujudga keltirib

chiqaradi. Kelgusi darsda yana bir notani,

ya’ni, chorak notani o‘rganamiz. Bunda ham

oldin o‘rgangan nimchorak va o‘n oltitalik notalarni cho‘zimini bir –

biriga taqqoslash

metodi bilan o‘rgatib boramiz. O‘quvchilar barcha notalarni o‘rganib bo‘lgach,

“tam –

ta,ta” bo‘g‘inlar o‘rnini tovushlar bilan almashtiramiz. Masalan: “tam –

ta,ta” o‘

rniga

–

“si –

si,do” “re –

re” , “do –

do

–

si” tovushlari bilan “Yallama yorim” qo‘

shi

g‘

ini shunday

ijro etilishini bilib olishadi [3].

Albatta, dastlabki darslarda nota o‘qishga o‘rgatish jarayonida

birmuncha

qiyinchilik

paydo bo‘ladi. Lekin shu holatda o‘rgatib borilsa, o‘quvchilarning nota

o‘qishga bo‘lgan qiziqishi ortadi, deb o‘ylayman.

O‘quvchilarni notaga qarab o‘qishga

yanada qiziqtirish uchun o‘zlariga yoqqan kuylarning notasini taxminan yozib kelishni

uyga vazifa sifatida berish lozim.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2022) / ISSN 2181-1415

117

Musiqa tinglash jarayoni. Musiqa tinglash faoliyati o‘quvchilarning to‘g‘ri

shakllanishida muhim rol o‘ynaydi. O‘quvchilar murakkab ichki dunyo,

his

–

tug‘ular,

ichki kechinmalarga boy, muhabbat mavzularidagi, qahramonlik ruhidagi, tragediya va
satira kabi janrlardagi musiqiy asarlarni bajonidil kuylaydilar va tinglaydilar.

O‘smirlar

hissiyotga beriluvchan, ta’sirchan bo‘lganligi sababli chuqur falsafiy g‘oyalar bilan
sug‘orilgan, baxt –

saodat uchun kurash, ilk muhabbat kechinma

lari, sog‘inch kabi insoniy

his

–

tuyg‘ular ifodalangan musiqa ularga kuchli hissiy ta’sir o‘tkazadi va jiddiy

mushohada qilishga undaydi. “Musiqa madaniyati” dasturiga kirgan buyuk g‘oyalarni aks
ettiruvchi T.Qurbonovning “Shiroq” baleti, U.Musayevning “To‘maris” baleti, T.

Jalilovning

“Tohir va Zuhra” operasi, S.

Yudakovning

“Mirzacho‘l” vokal –

simfonik syuitasi,

L. Betxovenning

“Qahramonlik”, Aa.

Motsartning “40 –

simfoniya”sini tinglab idrok etish

jarayonida o‘quvchilar bu asarlardagi aniq ifodalangan

musiqiy obrazlar va ularning

to‘qnashuvlari, ziddiyatlari, motivlar kurashi, dramatik rivojlanishlar haqida tushun

-

chalarga ega bo‘ladilar.

6

–

sinfda

o‘quvchilar bevosita mumtoz musiqa haqida tushunchalarga ega

bo‘ladilar. Mumtoz

musiqa namunalaridan tinglaydilar. Shuningdek, Sharq xalqlari

mumtoz musiqalaridan namunalar

tinglab, o‘z bilimlarini oshiradilar.

Shunday murakkab

vazifa o‘qituvchi oldiga qo‘yilmoqda. Yuqoridagi mavzularni o‘quvchilarga

to‘g‘ri

tushuntirish kerak. Operani, simfoniyani, baletni bir

–

biriga taqqoslab o‘rgatish kerakki

,bir umrga bu janrlarni bir

–

biridan ajrata olsin. Afsuski, ayrim joylarda o‘quvchilar

opera bilan ariyani farqiga bormay kelishmoqda. Kamchiliklarni aytmoqchi emasman.

Lekin o‘quvchilarga to‘g‘ri bilim berishga ma

jburmiz. Aks holda, kelajak avlod bizni

kechirmaydi.

Har bir tinglanadigan asar haqida qisqacha hikoya qilib bo‘lib,

asarni qisman

tinglaymiz. Asarni tinglashdan oldin o‘quvchilarga vazifa beramiz. Ya’ni asarda qaysi

musiqa asboblari ijro etmoqda. Qisman

–

qisman eshitib, endi asarning asosiy ohangini

kim kuylay oladi? Har

bir asarni tinglashdan oldin ma’lum vazifalar bilan tinglash kerak.

Bunda asarni xirgoyi qilib kuylashga, musiqa asarlari haqida tushunchaga, uni tahlil qila
olishga,

dinamik belgilar, alteratsiya belgilarini eshitib farqlashga o‘rganadilar. Musiqa

asboblarining tembridan, ya’ni eshitib

ajrata oladilar. Asarlar haqidagi suhbatdan keyin

asar haqida boy taassurotga ega bo‘ladilar va u asar bilan qiziqib qoladilar.

Asar muallifi,

janri, tempi, xarakteri, asarning tarbiyaviy ahamiyati haqida bir

olam ma’lumotga ega

bo‘ladilar.

Tinglash uchun milliy kuy

–

qo‘shiqlar, maqomlardan namunalarni tanlasak,

maqsadga muvofiq bo‘lardi.

Agar ijro o‘qituvchi tomonidan jonli tarzda amalg

a oshirilsa,

o‘quvchilar uni boshqacha samimiylik bilan qabul qiladilar.

Bugungi kunda o‘quv jarayonini barcha jabhalarida zamonaviy elektron axborot

texnologiyalarining kommunikatsion resurslari dasturiy jihozlash vositalarining keng
imkoniyatlaridan foyd

alanish zamon talabidir. “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”da

belgilangan“o‘quv

-

uslubiy majmualarning hamda ta’lim jarayoni didaktik va axborot

ta’minotining yangi avlodini ishlab chiqish” natijasida “ta’lim oluvchilarning ma’naviy

-

axloqiy tarbiyalashning

va ma’rifiy ishlarning samarali shakllari hamda uslublarini ishlab

chiqish”ga erishish hamda “Davlat ta’lim standarti”da belgilangan “musiqa madaniyati
ta’limining yangi mazmun

-mohiyatini yosh avlod tarbiyasida milliy musiqiy merosimizga

vorislik qila oladigan, umumbashariy musiqa boyligini idrok eta oladigan madaniyatli

inson darajasida voyaga yetkazishni nazarda tutadi”. Bunda o‘quvchilar musiqa san’atini
butun nafosati bilan o‘rganishlari, ommaviy musiqa faoliyatlari: musiqani badiiy idrok

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2022) / ISSN 2181-1415

118

etish, yakka

va jamoa bo‘lib kuylash, musiqiy iqtidorni shakllantirish orqali ijodkorlik

malakalarini rivojlantirish, jahon xalqlari musiqa durdonalarini tanishtirish bilan birga

millatlararo totuvlik va hamjihatlik tuyg‘ularini tarkib toptirishda innovatsion yondashuv

orqali ta’lim

-tarbiya berish asosiy maqsadi hisoblanadi. 2-

sinf “Musiqa”darsligida

o‘quvchilar tinglash va kuylashi uchun jami 38 ta asar berilgan bo‘lib, shundan 10 tasi
millatlararo totuvlik, bag‘rikenglik, do‘stlik, vatanparvarlik kabi tuyg‘ularni o‘z

ichiga

qamrab olgan, 3-

sinf “Musiqa” darsligida jami 67 ta asar berilgan bo‘lib, shundan 20 tasi,

shuningdek, 4-5-6-sinflarda qariyb 25-35 %ni tashkil etdi. Bundan tashqari, barcha sinf
darsliklarida berilgan asar namunalaridan tashqari sinf fonotekasidan musiqa tinglash
faoliyati 5 sinfda 36 ta asardan 8 tani, 6-sinf darsligida 32 ta asardan 16 tasini, 7-sinf
darsligida 31 asardan 6 ta asar turli millat musiqa namunalari tinglash uchun tavsiya
etilgan.

Yuqoridagi ma’lumotlar tahlil etib ko‘rilganda, musiqa

madaniyatining Davlat

ta’lim standartida ko‘rsatilgan jahon xalqlari musiqalarini tinglash va o‘rgatish

darsliklarda berilayotgan jami asarlarning 30-35%ini tashkil etmoqda va bu belgilangan
darajaga muvofiq kelmoqda [4].

DTSda belgilangan ana shu maqsad

ning to‘laqonli amalga oshirilishida ta’limning

barcha yutuqlarini keng ko‘lamda qo‘llab, zamonaviy innovatsion texnologiyalardan
foydalangan holda amalga oshirish ijobiy natijalarga erishish uchun muhim omil bo‘lib

hioblanadi.

Aytaylik, barcha sinf darsl

iklarida berilgan O‘zbekiston Respublikasining Davlat

Madhiyasini tinglash va kuylanishi o‘quvchilarga o‘rgatish misolida ko‘rib chiqsak:

1-

boshang‘ich sinfda bu jarayon tinglash orqali amalga oshirila boshlanadi. Bunda

audio, DVD, kompyuter vositalaridan foydalaniladi.

2-

boshlang‘ich sinfda qo‘shiq matni va ohangi yodlanib ijro etila boshlanadi. Bunda

fortepiano, qosh

g‘

ar rubobi, bayan, akkordion kabi musiqa chol

g‘

u asboblaridan

foydalaniladi.

4-

sinflarda o‘quvchilar avvalgi sinflarga nisbatan o‘z fikriga ega bo‘layotgan,

jismonan va ma’nan o‘sayotgan davr hisoblanadi. Bu davrda bola o‘z “men”iga ega bo‘la

boshlaydi. Shu bois aynan madhiya ijrosi paytida ulardagi faxr-

iftixor, g‘urur tuyg‘ulari

yanada tarkib toptiriladi. O‘quvchiga asarning tub mohiyatini his etib kuylash o‘rgatiladi.

5, 6, 7-

sinflarda o‘quvchilarda har bir sohada mustaqil bo‘la boshlayotganliklari

seziladi. Aynan musiqa yo‘nalishida ularda o‘sish, intilish, rivojlanish, ijro malakalarining
oshishi kuzatiladi. Har bir o‘quvchi madhiyani

mustaqil ravishda kuylay oladi. Uning

mohiyatini chuqur his qilib, qo‘shiq matni va ohangini ongli ravishda tahlil qilish

darajasiga erishadi.

Olib borilayotgan darslar davomida o‘quvchilarni juft

-juft yoki qatorma-qator

holda o‘tkazilib, asarni kuylash avvalida barcha o‘quvchilar baravariga o‘qituvchi

tomonidan ijro etilayotgan musiqiy mashqlarni (notalar ketma-ketligi, uch tovushliklar

va ixtiyoriy tovushlar to‘plamini) Microsoft Office Power Point, Sibelius 4, Final 2005,
axborot ta’lim resursi yoki shunga o‘xshash dasturlar orqali ekranda yozib, so‘ng turli
tonalliklar asosida o‘quvchilar ovozini sozlovchi, baquvvat nafasga erishtiruvchi,
pog‘onalararo nafis kuylovchi, talaffuz a’zolarini tezkor, tillarni burro etuvchi mashqlar

bajarilishi maqsadga muvofiq hisoblanadi.

Barchaning nigohi O‘zbekiston Respublikasi Davlat Madhiyasi nota varianti aks

ettirilgan proyektor doskasiga qaratiladi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2022) / ISSN 2181-1415

119

Berilgan asar davomidagi “sen o‘zing do‘stlarga yo‘ldosh, mehribon”, “Bag‘ri keng

o‘zbekning o‘chmas iymoni”, “Olamni

mahliyo aylagan diyor!” misralarining juft

ovozlikda berilishi tub mohiyatida so‘z matniga muvofiq tarzda O‘zbekiston qo‘shni
davlatlar bilan millatlararo totuvlik va o‘zaro manfaatli hamkorlik ruhida faoliyat olib

borayotgani kabi asar ijrosida ham juft

sadolanish o‘zaro do‘stik ohanglari bilan yanada

o‘ziga xoslik va go‘zal ohangdoshlik aks etayotganligi tushuntirilib kuylanadi

[5].

O‘qituvchi har bir qator o‘quvchini madhiyaning o‘zlariga tegishli qismini tartib

bilan kuylashlarini nazorat qiladi.

Bundan tashqari, 6-sinf darsligida berilgan taniqli bastakor Habibulla Raximov

“Bolalar” nomli Jumaniyoz Jabborov she’riga musiqani yakka hamda jo‘r ovoz ijro yo‘lida
bastalaganki, uning ijrosi mobaynida o‘quvchilar bolalik, do‘stlik va ahillik tuyg‘ularini

kuy

lashda belgilangan qismda jo‘r ovozlik yoki polifonik ijro orqali bir

-birlariga hurmat,

do‘stlik, ahillik fazilatlari bilan do‘stlik rishtalari yanada mustahkamlanganday tuyuladi.

Shuningdek, 6-

sinfda Dilbar A’zamova she’ri Gulnora Qo‘chqorava musiqasi bil

an

“O‘zbegimdan aylanay”, Dilshod Rajab she’ri Xurshida Hasanova musiqasi bilan
“O‘zbekiston

–

jannat”, 7

-

sinf darsligidan Qambar ota she’ri Muhammad Otajonov

musiqasi bilan “O‘zbekiston

–

onajon” asarlarida do‘stlik, vataparvarlik qardoshlik

tuyg‘ularini o‘quvchilar ongi va qalbiga singdirishda polifonik ijroning o‘ziga xos afzallik
tomonlarini ochib berishda innovatsion ta’lim yutuqlaridan keng foydalanish orqali
erishish samarali natijalarni yuzaga chiqishida muvafaqqiyat omili bo‘lib hisoblanadi

[6].

Davlat rahbarimiz tomonidan olib borilayotgan oqilona davlat boshqaruvida

belgilangan “Harakatlar strategiyasi” Davlat dasturining “Millatlararo totuvlik va o‘zaro
manfatli hamkorlik” 5

-tamoyiliga barcha qatori har bir musiqa madaniyati fani

o‘qituvchisi o‘

zining fuqarolik burchi hamda pedagogik vazifalaridan kelib chiqqan holda

yondashsa, o‘ylaymizki, muhtaram Yurtboshimiz tomonidan amalga oshirilayotgan
mustaqil yurt taraqqiyoti rivojiga daxldorlik majburiyatini bajargan bo‘ladi.

Yuqorida aytib o‘tilgan ishlar talablar darajasida bajarilsa, o‘ylaymanki, yosh

avlodni musiqani sevadigan, ardoqlaydigan,

har tomonlama yetuk inson bo‘lib voyaga

yetishida o‘zimizni munosib hissamizni qo‘shgan bo‘lamiz.

Bunday mashaqqatli va

sharafli kasb egalari bo‘lmish

o‘qituvchilarimizga

ijodiy barkamollik tilayman.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

:

1.

htpp//www.lex.uz. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.

Mirziyoyevning

qarori, 2022-yil 2-

fevraldagi “Madaniyat va san’at sohasini yanada rivojlantirishga doir

qo‘shim

cha chora-

tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ–

112-sonli qarori.

2.

Soipova

D. “Musiqa o‘qitish nazariyasi va metodikasi” (o‘quv qo‘llanmasi)

–

T.:

2019.

–

B. 25.

3.

Davlat ta’lim standarti va o‘quv dasturi. 6

- s

о

n.

–

T.: 1999.

–

B. 12.

4.

Hasan

о

v A. Maktabda ashula.

–

T: 1991.

–

B. 52.

5.

Gudk

о

va E., Vasilyeva

A. Ashula o‘qitish metо

dikasi.

–

T.: 1993. B. 17.

6.

Yo‘ldо

sheva S.

O‘zbekistоnda musiqa ta’limi va tarbiyasining rivо

jlanishi.

–

T.: 1958.

–

B. 71.