Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Develop creativity and skills of independent thinking of
students
Ulboʻlsin SULTANOVA
1
Tashkent State Pedagogical University named after Nizami
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 March 2022
Accepted 20 April 2022
Available online
15 May 2022
This article provides information on the formation of
students
’
creative activity and the ability to think
independently, the possibilities of
“
problem learning
”
and their
use. The effectiveness of the organization of didactic games is
discussed.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss4/S-pp5
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
creative activity,
independent thinking,
problem-based learning,
extracurricular activities,
point coordinates.
O‘
quvchilarda ijodiy faollikni va mustaqil fikrlash
qobiliyatini shakllantirish
ANNOTATSIYA
Kalit s
o‘
zlar:
ijodiy faollik,
mustaqil fikrlash,
muammoli ta
’
lim,
sinfdan tashqari ish,
nuqta koordinatalari.
Ushbu maqolada
o‘
quvchilarda ijodiy faollikni va uning
zaminida yotuvchi mustaqil fikrlash qobiliyatini shakllantirish,
“Muammoli ta’lim” imkoniyatlari hamda ulardan foydalanish
haqida ma
’
lumot berilgan. Didaktik
o‘
yinlarni tashkil qilish
samaradorligi haqida s
o‘
z yuritilgan.
Развивать
творческую
активность
и
навыки
самостоятельного мышления учащихся
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
ворческая деятельность,
самостоятельное
мышление,
проблемное обучение,
внеклассные занятия,
координаты точки.
В данной статье представлена информация о
формировании у учащихся творческой активности и
способности самостоятельно мыслить, возможностях
«проблемного обучения» и их использовании. Обсуждается
эффективность организации дидактических игр.
1
o
`
qituvchi, Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti,
Toshkent, O’zbekiston
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
564
O‘
quvchilarda ijodiy faollikni va uning zaminida yotuvchi mustaqil fikrlash
qobiliyatini shakllantirish umumta
’
lim maktablari, b
o‘
lajak
o‘
qituvchilarni tayyorlaydiga
pedagogika sohasidagi oliy ta
’
lim muassasalari oldida turgan eng dolzarb vazifalardan
biri sanaladi.
O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.
Karimov:
“
Agar bolalar erkin
fikrlashga o‘rganmasa, berilgan ta’lim samarasi past bo‘lishi muqarrar.
Albatta, bilim
kerak. Ammo bilim o‘z yo‘liga. Mustaqil fikrlash esa eng katta boylikdir. O‘qituvchining
bosh vazifasi o‘quvchilarda mustaqil fikr yuritish ko‘nikmalarni hosil q
ilishdan
iboratligini, ko‘pincha, yaxshi tushunamiz, lekin, afsuski, amalda, tajribamizda unga rioya
qilmaymiz”, –
degan edi.
O‘qitishda muammoli ta’limdan foydalanish ham ijodiy faoliyatni shakllantirishda
samarali hisoblanadi. O‘quvchilarning biror
-bir haqiqatni mustaqil izlashi va kashf etishi
bilan bog‘liq bo‘lgan ta’lim metodlaridan evristik yoki tadqiqotchilik metodlari bilan
birga o‘quvchilarni ijodiy fikr “laboratoriyasi”ga olib kiradigan jarayon ham asosiy
ahamiyatga egadir. Muammoli ta’lim shu jih
atdan bir qancha afzalliklarga ega:
U o‘quvchilarni mantiqiy, ilmiy, didaktik, ijodiy fikrlashga o‘rgatadi.
U
o‘quv materialini ishonarli qiladi, bu bilan bilimlarning e’tiqodga aylanishiga
k
o‘
maklashadi.
U, odatda, ancha ta’sirchan bo‘
lib, chuqur intellektual his-tuy
g‘
ular, shu jumladan,
k
o‘
tarinki ruh, hissini
o‘
z imkoniyatlari va kuchiga ishonch tuy
g‘
usini vujudga keltiradi,
shuning uchun u
o‘
quvchilarni qiziqtiradi,
o‘
quvchilarda ilmiy bilishga jiddiy qiziqishni
tarkib toptiradi.
Haqiqat qonuniy
atining mustaqil “kashf etilishi” olingan bilimlarni unutmasligiga
yordam berishi aniqlab chiqilgan, mustaqil hosil qilingan bilimlar unutilgan taqdirda ham
ularni tezda qayta tiklash mumkin.
Yosh avlodni hozirgi zamon fani bilan qurollantirish orqali ularning aqliy jihatdan
maksimal darajada rivojlanishlariga erishish umumta’lim –
tayanch maktablar oldida
turgan eng muhim vazifalardan biridir. Bu vazifani hal etishda sinfdan tashqari ishlarning
o‘
rni benihoya katta.
Boshlan
g‘
ich sinflarda matematikadan
o‘
tkaziladigan sinfdan tashqari ishlarning
mazmuni dars mash
g‘
ulotlarida egallangan bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirishga
qaratilgan b
o‘
lishi kerak. Shundagina matematikadan sinfdan tashqari mash
g‘
uloflar dars
mash
g‘
ulotlarining mantiqiy davomi b
o‘
lib xizmat qila oladi.
Matematikadan
“
sinfdan tashqari ish
”
deyilganda
o‘
quvchilarning darsdan tashqari
vaqtda tashkil qilingan, dastur bilan bo
g‘
liq b
o‘
lgan material asosida ixtiyoriylik
tamoyiliga asoslangan mash
g‘
uloflar tushuniladi.
Hozirgi vaqtda boshlan
g‘
ich matematika kursiga yangi-yangi mavzular kiritil-
moqda. Masalan: “Simmetrik shakllar”, “Jadval va diagrammalar bilan ishlash texno
-
logiyasi”, “Parallel va perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar”, “Koordinata burchagi”, “Nuqta
koordinatasi”, “Grafik ko‘rinishdagi obyektlar ustida ishlash”, “Boshlang‘
ich sinflarda
simmetriya tushunchasi bilan tanishish”, kabi kiritilgan yangi va murakkab bo‘
lgan
mavzularni bolalarga tushuntirish uchun didaktik
o‘
yinlardan samarali foydalanishimiz
mumkin.
Aynan sinfdan tashqari vaqtda turli didaktik
o‘
yinlarni
o‘
ynatishimiz mumkin.
Quyida matematika darsligidagi ba’zi murakkab bo‘
lgan, darsga qiziqarli
o‘
yin topshi-
ri
g‘
ini ishlashga harakat qildim.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
565
O‘
yin nomi
“Rassomlar musobaqasi”
deb nomlanadi.
Doskada quyidagi nuqtalar koordinatalarini yozing va ketma-ketlikda biriktirib
rasm chizing.
(0:0), (-1:1). (-3:1), (-2;3). (-3:3). (-4;6). (0;8), (2:5). (2:11), (6;10), (3:9), (4:5),
(3:0). (2;0), (1:-7), (3;-8), (0:-8). (0;0)
Agar koordinata tekisligida har bir nuqta oldingi kesma
bilan tutashtirilsa, ma’lum
chizma hosil b
o‘
ladi.
O‘quvchilarga bu o‘yin yoqadi.
Shu topshiriqning teskarisini ham berish mumkin.
O‘
zi biron chizmani chizib, uning koordinatalarini topish s
o‘
raladi. Masalan, 3-4-sinfda bu
o‘
yinni q
o‘
llash mumkin.
Rasmga qarab nuqta koordinatalarini yozing.
“Qanday maqollar yashiringan” o‘yini
1
2
3
4
5
1
BELI
QUVVAT
BALIQNING
OLTIN
BILAN
2
AYRILMAGIN
О’TDA
OG‘RIMAGANNING
KO‘R
OLMA
3
KUNI
DUO
EL
KETAR
KO‘L
4
ODAM
KUNI
ELINGDAN
NON
BELINGDAN
5
BOTIRNING
MEHNATDA
BILINADI
OL
YEYISHINI
A(1;1), (3;2), (4;4), (5;5),(4;2).
В(4;1), (2;2), (1;4), (2;5),(3;5).
С(4;1), (5;2), (2;3), (4;5).
D(1;2), (3;4), (2;1), (4;3),(5:4).
G(3;1), (1;3), (5;3), (5;1),(1;5),(1;3), (3;3),(5;1).
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
566
Bunday didaktik
o‘
yinlarni tashkil qilish orqali
o‘
quvchilar bilimlarini va amaliy
k
o‘
nikmalarini chuqurlashtirish hamda kengaytirish,
o‘
quvchilarning mantiqiy tafak-
kurlarini, topqirliklarini, matematik ziyrakliklarini rivojlantirish, matematikaga qiziqish-
larini orttirish, mustaqillikni tarbiyalash mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan quramiz
–
T.: O
‘
zbekiston. 2017.
–
B. 312.
2.
Jumayev
M.E. Matematika o‗qitish metodikasi. (OO‘Y uchun darslik.)
3.
Toshkent.
–
Turon-Iqbol
–
2016-yil.
–
B. 426.
4.
Tojiyev M., Barakayev M, Xurramov
A, Matematika o‘qitish metodikasi
// O‘quv
qo‘llanma.
–
T.:
“
Fan va texnologiya
”
, 2016,
–
B. 328.
5.
Chirchiq davlat pedagogika instituti aniq fanlar fakulteti matematika kafedrasi
2
курс
МЎМ
мажмуа
tayyori.
