Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The importance of using innovative technologies in
physical education classes
Shakhriddin MIZOMOV
1
Samarkand branch of the Tashkent State University of Economics
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 March 2022
Accepted 20 April 2022
Available online
15 May 2022
This article provides information on the methods of
innovative technologies aimed at the individual, its importance,
goals and objectives. It also highlights the importance of using
innovative technologies in the conduct of physical education
classes.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss4/S-pp423-428
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
physical education,
exercise,
innovative technologies,
lesson process,
physical education lessons,
innovative methods,
advantages of methods.
Jismoniy tarbiya darslarida innovatsion texnologiyalardan
foydalanishning ahamiyati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
jismoniy tarbiya,
jismoniy mashqlar,
innovatsion texnologiyalar,
dars jarayoni,
jismoniy tarbiya darslari,
innovatsion metodlar,
metodlarning afzalliklari.
Ushbu maqolada shaxsga y
o‘
nalgan innovatsion texnolo-
giyalar usullari, uning ahamiyati, maqsad hamda vazifalari
b
o‘
yicha ma
’
lumot beriladi. Shuningdek, jismoniy tarbiya
darslarini olib borish jarayonida innovatsion texnologiyalardan
foydalanishning dolzarbligihaqida fikr yuritiladi .
1
Teacher of the Department of Natural Social and Physical Culture of the Samarkand branch of the Tashkent State
University of Economics.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
424
Важность использования инновационных технологий
на занятиях физической воспитанием
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
физическое воспитание,
физические упражнения,
инновационные
технологии,
учебный процесс,
уроки физической
культуры,
инновационные методы,
преимущества методов.
В данной статье представлена информация о методах
инновационных технологий, направленных на личность,
их значении, целях и задачах. Также подчеркивается
важность использования инновационных технологий при
проведении занятий по физическому воспитанию.
TADQIQOTNING DOLZARBLIGI.
Jahonda ta
’
lim sohasida integratsiyalashuv jarayoni kechayotgan bir vaqtda ta
’
lim
sifatni oshirish va tizimni yagona standartlarga muvofiq tashkillashtirishga e
’
tibor
qaratilmoqda. Rivojlangan davlatlar amaliyotida oquvchilarni ta
’
lim-tarbiya jarayoniga
tayyorlash, jismoniy rivojlantirish masalalari yetakchi oliy ta
’
lim muassasalari va
tadqiqot markazlarining bosh obyektiga aylanib, xalqaro tajribalar ommalashtirilmoqda.
Hozirgi vaqtda umumiy
o‘
rta ta
’
lim maktablarida jismoniy tarbiya darslarida yangi
innovatsion texnologiyalardan foydalanish va mash
g‘
ulotlarni qiziqarli tashkil qilish
asosiy vazifaga aylanib bormoqda.
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidenti Mirziyoyev Shavkat Miromonovichning:
“Yoshlarimizning mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va maʼnaviy salohiyatga ega
b
o‘
lib, dunyo miqyosida
o‘
z tengdoshlariga hech qaysi sohada b
o‘
sh kelmaydigan insonlar
b
o‘
lib kamol topishi, baxtli b
o‘
lishi uchun davlatimiz va jamiyatimizning bor kuch
va imkoniyatlarini safarbar etamiz”
[1],
–
deb aytgan fikrlarida yosh avlodimizning
mukammal shaxs b
o‘
lib , har tomonlama rivojlangan, so
g‘
lom, kuchli b
o‘
lib voyaga yetishi
muhimligi, har sohada jahon yoshlaridan qolishmaydigan farzandlarni tarbiyalash
dolzarb masalalardan ekanligini anglashimiz zarurdir.
Bu borada davlatimizning
o‘
z siyosatida ham kelajak avlodning salohiyatli, bilimli,
so
g‘
lom, yetuk b
o‘
lib
o‘
sishiga qaratilgan ishlar amalga oshirilayotganini k
o‘
rishimiz
mumkin.
K
o‘
plab mutaxassislarning fikriga k
o‘
ra (Balsevich V.K., Zaporozhanov A., 1987;
Blinkov S.N., 2000; Vinogradov P.A. va boshqalar, 1999; Kargapolov V.P. bilan birgalikda.,
1990; Kraynov A.N., 1999; Lyak V.I., 1993; Matyunina N.V., 2000; Stankyavichus L.A.,
1984; Suleymanov I., 1995; Shiyanov G.P., 1998), umumta
’
lim maktablarida jismoniy
tarbiya darslarining joriy tizimi turli jismoniy tarbiya mash
g‘
ulotlariga b
o‘
lgan ehtiyojni
shakllantirishga yordam bermaydi, bu borada yosh avlodning salomatligi, jismoniy
rivojlanishi va jismoniy tayyorgarligini yaxshilash omillari qisman hisobga olingan.
Tadqiqotning maqsadi:
jismoniy tarbiya darslarini zamonaviy innovatsion
texnologiyalarasosida samarali tashkil qilish.
Tadqiqot vazifalari:
–
jismoniy tarbiya darslarini innovatsion texnologiyalardan foydalangan holda
tashkil qilish orqali samarali natijalarga erishish;
–
jismoniy tarbiya darslarida foydalaniladigan innovatsion texnologiya metodlarni
yoritish afzalliklarini k
o‘
rsatish;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
425
Tadqiqot natijalari va uning muhokamasi:
Hozirgi kunda har bir fanni o‘quvchilarga yetkazish yangi innovatsion ta’lim
texnologiyalaridan foydalanishni talab qilmoqda, sababi, axborotlashgan asrimizda
yoshlarimizning faollikka nisbatan ehtiyoji kundan kunga kuchaymoqda.Innovatsion
ta’limga nisbatan ehtiyojlar oshmoqda. Keling, shu o‘rinda innovatsion ta’lim haqida
ma’lumotlarni ko‘rib chiqamiz
Hozirgi
vaqtda maktab ta’limida turli pedagogik innovatsiyalar qo‘llanilmoqda.
Bu,
birinchi navbatda, institutning an’analari va maqomiga bog‘liq.
Shunga qaramay, quyidagi
eng xarakterli innovatsion texnologiyalarni ajratib ko‘rsatish mumkin.
Bola tu
g‘ilishdan o‘smirlik yoshigacha
bo
g‘liq bo‘lgan yillar davomida bolada
salomatlik, uzoq umr ko‘rish, har tomonlama tayanch
-motor va barkamol jismoniy
rivojlanish asosiy jarayon hisoblanadi. Bolalarning so
g‘lom, quvnoq, kuchli bo‘lib voyaga
yetishi nafaqat ota-
onalarga, balki har bir ta’lim tashkilotiga ham mas’uliyat yuklaydi.
Jismoniy tarbiyaning alohida ahamiyatini belgilaydigan eng muhim vazifa
ta’limning
har tomonlama rivojlanishining asosi sifatida sog‘lom, kuchli, xushchaqchaq,
quvnoq, sezgir, tashabbuskor shaxsni shakllantirishdir.
O‘z harakatlarini yaxshi biladigan, sport va jismoniy mashqlarni yaxshi ko‘radigan
bola maktabda o‘rganishga va keyingi faol ijodiy faoliyatga qodir. Maktab yoshidagi
bolalarning jismoniy tarbiya tizimini takomillashtirishi
ko‘p jihatdan jismoniy usullar
-
ning ilmiy asoslilik darajasi bilan belgilanadi.
So‘nggi o‘n yillikda mamlakatimiz hayotida ro‘y bergan tub o‘zgarishlar ta’lim
muassasalari faoliyatida jiddiy islohotlarni amalga oshirishni taqozo etdi. Aynan bolalar
va o‘sm
irlik davridagi bolaning shaxsiyatini shakllantirish, uning qobiliyatlarini
shakllantirishning muhim jarayonlari, doimiy jismoniy tarbiya va sportga qiziqish,
sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va shu asosda salomatlikning mustahkam
poydevorini yaratish oldimizda turgan dolzabr vazifadir.
Shuni esda tutish kerakki, bolani sog‘lom jismoniy shakllanish jarayonlariga
maktabgacha yosh davr va maktab yoshi davrida poydevor qo‘yiladi, salomatlik va to‘liq
jismoniy rivojlanish ushbu davrlarda jadal o‘sadi. Eng
umumiy ma’noda, bolalar va o‘smir
yoshdagi bolalarning jismoniy rivojlanishi tabiiy o‘zgarish jarayonidir, individual hayot
davomida uning tanasining morfofunksional xususiyatlari, jismoniy rivojlanishining
tashqi miqdoriy ko‘rsatkichlari, masalan, fazoviy o‘lchovlar va tana vaznidagi o‘zgarishlar
bo‘lsa, sifat jihatidan jismoniy rivojlanish, birinchi navbatda, sezilarli o‘zgarishlar bilan
tavsiflanadi.
Organizmning funksional imkoniyatlarini davrlar va bosqichlar bo‘yicha o‘zgar
-
tirish uning yoshi rivojla
nishi, individual jismoniy sifatlarning o‘zgarishi va jismoniy
faoliyatning umumiy darajasida ifodalanadi.
Jismoniy mashqlar klassifikatsiyalarini keltiramiz. Ushbu jismoniy mashqlarni
klassifikatsiyalash turli olimlar tomonidan turlicha omillar asosida tasniflangan. Hozirda
ham ushbu tasniflash o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. Quyidagi ma’lumotda turli davlat
-
larda turli turkumlashni ko‘rishimiz mumkin.
Jismoniy mashqlarni klassifikatsiya qilish
–
uni turkumlash, xillash demakdir.
Jismoniy tarbiya tizimlarining tarixiy tahlili shuni k
o‘
rsatadiki, jamiyatning rivojlanish
bosqichlarida jismoniy mashqlar tanlash va turkumlashda
o‘
sha jamiyat uchun
progressiv va tarbiya vazifasini bajarishga mos keladiganlarigagina eʼtibor berilgan.
Tarixiy rivojlanishning turli bosqichlarida tarbiyaning maqsad va vazifasi
o‘
zgarib
turgan, demak, jismoniy tarbiya tizimi ham
o‘
zgargan, bu esa uning omillarining ham
o‘
zgarishiga sabab b
o‘
ldi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
426
Gretsiyada tarixiy besh kurash
–
pentatlon, Guts-Mutsning tabiiy harakatlari,
Pestalotstsi va Shpisning XVIII asr uchun tanlangan
“
elementar harakatlari
”
va boshqalar.
Demak, davr
o‘
zgarishi bilan jismoniy tarbiya tizimi, uning vazifalari va vositalari
o‘
zgardi.
Shvedlarning pedagogik gimnastikasida jismoniy mashqlar anatomik xususiyatga
qarab klassifikatsiya qilindi, chunki ulardagi tizimning asosiy maqsadi tana tuzilishining
k
o‘
rinishini yaxshilash edi. Bu esa jismoniy tarbiya tizimining y
o‘
nalishini torroq
b
o‘
lishiga olib keldi.
Chexlarning «Sokol gimnastikasi» jismoniy
mashqlarining tashqi formasiga qarab
sport jihozida bajariladigan, sport jihozisiz bajariladigan mashqlar guruhlari deb
turkumlanadi. Buning ijobiy tomoni shundaki, paydo b
o‘
lgan yangi jismoniy mashqlar bu
turkumlarning birida
o‘
z
o‘
rnini topar edi.
Fransuzlarning Eber sistemasida jismoniy mashqlar qisqa utilitar mazmuniga
qarab yurish, yugurish, sakrash, tirmashib chiqish, o
g‘
irlik k
o‘
tarish mashqlari, uloqtirish,
suzish, hujum va himoya qilish mashqlari deb turkumlandi.
А
vstriya pedagoglari klassifikatsiyasi ham keng qamrovli emas edi.
Jismoniy mashqlarning original klassifikatsiyasini rus anatomi, vrachi, pedagogi
P.F. Lesgaft ishlab chiqib, maktab yoshidagilarda jismoniy tarbiyani amalga oshirish
uchun m
o‘
ljalladi va quyidagicha asosiy guruhlarga b
o‘
ldi:
1. Sodda mashqlar.
2. Murakkab mashqlar yoki yuklamaning ortishi bilan bajariladigan mashqlar.
3. Fazodagi holatiga yoki muskul ishining bajarilish vaqtiga k
o‘
ra bajariladigan
mashqlar.
4. Texnik jihatdan qiyin, tizimli ravishda bajariladigan mashqlar. Mashqlarning
turkumlanishi k
o‘
rsatib turibdiki, P.F. Lesgaft klassifikatsiyasi didaktik prinsiplarga
y
o‘
naltirilgan. Lekin bu ham jismoniy tarbiya tarixiy omillarini t
o‘
laqonli
o‘
z tarkibiga
si
g‘
dira olmagan hozirgacha t
o‘
liq ilmiy asoslangan jismoniy mashqlar klassifikatsiyasi
mavjud emas.
Hozir kunda ushbu turkumlashlarga asoslangan turli jismoniy mashqlarning yangi
yo‘nalishdagi turlarini ta’lim jarayonida bolalarni sog‘lomlashtirishda tavsiya etilmoqda.
Umumta’lim muassasalarida
jismoniy tarbiya fanlarini innovatsion tashkil qilishga
qaratilgan metodlar ishlab chiqilmoqda, ular quyidagilardan iborat:
1.
“
Fitbol
–
gimnastika
”
dam olish maqsadida qo‘llaniladi. Hozirgi vaqtda turli xil
elastiklik, o‘lcham va og‘irlikdagi to‘plar spo
rt sohasida ishlatiladi. Fitbol bolaning nozik
motorli ko‘nikmalarini rivojlantiradi, bu intellektning rivojlanishi bilan bevosita bog‘liq. Fitbol
-
gimnastikasi mashg‘ulotlari hislarni mukammal muvozanat qilish darajasini rivojlantiradi,
orqa va qorin mushaklari mustahkamlanadi, ular yaxshi mushak korsetini yaratadi.
2.
“
Chirliding
”
(bir necha turdagi sport mashqlarining birlashmasi)
–
akrobatika,
gimnastika, xoreografiya va raqs elementlarini birlashtirgan pomponlar bilan qizdiruvchi
sport raqslaridir. Cheerliding maktabgacha va kichik maktab yoshdagi bolalarning ijodiy
va harakat qobiliyatlari hamda
ko‘nikmalarini rivojlantiradi, jismoniy faollik hajmini
oshirishga imkon beradi. Kundalik tartib, jamoaviy faoliyatda muloqot qilish
ko‘nikmala
rini shakllantiradi.
3. Tuzatish jismoniy janrlar
–
bu mashqning vazifalaridan birini to‘liq yoki qisman
hal qilishga qaratilgan tuzatuvchi jismoniy tarbiya darsining parchalari (elementlari,
eskizlari). Ushbu shakl teatr harakati hissiy rol o‘ynash namoyo
nlari uslubida amalga
oshiriladi.Tuzatish jismoniy o‘rganishida o‘quv jarayonida yuzaga keladigan har qanday
pauza muammoni to‘ldiradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
427
4.
“Jismoniy ertak” –
puxta o‘ylangan uslubiy va adabiy syujetli ijro, yaxlit o‘yin
harakatiga asoslangan yangi turdagi jismoniy tarbiya darsi. Mavjud uvertura,syujet rivoji,
uning avj nuqtasi va keyingi so‘zi, axloqi ushbu qismni tashkil qiladi. Bu
-"jismoniy
tarbiya teatri".
Bunday sport ertaklari katta mavzuli o‘yinlar asosida ishlab chiqilgan.
Yuqoridagi mashql
arni keng qo‘llash jismoniy tarbiya darslarida o‘quvchilarni
fanga nisbatan qiziqishini oshirish bilan birgalikda, ularni jismonan, ruhan so
g‘lom bo‘lib
voyaga yetishini ta’minlaydi.
Ushbu mashqlar bolalarning juda harakatchan, faol va sezgir bo‘lganliklar
i uchun
yoga mash
g‘ulotlari kabi ko‘proq zavq beradigan o‘yinga o‘xshaydigan tarzda ham tashkil
etilishi mumkin.
Masalan, turli hayvonlarga taqlid qilishga asoslangan, darsda ularning pozalari
k
o‘
rinishida ham tashkil etish mumkin. Bunda hayvon nomlari aytiladi:
“
chigirtka
”
,
“
kran
”
,
“
mushuk
”
va hokazo. Ushbu mashqlar xotira, kuzatish va tasavvurni rivojlantiradi.
Xulosa: Jismoniy tarbiya darslarini innovatsion metodlar asosida tashkil qilish
bolalarda turli yangi turdagi jismoniy mashqlarni bajarish asosida chaqqonlik sifatlari,
xotira, e’tibor, eshitish, plastiklik, ritm hissini rivojlantiradi.
Shu bilan birgalikda, mashqlarni qiziqish bilan bajarishga nisbatan motivatsiyasi
oshadi, sog‘lom turmush tarzini amalga oshirishda jismoniy darslarning afzalliklari
ni
anglay oladi.
O‘quvchilarda tayanch
-
harakat, eshitish va ko‘rish xotira turlarini yaxshilash
uchun imkoniyatlar ko‘lamini oshiradi. Bundan tashqari, innovatsion jismoniy mashqlar
bolaning ijtimoiy faolligini oshirishga mustaqilligini rivojlantirishga intiluvchi irodaviy
sifatlarini rivojlantiradi, bolada o‘z ustida ishlash, o‘zini rivojlantirishga nisbatan harakat
-
lari ishtiyoqini ra
g‘
batlantiradi. Ota-onalarning psixologik-pedagogik malakasini oshirish,
shu jumladan, bolalar salomatligini mustahkamlash, ularni faol tarbiya jarayoniga jalb
qilish zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Sh.M.
Mirziyoyev “Erkin va farovon, demokratik o‘
zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz
“O‘
ZBEKISTON
”
NMIU, 2016
–
B. 14.
2.
T.S.
Usmonxo‘jayev, O‘.
Tursunov, A.X. Meliyev Jismoniy tarbiya nazariyasi va
uslubiyoti
O‘qituvchi“ nashriyot
-matbaa ijodiy uyi Toshkent
–
2008
–
B. 11.
3.
Prof. R. Salomov P.f.n. R. Matkarimov. Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati
fanidan maʼruza matni Toshkent
.
–
2006
–
B. 8.
4.
1.Bakhriddinovna O.F. The role of ethnic and national values in the formation of
intergenerational relations in social psychology // Web of Scientist: International
Scientific Research Journal.
–
2022.
–
Т
. 3.
–
№. 3. –
С
. 96
–
99.
5.
2. Разыкова
Л.Т., Очилова
Ф.Б. Эффективность масок и респираторов
в предотвращении бактериальной колонизации верхних дыхательных путей
у врачей больниц. –
2021.
6.
3. Ochilova F.B. Ways to correct the effect of mental and emotional disorders on
the child’s personality in family relations
// Mental Enlightenment Scientific-
Methodological Journal.
–
2022.
–
Т
. 2022.
–
№. 3. –
С
. 202
–
212.
7.
Ilhomjonova S.T., Ochilova F.B. Burnout syndrome as a psychological problem //
E Conference Zone.
–
2022.
–
С
. 41
–
42.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
428
8.
Sayfullayevich T.E., Nafisa T. The importance of including the idea of tolerance in
students // Web of Scientist: International Scientific Research Journal.
–
2022.
–
Т
. 3.
–
№. 3. –
С
. 509
–
512.
9.
Sayfullayevich T.E., Nafisa T. Formation of forgiveness thinking of young people
in the family-an important direction of educating a perfect person // Web of Scientist:
International Scientific Research Journal.
–
2022.
–
Т
. 3.
–
№. 3. –
С
. 513
–
517.
10.
Хайитова
Ш
.
Д
.,
Розикова
Л
.
Т
.
Талабалар
Мустақил
Таълимини
Фаоллаштиришда
Ахборот
Технологиянинг
Ўрни
//
Таълим
ва
Ривожланиш
Таҳлили
онлайн
илмий
журнали
.
–
2021.
–
Т
. 1.
–
№. 5. –
С
. 162
–
167.
11.
Практики
//
Сборники
конференций
НИЦ
Социосфера
.
–
Vedecko
vydavatelske centrum Sociosfera-CZ sro, 2020.
–
№. 18. –
С
. 14
–
17.
12.
Мамадиярова
Д.У. Структурная модель профессиольного стресса врачей
общей практики
//
Современная психология и педагогика: проблемы и решения
.
–
2020.
–
С. 81–
86.
13.
Kasimova O.K. The Schools for Girls in Central Asia: The Meaning of Education
and Methodology //Eastern European Scientific Journal.
–
2016.
–
№. 3.
14.
Ходжиева
Ф
.
О
.,
Норбутаев
Ф
.
М
.
Пути
развития
критического
мышления
подростков
// international scientific review of the problems and prospects of modern
science and education.
–
2018.
–
С
. 78
–
79.
