Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Formation of spiritual education in students through
people
’
s oral creativity
Gavkhar SAIDOVA
1
, Abera KAKHHOROVA
2
Pedagogical Institute of Bukhara State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 March 2022
Accepted 20 April 2022
Available online
15 May 2022
This article presents the concept of folklore, types and
functions of folklore, samples of folklore, the importance of
folklore in the education of human spirituality.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss4/S-pp3
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
folklore,
values,
spirituality,
culture,
art,
folk art.
Xalq o
g‘
zaki ijodi orqali
o‘
quvchilarda ma
’
naviy tarbiyani
shakllantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
folklor,
qadriyat,
ma’naviyat,
madaniyat,
san’at,
xalq san‘ati.
Ushbu maqolada folklor tushunchasi, xalq o
g‘
zaki ijodi
turlari va vazifalari, xalq o
g‘
zaki ijodi namunalari haqida
ma’lumot keltirilgan bo‘
lib, xalq o
g‘
zaki ijodining inson
ma’naviyatini yuksaltirishdagi ahamiyati haqida fikr va
mulohazalar yuritilgan.
1
Senior teacher at Pedagogical Institute of Bukhara State University
2
1 year master’s degree
at Pedagogical Institute of Bukhara State University
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
315
Формирование духовного воспитания у учеников
через устного народного
творчества
народа
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
фольклор,
ценность
,
духовность,
культура,
искусство,
народное творчество
.
В данной статье представлены понятия фольклора, его
виды и функции, образцы, значение народного творчества
в воспитании духовности человека.
Xalq o
g‘
zaki ijodi
–
mehnatkash omma ijodi, xalq san’atining boshqa, ya’ni musiqa,
teatr, raqs,
o‘yin, tasviriy va amaliy san’at kabi turlaridan o‘
ziga xos xususiyatlari bilan
ajralib turadigan o
g‘
zaki s
o‘z san’atidir.
Xalq o
g‘
zaki ijodi
–
insoniyatga tengdosh eng qadimiy san’at. Har bir xalqning
o
g‘
zaki ijodi
o‘sha xalqning fe’l –
atvori, estetik didi, ruhiyati, urf-
odat va an’analari, orzu
-
intilishlari, geografik sharoiti va tabiatini aks ettiruvchi
o‘
ziga xos k
o‘
zgudir. Biz ana shu
k
o‘
zgu vositasida olamshumul ezgu niyatlar, insoniy fazilatlar, yovuzlik, zulm,
adolatsizlikka qarshi nafrat tuy
g‘
ularini k
o‘ramiz. Ma’naviyat qadim zamonlardan inson
dunyoqarashini, xatti-harakatini, jamiyatda tutgan
o‘
rnini, xalqqa, vatanga, atrofidagi
odamlarga b
o‘lgan munosabatini boshqaruvchi omil hisoblanadi. Ma’naviy qashshoq
kimsa hayotda r
o‘
y berayotgan voqealarga loqayd b
o‘
ladi. Loqaydlik esa tuzatib b
o‘
lmas
oqibatlarga
olib keladi. Ma’naviy qashshoq odam uchun Vatan, xalq, oila kabi muqaddas
tushunchalar yot.
Shuning uchun keksa avlod, avvalo, farzandning ma’naviy dunyosini
shakllantirish chorasini rejalashtirgan. Aslini olganda, xalq dostonlari, ertaklari,
qo‘shiqlari, maqollari va boshqa o‘nlab janrdagi asarlar yosh avlodning ma’naviyatini
boyitish, uni haqiqiy inson darajasiga yetishini ta’minlash maqsadini nazarda tutgan
holda yaratilgan. O‘tgan asrgacha bugungi kundagi matbuot, o‘quv dargohlari, madaniyat
markazlari,
radio, televidenie, internet kabi ta’lim, ma’rifat tizimi bo‘lmagan. Bu
vazifalarni bajarish, asosan, xalq og‘zaki ijodi zimmasiga yuklatilgan. Natijada, xalq
og‘zaki ijodi xalq pedagogikasi zaminini tashkil etgan.
T
o‘g‘ri, umumta’lim maktablari
-
ning boshlan
g‘
ich sinflarida ham xalq o
g‘
zaki ijodidan namunalar beriladi.
Ma’lum bo‘ladiki, madaniyat, san’at, til xalqning xalq sifatida ravnaq topishining
bosh omili ekan.
Xalq ijodi esa madaniyat, san’at, tilning asosini tashkil etuvchi tarkibiy
qismdir. Shuning uchun ham 1997-
yilda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasida
“Ma’naviy
-
axloqiy tarbiya va ma’rifiy ishlar” alohida bo‘lim sifatida tasdiqlanishi bejiz
emas. Unda yosh avlodni ma’naviy
-axloqiy tarbiyalashda xalqning boy milliy, madaniy-
tarixiy an
’analariga, urf
-odatlari hamda umumbashariy qadriyatlarga asoslangan
samarali tashkiliy, pedagogik shakl va vositalari ishlab chiqilib, amaliyotga joriy etilishi
ta’kidlanadi.
Qadimdan ota-
bobolarimiz o‘z orzu
-umidlarini turmush haqiqatlari bilan
uyg‘unlashtirgan holda go‘zal mo‘jizakor manzaraga, sodda va o‘ta teran mazmunga ega
ertaklarni yaratganlar. Hayot haqiqati va kishilarning ruhi, psixologiyasini o‘zida aks
ettirgan ertaklarning badiiy kuchi hanuzgacha kattalar va kichiklar uchun ham birday
qiziqar
li, jozibali xalq kitobi sifatida ta’sir etib kelmoqda.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
316
Ertaklar
–
yaxshilikka yetaklar, deb xalqimiz bejizga aytishmagan. Ertaklarning
tarbiyaviy ahamiyati katta. Ertaklarda voqealar, asosan, mo‘jizali tarzda ifodalanadi.
Binobarin, mo‘jiza yoki fantaziya
voqea va hodisalarni hayot bilan bog‘lab, haqiqat,
ozodlik, to‘g‘rilik, odamiylik kabi didaktik g‘oyalarni tashviq etadi, syujet rivojiga kuch
bag‘ishlaydi, tinglovchi e’tiborini o‘ziga jalb qilib, ajoyibotlar olamiga olib kiradi, shirin
tuyg‘ular dunyosiga g‘arq etadi.
Umumlashtirilgan holda ertakka xos quyidagicha ta’rif e’tirof etilgan: “Hayot
haqiqati bilan bog‘liq bo‘lib, fantastik hamda hayotiy uydirmalar asosiga qurilgan,
didaktik g‘oya tashuvchi og‘zaki hikoyalar ertak deb ataladi”. Darhaqiqat, ert
aklar
bolalarga mo‘ljallangan ijod turi bo‘lib, ularni tuzilishi jihatidan bolalarning yosh
xususiyatiga ko‘ra quyidagicha tasniflash mumkin:
Kichik yoshdagi bolalar ertaklari (2 yoshdan 6 yoshgacha); o‘rta yoshdagi bolalar
ertaklari (7 yoshdan 11 yoshgach
a); o‘smir yoshdagi bolalar ertaklari (12 yoshdan
16 yoshgacha).
Kichik yoshdagi (2 yoshdan 6 yoshgacha) bolalarga aytiladigan ertaklarning
voqeasi juda sodda, ishtirok etuvchi ertak qahramonlari va personajlarining ham soni
3-4 nafardan oshmaydi. Ularning ham aksariyati bolalarga tanish uy hayvonlari,
parrandalari, qushlar yoki o‘rmon hayvonlari, shuningdek, oila a’zolariga o‘xshagan
nomlari tanish (ota-ona, bobo-
buvi, tog‘a va shu kabi) kishilardan iborat. Bunday
ertaklar, xususan, bolalarni ovutish, fikrini biror narsaga jalb qilish, biror foydali odatga
o‘rgatish, ularga notanish hayvonlarning o‘zini, xarakterini tanishtirish maqsadida
aytiladi. O‘rta yoshdagi (7 yoshdan 11 yoshgacha) bolalar ertaklari –
u yoshdagi
bolalarning xotirasi, fikrlash
doirasi ancha takomillashgan bo‘lib, ular oila, turmush
haqida qisman tushunchaga ega bo‘ladilar. Ularga yanada fikran chuqurroq, biroz bo‘lsa
-
da o‘ylab, xulosa chiqarishga undaydigan ertaklar tavsiya etiladi. Shunday qilib,
o‘zbekning butun fazilati, fals
afasi, donoligi, dunyoqarashi, oliy himmatliligi, turli hayotiy
vaziyatlarga munosabati maqollarda aks etgan. Insondagi mehnatga muhabbat, ishq
tuyg‘ulari qo‘shiqlarda eng go‘zal ichki kechinmalar sifatida ifodalangan. Ertaklarda
xalqimizning eng oliy orzu-
havaslari namoyon bo‘ladi. Ular bilan tanishgan yosh avlod
o‘zbek uchun vatan, xalq, oila, mehnat, ilm, g‘urur naqadar muqaddas tushunchalar
ekanini anglab yetadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI:
1.
Адизова Нигора Бахтиёровна. Оқсоқол Бува, Бола Ва Хон Образлари
Қизиқмачоқлар Талқинида.
Journal of innovations in social sciencesjournal of
innovations in social sciences. 02 Issue: 01 | 2022.
2.
Adizova Nigora Bakhtiyorovna. The Arrival of Great, Child and Khan Images
in
Interesting.
European
journal
of
life
safety
and
stability
(ejlss).
www.ejlss.indexedresearch.org Volume 14, 2022.
3.
Nigora Adizova Baxtiyorovna. 3-4-
sinf ona tili darslarida qoʻllanadigan tayanch
kompetensiyalar. Journal of Advanced Research and Stability. Volume: 02 Issue: 01 | 2022.
4.
A.B. Rakhmonovich, A.N.
Bakhtiyorovna. The main motives and tasks of children’s
folklore. Emergent: Journal of Educational Discoveries and Lifelong Learning (EJEDL).
5.
Нигора Бахтиёровна Адизова, Ҳилола Худойбердиева. Қизиқмачоқларда
оқсоқол ва хон образлари
. Scientific progress.
6.
Nigora Baxtiyorovna Adizova. Boshlang
‘
ich sinf o
‘
quvchilari nutqini o
‘
stirishda
mustaqil ishlarning o
‘
rni va ahamiyati. Scientific progress.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
317
7.
N.B. Adizova, M.
Raimqulova. Use of alisher navoi’s
spiritual and enlightenment
views in textbooks for grades 1-4.
Актуальные
вопросы
современной
науки
и
образования
, 121
–
123.
8.
N.A. Bakhtiyorovna, N.A.
Bakhtiyorovna. Anvar obidjon is a children’s poet.
Middle European Scientific Bulletin.
9.
A.N. Bakhtiyorovna, E. Dilsora. Visual Aids, Which Are Used in The Educational
Process In The Use Of Didactic Games. The American Journal of Social Science and
Education Innovations 3 (31), 540
–
545.
10.
A.N. Bakhtiyorovna, A.N. Bakhtiyorovna. The role of the fun genre in childr
en’s
spiritual development. Middle European Scientific Bulletin 4, 38
–
40.
11.
Adizova Nigora, Adizova Nodira. Alisher Navoiyning tibbiy qarashlari.
Conferences.
12.
Н
.
Адизова
,
Ш
.
Нусратова
.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarning mustaqil o‘qish
ko‘nikmalarini shakllan
tirish usullari.
Общество и инновации. 2022/5/17.
13.
Н
.
Адизова
,
Ф
.
Ибрагимова
. Pirls program for student assessment in primary
schools.
Общество и инновации. 2022/5/17.
14.
Нигора Бахтиёровна Адизова. Оқсоқол Бува, Бола Ва Хон Образлари
Қизиқмачоқлар
Талқинида. Ижтимоий Фанларда Инновация онлайн илмий
журнали. 2022/1/1.
15.
Nigora Adizova Baxtiyorovna. 3-4-
sinf ona tili darslarida qoʻllanadigan tayanch
kompetensiyalar.
Барқарорлик ва етакчи тадқиқотлар онлайн илмий журнали.
2022/1/28.
16.
Adizova Nigora Bakhtiyorovna. The Arrival of Great, Child and Khan Images in
Interesting. European Journal of Life Safety and Stability (2660-9630). 2022/2/24.
17.
Bakhtiyorovna, Adizova Nodira, and Boymuradova Sadoqat.
“
Use Foreign
Experience to Improve the Reading Literacy of Primary School Students
”
. Spanish Journal
of Innovation and Integrity 5 (2022): 306
–
309.
18.
Bakhtiyorovna, Adizova Nodira, and Jamolova Lyubat Ilkhomovna. “Таълим
Муассасаларида
Таълим
-
Тарбия
Жараёнларида
Интерфаол
Методлардан
Фойдаланишнинг
Ҳозирги
Кундаги
Ҳолати”.
Spanish Journal of Innovation and
Integrity 5 (2022): 330
–
333.
19.
Адизова
Н. Mikrotoponimlar tasnifi (Buxoro viloyati misolida) // Общество и
инновации. –
2022.
–
Т. 3. –
№. 3/S. –
С. 128–
132.
20.
Адизова, Нодира. “
Mikrotoponimlar tasnifi (Buxoro viloyati misolida
)”.
Общество
и
инновации
3.3/S (2022): 128
–
132.
21.
A.N. Bakhtiyorovna Work on Fairy Tales in Extracurricular Activities
–
Spanish
Journal of Innovation and Integrity, 2022.
22.
Bakhtiyorovna, Nodira Adizova.
“
Place Names and Related Concepts Study
”
.
European Journal of Life Safety and Stability (2660-9630) 14 (2022): 153
–
157.
