Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Pedagogical possibilities of developing the perception and
attention of primary school student during educational
process
Latifa KORAYEVA
1
Navoi region National center of teachers training new methods
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received June 2022
Received in revised form
25 June 2022
Accepted 25 July 2022
Available online
20 August 2022
This article covers the issues of developing the perception,
attention, thinking and creativity of elementary school students.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss4-pp164-169
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
perception,
attention,
intellectual,
thinking,
creativity
Ta’lim jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchisining idroki
va diqqatini rivojlantirishning pedagogik imkoniyatlar
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
idrok,
diqqat,
intellektual,
tafakkur,
ijod.
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini o‘qitish
jarayonida ularning idroki, diqqati, tafakkurini va ularning
ijodkorligini rivojlantirish masalalari yoritilgan.
Педагогические возможности развития восприятия и
внимания младших школьников в процессе обучения
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
восприятие,
внимание,
интеллект,
мышление,
В данной статье рассматриваются вопросы развития
восприятия, внимания, мышления и творчества учащихся
начальной школы.
1
Teacher of Navoi region National center of teachers training new methods.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
4 (2022) / ISSN 2181-1415
165
творчество.
Har qanday jamiyatning iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy va madaniy
barqarorligi o‘sha
jamiyat fuqarolarining ma’naviy
-axloqiy, intellektual va kasbiy salohiyati darajasiga
bog‘liq. Shunday ekan, ma’naviy
-axloqiy va kasbiy
jihatdan to‘laqonli shakllanmagan
shaxsda o‘z vatani, millati, egallagan kasb
-
kori bilan faxrlanish tuyg‘usi sayoz bo‘ladi.
Metodologik fikr va tadqiqot ishlanmalarimizdan kelib chiqib, shuni aytish lozimki,
agar o‘quvchi o‘quv
–
biluv va tarbiyaviy faoliyatning maqsadini bilmasa, tarbiyachi
–
o‘qituvchi tomonidan qo‘yilgan vazifalarni tushunmaydi hamda qabul qilolmaydi.
O‘quvchining majburiyati qiziqish asosida bo‘lmay, balki majburiy, sun’iy va lozim bo‘lsa
tayziq ostida sodir bo‘ladi. O‘
quvchi darslik mazmunidagi
mavzularni shunchaki ko‘r
-
ko‘rona “o‘rganish”ga yoki ayrim munosabatlarni
quruq yodlab olishga majbur
bo‘ladi.
“O‘qituvchi
-
o‘quvchi” va hech bir farzand dangasa, uquv siz, qobiliyatsiz yoki bo‘lmasam
deylik tartibsizlik qilishga
moyil bo‘lib tug‘ilmaydi. Ulardagi yaxshi yoki yomon fazilatlar,
yoki bo‘lsama yaxshi ishlar qilishga va yomon ishlar bilan shug‘ullanishga bo‘lgan ichki
intilish, ehtiros, qiziqish, moyilliklar ularning u yoki bu fazilatlarni namoyon etishga
bo‘lgan ichki
psixologik yo‘nalish olishidan boshlanadi. Bunda
insondagi idrok, diqqat,
xotira, xayol, tafakkur, qiziqish, motivlar, qobiliyatlar singari psixologik hususiyat hamda
jihatlar muhim ahamiyat kasb etadi.
Boshlang‘ich sinf
o‘quvchilariga ta’lim va tarbiya b
erishda ularning yuqoridagi kabi
psixologik xususiyat va jihatlarini inobatga olish talab etiladi. Chunki bu yoshdagi
bolalarning yangi bilim va tushunchalarni yaxshi o‘zlashtirishlari, ya’ni bilish
faolligining
ortishi va ularning
ta’lim
va tarbiya olishlari aynan
ushbu omillarga bog‘liqdir. Bu
psixologik xususiyatlar qo‘yidagilar bilan tavsiflanadi:
1.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari o‘z idroklarining aniqligi, ravonligi, sofligi, o‘tkirligi
bilan boshqa yosh davridagi insonlardan keskin farqlanadi. Ular har bir narsaga berilib,
o‘ta sinchkovlik bilan qarashlari sababli idrokning muhim xususiyatlarini
o‘zlashtirish
imkoniyatiga ega
bo‘ladilar.
Boshlang‘ich
sinf o‘quvchisi har qanday ob’ekt, sub’ekt va
voqelikdagi yangilikni yaqqol idrok qilishga intiladi, uni atrof muhitning sirli olami, sehri,
jilolanishi, jozibasi o‘ziga tortadi. Lekin ta’limning dastlabki bosqichida idrokning ayrim
zayf tomonlari ko‘zga tashlanadi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari idrokning salbiy xususiyati
ob’ektlarni bir
-biridan farqlash
dagi zayflikdir. Ular ko‘pincha o‘rganiladigan materialni
noaniq, xatto, notug‘ri idrok qiladilar. Buning oqibatida aynan uxshash xarflar, so‘zlar,
narsalar tasviri, shakli, fazoviy joylashuvlaning farqini to‘la tasavvur qila olmaydilar.
Masalan,
“
Q
”
bilan
“
K
”
xarflarini
“o‘qish”
bilan
“
uqish
”
so‘zlarini bir
-biridan farqlamaydilar.
Ba’zan esa ular kattalarning idrok ko‘lami qamrab olmaydigan narsalarni payqaydilar.
Bolalarda tartibli, maqsadga muvofiq serqirra tahlil qilish faoliyati zayfligi uchun ular
ta’lim jarayonida ko‘pincha xatoga yo‘l qo‘yadilar.
Odatda zarur va muhim alomatlar bir yoqda qolib tasodifiy belgilarga e’tibor
beradilar. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida predmetlarni yaxlit, aniq idrok qilish imkoniyati
juda chegaralangandir.
Boshla
ng‘ich sinf o‘quvchilar idrokining yani bir xususiyati xilma
-xil, yorqin
buyoqlar, yaqqol tasvir va xis-
tuyg‘uga boyligidir. Shuning uchun ular avvalo yorqin his
-
tuyg‘u uyg‘otadigan narsa va xodisalarni idrok qiladilar. Ana shu sababli ramziy va shartli
be
lgilar, chizmalar, diametrik shaklga ko‘ra, jonli “
jozibador
”
tasvirlar yorqin xis-
tuyg‘u
tarzida aks etadi. Kup fiziolog va psixologlarning fikricha, yorqin rangli tasvirlarni idrok
qilish ramziy va shartli chizmalarni idrok qilishni vaqtincha to‘xtatib q
uyadi yoki ularning
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
4 (2022) / ISSN 2181-1415
166
mohiyatini chalkashtirib yuboradi. Shuning uchun boshlang‘ich sinf darsliklarining juda
ko‘p suratlar bilan bezatilishi ham ma’qul emas. Chunki bunda o‘qish surati sekinlashadi,
xatolar ko‘payadi, suratlarning ko‘pligi bolalarning matndan chalg‘itadi. Bolada muayyan
o‘qish malakalari hosil bo‘lgandan keyin kitob varaqlarini suratlar bilan bezatish esa uning
nutqi o‘sishiga, mavzu va fanga qiziqishi ortishiga yordam beradi.
Ta’lim jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchining idroki maqsadga
muvofiq
boshqariladigan pertseptiv faoliyat darajasiga ko‘tariladi. Bola o‘qituvchining rahbarligida
shaxsiy idrokni tashkil etish, o‘z oldiga vazifa quyish, idrok mahsulini nazorat qilish va
hakozalarni o‘rgana boradi. O‘quvchi ta’limning dastlabki bosqic
hida oqilona idrok etish
uchun, keyinchalik esa o‘sha narsani to‘g‘ri idrok etish uchun harakat qiladi. Bunda idrok
etish asosiy maqsad bo‘lsa, harakat qilish idrokning sharti vazifasini bajaradi.
Ta’lim jarayonida idrok maqsadga muvofiq pertseptiv faoliya
tga aylanib va tobora
murakkablashib boradi, natijada o‘quvchida kuzatish, nazorat qilish, farqlash imkoniyati
oshadi. Shu sababli 1-
sinfda so‘z biron narsani atash bilan chegaralangan bo‘lsak,
keyinchalik u o‘rganilayotgan ob’ektning umumiy ma’nosini angl
ata boshlaydi.
Idrokning takomillashuvi o‘qituvchining bevosita rahbarligida amalga oshadi: u
o‘quvchilarga pertseptiv faoliyatni omilkorlik bilan tashkil etishni, ob’ektlarning muhim va
nomuhim belgilarini ajratishni, diqqatni to‘plash va taqsimlashni, ma
terillarni rejali va
tartibli tahlil qilishni o‘rgatadi. Buning uchun bolalarni sayrga olib chiqadi, ko‘rsatmali
qurollardan foydalanadi, jismoniy va aqliy mehnat jarayonlarini taqqoslash, kuzatish
malakalarini shakllantiradi. Idrokni rivojlantiradigan muhim vositalarning biri
o‘quvchilarda narsa va hodisalarning o‘xshash va farqli alomatlarini ajratish uqubini tarkib
toptirishdir.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining pertseptiv faoliyatida fazo, vaqt va harakatni
idrok qilishning o‘ziga xos xususiyatlari bor
. Bolalarda hayot tajribasining yetishmasligi,
bilim saviyasining qashshoqligi, tasavvur obrazlarining zayfligi tufayli idrokning mazkur
shakllari juda cheklangan bo‘ladi. Ular kundalik turmushda qo‘llaniladigan oddiy fazoviy
tushunchalar bilan cheklanishi
sababli ilmiy fazoviy atamalarni, masalan, tog‘larning
balandligi, fazo bilan yer o‘rtasidagi masofa, dengiz va ko‘llarning xajmi va boshqalarni
idrok etishda qiynaladilar.
Ta’lim jarayonida va kattalarning yordami bilan turmush tajribasining ortishi tufa
yli
bolalarda fazo, vaqt va harakatni idrok qilish ko‘lami kengayadi, ular vujudga kelgan
savollarga javob topa boradilar. Bundan tashqari, ularning nazariy bilimlari amaliy
faoliyatda sinab ko‘rish orqali ham boyib boradi.
2.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarning ehtiyoriy ongli diqqati o‘qish motivlari bilan
uzviy bog‘liq holda namoyon bo‘ladi. Odatda ularning o‘qish motivlari uzoqni kuzlagan va
maqsad bilan bog‘liq motivlarga ajratiladi. Yuqori sinf o‘quvchilarining bilim olish
m
otivlari uzoqni ko‘zlagan motivga kirsa, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining motivlari
voqelik va reallikga bog‘liq motivlardir. Bolalarda ehtiyorsizlik diqqat durustgina
rivojlangan bo‘ladi. Chunki ta’lim jarayonida ixtiyorsiz diqqatning o‘sishi uchun muhi
m
shart-
sharoitlar mavjuddir. Boshlang‘ich sinf o‘quv materiallarining yaqqolligi, yorqinligi,
jozibadorligi o‘quvchida beixtiyor xis
-
tuyg‘ular uyg‘otadi, irodaviy zo‘riqishsiz osongina
fan asoslarini egallash imkonini yaratadi. O‘quv materiallarining turl
i tumanligi ixtiyorsiz
diqqatning to‘planishi, markazlashuvi va barqarorligiga ijobiy ta’sir etadi. Boshlang‘ich
sinf o‘quvchilarini o‘qitishda ko‘rsatmalilikdan keng foydalaniladi. Bu tadbir birinchidan,
bolalar faolligini oshirsa, ikkinchidan materialni
mantiqiy jihatdan o‘zlashtirishga, uni
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
4 (2022) / ISSN 2181-1415
167
tahlil etish mavhumlashtirish va umumiylashtirishga to‘sqinlik qiladi. Ularda
ko‘rsatmalilikka asoslangan dinamik stereotip paydo bo‘lishi ham mumkin. Sun’iy
to‘siqlar, xalal beruvchi olamatlardan qutilish uchun yaqqo
l va mavxum materiallardan
aralash holda foydalanish yaxshi natija beradi. Bolaning ko‘rsatmalilikka berilib ketishi uni
asosiy maqsaddan uzoqlashtiradi, bola tashqi belgilarga e’tibor berishga odatlanib, ichki
muhim belgilardan chetlasha boradi.
Ma’lumki,
ixtiyorsiz diqqat ta’lim jarayonida o‘quvchilarning qiziqishi bilan bevosita
bog‘lanib ketsa, tabiiyki, ular faqat maroqli, quvonchli axborot va matnlar bilan
tanipshishga intiladi va intiladigan bo‘lib qoladilar. Natijada o‘ta nozik, ya’ni tashqi
qo‘zg‘atuvchilar ta’sirida beriluvchi diqqat ularning psixikasida mustahkamlanadi.
Odatlanish murakkab o‘quv materiallarini egallashda qiyinchiliklar tug‘diradi.
1- va 2-
sinf o‘quvchilari diqqatning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri uning yetarlicha
barqaror emasligidir. Shuning uchun ular diqqatlarini muayyan narsalarga qarata
olmaydilar va ob’ektda uzoqroq tuta olmaydilar. Bunda tormozlanish bilan qo‘zg‘alish
o‘zaro nomuvofiq harakat qiladi. O‘qish mashg‘ulotida tutilish, tuxtab qolish, qiroat
suratining kamayish
i, tovushning tebranishi va pasayishi, ba’zida xarf, ibora, gaplar tushib
qolish hollari mana shu fiziologik mexanizm ta’sirida paydo bo‘ladi.
Qator tatqiqotlar 1- va 2-
sinf o‘quvchilari darsda faqat 30
-35 daqiqa diqqat bilan
o‘tirishi, o‘z diqqatini muayyan ob’ektga to‘plashi va unda ishlab turishi mumkinligini
ko‘rsatadi. Shuning uchun ham mashg‘ulotlarda bolalarni harakatga keltiruvchi harakatli
o‘yinlardan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Ta’lim jarayoni boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ixtiyoriy, bar
qaror, mustahkam,
kuchli, to‘planuvchan, taqsimlanuvchan, faol, ongli diqqatni rivojlantirishga qulay shart
-
sharoit yaratadi. Bilim olish uchun mustaqil aqliy mehnat qilish, misol va masalalar
yechish, mashqlarni bajarish, takrorlash, irodaviy zo‘r berishd
a ixtiyoriy, ongli diqqat
tarkib topadi.
3.
O‘qituvchilarning muhim vazifalaridan biri o‘quvchilarda materiallarni eslab
qolish (xotira) uchun muayyan intilishni tarkib toptirish, ularga eslab qolishning
usullarini, fikr yuritish operatsiyalarini o‘rgatish
dan iboratdir.
Xotiraning mahsuldorligini oshirish uchun ta’lim jarayonida o‘zini
-
o‘zi nazorat
qilish, materialni takrorlashda tekishirish, eska tushirish, mashq qilishdan unumli
foydalanish zarur. Agar boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga eslab qolish va esl
ash usullari
o‘rgatilmasa, ular materialni bevosita takrorlashda, uzoq vaqt tuxtalib qoladilar. Shuning
uchun ham eslash qiyin mehnat hisoblanadi. Lekin o‘quvchilar materialni eslashni xush
ko‘rmaydilar va uni osongina tiklash yo‘lini tushunmaydilar. Mater
ialni eslab qolish, esda
saqlash, esga tushirish va eslash usullarini o‘rgatish mantiqiy xotira o‘sishining garovidir.
4.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchisining hayoli o‘z o‘quv faoliyatining ta’siri, talabi,
imkoniyat va shart-sharoitlari orqali tarkib topadi. Bolaning hayoli tavarak
–
atrof
taassurotlari, dunyo ajoyibotlari, ko‘rsatmalilik, tasviriy san’at asarlarini yetarli darajada
aks ettirish bilan vujudga keladi. Ta’lim jarayonida bolalarning yorqin, aniq, tiniq, yaqqol
tasavvur obrazlari hayol yordamida m
uayyan voqelikka aylanadi. O‘rganilayotgan Fan
materiallari eshitilgan va o‘qilgan badiiy asarlardagi obrazlar tartibga solinadi, yaxlit bir
butunlikdan iborat umumlashgan obrazlar tizimi yaratiladi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari
hayolning xususiyatlarida
n yana bir hayotiy voqelik bilan fantaziyaning o‘zaro aralashib
ketishidir. O‘quvchilar xayolparastlikka, fantaziyaga berilishining oldini olishga
pedagoglar, umuman kattalar doimo ahamiyat berishlari kerak.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
4 (2022) / ISSN 2181-1415
168
5.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining bilish fao
liyatini shakllantirishda tafakkur
muhim ahamiyat kasb etadi. Tafakkurning xususiyatlarini o‘rgangan olimlar bolaning
tafakkurini quyidagi uch yo‘nalishda tatqiq qilganlar:
–
tafakkurning yosh davriga xos xususiyati;
–
uning rivojlanishi;
–
tushunchalarni shakllantirish omillari.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari ta’lim jarayonida anchagina ilmiy tushunchalarni
o‘zlashtirsalar –
da, oldingi darslarda o‘zlashtirilgan turli alomatlar, belgilar, xususiyatlarni
qorishtirib, chalkashtirib ham yuboradilar. Chunki ularda tushunchalar tarkibiga
kiradigan narsa va xodisalar bilan ularning belgilari o‘rtasida uzviy bog‘lanish tarkib
topmagan bo‘ladi.
Bola rivojlanishining muayyan davri uchun xos bo‘lgan psixologik asoslarga
tayangan holda, ularda xosil bo‘lgan ko‘nikma va malakalarning sifati baholanishi lozim.
O‘quvchilarga turli holatlar va bilish shakllarining mohiyatini anglatgan holda o‘rganish
jarayoni o‘quvchining har bir yoshiga xos taraqqiyot darajasiga nisbatan verbal va
noverbal xarakter kasb etishi mumkin.
Boshlang‘ich ta’lim o‘quvchilari davriga xos ahamiyatli tomoni shundaki, bolaning
bog‘cha yoshi davrida to‘plagan shaxsiy tajribasi, til boyligi, bilish imkoniyatlari endi
tartibga tusha boshlaydi, u ham intellektual, ham axloqan, ham ijtimoiy tomondan
rivojlanib, ulg‘aya boshlaydi. Jenevalik psixolog Jan Piajening ma’lumotlariga ko‘ra,
6-
7 yoshli bolaning intellektual salohiyatida keskin burilishlar ro‘y beradi. Uning xotirasi
ancha yaxshi bo‘lib, ma’lum tizimga, tartibga tushadi, endi u ko‘proq o‘
zi hohlagan
narsalarni esda saqlab qoladigan bo‘lib boradi. Bu davr ba’zan “
kichik maktab yoshidagi
bolalar
”
iborasi bilan ham ishlatiladi.
Kichik maktab yoshidagi bola 6-7 yoshdan boshlab 10-
11 yosh atrofida bo‘lib, unga
asosan 1-4-
sinf o‘quvchilari, ya’ni boshlang‘ich ta’lim davri kiradi. Bu davrda bolalarda:
–
maktabgacha davrdagi bola o‘quvchi maqomi darajasiga yetadi
;
–
barcha tana a’zolari rivojlanish bosqichida bo‘lib, lekin suyaklari hali to‘liq qotib
ulgurmagan bo‘ladi
;
–
psixologik qo‘zg‘olish va tormozlanishi tez o‘zgaruvchan bo‘ladi
;
–
o‘yin faoliyatidan ko‘proq o‘qish faoliyatiga o‘tishi talab etiladi
;
–
maktabga borishga doir psixologik yo‘nalish olish ishlari amalga oshiriladi,
shuningdek, endigina maktabga qadam qo‘ygan bola quyidagi turlarda
gi qiyinchiliklarga
duch keladi:
–
maktabga borishi bilan bolaning kun tartibining o‘zgarishi
;
–
o‘qituvchilar bilan tengdoshlari (sinfdoshlari) bilan muloqatda bo‘lishi
;
–
egallagan bilimlarini amalda qo‘llashi va h.k.
Boshlang‘ich maktabda o‘qiyotgan bol
a uchun shaxsiy yutuqlari
–
o‘qishda, sportda
bolalar orasidagi nufuzi va obro‘si katta ahamiyat kasb eta boradi. Eng muhimi, aynan bu
davr axloqiy me’yorlarning ma’nosini tushunish, axloqiy qadriyatlarni o‘zlashtirish va
ma’naviy tasavvurlarning shakllani
shi uchun uta sezgir va qulay hisoblanadi. Shuning
uchun ham kattalarga hurmat, kichiklarni e’zozlash, ota
-
onaga ehtirom ko‘rsatish, Vatanni
sevish, shaxsiy va ijtimoiy mulkka tug‘ri munosabatli hislari tarbiyalanadi. Bola jazo bilan
rag‘batlantirish o‘rtasidagi farqni ajrata boshlaydi va nima qilib bo‘lsa ham jazolanmasdan,
ko‘pchilikning nazaridan qolmaslikka harakat qiladi. Shu bois ham oilada va ta’lim
maskanida bolaning axloqiy va ma’naviy tarbiyasi uchun yaratilgan yaxshi shart
-sharoit
ayni bu davrda
o‘zining sezilarli samarasini beradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3
№
4 (2022) / ISSN 2181-1415
169
O‘quvchilar shaxsini shakllantirish ishlarini namunali yo‘lga qo‘yish uchun avvalo
ularning xarakter xislatlarini qanchalik tarkib topganligini aniqlash maqsadga muvofiqdir.
Har bir o‘quvchi axloqiy tushunchalarni qanday o‘zlashtiganligini aniqlamay turib ular
bilan yakkama
–
yakka munosabatga kirishish mumkin emas.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari ishonuvchan, tashqi ta’sirlarga beriluvchan bo‘ladilar.
Buyuk allomalarimiz ta’kidlaganlaridek, kishining fe’l
-
atvori xammadan ko‘ra hayotning
dastlabki yillarida tarkib topadi va unda shu davrda paydo bo‘lgan sifatlar, mustahkam
o‘rnashib kishining ikkinchi tabiatiga aylanadi. Insonning ikkinchi tabiatida ijobiy
hissiyotlarni, fazilatlarni tarkib toptirish, yuksak axloq normalarini shakllantirish uchun
butun mas’uliyat boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining zimmasiga tushadi. Bolaning mazkur
yosh davrida o‘qituvchining har bir gapi, har bir xatti
-
harakati ta’sir ko‘rsatish uslubi uning
uchun haqiqat mezoni vazifasin
i bajaradi. Chunki o‘quvchilar o‘qituvchilariga qattiq
ishonadilar, uning fikr-mulohazalariga quloq soladilar, pedagogik nazokatidan jiddiy
ta’sirlanadilar, talablariga hamisha amal qiladilar, u bergan topshiriqlarni bekami
-
ko‘st
bajarishga intiladilar.
Bo
shlang‘ich sinf o‘quvchilarining idrok etish, xotira, hayol, tafakkur singari bilish
faoliyati muhim ahamiyat kasb etadi. Ularning:
–
kuzatish natijasida bolalarning shakl va ranglarni yaxshi bilishi;
–
diqqati ahamiyatli narsalarga tez qaratiladi;
–
eslab
qolishi asosan ko‘zga ko‘rinadigan, emotsional’ ta’sir kuchi bo‘lgan
narsalarga qaratilganligi;
–
hayol etishi reproduktiv, o‘xshashga harakat etishi
;
–
fikrlash darajasi ko‘rgazmali
-
obrazlilik bilan bog‘liqligi bilan tavsiflanadi.
Demak, boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga ta’lim va tarbiya berish jarayonining
har bir
nuqtasida har bir bolaning individual xususiyatlaridan kelib chiqqan holda ularning har
birining yuragiga ijodkorlik bilan mohirona yo‘l topa olishi lozim. Yuqoridagi fikrlarni
umumlashtirgan holda idrok etish, tafakkur va ijodkorlik bu
–
shaxsni rivojlantiruvchi
kategoriya sifatida inson ma’naviyatining ajralmas qismi bo‘lib, shaxsni o‘z
-
o‘zini
rivojlantirish omili, shaxsiy jonbozlikning asosi, shaxs ega bo‘lgan bilimlarning ko‘pqirrali
ekanligida emas, balki yangi g‘oyalarga intilishda va o‘rnatilgan stereotiplarni yangilik
yaratish jarayonini isloh qilish va o‘zgartirishda, hayotiy muammolarni echish jarayonida
kutilmagan va noodatiy qarorlar chiqarishda namoyon bo‘ladi, deg
an xulosaga keldik.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Mavlanova R.A., Raxmonqulova N.X.
“Boshlang‘ich ta’limda innovatsiya”.
–
T.,
TDPU.
–
2007.
2.
Вишнякова
Н.В. Криятивная психопедагогика. –
Минск, 1995.
3.
Mavlanova R.A., Raxmonqulova
N.X. “Boshlang‘ich ta’limda pedagogika,
innovatsiya, integratsiya” –
T., 2013.
4.
Azizxo’jaeva
N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat.
–
T.: TDPU, 2003.
