Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Pedagogical conditions for improving the methodology of
inter-disciplinary formation of scientific worldwide in
primary class students
Niyokhon TOSHPULATOVA
1
Termez State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2022
Received in revised form
15 December 2022
Accepted 20 January 2023
Available online
15 February 2023
This article covers briefly the fundamental changes in
education today. The main requirement is to raise the scientific
outlook and intellectual development of the young generation
to a qualitatively new level, to teach them to adapt to the
rapidly changing world. At the same time, it aims to introduce
innovative forms and methods of education into the educational
process.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss1/S-pp42-45
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
scientific worldview,
scientific knowledge,
intellectual system,
simple worldview,
existence,
thinking,
research.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ilmiy dunyoqarashni
fanlararo shakllantirish metodikasini takomillashtirishning
pedagogik shart-sharoitlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
ilmiy dunyoqarash,
ilmiy bilimlar,
intellektual tizim,
borliq,
tafakkur,
izchillik.
Ushbu maqolada bugungi davr ta’limini tubdan o‘zgatish
qisman yoritilgan. Bunda qo‘yilgan asosiy talab yosh
avlodning
ilmiy dunyoqarashini va intellektual rivojlantirishni sifat
jihatidan yangi darajaga ko‘tarish, tez o‘zgarayotgan dunyoga
moslashishni o‘rgatishdan iboratdir. Shu bilan birga o‘quv
-
tarbiya jarayoniga ta’limning innovatsion shakllari va usullarini
joriy etishga qaratilgan.
1
Teacher, Termez State Pedagogical Institute.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2023) / ISSN 2181-1415
43
Педагогические
условия
совершенствования
методологии междисциплинарного формирования
научного мировоззрения у учащихся начальных
классов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
научное мировоззрение,
научное знание,
интеллектуальная
система,
бытие,
мышление,
последовательность.
В данной статье кратко освещены фундаментальные
изменения, происходящие в образовании сегодня. Главное
требование –
поднять научное мировоззрение и
интеллектуальное развитие молодого поколения на
качественно новый уровень, научить их адаптироваться к
быстро меняющемуся миру. Рассмотрены направления
внедрения в образовательный процесс инновационных
форм и методов обучения.
Hozirgi kunda
o‘quvchilarni har tomonlama yetuk, intellektual salohiyatli, erkin
fikrga ega, nutqi ravon, barkamol, komil inson etib
tarbiyalash, o‘quvchilarga har
tomonlama bilim berishda o‘qituvchi oldiga katta ma’suliyat yuklatilmoqda. O‘zbekiston
Respublikasi Prezid
enti Shavkat Mirziyoyev “Farzandlarimizning qobilyatlarini ro‘yobga
chiqarishga bolalikdan e’tibor berib, ularning kamoloti uchun barcha imkoniyatlarimizni
safarbar etsak, yurtimizdan yana ko‘plab Beruniylar, Ibn Sinolar, Ulug‘beklar yetishib
chiqadi, men
bunga ishonaman” deb xalq oldida yoshlarga nisbatan o‘z ishonchini bildirib
o‘tdilar.
Mana shunday buyuk mutafakkirlardek insonlarni voyaga yetkazishimiz uchun
albatta, poydevorni mustahkamlashimiz kerak. Mustahkam qurilgan poydevor ustida har
qanday yuksa
lishlarga qo‘rqmasdan intilishimiz mumkin.
Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun ushbu yuksak maqsadlarga erishishlarida
barcha shart-sharoitlar yaratilib berilmoqda.
Faqatgina bulardan to‘g‘ri, oqilona
foydalana olsak bo‘lgani. Ta’lim
-tarbiyani tashkil etish jarayonida fanlararo aloqadorlik,
ijtimoiy va tabiiy omillarning o‘zaro muvofiq kelishiga erishish omillari, atrof
-muhit
hamda ijtimoiy munosabatlar ta’sirida shaxs kamolotini ta’minlashga erishish
imkoniyatlaridan unumli foydalanishga intilish maqsadga muvofiqdir.
Ta’lim muassasalarida o‘quv predmetlari sifatida tavsiya etilgan fanlar asoslarining
o‘quvchilar tomonidan chuqur o‘zlashtirilishi ularda keng ilmiy dunyoqarashni
shakllantirishga yordam beradi. O‘qituvchilar o‘quvchilarda ilmiy dunyoqaras
hning
shakllanishi xususida g‘amxo‘rlik qila borib, doimiy ravishda ular tomonidan
o‘zlashtirilgan ilmiy bilimlarni amaliyotda qo‘llay olinishiga e’tibor berishlari zarur. Fan
o‘qituvchilari u yoki bu qonuniyatlar va ularning mohiyati bilan o‘quvchilarni t
anishtirib
borar ekan, o‘quvchilarga turli hayotiy vaziyatlarda ulardan foydalanish yoki ularga
shaxsda dunyoqarash izchil, tizimli, uzluksiz hamda maqsadga muvofiq tashkil
etilayotgan ta’lim
-
tarbiyaning yo‘lga qo‘yilishi, uning turli yo‘nalish va mazmunda
gi
ijtimoiy munosabatlar jarayonida faol ishtirok etishi, shuningdek, o‘z
-
o‘zini tarbiyalab
borishi natijasida shakllanadi.
Yosh avlod ilmiy dunyoqarashining shakllanishida ta’lim muassasalarida o‘qitilishi
yo‘lga qo‘yilgan tabiiy, ijtimoiy va gumanitar f
anlar asoslarining ular tomonidan puxta
o‘zlashtirilishi muhim o‘rin tutadi. Dunyoqarash o‘z mohiyatiga ko‘ra, ilmiy (muayyan
falsafiy tizimga ega) va oddiy (muayyan falsafiy tizimga ega bo‘lmagan) dunyoqarash
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2023) / ISSN 2181-1415
44
tarzida farqlanadi. Ilmiy dunyoqarash asosida uzluksiz, izchil ravishda mavjud fanlar
asoslarini puxta o‘zlashtirib borish, ijtimoiy munosabatlar jarayonida faol ishtirok etish
natijasida barqarorlik kasb etgan g‘oyalar yotadi. Ilmiy dunyoqarashni hamma vaqt bir
zaylda, o‘zgarmay turaveradigan bilimlar deb qaramay, bilimlar to‘la bo‘lmagan
bilimlardan to‘la bilimlarga qarab borishini unutmaslik zarur. Masalan, qayta qurish
munosabati bilan dunyo o‘zgardi, oldingi tushunchalar ham o‘zgardi. Yangi tarkib
topayotgan jamiyatdagi hamma yangiliklar ham, qabul qilinayotgan qaror va farmonlar
ham o‘‘zgarmas emas. Shu bois, ilmiy dunyoqarash bu hodisa va voqealarning hammasiga
kishilar oddiy tomoshabin bo‘lib turaverishi kerak emasligini, bu o‘zgarishlarning faol
ishtirokchilari bo‘lishlik, tahlil yo‘li bilan um
umlashtira bilishni talab qiladi.
Madomiki, ilmiy dunyoqarashni shakllantirish ikki yo‘l: tajriba va mantiq (aql) yo‘li
bilan bo‘ladi. Demak, kishi hayot to‘g‘risidagi, o‘tmishdagi mutafakkirlarning dono
fikrlariga va o‘zi to‘plagan shaxsiy hayot tajribasiga, bilimiga tayanmog‘i kerak.
Kishilarning ongi ularning borligini emas, aksincha moddiy hayot sharoitlarining
mavjudligi ularning ongini belgilashi, shundan dalolat beradi. Shu bois, ilmiy
dunyoqarash hammaga ham nasib qilaveradigan oddiy hodisa bo‘lmay,
kishining nazariy
va amaliy bilim darajasiga bog‘liqdir. Kelajagi buyuk davlatni barpo qiluvchi
mamlakatning butun aholisi faqat tijorat, din, qiroat, oldi-sotdi bilangina
shug‘ullanavermasdan eng avvalo ishlab chiqarishni, ilm
-fanni rivojlantirishi, dunyo
tillarini bilishi, umuman ma’rifatga birinchi darajali e’tibor berish tufayligina ko‘tarilishi
mumkinligini tushunish ham dunyoqarashni shakllantirishga kiradi.
Xulosa qilib aytganda, buyuk islohotlar amalga oshirilayotgan Yangi O‘zbekiston
sharoitida mu
staqil fikrlovchi yoshlarning bo‘lishi davr taqozosidir, chunki shaxsiy
dunyoqarashga ega bo‘lgan insonlargina jamiyat taraqqiyotini ta’minlovchi
muvaffaqiyatlarga erishishga qodir bo‘ladilar. Respublikada olib borilayotgan siyosatning
bosh omillaridan biri ham teran fikrlovchi, mustaqil dunyoqarashga ega, iqtidorli
shaxslarni kamol toptirish va tarbiyalashdir. Davlatimiz rahbari aytganlaridek,
“Ta’limning barcha bo‘g ‘inlarini isloh qilishni boshladik. Ilm yo‘q joyda qoloqlik, jaholat
va to‘g ‘ri yo‘ldan adashish bo‘ladi. Ilm
-
ma’rifat va yuksak ma’rifat kerak. Eng yaxshi
meros bu yaxshi tarbiya. Ta’limda qilgan xatolarimizni to‘g ‘rilash vaqti keldi”. Qisqa qilib
aytadigan bo‘lsak, hozirgi davr pedagogi o‘quvchilarni o‘ziga moslashtirishi mutlaqo
noto‘g ‘ri
hisoblanadi. Chunki hozirgi birinchi sinf o‘quvchisini misol qilib oladigan
bo‘lsak, ular kamida ikki tilda bemalol sanab bera oladi. Hozirgi elektronika vositalaridan
ba’zi pedagoglarga qaraganda anchagina yaxshi foydalana olishadi. Endi bunday
yoshlarga
majburlab o‘qitishning mutlaqo iloji yo‘q, biz ularga moslashga holda ta’lim
-
tarbiya berishimiz darkor. Milliy qadriyatlarimizni bajarishimiz kerak emas, nima uchun
bu qadriyatni davom ettirishimiz kerakligini anglatishimiz maqsadga muvofiq
hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Karimov I.A. Barkamol avlod
–
O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. –
Toshkent, Sharq nashriyot-matbaa konserni, 1997.
2.
Sinfdan va maktabdan tashqari tarbiyaviy ishlar Konsepsiyasi.
–
Ma’rifat g.,
1999-yil, 3-mart.
3.
Mahkamov U. O‘quvchilarning axloqiy madaniyatini shakllantirish muammolari.
–
Toshkent, O‘zbekiston, 1993.
4.
Baratov P. Tabiatni muhofaza qilish,
–
T.: O‘qituvchi, 1991.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2023) / ISSN 2181-1415
45
5.
Muxammadiev A. Tabiat muhofazasi va ekologiya.
–
T.: O‘qituvchi, 1986.
6.
To‘xtaev
A., Xamidov A. Ekologiya asoslari va tabiatni muhofaza qilish.
–
T.: O‘qituvchi, 1994.
7.
R.D. Norqobilova, S.K. Zoirova, B.M. Tajimirzayeva.
“
Nigh spiritual generation-
third renaissance builders
”
. Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities.
ISSN: 2249-7315 Vol.12, Issue 05, May 2022.
8.
R.D. Norqobilova, S. Xoliyeva, M. Mamatmurodova.
“
The importance of people
’
s
oral creativity in the development of speech by primary school students
”
. European
Journal of Humanities and Educational Advancements. https://www.scholarzest.com
Vol. 3
–
No.06, June 2022 2660
–
5589. 84-86
9.
Xoliqova P.A.
“Leksik tushunchalar haqida ma’lumot” Science and education.
458-465 betlar.
10.
R.D. Norqobilova, P. Nazarova.
“
Pedagogical Possibilities of education of young
generation at Abu Rayhan Beruni teaching”. Web of Scientific Research
Journal.ISSN:2776-0979, Volume 3, Issue 6, June 2022.1908
–
1911.
11.
Abduhalimova
Y.N “Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini darslarda
kreativligini shakllantirish pedagogik muammo sifa
tida”
Oriental renaissance: innovative,
educational, natural and social sciences scientific journal (1042-b).
12.
R.D. Norqobilova, S. Ibrohimova, M. Mamatmurodova.
“
Pedagogical and
Psychological Factors of using the heritage of Asian thinkers in the formation of cological
thinking in primary school science
”
. European Journal of Humanities and Educational
Advancements. https: //www.scholarzest.com Vol.3 No.06, June 2022 2660-5589. 81-83.
